അഥാതോ ദൂതാദിവിജ്ഞാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ|൧|
अथातो दूतादिविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|१|
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ദൂതാദിവിജ്ഞാനീയമപി ആയുഷ ഇദന്താപരിജ്ഞാനാര്ഥമുപയുജ്യത ഇതി തദര്ഥമധ്യായാരമ്ഭഃ| സുബോധമ്|| ൧||
അഥാതോ ദൂതാദിവിജ്ഞാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो दूतादिविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ദൂതാദിവിജ്ഞാനീയമപി ആയുഷ ഇദന്താപരിജ്ഞാനാര്ഥമുപയുജ്യത ഇതി തദര്ഥമധ്യായാരമ്ഭഃ| സുബോധമ്|| ൧||
നിര്ദിഷ്ടം രിഷ്ടമാതുരാശ്രയമ്| ദൂതസ്യാപി തു ജാതിവേഷഭാഷാചേഷ്ടിതദേശകാലാ വൈദ്യസ്യ ച തസ്സങ്ഗല്പപ്രസ്ഥാനപ്രയാണപ്രവേശാ ഗ്രഹചാരോऽപൂര്വസമ്ഭവഃ സ്വപ്നദര്ശനാനി ച രോഗിണഃ ശുഭാശുഭം സൂചയന്തി||൨||
निर्दिष्टं रिष्टमातुराश्रयम्| दूतस्यापि तु जातिवेषभाषाचेष्टितदेशकाला वैद्यस्य च तस्सङ्गल्पप्रस्थानप्रयाणप्रवेशा ग्रहचारोऽपूर्वसम्भवः स्वप्नदर्शनानि च रोगिणः शुभाशुभं सूचयन्ति||२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
നിര്ദിഷ്ടമിത്യാദിനാ ശാസ്ത്രകാരഃ സ്വയമധ്യായപ്രയോജനം കഥയതി| ദൂതജാത്യാദയോऽപി രോഗിണഃ ശുഭാശുഭം സൂചയന്തീതി സമ്ബന്ധഃ| ജാതിഃ ബ്രാഹ്മണാദികാ| ഭാഷാ വചനമ്| ചേഷ്ടിതം ക്രിയാ| ദേശഃ ഉഷ്ണശീതാദികോ വികാരസമാനാസമാനസ്തദ്വത് കാലോऽപി ച| വൈദ്യസ്യ ച തത്സങ്ഗമേ യഃ സങ്കല്പസ്തദിതി ദൂതസ്യ വ്യപദേശഃ| പ്രസ്ഥാനം സ്വവേശ്മനോ നിര്ഗമനമ്| പ്രയാണം പഥി| പ്രവേശഃ ആതുരവേശ്മനി| ഗ്രഹാണാം ചാരോ രാശിഗമനമ്| അപൂര്വസമ്ഭവോ വൈദ്യാതുരസങ്ഗമേ പ്രഥമമയത്നേനോത്പത്തിരഭൂതപൂര്വസ്യ ശുഭാശുഭസൂചകസ്യ|| ൨||
തത്രാऽऽതുരാദ്വര്ണോത്തമോऽന്യാശ്രമഃ പാഷണ്ഡഃ ഷണ്ഡോ മുണ്ഡീ ജടിലഃ സ്ത്രീ വ്യാധിതോऽനേകഃ|൧|
तत्राऽऽतुराद्वर्णोत्तमोऽन्याश्रमः पाषण्डः षण्डो मुण्डी जटिलः स्त्री व्याधितोऽनेकः|१|
🔊 Audio coming soon
ജീര്ണവിവര്ണമലിനച്ഛിന്നാര്ദ്രൈകവസനഃ പങ്കതൈലദിഗ്ധോ രക്ത- മാല്യാനുലേപനോ വികൃതാങ്ഗരൂപകര്മാ ഖരോഷ്ട്രമഹിഷവാഹനോ വിക്ലവഃ ശ്വസന് രുദന്|൧|
जीर्णविवर्णमलिनच्छिन्नार्द्रैकवसनः पङ्कतैलदिग्धो रक्त- माल्यानुलेपनो विकृताङ्गरूपकर्मा खरोष्ट्रमहिषवाहनो विक्लवः श्वसन् रुदन्|१|
🔊 Audio coming soon
നിഷ്ഠുരാമങ്ഗലാഭിധായീ ദൂരാദാഹ്വയമാനഃ||൧||
निष्ठुरामङ्गलाभिधायी दूरादाह्वयमानः||१||
🔊 Audio coming soon
തൃണലോഷ്ഠതുഷാങ്ഗാരഭസ്മതുഷസീസാസ്ഥികേശശിരോലലാടനാസികാസ്യദന്തജിഹ്വാഗ്രീവാനഖാനാമികാങ്ഗുലിസ്തനജഠര- നാഭിപൃഷ്ഠകടീമേഹനജങ്ഘാകപാലപലലോപലമുസലശുര്പോപാനന്മാര്ജനീശസ്ത്രവസ്ത്രാന്തദശാകാര്പാസഭഗ്നച്യുത സ്പൃക്കാഷ്ഠയഷ്ടീതുലാരജ്ജുപാശചര്മവേണുരിക്തഭാജനസ്നേഹഭാജനധരഃ| പാദാഭ്യാം ഭുവം മുഞ്ചന് വിലിഖന്| ഗൃഹീത്വാ പക്വം ഫലമസാരം വാ| തദ്വിധമന്യദ്വാ||൪||
तृणलोष्ठतुषाङ्गारभस्मतुषसीसास्थिकेशशिरोललाटनासिकास्यदन्तजिह्वाग्रीवानखानामिकाङ्गुलिस्तनजठर- नाभिपृष्ठकटीमेहनजङ्घाकपालपललोपलमुसलशुर्पोपानन्मार्जनीशस्त्रवस्त्रान्तदशाकार्पासभग्नच्युत स्पृक्काष्ठयष्टीतुलारज्जुपाशचर्मवेणुरिक्तभाजनस्नेहभाजनधरः| पादाभ्यां भुवं मुञ्चन् विलिखन्| गृहीत्वा पक्वं फलमसारं वा| तद्विधमन्यद्वा||४||
🔊 Audio coming soon
വികാരതുല്യഗുണേ ച ദേശേ കാലേ വാ ദൂതോ വൈദ്യമുപസര്പന് അശുഭഃ||൩||
विकारतुल्यगुणे च देशे काले वा दूतो वैद्यमुपसर्पन् अशुभः||३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ആതുരാദിത്യാദേര്ദൂതോ വൈദ്യമുപസര്പന്ന ശുഭ ഇതി സമ്ബന്ധഃ ആതുരവര്ണാദുത്തമോ വര്ണോഉ യസ്യ ദൂതസ്യ| യഥാ ശൂദ്രസ്യ ബ്രാഹ്മണാദീനാം ത്രയാണാമന്യതമോ ദൂതഃ| വൈശ്യസ്യ ബ്രാഹ്മണക്ഷത്രിയാഭ്യാമന്യതരസ്തഥാ ക്ഷത്രിയസ്യ ബ്രാഹ്മണ ഇതി| അന്യാശ്രമോ ഭിന്നാശ്രമഃ| ചത്വാര ആശ്രമാഃ| ബ്രഹ്മചാരീ ഗൃഹസ്ഥോ യതിര്വാനപ്രസ്ഥഃ ഇതി| പാഷണ്ഡാ ലിങ്ഗിനഃ ഷണ്ഡഃ ക്ലീബഃ| സ്ത്രീദൂതഃ| അനേകോ യുഗപദ് ബഹവോ ദൂതാഃ ജീര്ണാദിവസനഃ| വിവര്ണോ വിശിഷ്ടവര്ണഃ വിക്ലവോ ഭീരുഃ| നിഷ്ഠുരോ രൂക്ഷഃ| അമങ്ഗലാദ്യഭിധായീ| ദൂരാദാഹ്വയമാനോ വൈദ്യമ്| തൃണാദി സ്പൃക്| അനാമികാങ്ഗുലിഃ കനിഷ്ഠായാഃ പൂര്വാ| മാര്ജനീ ശോധനീ| ഭഗ്നച്യുതോഉ തഥാവിധോഉ ഭാണ്ഡോഉ| തഥാ കാഷ്ഠാദിധരഃ| പാദാഭ്യം ഭുവനതല്പാദീനി മുഞ്ചന്| അഥവാ പക്വം ഫലാനി ഗൃഹീത്വാ ദൂതോ വൈദ്യമുപസര്പന്നശുഭഃ| തദ്വിധമന്യത് ക്ലിന്നദുര്ഗന്ധാദി|| ൩||
തദ്യഥാ-ഘൃതോദകാദിദ്രവസമീപസ്ഥമതിശീതസ്തബ്ധാഃ പ്രത്യു- ഷസി ശ്ലേഷ്മാമയേऽശുഭഃ| പിത്താമയേ തു ശുഭഃ| തഥാ സേതു- ഭങ്ഗേ ഛര്ദിമേഹാതിസാരാദിഷ്വശുഭഃ| സേതുബന്ധേ തു ശുഭഃ||൪||
तद्यथा-घृतोदकादिद्रवसमीपस्थमतिशीतस्तब्धाः प्रत्यु- षसि श्लेष्मामयेऽशुभः| पित्तामये तु शुभः| तथा सेतु- भङ्गे छर्दिमेहातिसारादिष्वशुभः| सेतुबन्धे तु शुभः||४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വികാരാതുല്യഗുണോഉ ദേശകാലോഉ തദ്യഥേത്യാദിനാ ദര്ശയതി| ശ്ലേഷ്മാമയേഷു ഘൃതോദകാദി സമീപസ്ഥം വൈദ്യം ദൂത ഉപസര്പന്നശുഭഃ| പിത്താമയേഷു ശുഭഃ| ഛര്ദ്യാദിഷു സേതുഭങ്ഗേ അശുഭഃ| സേതുബന്ധേ ശുഭഃ| ദേശാ ഉക്താഃ|
തഥാ മധ്യാഹ്നോഭയസന്ധ്യാര്ധരാത്രിചതുര്ഥീഷഷ്ഠീനവമീപര്വദിനേഷു ഗ്രഹോപരാഗോത്പാതദര്ശനഭരണീകൃത്തികാര്ദ്രാऽऽശ്ലേഷാമഘാമൂല- പൂര്വാസുചാശുഭഃ||൫||
तथा मध्याह्नोभयसन्ध्यार्धरात्रिचतुर्थीषष्ठीनवमीपर्वदिनेषु ग्रहोपरागोत्पातदर्शनभरणीकृत्तिकार्द्राऽऽश्लेषामघामूल- पूर्वासुचाशुभः||५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തഥേത്യാദിനാ കാല ഉച്യതേ| ഉഭയസന്ധ്യാ പൂര്വാ ചാപരാ ച| നക്ഷത്രം മഹാരോഗദേശാന്തരവിവക്ഷയാ|| ൫||
യശ്ഛ വൈദ്യം സുപ്തം നഗ്നഞ്ച ഭൂമോഉ ശയാനമഭ്യക്തം മുക്തകേശം ദക്ഷിണാഭിമുഖം വിക്ലവം ഛിന്ദന്തം ഭിന്ദന്തമഗ്നിപിതൃ- കാര്യ്യപ്രവണമശസ്തം ചിന്തയന്തം കഥയന്തം വോപതിഷ്ഠതി||൬||
यश्छ वैद्यं सुप्तं नग्नञ्च भूमोउ शयानमभ्यक्तं मुक्तकेशं दक्षिणाभिमुखं विक्लवं छिन्दन्तं भिन्दन्तमग्निपितृ- कार्य्यप्रवणमशस्तं चिन्तयन्तं कथयन्तं वोपतिष्ठति||६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യശ്ഛ ദൂതഃ സുപ്താദികം വൈദ്യമുപതിഷ്ഠതി തം ദൂതം വൈദ്യോ നാനുയായാത്|
യോ വാ ദിശം യാമ്യാം പ്രതികൃതാഞ്ജലിര്വിഷമൈകപാദസ്ഥഃ||൭||
यो वा दिशं याम्यां प्रतिकृताञ्जलिर्विषमैकपादस्थः||७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യോ വാ ഇത്യാദി ഭിഷഗ്വിശേഷണമ്| വിഷയോ ഭൂമാവസമ്യക് സ്ഥിത ഏകപാദസ്തേന തിഷ്ഠതി യഃ|| ൭||
യസ്മിന് വ്യാധിതാശ്രയം കഥയതി ദൂതേ ഭിഷഗശുഭമിന്ദ്രി- യാര്ഥമുപലക്ഷയേത് സങ്കല്പയേദ്വാ തം ച നാനുയായാത്||൮||
यस्मिन् व्याधिताश्रयं कथयति दूते भिषगशुभमिन्द्रि- यार्थमुपलक्षयेत् सङ्कल्पयेद्वा तं च नानुयायात्||८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യസ്മിന് വ്യാധിതാശ്രയമാതുരമുദ്ദിശ്യ ദൂതേ കഥയത്യശുഭമിന്ദ്രിയാര്ഥം ശബ്ദസ്പര്ശാദികം ഭിഷഗനുഭവതി വാ സങ്കല്പയതി വാ| തം ദൂതം നായുയായാത്|| ൮||
അതോऽന്യഥാ പുനഃ കരുണാപേശലേന മനസാ സൌമനസ്യവതാ മാതാപിതൃസമേനാതുരസ്യാത്യന്തമാരോഗ്യമാശംസമാനേന പ്രയാതവ്യമ്||൯||
अतोऽन्यथा पुनः करुणापेशलेन मनसा सौमनस्यवता मातापितृसमेनातुरस्यात्यन्तमारोग्यमाशंसमानेन प्रयातव्यम्||९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അതോ യഥോക്താദാതുരാദ്വര്ണോത്തമ ഇത്യാദി ദര്ശിതാദ്വൈപരീത്യേ കരുണാപേശലത്വാദിയുക്തേന ഭിഷജാ ആതുരം ദ്രഷ്ടും പ്രയാതവ്യമ്|| ൯||
പ്രസ്ഥാനഗമനപ്രവേശേഷു ദധിമധുഘൃതലാജപുഷ്പാക്ഷതോദുമ്ബരാശ്വത്ഥമുക്താമണിച്ഛത്രദുര്വാങ്കുരാദര്ശകന്യാധ്വജസ്യന്ദനാഷ്ടാപദാ- ക്ഷാനൃപശ്രീതരുര്ഭദ്രപീഠാനി സസ്യാനി മത്സ്യാ ഹയാ ഹംസചാഷൌ വൃഷഃ കേസരീ ദക്ഷിണാവര്ത്തശങ്ഖാബ്ജസിദ്ധാര്ഥകാരോചനാഃ സ്വസ്തികസ്തോരണം കീചകാ വേണവോ വരവധൂര്മദസിക്തഗണ്ഡോ ഗജസ്തോയലമ്ബോऽമ്ബുദഃ പൂര്ണകുമ്ഭോ ഹരിദ്രാऽത്രിരിന്ദ്രഃ ഫലാന്യാര്ദ്രമാംസം സിതം ചാമരങ്ഗോഉഃ സവത്സാങ്ഗനാ പുത്രിണീ മാനുഷം വര്ധമാനം സഹസ്രം നരാണാം പ്രയുക്താനി യാനാനി ധന്വന്തരിര്വാമനോ ബ്രാഹ്മണോ ഭൂമിരഭ്യുദ്ധൃതാ സിദ്ധമന്നം വരാഹശ്ഛ തോയോത്ഥിതസ്ത്രിണയനമധുസൂദനസ്കന്ദപദ്മാസനാഃ ലോകപാലാഃ സുരാഃ ഖം ദിശോऽഗ്നിഃ സരാംസി സ്രവന്ത്യഃ സമുദ്രാ മഖാ മാരുതാ ജ്യോതിഷം ധര്മ്മശാസ്ത്രാണി തീര്ഥാനി കാവ്യം ധര്മാര്ഥ- കാമാമൃതം വാലഖില്യാദയോ വേദവാക്യം നിധിഃ കോഉസ്തുഭഃ കഞ്ചനം മാണിഭദ്രഃ സുമേരുഃ പ്രിയങ്ഗുഃ പ്രദീപോ വചാമോദകൌ ദിതിരദിതിരരുന്ധതീ ഋദ്ധിഃ സാവിത്ര്യുമാകാശഗങ്ഗാ ശചീ ദേവസേനാ സ്വധാ ശാന്തിര്ലക്ഷ്മീഃ സരസ്വത്യപത്യം ക്ഷമാ സ്വസ്തിശബ്ദോ വഷട്കാരാഉമ്കാരപുണ്യാഹധര്മക്രിയാശ്ഛൈതദഷ്ടോത്തരം മങ്ഗലാനാം ശതം ദര്ശനാത് സ്പര്ശനാത് കീര്ത്തനാച്ചാശുഭാനി വ്യപോഹ്യാര്ഥസിദ്ധിം ദിശന്ത്യുത്തമാമ്||൧൦||
प्रस्थानगमनप्रवेशेषु दधिमधुघृतलाजपुष्पाक्षतोदुम्बराश्वत्थमुक्तामणिच्छत्रदुर्वाङ्कुरादर्शकन्याध्वजस्यन्दनाष्टापदा- क्षानृपश्रीतरुर्भद्रपीठानि सस्यानि मत्स्या हया हंसचाषौ वृषः केसरी दक्षिणावर्त्तशङ्खाब्जसिद्धार्थकारोचनाः स्वस्तिकस्तोरणं कीचका वेणवो वरवधूर्मदसिक्तगण्डो गजस्तोयलम्बोऽम्बुदः पूर्णकुम्भो हरिद्राऽत्रिरिन्द्रः फलान्यार्द्रमांसं सितं चामरङ्गोउः सवत्साङ्गना पुत्रिणी मानुषं वर्धमानं सहस्रं नराणां प्रयुक्तानि यानानि धन्वन्तरिर्वामनो ब्राह्मणो भूमिरभ्युद्धृता सिद्धमन्नं वराहश्छ तोयोत्थितस्त्रिणयनमधुसूदनस्कन्दपद्मासनाः लोकपालाः सुराः खं दिशोऽग्निः सरांसि स्रवन्त्यः समुद्रा मखा मारुता ज्योतिषं धर्म्मशास्त्राणि तीर्थानि काव्यं धर्मार्थ- कामामृतं वालखिल्यादयो वेदवाक्यं निधिः कोउस्तुभः कञ्चनं माणिभद्रः सुमेरुः प्रियङ्गुः प्रदीपो वचामोदकौ दितिरदितिररुन्धती ऋद्धिः सावित्र्युमाकाशगङ्गा शची देवसेना स्वधा शान्तिर्लक्ष्मीः सरस्वत्यपत्यं क्षमा स्वस्तिशब्दो वषट्काराउम्कारपुण्याहधर्मक्रियाश्छैतदष्टोत्तरं मङ्गलानां शतं दर्शनात् स्पर्शनात् कीर्त्तनाच्चाशुभानि व्यपोह्यार्थसिद्धिं दिशन्त्युत्तमाम्||१०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
വൈദ്യസ്യാന്യസ്യ ച ദധ്യാദികം മങ്ഗലാനാമഷ്ടോത്തരശതം ദര്ശനാദിഭ്യോऽശുഭാനി വ്യപോഹ്യ ഉത്തമാര്ഥസിദ്ധിം ദിശതി| അക്ഷതാ യവാഃ| സ്യന്ദനം രഥാദി| അഷ്ടാപദം ചതുരങ്ഗഫലകമ്| അക്ഷാഃ പാശാഃ| ശ്രീതരുഃ ബില്വവൃക്ഷഃ| ഭദ്രപീഠം ദേവാസനം ചതുഷ്കോണമ്| സ്വസ്തികാ ആകാരവിശേഷാഃ| കീചകാ വേണവോ, യേ വേണവോ വായുനാ ശബ്ദായന്തേ| വരവധൂരുത്തമാ സ്ത്രീ| വര്ധമാനമലങ്കാരവിശേഷഃ| യാനാന്യശ്വാദീനി പ്രയുക്താനി| ബോധകരണേന ധന്വന്തരിശ്ഛിത്രാദികൃതഃ| വാമനോ യഃ കശ്ഛിത്| തഥാ ബ്രാഹ്മണഃ| വരാഹഃ സൂകരഃ തോയമധ്യാദുത്ഥിതഃ സന്| അമൃതം ശബ്ദ ഏവ| മാണിഭദ്രോ യക്ഷവിശേഷഃ| ദിതിരസുരമാതാ| അദിതിഃ സൂര്യമാതാ| ദേവസേനാ തത്സംജ്ഞാ| സ്വധാ പിതൃണാമ്| ശാന്തിര്ധര്മസ്യ| അപത്യം സ്വസ്യ| ക്ഷമാ ധര്മസ്യ| സ്വസ്തീത്യയം ശബ്ദഃ|| ൧൦||
അപി ച-പുന്നാമാനഃ പക്ഷിണോ വാമാഃ ശിവാഃ||൧൧||
अपि च-पुन्नामानः पक्षिणो वामाः शिवाः||११||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
അപി ചേതി സമുച്ചയേ| പുന്നാമാനോ യേ സ്ത്രീവ്യഞ്ജനാ അപി പുരുഷാഭിധാനാഃ ശുക്രചാഷാദയസ്തേ വാമാഃ ശിവാഃ ശുഭാഃ പ്രസ്ഥാനാദിഷു|
ശിവാ ശ്യാമാ പിങ്ഗലാ കോകിലാऽരലാ ചുച്ഛുന്ദരീ സൂകരീ ഗൃഹഗോധികൈകശഫാശ്ഛ സ്ത്രീനാമാനോ ദക്ഷിണാഃ| ശിഖീ ചഷകശ്യേനഗജാജകപയശ്ഛ||൧൨||
शिवा श्यामा पिङ्गला कोकिलाऽरला चुच्छुन्दरी सूकरी गृहगोधिकैकशफाश्छ स्त्रीनामानो दक्षिणाः| शिखी चषकश्येनगजाजकपयश्छ||१२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശിവാദയോ ദക്ഷിണാഃ ശിവാ ഇതി സമ്ബന്ധഃ| ശിവാ പ്രസിദ്ധാ| ശ്യാമാ പിങ്ഗലാ| അരലാ ചേതി പക്ഷിവിശേഷാഃ| ചുച്ഛുന്ദരീ ഗന്ധമൂഷികാ| ഗൃഹഗോധികാ മുസലീ| ഏകശഫാ വഡവാദിഃ| സ്ത്രീനാമാനഃ ശിഖ്യാദയശ്ഛ ദക്ഷിണാഃ ശിവാഃ| ശിഖീ മയൂരഃ| ചഷകഃ പ്രാണിവിശേഷസ്തത്സംജ്ഞകഃ|| ൧൨||
പ്രവേശേ തു വിപരീതാഃ||൧൩||
प्रवेशे तु विपरीताः||१३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യേ വാമാ ഉക്താസ്തേ പ്രവേശേ ദക്ഷിണാഃ ശുഭാഃ| യേ ച ദക്ഷിണാ ഉക്താസ്തേ പ്രവേശേ വാമാഃ|| ൧൩||
സര്വത്ര ച ദക്ഷിണാദ്വാമഗമനമിഷ്ടം ശ്വശൃഗാലയോഃ||൧||
सर्वत्र च दक्षिणाद्वामगमनमिष्टं श्वशृगालयोः||१||
🔊 Audio coming soon
വിപരീതം മൃഗവിഹങ്ഗയോഃ||൧൪||
विपरीतं मृगविहङ्गयोः||१४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മൃഗവിഹങ്ഗയോര്വിപരീതം വാമാദ്ദക്ഷിണഗമനമ്| സര്വത്ര പ്രസ്ഥാനാദിഷു|
സര്വഥാപി ദര്ശനം ഭരദ്വാജചാഷഭാസനകുലാനാമ്||൧൫||
सर्वथापि दर्शनं भरद्वाजचाषभासनकुलानाम्||१५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സര്വഥാ സര്വപ്രകാരാം പുരഃ പശ്ഛാത് പ്രവേശേ പ്രസ്ഥാനേ ചേത്യേവമാദി ഭരദ്വാജാദീനാം ദര്ശനമ്|| ൧൫||
ശശസര്പാജാऽവിഗോധാജാവികസൂകരാണാന്തു കീര്തനമിഷ്ടമ്| ന ദര്ശനം വിരുതം വാ||൧൬||
शशसर्पाजाऽविगोधाजाविकसूकराणान्तु कीर्तनमिष्टम्| न दर्शनं विरुतं वा||१६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശശാദീനാം കീര്ത്തനം പര്യ്യായേണാപി കീര്ത്തനമേവൈഷാം ശസ്തം ന ദര്ശനമ്| ദര്ശനം വിരുതം ചൈവ നോ കീര്ത്തനമിതി വിപരീതാര്ഥഃ|| ൧൬||
വിപരീതമൃക്ഷവാനരയോഃ||൧||
विपरीतमृक्षवानरयोः||१||
🔊 Audio coming soon
സര്വമപി ത്വനിഷ്ടം സരടകുക്കുടവിഡാലോലൂകാനാമ്||൧൭||
सर्वमपि त्वनिष्टं सरटकुक्कुटविडालोलूकानाम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സരടാദേഏനാം സമ്ബന്ധി സര്വമനിഷ്ടദര്ശനം വിരുതം കേഏര്തനം ച || ൧൭||
തഥാ ഗ്രന്ഥ്യര്ബുദാദിഷു ഛേദശബ്ദ ഇഷ്ടോ ഗുല്മോദരാദിഷു ഭേദശബ്ദോऽതീസാരരക്തപിത്താദിഷു രുദ്ധശബ്ദോऽശ്മര്യ്യുദരാദിഷു പ്രവര്ത്തനശബ്ദ ഇതി| ഏവമന്യേऽപി ധ്വനയോ യോജ്യാഃ||൧൮||
तथा ग्रन्थ्यर्बुदादिषु छेदशब्द इष्टो गुल्मोदरादिषु भेदशब्दोऽतीसाररक्तपित्तादिषु रुद्धशब्दोऽश्मर्य्युदरादिषु प्रवर्त्तनशब्द इति| एवमन्येऽपि ध्वनयो योज्याः||१८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഗ്രന്ഥാദിഷു ഛേദനശബ്ദ ഇഷ്ടഃ| ഗുല്മാദിഷു ഭേദശബ്ദഃ| രക്തപിത്താദിഷ്വിത്യത്രാദിഗ്രഹണേന വമനവിരേചനബസ്ത്യാദീനാം ഗ്രഹണമ്| ഏവമന്യേ ധ്വനയോ യോജ്യാഃ| തഥാ പാണ്ഡുരോഗേ ശൂനശബ്ദഃ| കാസേ ക്ഷതശബ്ദഃ| ശ്വാസേ ഛിന്നഃ| യക്ഷ്മിണഃ സംസ്ഥിതഃ ഇത്യേവമാദിഃ|| ൧൮||
സര്വത്രൈവ ച സ്ഥിരസ്ഥാവരവര്ദ്ധമാനത്രാതാऽചലധ്രുവക്ഷേമ- ശിവാ-ദയഃ ശബ്ദാഃ ധന്യവാദിത്രസ്വരാശ്ഛ ശ്രേഷ്ഠാഃ||൧൯||
सर्वत्रैव च स्थिरस्थावरवर्द्धमानत्राताऽचलध्रुवक्षेम- शिवा-दयः शब्दाः धन्यवादित्रस्वराश्छ श्रेष्ठाः||१९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സ്ഥിരാദിശബ്ദാ ധന്യാനാം ച വാദിത്രാണാം ധ്വനയഃ സര്വത്ര ശ്രേഷ്ഠാഃ|
ക്ഷതഹതപതിതാക്രോശപ്രഹാരച്ഛേദഭേദദാഹഹാഹാപ്രതിഷേധാദിശബ്ദാ- ശ്ഛികിത്സാപ്രതിഷേധായ||൨൦||
क्षतहतपतिताक्रोशप्रहारच्छेदभेददाहहाहाप्रतिषेधादिशब्दा- श्छिकित्साप्रतिषेधाय||२०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ക്ഷതാദയഃ പ്രസ്തുതപ്രതിഷേധായ ഭവന്തി| ശബ്ദാ ഇതി ക്ഷതാദിഭിരഭിസമ്ബധ്യതേ| തേന ക്ഷതാദിപര്യ്യായാണാമപി ഗ്രഹണമ്| ആ-മാ-നോ-ന പ്രതിഷേധശബ്ദാഃ| ആദിഗ്രഹണേന നിവൃത്ത്യാദിപര്യ്യായാണാം ഗ്രഹണമ്| അഥവാ പ്രതിഷേധ ഇത്യയം ശബ്ദ ആദിര്യേഷാം ശബ്ദാനാം തേ പ്രതിഷേധാദയഃ| പ്രതിഷേധപ്രകാരാ ഇത്യര്ഥഃ|| ൨൦||
ദീപ്തായാം ച ദിശി ക്രൂരാഃ പക്ഷിമൃഗധ്വനയോ വൃക്ഷേ വാ രൂക്ഷ- ശുഷ്കേ സവല്ലീകണ്ടകേ| തദ്വിധേ വാ ദേശേ||൨൧||
दीप्तायां च दिशि क्रूराः पक्षिमृगध्वनयो वृक्षे वा रूक्ष- शुष्के सवल्लीकण्टके| तद्विधे वा देशे||२१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ദീപ്തേത്യാദികം ചികിത്സപ്രതിഷേധായേത്യനേന സമ്ബധ്യതേ| ദീപ്താം ദിശം പ്രതി ക്രൂരാണാം മൃഗാണാം പക്ഷിണാം ച ധ്വനയഃ| പ്രാച്യാദിപ്രത്യയഹേതുത്വേനാऽനുമിതൈകാऽപി സതീ ദിഗ്വ്യവഹാരര്ഥമധിഷ്ഠാതൃദേവതാവിശേഷനിയമവശാത് പ്രവിഭക്തൈവാऽഷ്ടധാ വിഭജ്യതേ| തത്ര വിഷുവതി സൂര്യ്യോ യത ഉദേതി സാ സഹസ്രാക്ഷാധിഷ്ഠിതാ ഐന്ദ്രീനാമ ദിക്| തദഭിമുഖസ്യ ദക്ഷിണേ പാര്ശ്വേ വൈരസ്യതാ ക്രാന്തമൂര്തിര്യാമ്യാ നാമ| തസ്യൈവ പശ്ഛാത് പത്യാ യാദസാമാലിങ്ഗിതാ വാരുണീ നാമ| തസ്യൈവ വാമതോ രാജരാജസ്വീകൃതാ കോഉബേരീ നാമ| താസാമന്തരാലേഷു വിദിശഃ| തത്ര ദക്ഷിണപൂര്വാ ചൈത്രഭാനവീ| ദക്ഷിണപാശ്ഛിമാ നൈഋതീ പശ്ഛിമോത്തരാ പാവനീ| ഉത്തരപൂര്വാ ഐശാനീതി| ആസാമഷ്ടാനാം കുകുഭാം ഭഗവന് സഹസ്രശ്മിഃ പൂര്വാദിക്രമേണാഹോരാത്രഭാഗേഷ്വഷ്ടാസ്വേവാവരോധവേശ്മസ്വിവ ദക്ഷിണഃ കാമീ ക്രമേണൈവ ഭോക്തൃത്വമനുഭവതി| തത്ര പൂര്വേ ദിനസ്യായാമേ ശാതക്രതവീമാശാമവലമ്ബതേ ഭഗവാന്| ദ്വിതീയേ ജാതവേദസീമ്| തൃതീയേ സമദര്ശിലാഞ്ഛിതാമ്| ചതുര്ഥേ രക്ഷോമാലിനീമ്| പ്രഥമേ നിശായാമേ വരുണാശ്വാസിതാമ്| ദ്വിതീയേ സമീകരണനായികാമ്| തൃതീയേ പുണ്യജാതാക്ഷിപ്താമ്| ചതുര്ഥേ വൃക്ഷധ്വജപാലിതാമിതി| താസാഞ്ച സമ്പ്രതി രവിര്യാമുപഭുങ്ക്തേ സാ സ്വാധീനഭര്തൃകേവ ദീപ്താ| യാമുപഭുജ്യ യാതഃ സാ പ്രോഷിതഭര്തൃകേവാങ്ഗരിതാ| യാം യാസ്യതി സാ വാസകസജ്ജേവ ധൂമിതാ| ശേഷാഃ പരിത്യക്തതത്സമാഗമാഷാഃ പ്രവ്രജിതാ ഇവ ശാന്താഃ തത്രാത്മാനമവധിം കൃത്വ ദിശി ദീപ്താ യാം ക്രൂരമൃഗപക്ഷിവാചഃ| ക്രൂരാ മൃഗാഃ ക്രവ്യാദാഃ ശൃഗാലസിംഹാദയഃ പക്ഷിണോ ഗൃധ്രോലൂകാദയഃ | ക്രവ്യാദാഃ ക്രൂരാഃ| ഫലശാല്യാദിഭുജോ മൃഗപക്ഷിണഃ സൌമ്യാഃ| തദ്വിധേ ദേശേ രോഉക്ഷ്യാദിയുക്തേ|| ൨൧||
ദര്ശനഞ്ച തൃണപലലകാഷ്ഠഭാരകര്പൂരകലോഷ്ഠാദീനാങ്കണ്ടകോര്ധ്വപാദയാനശയനാദിഭഗ്നോപസ്കരരിക്തകുമ്ഭകമദ്യ- വസാതൈലതിലഗര്ഭിണീശ്വപാകവ്യസനിമൃതാനാഞ്ച||൨൨||
दर्शनञ्च तृणपललकाष्ठभारकर्पूरकलोष्ठादीनाङ्कण्टकोर्ध्वपादयानशयनादिभग्नोपस्कररिक्तकुम्भकमद्य- वसातैलतिलगर्भिणीश्वपाकव्यसनिमृतानाञ्च||२२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തൃണാദീനാം ദര്ശനം ചികിത്സാപ്രതിഷേധായ| പലലസ്തിലകല്കഃ| ഊര്ധ്വഗാഃ പാദാ യേഷാം യാനാദീനാമ്| ഉപസ്കര ഉപകരണദ്രവ്യമ്| ശ്വപാകശ്ഛണ്ഡാലഃ ലുബ്ധകഃ| വ്യസന്യതിദുഃഖീ| മൃതം ശവമ്|
പ്രവേശേ ചാതുരഗൃഹാത്പൂര്വോക്തമാങ്ഗല്യനിര്ഗമഃ| പ്രവിഷ്ടസ്യ തു ഭിഷജോ ന സത്കാരോ ലാഭതുഷ്ടിസ്തുതയശ്ഛാശുഭാഃ||൨൩||
प्रवेशे चातुरगृहात्पूर्वोक्तमाङ्गल्यनिर्गमः| प्रविष्टस्य तु भिषजो न सत्कारो लाभतुष्टिस्तुतयश्छाशुभाः||२३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പൂര്വോക്താനി മങ്ഗലാനി ഘൃതാദീനി| തേഷാമാऽऽതുരഗൃഹാന്നിര്ഗമോ വൈദ്യസ്യ പ്രവിശതഃ|| ൨൩||
ആതുരസ്യ വക്രാനുവക്രാ ഗ്രഹാഗര്ഹിതസ്ഥാനസ്ഥാഃ||൨൪||
आतुरस्य वक्रानुवक्रा ग्रहागर्हितस्थानस्थाः||२४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ആതുരസ്യ വക്രാനുവക്രാദിചികിത്സാപ്രതിഷേധായ ധ്രുവം പ്രതിബന്ധായ| രാശിചക്രേ സ്പഷ്ടഗതേ യേ പ്രതിനിവൃത്ത്യ ഗന്തും പ്രവൃത്താസ്തേ വക്രാഃ| തതോऽപി പുനവ്യാവൃത്താഃ സ്പഷ്ടമാര്ഗമനുപ്രാപ്താ അനുവക്രാഃ ഗര്ഹിതേ സ്ഥാനേ തിഷ്ഠന്തീതി ഗര്ഹിതസ്ഥാനസ്ഥാഃ| ഗര്ഹിതസ്ഥാനമനുപചയരാശിലക്ഷണമ്| അനുപചയാശ്ഛ രാശയഃ| സ്വജന്മനക്ഷത്രരാശോഃ പ്രഥമദ്വിതീയചതുര്ഥപഞ്ചമസപ്തമാഷ്ടമനവമദ്വാദശരാശയഃ| ഉപചയാസ്ത്രിഷഡേകാദശദശമാഃ| തത്രാശ്വിന്യാദീനാം സപ്തവിംശതിഃ സപാദനക്ഷത്രദ്വയവിഭാഗേന ക്രമേണ മേഷവൃഷഭമിഥുനകര്കടകസിംഹകന്യാതുലാവൃശ്ഛികധനുമകരകുമ്ഭമീനാഖ്യാ ദ്വാദശരാശയഃ|| ൨൪||
കേതുശനിരാഹുഭിര്ജന്മര്ക്ഷാऽऽഭിഭവഃ||൨൫||
केतुशनिराहुभिर्जन्मर्क्षाऽऽभिभवः||२५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
കേത്വാദിഭിര്ജന്മര്ക്ഷാऽऽഭിഭവഃ| ജന്മര്ക്ഷോ ജന്മരാശിഃ| തസ്മിന് സന്നിപാതസ്തദാऽऽഭിഭവഃ|| ൨൫||
ഗൃഹദാരശയനാസനവാഹനമണിരത്നോപകരണേഷു വാ ഗര്ഹിത- ലക്ഷണപ്രാദുര്ഭാവശ്ഛികിത്സാപ്രതിഷേധായ||൨൬||
गृहदारशयनासनवाहनमणिरत्नोपकरणेषु वा गर्हित- लक्षणप्रादुर्भावश्छिकित्साप्रतिषेधाय||२६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഗൃഹദാരാദിഷു ഗര്ഹിതാനാമശുഭാനാം ലക്ഷണാനാം പ്രാദുര്ഭാവഃ|| ൨൬||
സ്വപ്നസ്തു സ്വയമന്യേന വാ ദൃഷ്ടഃ ശുഭാശുഭഹേതുഃ സപ്ത- വിധോ ദൃഷ്ടഃ ശ്രുതോऽനുഭൂതഃ പ്രാര്ഥിതഃ സങ്കല്പിതോ ഭാവികോ ദോഷജശ്ഛ||൨൭||
स्वप्नस्तु स्वयमन्येन वा दृष्टः शुभाशुभहेतुः सप्त- विधो दृष्टः श्रुतोऽनुभूतः प्रार्थितः सङ्कल्पितो भाविको दोषजश्छ||२७||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സാമാന്യേനാദൃഷ്ടപൂര്വദര്ശനഃ സ്വപ്നശ്ഛ ശുഭാശുഭഹേതുഃ| സ്വയം ദൃഷ്ട ഉപഭോക്ത്രാऽऽന്യേന വാ| തമുദ്ദിശ്യ ദൃഷ്ടഃ| സ ച ദൃഷ്ടാദിഭേദേന സപ്തവിധഃ| ദൃഷ്ടശ്ഛ ക്ഷുഷാ ഗൃൗഹീതസ്യ സ്വാപേ ദര്ശനമ്| ശ്രുതസ്യാഖ്യായികാരൂപേണ സ്വാപേ ദര്ശനം ശ്രുതഃ| അനുഭൂതഃ സ്വസംവേദനാദിനാ| പ്രാര്ഥിത ആകാങ്ക്ഷിതഃ| ഇദം കഥം നു മേ സ്യാത് ഇതി കല്പിതഃ സങ്കല്പിതഃ | ഇദം മയാऽവശ്യകര്ത്തവ്യമിത്യസ്യ ദര്ശനം ഭാവികഃ| സ്വഭാവാദാഗതഃ| ദോഷജോ വാതാദിസാമര്ഥ്യാന്നഭോഗമനാദിഃ|| ൨൭||
തത്രാദ്യഃ പഞ്ചവിധോऽഫലഃ| യഥാ യഥാസ്വപ്രകൃതിഃ വിസ്മൃതോ ദിവാऽതിഹ്രസ്വോऽതിദീര്ഘോ നാऽതിസുപ്തദൃഷ്ടശ്ഛ||൨൮||
तत्राद्यः पञ्चविधोऽफलः| यथा यथास्वप्रकृतिः विस्मृतो दिवाऽतिह्रस्वोऽतिदीर्घो नाऽतिसुप्तदृष्टश्छ||२८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തത്രാऽऽദ്യാഃ-ദൃഷ്ടശ്രുതാനുഭൂതപ്രാര്ഥിതസങ്കല്പിതാഃ പഞ്ച അഫലാഃ| ഭാവികദോഷജോഉ സഫലോഉ| ദോഷജോऽപി യഥാ സ്വപ്രകൃതിര്നിഷ്ഫലഃ| യഥാ വാതപ്രകൃതേര്കതജഃ| പിത്തപ്രകൃതേഃ പിത്തജഃ| ഏവം കഫേऽപി വാച്യമ്| തഥാ ദിവാ ദൃഷ്ടശ്ഛ നിഷ്ഫലഃ| വിസ്മൃതാദിരൂപോऽപി നിഷ്ഫലഃ| വിസ്മൃതോ യഃ സാധു ന സ്മര്യ്യതേ|| ൨൮||
പൂര്വരാത്രേऽല്പം ചിരാച്ച ഫലം കരോതി| ഗോസര്ഗേ മഹത്സ- ദ്യശ്ഛ||൨൯||
पूर्वरात्रेऽल्पं चिराच्च फलं करोति| गोसर्गे महत्स- द्यश्छ||२९||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
നിശാദോഉ ദൃഷ്ടഃ സഫലോऽപി ശുഭാശുഭശ്ഛിരാത്ഫലമല്പം ച കരോതി| ഗോസര്ഗോ രാത്രേഃ ക്ഷയഃ തസ്മിന് സദ്യഃ ഫലം മഹാഫലം ച|| ൨൯||
നിദ്രയാ ച പുനരനുപഹതഃ പ്രതീപൈര്വാ വചോഭിര്ദാനയമനിയമാദിഭിര്വാ||൩൦||
निद्रया च पुनरनुपहतः प्रतीपैर्वा वचोभिर्दानयमनियमादिभिर्वा||३०||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശുഭശ്ഛ സ്വപ്നഃ സ്വപ്നാദനന്തരം നിദ്രയാऽനുപഹതോ മഹത്ഫലം ദദാതി സദ്യശ്ഛ| തഥാ പ്രതീപൈര്ദൃഷ്ടസ്വപ്നപ്രതികൂലൈര്വചോഭിര്നോപഹതഃ| അഥവാ സ സര്വം സ്വപ്നോ ദാനാദിഭിര്മഹത് സദ്യശ്ഛ ഫലം ദദാതി| യമഃ ഇന്ദ്രിയാണാം വിഷയേഭ്യോ നിവൃത്തിഃ| നിയമഃ സദ്ദൃത്തമ്| ആദിഗ്രഹണേന മണിമന്ത്രാദീനാം ഗ്രഹണമ്|| ൩൦||
തത്ര യഃ പ്രേതൈഃ സഹ മദ്യം പിബന് ശുനാऽऽകൃഷ്യതേ സ ഹന്യതേ ജ്വരേണ||൧||
तत्र यः प्रेतैः सह मद्यं पिबन् शुनाऽऽकृष्यते स हन्यते ज्वरेण||१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
യോ ലാക്ഷാരക്താऽऽഭമമ്ബരം പശ്യതി| യോ വാ രക്ത- ദേഹമാല്യവസ്ത്രോ ഹസന്നാര്യ്യാ ഹ്നീയതേ, സ രക്തപിത്തേന||൨||
यो लाक्षारक्ताऽऽभमम्बरं पश्यति| यो वा रक्त- देहमाल्यवस्त्रो हसन्नार्य्या ह्नीयते, स रक्तपित्तेन||२||
🔊 Audio coming soon
യോ യാമ്യാം ദിശം ഖരോഷ്ട്രമഹിഷവരാഹാന്യതമേന സ യക്ഷ്മണാ|൧|
यो याम्यां दिशं खरोष्ट्रमहिषवराहान्यतमेन स यक्ष्मणा|१|
🔊 Audio coming soon
യസ്യ കണ്ടകിനീ ലതാ വംശസ്താലോ വാ ഹൃദി ജായതേ സ ഗുല്മേന|൧|
यस्य कण्टकिनी लता वंशस्तालो वा हृदि जायते स गुल्मेन|१|
🔊 Audio coming soon
യസ്യ ശിരസി സ ശിരോരോഗേണ വാ ശിരച്ഛേദേന|൧|
यस्य शिरसि स शिरोरोगेण वा शिरच्छेदेन|१|
🔊 Audio coming soon
യസ്യ നഗ്നസ്യാജ്യാവസിക്തസ്യാഗ്നിമനര്ചിഷം ജുഹ്വതോ ജായന്തേ പദ്മാന്യുരസി സ കുഷ്ഠേന|൧|
यस्य नग्नस्याज्यावसिक्तस्याग्निमनर्चिषं जुह्वतो जायन्ते पद्मान्युरसि स कुष्ठेन|१|
🔊 Audio coming soon
യശ്ഛണ്ഡാലൈഃ സഹ സ്നേഹം പിബതി സ പ്രമേഹേണ|൧|
यश्छण्डालैः सह स्नेहं पिबति स प्रमेहेण|१|
🔊 Audio coming soon
യോ രക്ഷോഭിഃ സഹ നൃത്യന്നപ്സു നിമിജ്ജതി സ ഉന്മാദേന|൧|
यो रक्षोभिः सह नृत्यन्नप्सु निमिज्जति स उन्मादेन|१|
🔊 Audio coming soon
യോ മത്തഃ സോऽപസ്മാരേണ|൧|
यो मत्तः सोऽपस्मारेण|१|
🔊 Audio coming soon
യശ്ഛന്ദ്രസൂര്യ്യയോരുപരാഗം പശ്യതി തസ്യ നേത്രരോഗ ഉപജായതേ||൧||
यश्छन्द्रसूर्य्ययोरुपरागं पश्यति तस्य नेत्ररोग उपजायते||१||
🔊 Audio coming soon
യസ്തയോഃ പതനം തസ്യ നേത്രവിനാശഃ||൩൧||
यस्तयोः पतनं तस्य नेत्रविनाशः||३१||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
തത്രേത്യാദിനാ സ്വപ്നവിശേഷാന് ദര്ശയതി| സുബോധമ്| പ്രേതാ നികൃഷ്ട ഭൂതവിശേഷാഃ| യസ്യ ഹൃദി കണ്ടകീലതാദികം ജായതേ സ ഗുല്മേന ഹന്യത ഇതി സമ്ബന്ധഃ| യസ്യ പുനഃ കണ്ടകീലതാദികം ശിരസി ജായതേ സ ശിരോരോഗേണ ഹന്യതേ| ശസ്ത്രേണ കര്ത്രാ ശിരഃച്ഛേദേന കരണഭൂതേന ഹന്യതേ| സര്വത്ര തൃതീയാന്തം ഹന്യത ഇതി സമ്ബധ്യതേ| ഉപരാഗോ രാഹുച്ഛായയാ| തയോരിതി ചന്ദ്രസൂര്യ്യയോഃ|| ൩൧||
യഃ ശഷ്കുലീരപൂപാന്വാऽഭ്യവഹൃത്യ പ്രതിബുദ്ധശ്ഛര്ദയതി||൩൨||
यः शष्कुलीरपूपान्वाऽभ्यवहृत्य प्रतिबुद्धश्छर्दयति||३२||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ശുഷ്കുലീ തിലകൃതാ ഛര്ദയതി| തദേവ യത്സ്വപ്നേ ജഗ്ധമ്|| ൩൨||
യസ്യ ശിരസി ലതാദയോ ജായന്തേ| വയാംസി ച നിലീയന്തേ| മോഉഢ്യം വാ ഭവതി| യോ ഗൃധ്രോലൂകകാകാദ്യൈഃ പ്രേതപിശാചരക്ഷോദ്രവിഡാന്ധ്രസ്ത്രീചന്ഡാലാദ്യൈര്വാ പരിവാര്യ്യതേ| ദക്ഷിണാഭുമുഖം വാ സ്ത്രിയാ നൃത്യന്നാകൃഷ്യതേ| അന്താവസായിഭിര്വാ സ്വയം വാ ദിഗ്വാസാ യാതി ശൂന്യാടവീമ് വാ| കപിരഥേന പ്രേതൈഃ പ്രവ്രജിതൈര്വാ പരിഷ്വജ്യതേ| നഗ്നോ വാ രക്താം സ്രജം ധാരയതി| പങ്കദിഗ്ധോ ഹസതി നൃത്യതി വാ| വേത്രവംശകണ്ടകതൃണഗഹനേ സംസൃജ്യതേ പതതി വാ| പാംസൂപധാനായാം ഭുവി വല്മീകഭസ്മശ്മശാനശ്വഭ്രായതനേഷു| പങ്കകൂപകലുഷോദകേഷു വാ മജ്ജതി| സ്രോതസാ വാ ഹ്നിയതേ| രക്തകുസുമവനാം ഭൂമിം ഗുഹാമന്ധകാരാചിതാം പാപകര്മാലയം സമ്ബാധം ജനനീം വാ പ്രവിശതി| മത്സ്യേന വാ ഗ്രസ്യതേ| ശ്മശ്രുകര്മ ച യോ ഗാത്രവൃദ്ധിം വിവാഹം ചാനുഭവതി| ശൈലാസാദാഗ്രാത് പതത്യാऽऽരോഹതി വാ യൂപപുഷ്പാഢ്യശാല്മലീകോവിദാരകിംശുകപാരിഭദ്രകാന്| യോ വാ പരാജീയതേ ബധ്യതേ ഛര്ദയതി വിരിച്യതേ ഹൃഷ്യതി ലഭതേ വാ ഹിരണ്യലോഹലവണതൈലപിണ്യാകകാര്പാസാന്| അശ്നാതി പക്വാന്നമ്| പിബതി മദ്യമ്| സ്നേഹം വാऽഭ്യജ്യതി| നിര്ഭര്ത്സ്യതേ വാ കുപിതൈഃ പിതൃഭിഃ| ചന്ദ്രാऽര്കതാരാദീപദേവതാനേത്രദര്ശനാന്യനുപതതോ ന ശ്യതോ വാ പശ്യതി| വക്രം വാ ബാഹുമങ്ഗം വാ വിഭിദ്യമാനമ്| പുരുഷാണ് വാ നഗ്നാന് കഷായവാസസോऽസൌമ്യാന് ദണ്ഡപാശഹസ്താന് കൃഷ്ണാന്രക്താക്ഷാണ്| സ്ത്രിയം വാ കൃഷ്ണശുക്ലദര്ശനാം ദീര്ഘകേശസ്തനീം കാലരാത്രിരൂപാമ്| തേ വ്യാധിതാഃ പഞ്ചതാമാപ്നുവന്തി| സ്വസ്ഥാസ്തു ജീവിതസന്ദേഹമിതി||൩൩||
यस्य शिरसि लतादयो जायन्ते| वयांसि च निलीयन्ते| मोउढ्यं वा भवति| यो गृध्रोलूककाकाद्यैः प्रेतपिशाचरक्षोद्रविडान्ध्रस्त्रीचन्डालाद्यैर्वा परिवार्य्यते| दक्षिणाभुमुखं वा स्त्रिया नृत्यन्नाकृष्यते| अन्तावसायिभिर्वा स्वयं वा दिग्वासा याति शून्याटवीम् वा| कपिरथेन प्रेतैः प्रव्रजितैर्वा परिष्वज्यते| नग्नो वा रक्तां स्रजं धारयति| पङ्कदिग्धो हसति नृत्यति वा| वेत्रवंशकण्टकतृणगहने संसृज्यते पतति वा| पांसूपधानायां भुवि वल्मीकभस्मश्मशानश्वभ्रायतनेषु| पङ्ककूपकलुषोदकेषु वा मज्जति| स्रोतसा वा ह्नियते| रक्तकुसुमवनां भूमिं गुहामन्धकाराचितां पापकर्मालयं सम्बाधं जननीं वा प्रविशति| मत्स्येन वा ग्रस्यते| श्मश्रुकर्म च यो गात्रवृद्धिं विवाहं चानुभवति| शैलासादाग्रात् पतत्याऽऽरोहति वा यूपपुष्पाढ्यशाल्मलीकोविदारकिंशुकपारिभद्रकान्| यो वा पराजीयते बध्यते छर्दयति विरिच्यते हृष्यति लभते वा हिरण्यलोहलवणतैलपिण्याककार्पासान्| अश्नाति पक्वान्नम्| पिबति मद्यम्| स्नेहं वाऽभ्यज्यति| निर्भर्त्स्यते वा कुपितैः पितृभिः| चन्द्राऽर्कतारादीपदेवतानेत्रदर्शनान्यनुपततो न श्यतो वा पश्यति| वक्रं वा बाहुमङ्गं वा विभिद्यमानम्| पुरुषाण् वा नग्नान् कषायवाससोऽसौम्यान् दण्डपाशहस्तान् कृष्णान्रक्ताक्षाण्| स्त्रियं वा कृष्णशुक्लदर्शनां दीर्घकेशस्तनीं कालरात्रिरूपाम्| ते व्याधिताः पञ्चतामाप्नुवन्ति| स्वस्थास्तु जीवितसन्देहमिति||३३||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ലതാദയോ ലതാവംശതാലഃ| വയാംസി പക്ഷിണഃ| ഗൃധ്രാദിഭിഃ പരിവാരണമ്| ആന്ധ്രദ്രവിഡോഉ ദാക്ഷിണാത്യജനപദനാമനീ| അന്താവസായിനശ്ഛണ്ഡാലാദയഃ| വേത്രം കാഷ്ഠവിശേഷഃ| വല്മീകാദിഷു വാ പതതി| വല്മീകം പിപീലികാസ്ഥാനമ്| സമ്ബാധം സങ്കടമ്| ജനനീ മാതാ| വയോവൃദ്ധിര്യഥാ ബാല്യേ യോഉവനം വാര്ധകം വാ| യൂപാദീന് വാ ആരോഹതി| ചന്ദ്രാദീന് പതതോ നശ്യതോ വാ യഃ പശ്യതി| ഏവമേതച്ഛാഷ്കുല്യപൂപാദികം ദൃഷ്ട്വാ വ്യാധിതാ നിശ്ഛിതം പഞ്ചത്വം പ്രാപ്നുവന്തി| സ്വസ്ഥാസ്തു ജീവിതസന്ദേഹമിതി|| ൩൩||
ഭവന്തി ചാത്ര- മനോവഹാനാം പൂര്ണത്വാത് സ്രോതസാം പ്രബലൈര്മലൈഃ| ദൃശ്യന്തേ ദാരുണാഃ സ്വപ്നാ വിനാശാഭിമുഖാത്മഭിഃ|൨|
भवन्ति चात्र- मनोवहानां पूर्णत्वात् स्रोतसां प्रबलैर्मलैः| दृश्यन्ते दारुणाः स्वप्ना विनाशाभिमुखात्मभिः|२|
🔊 Audio coming soon
അകല്യാണമപി സ്വപ്നം ദൃഷ്ട്വാ തത്രൈവ യഃ പുനഃ| പശ്യേത്സൌമ്യം ശുഭം തസ്യ ശുഭമേവ ഫലം ഭവേത്||൨||
अकल्याणमपि स्वप्नं दृष्ट्वा तत्रैव यः पुनः| पश्येत्सौम्यं शुभं तस्य शुभमेव फलं भवेत्||२||
🔊 Audio coming soon
ദേവാന് ദ്വിജാന് ഗോവൃഷഭാന് ജീവതഃ സുഹൃദോ നൃപാന്| സാധൂന് യശസ്വിനോ വഹ്നിമിദ്ധംസ്വച്ഛാഞ്ജലാശയാന്| കന്യാഃ കുമാരകാന് ഗോഉരാന് ശുക്ലവസ്ത്രാന് സുതേജസഃ| നരാശനം ദീപ്തതനും സമന്താദ് രുധിരോക്ഷിതമ്| യഃ പശ്യേല്ലഭതേ യോ വാ ഛത്രാദര്ശവിഷാമിഷമ്| ശുക്ലാഃ സുമനസോ വസ്ത്രമമേധ്യാऽऽലേപനം ഫലമ്| ശൈലം പ്രാസാദാസഫലവൃക്ഷസിംഹനരദ്വിപാന്| ആരോഹേദ് ഗോऽശ്വയാനഞ്ച തരേന്നദഹ്രദോദധീന്| പൂര്വോത്തരേണ ഗമനമഗമ്യാഗമനം മൃതിഃ| സമ്ബാധാന്നിസ്സൃതിഃ സ്പര്ശാസ്താരകാऽऽചലഭാസ്വതാമ്| രോദനം പതിതോത്താനം ദ്വിഷതാം ചാവമര്ദനമ്| യസ്യ സ്യാദായുരാരോഗ്യം വിത്തം സ ബഹുശോऽശ്നുതേ||൩൪||
देवान् द्विजान् गोवृषभान् जीवतः सुहृदो नृपान्| साधून् यशस्विनो वह्निमिद्धंस्वच्छाञ्जलाशयान्| कन्याः कुमारकान् गोउरान् शुक्लवस्त्रान् सुतेजसः| नराशनं दीप्ततनुं समन्ताद् रुधिरोक्षितम्| यः पश्येल्लभते यो वा छत्रादर्शविषामिषम्| शुक्लाः सुमनसो वस्त्रममेध्याऽऽलेपनं फलम्| शैलं प्रासादासफलवृक्षसिंहनरद्विपान्| आरोहेद् गोऽश्वयानञ्च तरेन्नदह्रदोदधीन्| पूर्वोत्तरेण गमनमगम्यागमनं मृतिः| सम्बाधान्निस्सृतिः स्पर्शास्तारकाऽऽचलभास्वताम्| रोदनं पतितोत्तानं द्विषतां चावमर्दनम्| यस्य स्यादायुरारोग्यं वित्तं स बहुशोऽश्नुते||३४||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
ഭവന്തി ചാത്രേതി പദ്യാരമ്ഭേ തന്ത്രരീതിഃ| മനോവഹാനാമിത്യാദി സുബോധമ്| ദേവാനിത്യാദിനാ ശുഭാഃ സ്വപ്നാ ഉച്യന്തേ| ദേവാനിത്യാദേര്യഃ പശ്യേദിതി സമ്ബന്ധഃ തഥാ ഛത്രാദീനി യോ ലഭതേ| ശൈലാദീംശ്ചऽऽരോഹേത്| നദ്യാദീംശ്ച തരേത്| പൂര്വോത്തരഗമനാദികഞ്ച യസ്യ സ്യാത് സ ആയുരാദികമശ്നുതേ| നരാശനോ രാക്ഷസഃ പുഷ്പാണി ഉക്ഷിതം സിക്ഥമ്| സുമനസഃ ഹൃദോ ഗമ്ഭീരഃ| അഗമ്യാഃ സകുല്യാന്ത്യജാതിശ്ച| മൃതിര്മരണമ്||൩൪||
പിതൃദേവദ്വിജാതീനാം ക്രുദ്ധഭീതകൃശാത്മനാമ്| മലിനാമ്ബരപുഷ്പാണാം ദര്ശനം ന പ്രശസ്യതേ|൨|
पितृदेवद्विजातीनां क्रुद्धभीतकृशात्मनाम्| मलिनाम्बरपुष्पाणां दर्शनं न प्रशस्यते|२|
🔊 Audio coming soon
തേഷാമേവ തു തുഷ്ടാനാം ശുദ്ധപുഷ്പാമ്ബരാത്മനാമ്| ദര്ശനം ശസ്യതേ സ്വപ്നേ തൈശ്ച സമ്ഭാഷണം ശുഭമ്||൨||
तेषामेव तु तुष्टानां शुद्धपुष्पाम्बरात्मनाम्| दर्शनं शस्यते स्वप्ने तैश्च सम्भाषणं शुभम्||२||
🔊 Audio coming soon
ദൃഷ്ട്വാ സ്വപ്നാന് ദാരുണാന് ശോഭനാന് വാ| പ്രാതഃ സ്നാതഃ സര്ഷപാനഗ്നിവര്ണാന്| ഹൃത്വാ സാവിത്ര്യാ സര്പിഷാക്താംസ്തിലാന് വാ| പൂതഃ പാപൈര്മുച്യതേ വ്യാധിഭിശ്ച||൩൫||
दृष्ट्वा स्वप्नान् दारुणान् शोभनान् वा| प्रातः स्नातः सर्षपानग्निवर्णान्| हृत्वा सावित्र्या सर्पिषाक्तांस्तिलान् वा| पूतः पापैर्मुच्यते व्याधिभिश्च||३५||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
പിതൃപ്രഭൃതീനാം ശുഭാനാമപി കൃദ്ധാദ്യാത്മനാം സതാം മലിനാമ്ബരപുഷ്പധാരിണാം ച ദര്ശനം നേഷ്യതേ| തേഷാമേവ പിത്രാദീനാം തുഷ്ടാദിഗുണാനാം ദര്ശനം ശസ്യത ഇതി സമ്ബന്ധഃ| തൈരതിതുഷ്ടാദിഗുണൈഃ പിത്രാദിഭിഃ|
മങ്ഗലാചാരസമ്പന്നഃ പരിവാരസ്തഥാऽऽതുരഃ| ശ്രദ്ധധാനോऽനുകൂലശ്ച പ്രഭൂതദ്രവ്യസംഗ്രഹഃ| സത്വലക്ഷണസംയോഗോ ഭക്തിര്വൈദ്യദ്വിജാതിഷു| ചികിത്സായാമനിര്വേദസ്തദാऽऽരോഗസ്യ ലക്ഷണമ്||൩൬||
मङ्गलाचारसम्पन्नः परिवारस्तथाऽऽतुरः| श्रद्धधानोऽनुकूलश्च प्रभूतद्रव्यसंग्रहः| सत्वलक्षणसंयोगो भक्तिर्वैद्यद्विजातिषु| चिकित्सायामनिर्वेदस्तदाऽऽरोगस्य लक्षणम्||३६||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
മങ്ഗലാചാരസമ്പന്നാദികമാരോഗ്യലക്ഷണമ്| പ്രഭൂതാനാം ദ്രവ്യാണാം സംഗ്രഹസ്തഥോക്തഃ| സത്ത്വലക്ഷണാനി ശൌചാസ്തിക്യാദീനി||൩൬||
ഇത്യത്ര ജന്മമരണം യതഃ സമ്യഗുദാഹൃതമ്| ശരീരസ്യ തതഃ സ്ഥാനം ശാരീരമിദമുച്യതേ||൩൭|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതൌ അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ശാരീരസ്ഥാനേ ദൂതാദിവിജ്ഞാനീയോ നാമ ദ്വാദശോऽധ്യായഃ||൩൮||
इत्यत्र जन्ममरणं यतः सम्यगुदाहृतम्| शरीरस्य ततः स्थानं शारीरमिदमुच्यते||३७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां शारीरस्थाने दूतादिविज्ञानीयो नाम द्वादशोऽध्यायः||३८||
🔊 Audio coming soon
ശശിലേക വ്യാഖ്യാ (ഇന്ദു കൃത)
സ്ഥാനനാമ നിരൂപ്യതേ| അസ്മിന് സ്ഥാനേ ശരീരസ്യ ജന്മനഃ പ്രഭൃതിമരണം യാവദ്യതഃ സമ്യഗുദാഹൃതം പ്രദര്ശിതമ്| അതഃ സ്ഥാനം ശാരീരമുച്യത ഇതി||൩൭|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാം അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം ശാരീരസ്ഥാനേ ദ്വാദശോऽധ്യായഃ