Adhikarana atha vikRutavyAdhivij~jAnIyo nAmaikAdasho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ വികൃതിവ്യാധിവിജ്ഞാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ|൧|
अथातो विकृतिव्याधिविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|१|
🔊 Audio coming soon
ചേഷ്ടാദീനാം സ്വരൂപം ദര്ശയിത്വാ വ്യാധീനാം മാരണാത്മകാനാം ലക്ഷണപരിജ്ഞാനാര്ഥമധ്യായാരമ്ഭഃ|| ൧||
Adhikarana hetvAdibhiratimAtrairvyAdhyudbhave riShTam (1) · Śloka 1
സര്വൈര്യഥാസ്വം ഹേതുപ്രാഗ്രൂരൂപൈരൈമാത്രൈര്യസ്യ വ്യാധിരുത്പദ്യതേ||൧||
सर्वैर्यथास्वं हेतुप्राग्रूरूपैरैमात्रैर्यस्य व्याधिरुत्पद्यते||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdhitamukhakarajaradanodarA- shrayANi riShTAni (2) · Śloka 2
വ്യാധിതസ്യ വാ യസ്യാശു മുഖേ പിപ്ലുവ്യങ്ഗലേഖാതില- കാലകാഃ| കരജരദനേഷു വാ പുഷ്പാണ്യുദരേ വാ നാനാവര്ണാഃ സിരാഃ||൨||
व्याधितस्य वा यस्याशु मुखे पिप्लुव्यङ्गलेखातिल- कालकाः| करजरदनेषु वा पुष्पाण्युदरे वा नानावर्णाः सिराः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cakShurnIsikAshrayANi riShTAni (1) · Śloka 1
യസ്യ ശുഷ്യതോ നേത്രോപദേഹോ വര്ത്മനാസികാന്യതരശ്വയഥുര്വര്ത്മ സ്രംസോ വാ|൧|
यस्य शुष्यतो नेत्रोपदेहो वर्त्मनासिकान्यतरश्वयथुर्वर्त्म स्रंसो वा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShuttRuShNayorbahubhirannapAnaira- pyashAntaye riShTam (1) · Śloka 1
യസ്യ ക്ഷീണസ്യ ക്ഷുത്തൃഷ്ണാ വാ ഹൃദ്യൈര്ബഹുഭിരപ്യന്നപാനൈര്ന ശാ മ്യതി||൧||
यस्य क्षीणस्य क्षुत्तृष्णा वा हृद्यैर्बहुभिरप्यन्नपानैर्न शा म्यति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhAtsaphenaraktasrutau kukShyu- rasoH shUle ca riShTam (3) · Śloka 3
യസ്യ സഫേനമസൃക്പ്രസിച്യേതേ| കുക്ഷിശൂലഞ്ച| ഉരസോ വാ||൩||
यस्य सफेनमसृक्प्रसिच्येते| कुक्षिशूलञ्च| उरसो वा||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhAnnIlapItalohitashleShmanirgame riShTam (1) · Śloka 1
യസ്യ ശ്ലേഷ്മാ നീലപീതലോഹിതോ ബഹുശശ്ച|൧|
यस्य श्लेष्मा नीलपीतलोहितो बहुशश्च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIvAvamarddajihvAshoShakaNThAsya- gudapAkarUpANi riShTani (1) · Śloka 1
യസ്യ ബലവാന് ഗ്രീവാവമര്ദ്ദോ ജിഹ്വാശോഷഃ കണ്ഠാസ്യഗുദ പാകശ്ച|൧|
यस्य बलवान् ग्रीवावमर्द्दो जिह्वाशोषः कण्ठास्यगुद पाकश्च|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvAshayotthaparikartikAtRuShNA~ati mAtragudagrahAshrayANi riShTani (1) · Śloka 1
യസ്യ പക്വാശയോത്ഥാ പരികര്തികാऽതിതൃഷ്ണാതിമാത്രശ്ച ഗുദ ഗ്രഹഃ|൧|
यस्य पक्वाशयोत्था परिकर्तिकाऽतितृष्णातिमात्रश्च गुद ग्रहः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMj~jAnAshapUrvakaM kaNThe ghurghurakashabde riShTam (1) · Śloka 1
യസ്യാമപക്വാശയാന്യതരമാശ്രിത്യ സംജ്ഞാം ച ഹത്വാ വായുഃ കണ്ഠേ ഘുര്ഘുരകം കരോതി||൧||
यस्यामपक्वाशयान्यतरमाश्रित्य संज्ञां च हत्वा वायुः कण्ठे घुर्घुरकं करोति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAbhivRuddhihRucchUlayo riShTam (2) · Śloka 2
യസ്യ ക്ഷീണസ്യ തൃഷ്ണാഭിവൃദ്ധിര്ഹൃദി ശൂലഞ്ച| തഥാ ഹിധ്മാ രക്താതിസാരൌ വാऽऽധ്മാനാതിസാരൌ വാ| ഭൃശം സതൃഷ്ണൌ സ പരാസുരിതി||൨||
यस्य क्षीणस्य तृष्णाभिवृद्धिर्हृदि शूलञ्च| तथा हिध्मा रक्तातिसारौ वाऽऽध्मानातिसारौ वा| भृशं सतृष्णौ स परासुरिति||२||
🔊 Audio coming soon
യസ്യ സര്വൈരിത്യാദേഃ സ പരാസുരിത്യനേന സമ്ബന്ധഃ| യഥാസ്വം ഹേത്വാദിഭിരതിമാത്രൈരിതി| ജ്വരോ ഹേത്വാദിഭിഃ പരിപൂര്ണസ്തഥാ രക്തപിത്താദിഷ്വപി വാച്യമ്| ക്ഷീണസ്യ സതഃ ക്ഷുത് ബഹുനാപ്യന്നേന ന ശാമ്യതി| തൃഡ്വാ ബഹുനാ പാനേന| സഫേനമസൃക്ഷ്ഠീവനവത് മുഖാത് പ്രസിച്യതേ| ഉരസോ വാ ശൂലമിത്യനുവര്ത്തതേ| ശ്ലേഷ്മാ പ്രസിച്യത ഇത്യനേന ച സമ്ബധ്യതേ| ഗ്രീവാവമര്ദ്ദാദിഗുദപാകാന്തം യുഗപദ് വര്ത്തതേ| ശകൃദ്ഭേദാന്തം വസ്തുയുഗപത്| പരികാര്തികാദ്യതിമാത്രഗുദഗ്രഹാന്തം വസ്തു പക്വാശയസ്യ ഛേദനമിവ യാ വേദനാ സ പരികര്തികാ| സംജ്ഞാം ഹത്വാ അചേതനം കൃത്വ| ഘുര്ഘുരകമവ്യക്തശബ്ദവിശേഷമ്|| ൨||
Adhikarana jvarariShTAni (5) · Śloka 5
ജ്വരോ നിഹന്തി ബലവാന് ഗമ്ഭീരോ ദൈര്ഘരാത്രികഃ| സപ്രലാപഭ്രമശ്വാസഃ ക്ഷീണം ശൂനം ഹതാനലമ്| അക്ഷാമം സക്തവചനാം രക്താംക്ഷം ഹൃദി ശൂലിനമ്| സശുഷ്കകാസഃ പൂര്വാഹ്ണേ യോऽപരാഹ്ണേऽപി വാ ഭവേത്| ബലമാംസവിഹീനസ്യ ശ്ലേഷ്മകാസസമന്വിതഃ|൫|
ज्वरो निहन्ति बलवान् गम्भीरो दैर्घरात्रिकः| सप्रलापभ्रमश्वासः क्षीणं शूनं हतानलम्| अक्षामं सक्तवचनां रक्तांक्षं हृदि शूलिनम्| सशुष्ककासः पूर्वाह्णे योऽपराह्णेऽपि वा भवेत्| बलमांसविहीनस्य श्लेष्मकाससमन्वितः|५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapittariShTAni (5) · Śloka 5
രക്തപിത്തം ഭൃശം രക്തം കൃഷ്ണമിന്ദ്രധനുഷ്പ്രഭമ്| താമ്രഹാരിദ്രഹരിതം രൂപം രക്തം പ്രദര്ശയേത്| രോമകൂപപ്രവിസൃതം കണ്ഠാസ്യഹൃദയേ സജത്| വാസസോऽരഞ്ജനം പൂതി വേഗവച്ചാതിഭൂതി ച| വൃദ്ധം പാണ്ഡുജ്വരച്ഛര്ദി കാസശോഫാതിസാരിണമ്||൫||
रक्तपित्तं भृशं रक्तं कृष्णमिन्द्रधनुष्प्रभम्| ताम्रहारिद्रहरितं रूपं रक्तं प्रदर्शयेत्| रोमकूपप्रविसृतं कण्ठास्यहृदये सजत्| वाससोऽरञ्जनं पूति वेगवच्चातिभूति च| वृद्धं पाण्डुज्वरच्छर्दि कासशोफातिसारिणम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsashvAsariShTAni (1) · Śloka 1
കാസശ്വാസൌ ജ്വരച്ഛര്ദിതൃഷ്ണാതിസാരശോഫിനമ്||൧||
कासश्वासौ ज्वरच्छर्दितृष्णातिसारशोफिनम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjarakShmariShTAni (7) · Śloka 7
യക്ഷ്മാ പാര്ശ്വരുജാऽऽനാഹരക്തച്ഛര്ദ്യസതാപിനമ്| ഛര്ദിര്വേഗവതീ മൂത്രശകൃദ്ഗന്ധിഃ സചന്ദ്രികാ| സാസ്രവിട്പൂയരുക്കാസശ്വാസവത്യനുഷങ്ഗിണീ| തൃഷ്ണാന്യരോഗക്ഷപിതം ബഹിര്ജിഹ്വം വിചേതനമ്| മദാത്യയോऽതിശീതാര്തം ക്ഷീണം തൈലപ്രഭാനനമ്| അര്ശാംസി പാണിപന്നാഭിഗുദമുഷ്കാസ്യശോഫിനമ്| ഹൃത്പാര്ശ്വാങ്ഗരുജാച്ഛര്ദി പായുപാകജ്വരാതുരമ്||൭||
यक्ष्मा पार्श्वरुजाऽऽनाहरक्तच्छर्द्यसतापिनम्| छर्दिर्वेगवती मूत्रशकृद्गन्धिः सचन्द्रिका| सास्रविट्पूयरुक्कासश्वासवत्यनुषङ्गिणी| तृष्णान्यरोगक्षपितं बहिर्जिह्वं विचेतनम्| मदात्ययोऽतिशीतार्तं क्षीणं तैलप्रभाननम्| अर्शांसि पाणिपन्नाभिगुदमुष्कास्यशोफिनम्| हृत्पार्श्वाङ्गरुजाच्छर्दि पायुपाकज्वरातुरम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArariShTani (9) · Śloka 9
അതീസാരോ യകൃത്പിണ്ഡമാംസധാവനമേചകൈഃ| തുല്യസ്തൈലഘൃതക്ഷീരദധിമജ്ജവസാസവൈഃ| മസ്തുലുങ്ഗമഷീപൂയവേശവാരാമ്ബുമാക്ഷികൈഃ| അതിരക്താസിതസ്നിഗ്ധപൂത്യച്ഛഘനവേദനഃ| കര്ബൂരം പ്രസ്രവന് ധാതൂന് നിഷ്പുരീഷോത്ഥവാതിവിട്| തന്തുമാന് മക്ഷികാക്രാന്തോ രാജീമാംശ്ചന്ദ്രകൈര്യുതഃ| ശീര്ണപായും ബലിം മുക്തനാലം പര്വാസ്ഥിശൂലിനമ്| സ്രസ്തപായുഃ ബലക്ഷീനമന്നമേവോപവേശയേത്| സതൃട്കാസജ്വരച്ഛര്ദിദാഹാऽऽനാഹപ്രവാഹികഃ||൯||
अतीसारो यकृत्पिण्डमांसधावनमेचकैः| तुल्यस्तैलघृतक्षीरदधिमज्जवसासवैः| मस्तुलुङ्गमषीपूयवेशवाराम्बुमाक्षिकैः| अतिरक्तासितस्निग्धपूत्यच्छघनवेदनः| कर्बूरं प्रस्रवन् धातून् निष्पुरीषोत्थवातिविट्| तन्तुमान् मक्षिकाक्रान्तो राजीमांश्चन्द्रकैर्युतः| शीर्णपायुं बलिं मुक्तनालं पर्वास्थिशूलिनम्| स्रस्तपायुः बलक्षीनमन्नमेवोपवेशयेत्| सतृट्कासज्वरच्छर्दिदाहाऽऽनाहप्रवाहिकः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmarIriShTAni (3) · Śloka 3
അശ്മരീ ശൂനവൃഷണം ബദ്ധമുത്രം രുജാര്ദിതമ്||൩||
अश्मरी शूनवृषणं बद्धमुत्रं रुजार्दितम्||३||
🔊 Audio coming soon
ജ്വര ഇത്യാദി സുബോധമ്| ഗമ്ഭീരോऽന്തര്വേഗഃ| ദീര്ഘരാത്രികോ ബഹുകാലപ്രരൂഢഃ| അപരാഹ്നേ ശ്ലേഷ്മകാസസമന്വിത ഇത്യനേന സമ്ബന്ധഃ| സജന് സങ്ഗച്ഛന്| വാസസോऽരഞ്ജനം ധൌതസ്യാപി വ്രുദ്ധം ഗതവയസ്കം കര്മ| രക്തപിത്തം കര്ത്തൃ നിഹന്തി തഥാ പാണ്ഡ്വാദിയുക്തം കര്മ| കാസശ്വാസൌ ജ്വരാദിയുക്തമ്| സഹാऽസ്രവിഡ്ഭ്യാം വര്ത്തത ഇതി സാऽസ്രവിട്| തഥാ പൂയാദിമതീ| അനുഷങ്ഗിണീ ചിരപ്രസക്താ| അന്യേനക് രോഗേണ ജ്വരാദിനാ ക്ഷപിതമ്| മേചകമനേകവര്ണമ്| മസ്തുലുങ്ഗം കപാലമജ്ജാ| വേശ്വാരഃ കുട്ടിതം മാംസമ്| കര്ബുതോ വര്ണവിശേഷഃ| ശീര്ണപായുബലിത്വാദിയുക്തമതീസാരോ നിഹന്തി| ശീര്ണാഃ പായുര്വലയശ്ച യസ്യ തമ്| മുക്തനാലം സ്രസ്തഗുദബന്ധമ്| സഹ തൃഡാദിഭിര്വര്ത്തത ഇതി സ തഥോക്തോऽതിസാരഃ| പ്രവാഹികാ നിസ്താനികാ|| ൩||
Adhikarana pramehariShTAni (1) · Śloka 1
മേഹസ്തൃഡ്ദാഹപിടകാ മാംസകോഥാതിസാരിണമ്||൧||
मेहस्तृड्दाहपिटका मांसकोथातिसारिणम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehapiTakAriShTAni (4) · Śloka 4
പിടകാ മര്മഹൃത്പൃഷ്ഠസ്തനാംസഗുദമൂര്ദ്ധഗാ| പര്വപാദകരസ്ഥാ വാ മന്ദോത്സാഹം പ്രമേഹിണമ്| സര്വം ച മാംസസങ്കോഥദാഹതൃഷ്ണാമദജ്വരൈഃ| വിസര്പമര്മസംരോധഹിധ്മാശ്വാസഭ്രമക്ലമൈഃ||൪||
पिटका मर्महृत्पृष्ठस्तनांसगुदमूर्द्धगा| पर्वपादकरस्था वा मन्दोत्साहं प्रमेहिणम्| सर्वं च मांससङ्कोथदाहतृष्णामदज्वरैः| विसर्पमर्मसंरोधहिध्माश्वासभ्रमक्लमैः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmariShTAni (3) · Śloka 3
ഗുല്മഃ പൃഥുപരിണാഹോ ഘനഃ കൂര്മ ഇവോന്നതഃ| സിരാനദ്ധോ ജ്വരച്ഛര്ദിഹിധ്മാऽऽധ്മാനരുജാന്വിതഃ| കാസപീനസഹൃത്ല്ലാസശ്വാസാതീസാരശോഫവാന്||൩||
गुल्मः पृथुपरिणाहो घनः कूर्म इवोन्नतः| सिरानद्धो ज्वरच्छर्दिहिध्माऽऽध्मानरुजान्वितः| कासपीनसहृत्ल्लासश्वासातीसारशोफवान्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udarariShTAni (4) · Śloka 4
വിണ്മൂത്രസംഗ്രഹശ്വാസശോഫഹിധ്മാജ്വരഭ്രമൈഃ| മൂര്ച്ഛാച്ഛര്ദ്യതിസാരൈശ്ച ജഠരം ഹന്തി ദുര്ബലമ്| ശൂനാക്ഷം കുടിലോപസ്ഥമുപക്ലിന്നതനുത്വചമ്| വിരേചനഹൃതാനാഹമാऽऽനഹ്യന്തം പുനഃ പുനഃ||൪||
विण्मूत्रसंग्रहश्वासशोफहिध्माज्वरभ्रमैः| मूर्च्छाच्छर्द्यतिसारैश्च जठरं हन्ति दुर्बलम्| शूनाक्षं कुटिलोपस्थमुपक्लिन्नतनुत्वचम्| विरेचनहृतानाहमाऽऽनह्यन्तं पुनः पुनः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogariShTani (1) · Śloka 1
പാണ്ഡുരോഗഃ ശ്വയഥുമാന് പീതാക്ഷിനഖദര്ശനമ്||൧||
पाण्डुरोगः श्वयथुमान् पीताक्षिनखदर्शनम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shophariShTAni (4) · Śloka 4
തന്ദ്രാദാഹാരുചിച്ഛര്ദിമൂര്ച്ഛാധ്മാനാതിസാരവാന്| അനേകോപദ്രവയുതഃ പാദാഭ്യാം പ്രസൃതോ നരമ്| നാരീം ശോഫോമുഖാദ്ധന്തി കുക്ഷിഗുഹ്യാദുഭാവപി| രാജീചിതഃ സ്രവംശ്ഛര്ദിജ്വരശ്വാസാതിസാരണിമ്| ജ്വരാതിസാരൌ ശോഫാന്തേശ്വയഥുര്വാ തയോഃ ക്ഷയേ| ദുര്ബലസ്യ വിശേഷേണ ജായന്തേऽന്തായ ദേഹിനഃ| ശ്വയഥുര്യസ്യ പാദസ്ഥഃ പരിസ്രസ്തേ ച പിണ്ഡികേ| സീദതഃ സക്ഥിനീ ചൈവ തം ഭിഷക് പരിവര്ജയേത്|൪|
तन्द्रादाहारुचिच्छर्दिमूर्च्छाध्मानातिसारवान्| अनेकोपद्रवयुतः पादाभ्यां प्रसृतो नरम्| नारीं शोफोमुखाद्धन्ति कुक्षिगुह्यादुभावपि| राजीचितः स्रवंश्छर्दिज्वरश्वासातिसारणिम्| ज्वरातिसारौ शोफान्तेश्वयथुर्वा तयोः क्षये| दुर्बलस्य विशेषेण जायन्तेऽन्ताय देहिनः| श्वयथुर्यस्य पादस्थः परिस्रस्ते च पिण्डिके| सीदतः सक्थिनी चैव तं भिषक् परिवर्जयेत्|४|
🔊 Audio coming soon
തൃഡാദിഭിര്യുക്തം മേഹോ ഹന്തി| മാംസകോഥോ മാംസക്ലേദഃ| പിടകാഃ ശരാവികാദ്യാ മര്മാദിഗാഃ| ഹൃദ്ഗുദസ്യ പ്രാധാന്യാത്പൃഥഗ്ഗ്രഹണമ്| മന്ദോത്സാഹം പ്രമേഹിണം ച താഃ ഘ്നന്തി| താശ്ച പിടകാഃ മാംസകോഥാദിഭിഃ കാരണൈഃ സര്വം വിശേഷാനപേക്ഷയാ ഘ്നന്തി| മര്മണാം ഹൃദയകണ്ഠാദീനാം സമന്തതോ യാസ്താസ്തഥോക്താഃ| ജഠരമുദരമപി മൂത്രസങ്ഘാദിഭിഃ കാരണഭൂതൈര്ഹന്തി| ദുര്ബലത്വാദിയുക്തം ച പുരുഷം ഹന്തി| ഉപസ്ഥം മേഢ്രമ്| വിരേചനഹൃതാऽനാഹം സന്തം പുനഃ പുനരാനഹ്യന്തമ്| പാദാഭ്യാം പ്രഥമം പ്രസൃതഃ ശ്വയഥുഃ പുമാംസം ഹന്തി| മുഖാത് പ്രസൃതോ നാരീം ഹന്തി, ന തു പുരുഷമ്| കുക്ഷിഗുഹ്യാഭ്യാം പ്രസൃതേഃ ഉഭയം ഹന്തി, പുരുഷമപി നാരീമപി| രാജീഭിശ്ചിതഃ ശ്വയഥുസ്തഥാസ്രവന് ഛാര്ദ്യാദിയുക്തം ഹന്തി| ശോഫസ്യാന്തേ ശോഫേ നിവൃത്തേ ജ്വരാതിസാരൌ| ജ്വരാതിസാരയോര്വാ ക്ഷയേ ശോഫഃ| ഏവം വിധാ ജ്വരാതിസാരശോഫാഃ സര്വസ്യാന്തായ ജായന്തേ| ദുര്ബലസ്യ പുംസോ വിശേഷേണാന്തായ ജായന്തേ| അന്തോ മരണമ്|| ൪||
Adhikarana atishayitodarashophayoH riShTam (4) · Śloka 4
ആനനം ഹസ്തപാദൌ ച വിശേഷാദ്യസ്യ ശുഷ്യതഃ| ശൂയേതേ വാ വിനാ ദേഹാത്സ മാസാദ്യാതി പഞ്ചതാമ്| ഉദരീ യശ്ച ശോഫീ വാ സ്വം ന പശ്യതി മേഹനമ്| യസ്യ വാ ജഠരോന്നാമാത് പരിധാനം ന തിഷ്ഠതി||൪||
आननं हस्तपादौ च विशेषाद्यस्य शुष्यतः| शूयेते वा विना देहात्स मासाद्याति पञ्चताम्| उदरी यश्च शोफी वा स्वं न पश्यति मेहनम्| यस्य वा जठरोन्नामात् परिधानं न तिष्ठति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visarpariShTAni (2) · Śloka 2
വിസര്പഃ കാസവൈവര്ണ്യജ്വരമൂര്ച്ഛാങ്ഗഭങ്ഗവാന്| ഭ്രമാസ്യശോഫഹൃല്ലാസദേഹസാദാതിസാപവാന്|൨|
विसर्पः कासवैवर्ण्यज्वरमूर्च्छाङ्गभङ्गवान्| भ्रमास्यशोफहृल्लासदेहसादातिसापवान्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuShThariShTAni (2) · Śloka 2
കുഷ്ഠം വിശീര്യമാണാങ്ഗം രക്തനേത്രം ഹതസ്വരമ്| മന്ദാഗ്നിം ജന്തുഭിര്ജുഷ്ടം ഹന്തി തൃഷ്ണാതിസാരിണമ്||൨||
कुष्ठं विशीर्यमाणाङ्गं रक्तनेत्रं हतस्वरम्| मन्दाग्निं जन्तुभिर्जुष्टं हन्ति तृष्णातिसारिणम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarogariShTAni (1) · Śloka 1
വായുഃ സുപ്തത്വചം ഭുഗ്നം കമ്പശോഫരുജാതുരമ്||൧||
वायुः सुप्तत्वचं भुग्नं कम्पशोफरुजातुरम्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaraktariShTAni (2) · Śloka 2
വാതാസ്രം മോഹമൂര്ച്ഛായമദാസ്വപ്നജ്വരാന്വിതമ്| ശിരോഗ്രഹാരുചിശ്വാസസങ്കോചസ്ഫോടകോഥവത്|൨|
वातास्रं मोहमूर्च्छायमदास्वप्नज्वरान्वितम्| शिरोग्रहारुचिश्वाससङ्कोचस्फोटकोथवत्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadyojIvitaharA vikArAH (2) · Śloka 2
ശോരിരോഗാരുചിശ്വാസമോഹവിഡ്ഭേദതൃഡഭ്രമൈഃ| ഘ്നന്തി സര്വാമയാഃ ക്ഷീണസ്വരധാതുബലാനലമ്|൨|
शोरिरोगारुचिश्वासमोहविड्भेदतृडभ्रमैः| घ्नन्ति सर्वामयाः क्षीणस्वरधातुबलानलम्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShINasya vAtavyAdhyAdiShu riShTalakShaNam (2) · Śloka 2
വാതവ്യാധിരപസ്മാരീ കുഷ്ഠീ രക്ത്യുദരീ ക്ഷയീ| ഗുല്മീ മേഹീ ച താന്ക്ഷീണാന്വികാരേऽല്പേऽപി വര്ജയേത്|൨|
वातव्याधिरपस्मारी कुष्ठी रक्त्युदरी क्षयी| गुल्मी मेही च तान्क्षीणान्विकारेऽल्पेऽपि वर्जयेत्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShatrayAnmaraNasUcakaM riShTam (2) · Śloka 2
ബലമാംസക്ഷയസ്തീവ്രോ രോഗവൃദ്ധിരരോചകഃ| യസ്യാതുരസ്യ ലക്ഷ്യന്തേ ത്രീന് പക്ഷാന്ന സ ജീവതി||൨||
बलमांसक्षयस्तीव्रो रोगवृद्धिररोचकः| यस्यातुरस्य लक्ष्यन्ते त्रीन् पक्षान्न स जीवति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAShThIlAriShTAni (5) · Śloka 5
വാതാഷ്ഠീലാऽതിസംവൃദ്ധാ തിഷ്ഠന്തി ദാരുണാ ഹൃദി| തൃഷ്ണയാऽനുപരീതസ്യ സദ്യോ മുഷ്ണാതി ജീവിതമ്||൫||
वाताष्ठीलाऽतिसंवृद्धा तिष्ठन्ति दारुणा हृदि| तृष्णयाऽनुपरीतस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्||५||
🔊 Audio coming soon
യസ്യ ദേഹോ ന തഥാ ശുഷ്യതി യഥാ ഹസ്തപാദം സ പഞ്ചതാം മരണാഖ്യാം മാസാദ്യാതി| പഞ്ചഭൂതാനാം പൃഥഗ്ഭാവഃ പഞ്ചതാ| ഉദരീത്യാദൌ മാസാത് സ ന ജീവതി ഇത്യനുവര്ത്തതേ| വിസര്പ ഇത്യാദൌ ഹന്തീതി സ്ഥിതമ്| തൃഡ്വന്തമതീസാരിണഞ്ച കുഷ്ഠം ഹന്തി| മദമൂര്ഛായേ വക്ഷ്യേതേ| ശിരോഗ്രഹാദിമത് വാതാസ്രം ഹന്തി| സര്വാമയാശ്ച ജ്വരാദയഃ ശിരോരോഗാദിഭിഃ കാരണഭുതൈര്ഹന്തി| ക്ഷീണസ്വരധാതുത്വാദിയുക്തം വാതവ്യാധിരാക്ഷിപകാദിഃ| വാതവ്യാധിനാ അപസ്മാരാദിഭിശ്ചാऽऽര്ത്താന് സ്വല്പേऽപി വികാരേ ക്ഷീണദേഹാന് സതോ വര്ജയേത്| സുബോധമ്| തൃഷ്ണയാ പരി സമന്താദിതോ വ്യാപ്തഃ പരീതഃ തസ്യ മുഷ്ണാതീതി വാതാഷ്ഠീലേത്യനേന സമ്ബധ്യതേ| അഷ്ഠീലേവ പ്രസ്തരമയീ വായുനാ വാതാഷ്ഠീലാ|| ൫||
Adhikarana mumUrShulakShaNAni (6) · Śloka 6
ശൈഥില്യം പിണ്ഡികേ വായുര്നീത്വാ നാസാഞ്ച ജിഹ്യതാമ്| ക്ഷീണസ്യാऽऽയമ്യ മന്യേ വാ സദ്യോ മുഷ്ണാതി ജീവിതമ്| നാഭീഗുദാന്തരം ഗത്വാ വംക്ഷണൌ വാ സമാശ്രയന്| ഗൃഹീത്വാ പായുഹൃദയേ ക്ഷീണദേഹസ്യ വാ ബലീ| മലാന് വസ്തിശിരോനാഭിം വിബധ്യ ജനയനുജമ്| കുര്വന് വംക്ഷണയോഃ ശൂലം തൃഷ്ണാം ഭിന്നപുരീഷതാമ്| ശ്വാസം വാ ജനയന് വായുര്ഗൃഹീത്വാ ഗുദവംക്ഷണൌ| വിതത്യ പര്ശുകാഗ്രാണി ഗൃഹീത്വോരശ്ച മാരുതഃ| സ്തിമിതസ്യാതതാക്ഷസ്യ സദ്യോ മുഷ്ണാതി ജീവിതമ്| സഹസാ ജ്വരസന്താപസ്തൃഷ്ണാമൂര്ച്ഛബലക്ഷയഃ| വിശ്ലേഷണഞ്ച സന്ധീനാം മുമൂര്ശോരുപജായതേ||൬||
शैथिल्यं पिण्डिके वायुर्नीत्वा नासाञ्च जिह्यताम्| क्षीणस्याऽऽयम्य मन्ये वा सद्यो मुष्णाति जीवितम्| नाभीगुदान्तरं गत्वा वंक्षणौ वा समाश्रयन्| गृहीत्वा पायुहृदये क्षीणदेहस्य वा बली| मलान् वस्तिशिरोनाभिं विबध्य जनयनुजम्| कुर्वन् वंक्षणयोः शूलं तृष्णां भिन्नपुरीषताम्| श्वासं वा जनयन् वायुर्गृहीत्वा गुदवंक्षणौ| वितत्य पर्शुकाग्राणि गृहीत्वोरश्च मारुतः| स्तिमितस्यातताक्षस्य सद्यो मुष्णाति जीवितम्| सहसा ज्वरसन्तापस्तृष्णामूर्च्छबलक्षयः| विश्लेषणञ्च सन्धीनां मुमूर्शोरुपजायते||६||
🔊 Audio coming soon
നാസാ ജിഹ്യാ സങ്കുചിതേവ| നാഭീത്യാദൌ വായുരിദമിദം കൃത്വാ സദ്യോജീവിതം മുഷ്ണാതി| നാഭീഗുദസ്യാന്തരം മധ്യം ഗത്വാ രുജാം ജനയന്| അഥവാ വംക്ഷണൌ സമാശ്രയന്| അഥവാ ബലീ ക്ഷീണദേഹസ്യ പായുഹൃദയേ ഗൃഹീത്വാ മലാദീന് വിബധ്യ രുജാം ജനയന് സദ്യോ മുഷ്ണാതി ജീവിതമ്| മലാദോഷാഃ ശകൃദാദയശ്ച| അഥവാ ഗുദവംക്ഷണം ഗൃഹീത്വാ പായുവംക്ഷണയോഃ ശൂലം തൃഷ്ണാം ഭിന്നപുരീഷതാം ച കുര്വന്| ശ്വാസം വാ ജനയന്| അഥവാ മാരുതഃ പാര്ശ്വകാസ്ഥീനാമഗ്രാണി വിതത്യ വ്യാപ്യോരശ്ച ഗൃഹീത്വാ സ്തിമിതസ്യാതതാക്ഷസ്യ പുരുഷസ്യ സദ്യോ മുഷ്ണാതി ജീവിതമ്| ജ്വരസന്താപാദി സഹസാ മുമൂര്ഷോരേവോപജായതേ നാऽന്യസ്യ|| ൬||
Adhikarana lepajvarariShTam (7) · Śloka 7
ഗോസര്ഗേ വദനാദ്യസ്യ സ്വേദഃ പ്രച്യവതേ ഭൃശമ്| ലേപജ്വരോപതപ്തസ്യ ദുര്ലഭം തസ്യ ജിവിതമ്||൭||
गोसर्गे वदनाद्यस्य स्वेदः प्रच्यवते भृशम्| लेपज्वरोपतप्तस्य दुर्लभं तस्य जिवितम्||७||
🔊 Audio coming soon
ഗോസര്ഗേ യസ്മിന് കാലേ ഗാവോ ഭവനാന്നിസ്സരന്തി| രാത്ര്യന്ത ഇതി യാവത്| ലേപോ മുഖസ്യോപലേപഃ|| ൭||
Adhikarana masUrikAriShTam (8) · Śloka 8
പ്രവാലഗുലികാഭാസാ യസ്യ ഗാത്രേ മസൂരികാഃ| ഉത്പദ്യാശു വിനശ്യന്തി ന ചിരാത്സ വിനശ്യതി||൮||
प्रवालगुलिकाभासा यस्य गात्रे मसूरिकाः| उत्पद्याशु विनश्यन्ति न चिरात्स विनश्यति||८||
🔊 Audio coming soon
പ്രവാലഗുലികാ വിദ്രുമഗുലികാസ്താ ഇവ ഭാസന്തേ| മസൂരികാ മസൂരാകൃതിസങ്ഘാതാഃ|| ൮||
Adhikarana visphoTakariShTam (9) · Śloka 9
മസൂരവിദലപ്രഖ്യാസ്തഥാ വിദ്രുമസന്നിഭാഃ| അന്തര്വക്രാഃ കിണാഭാശ്ച വിസ്ഫോടാ ദേഹനാശനാഃ||൯||
मसूरविदलप्रख्यास्तथा विद्रुमसन्निभाः| अन्तर्वक्राः किणाभाश्च विस्फोटा देहनाशनाः||९||
🔊 Audio coming soon
മസൂരവിദലം മസൂരദലമ്| അന്തര്വക്രാഃ മധ്യനിമ്നാം കിണാഃ കരാദൌ വ്രണഗ്രന്ഥിഃ| വിസ്ഫോടോ ഗ്രന്ഥിഃ|| ൯||
Adhikarana kAmalAriShTam (10) · Śloka 10
കാമിലാക്ഷ്ണോര്മുഖം പുര്ണം ശങ്ഖയോര്മുക്തമാംസതാ| സന്ത്രാസശ്ചോഷ്ണതാങ്ഗേ ച യസ്യ തം പരിവര്ജയേത്||൧൦||
कामिलाक्ष्णोर्मुखं पुर्णं शङ्खयोर्मुक्तमांसता| सन्त्रासश्चोष्णताङ्गे च यस्य तं परिवर्जयेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
അക്ഷ്ണോഃ കാമിലേത്യാദികം യസ്യ തം പരിവര്ജയേത്|| ൧൦||
Adhikarana vraNariShTam (11) · Śloka 11
അകസ്മാദനുധാവച്ച വിഘൃഷ്ടം ത്വക്സമാശ്രയമ്| ചന്ദനോശീരമദിരാകുണപധ്വാങ്ക്ഷഗന്ധയഃ| ശൈവാലകുക്കുടശിഖാകുങ്കുമാലമഷീപ്രഭാഃ| അന്തര്ദാഹാനിരൂഷ്മാണഃ പ്രാണനാശകരാ വ്രണാഃ| യോ വാതജോ ന ശൂലായ സ്യാന്ന ദാഹായ പിത്തജഃ| കഫജോ ന ച പൂയായ മര്മജശ്ച രുജേ ന യഃ| അചൂര്ണശ്ചുര്ണകീര്ണാഭോ യത്രാകസ്മാച്ച ദൃശ്യതേ| രൂപം ശക്തിധ്വജാദീനാം സര്വാസ്താന് വര്ജയേദ് വ്രണാന്||൧൧||
अकस्मादनुधावच्च विघृष्टं त्वक्समाश्रयम्| चन्दनोशीरमदिराकुणपध्वाङ्क्षगन्धयः| शैवालकुक्कुटशिखाकुङ्कुमालमषीप्रभाः| अन्तर्दाहानिरूष्माणः प्राणनाशकरा व्रणाः| यो वातजो न शूलाय स्यान्न दाहाय पित्तजः| कफजो न च पूयाय मर्मजश्च रुजे न यः| अचूर्णश्चुर्णकीर्णाभो यत्राकस्माच्च दृश्यते| रूपं शक्तिध्वजादीनां सर्वास्तान् वर्जयेद् व्रणान्||११||
🔊 Audio coming soon
തഥാ ത്വക്സമാശ്രയം വിഘൃഷ്ടം നാമ്നാ സദ്യോവ്രണമകസ്മാത് ഝടിതി അനുധാവത് വിസര്പ്രവദ്യസ്യ തം പരിവര്ജയേദിതി സമ്ബന്ധഃ| ചന്ദനാദിഗന്ധാഃ ശൈവാലാദി പ്രഭാ അന്തര്ദാഹാദിയുക്താ വ്രണാഃ പ്രാണനാശകരാഃ| യോ വാതജ ഇത്യാദിനാ വ്രണോ വിജ്ഞേയഃ| യത്ര യസ്മിന് വ്രണേ ശക്തിധ്വജഖഡ്ഗചക്രാദിസമ്ബന്ധിരൂപമകസ്മാദ് ദൃഷ്യത ഇത്യേവം സര്വാന് വ്രണാന് വര്ജയേത്|| ൧൧||
Adhikarana bhagandarariShTam (12) · Śloka 12
വിണ്മൂത്രമാരുതവഹം കൃമിണംച ഭഗന്ദരമ്||൧൨||
विण्मूत्रमारुतवहं कृमिणंच भगन्दरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
വിഡാദിവഹം കൃമിണം ഭഗന്ദരം ച വര്ജയേത്|| ൧൨||
Adhikarana aparANi mumUrShulakShaNAni (13) · Śloka 13
ഘട്ടയന് ജാനുനാ ജാനു പാദാവുദ്യമ്യ പാതയന്| യോऽപാസ്യതി മുഹുര്വക്ത്രമാऽऽതുരോ ന സ ജിവതി| ദന്തൈശ്ഛിന്ദന്നഖാഗ്രാണി തൈശ്ച കേശാംസ്തൃണാനി വാ| ഭൂമിം കാഷ്ഠേന വിലിഖന് ലോഷ്ഠം ലോഷ്ഠേന താഡയന്| ഹൃഷ്ടരോമാ സാന്ദ്രമൂത്രഃ ശുഷ്കകാസീ ജ്വരീ ച യഃ| മുഹുര്ഹസന് മുഹുഃ ക്ഷ്വേലന് ശയ്യാം പാദേന ഹന്തി യഃ| മുഹുശ്ഛിദ്രാണി വിമൃശന്നാऽऽതുരോ ന സ ജീവതി| ഊര്ധ്വശ്വാസം തഗോഷ്മാണം ശൂലോപഹതവംക്ഷണമ്| ശര്മ ചാऽऽനധിഗച്ഛന്തം ബുദ്ധിമാന് പരിവര്ജയേത്| വികാരാ യസ്യ വര്ദ്ധന്തേ പ്രകൃതിഃ പരിഹീയതേ| സഹസാ-സഹസാ തസ്യ മൃത്യുര്ഹരതി ജീവിതമ്| യമുദ്ദിശ്യാതുരം വൈദ്യഃ സമ്പാദയിതുമൌഷധമ്| യതമാനോ ന ശക്നോതി ദുര്ലഭം തസ്യ ജീവിതമ്| വിജ്ഞാതം ബഹുശഃ സിദ്ധം വിധിവച്ഛാവചാരിതമ്| ന സിദ്ധ്യത്യൌഷധം യസ്യ നാസ്തി തസ്യ ചികിത്സിതമ്| ഭവേദ്യസ്യൌഷധേऽന്നേ വാ കല്പ്യമാനേ വിപര്യ്യയഃ| അകസ്മാദ്വര്ണഗന്ധാദേഃ സ്വസ്ഥോऽപി ന സ ജീവതി| നിവാതേ സേന്ധനം യസ്യ ജ്യോതിശ്ചാപ്യുപശാമ്യതി| ആതുരസ്യ ഗൃഹേ യസ്യ ഭിദ്യന്തേ വാ പതന്തി വാ| അതിമാത്രമമത്രാണി ദുര്ലഭം തസ്യ ജീവിതമ്||൧൩||
घट्टयन् जानुना जानु पादावुद्यम्य पातयन्| योऽपास्यति मुहुर्वक्त्रमाऽऽतुरो न स जिवति| दन्तैश्छिन्दन्नखाग्राणि तैश्च केशांस्तृणानि वा| भूमिं काष्ठेन विलिखन् लोष्ठं लोष्ठेन ताडयन्| हृष्टरोमा सान्द्रमूत्रः शुष्ककासी ज्वरी च यः| मुहुर्हसन् मुहुः क्ष्वेलन् शय्यां पादेन हन्ति यः| मुहुश्छिद्राणि विमृशन्नाऽऽतुरो न स जीवति| ऊर्ध्वश्वासं तगोष्माणं शूलोपहतवंक्षणम्| शर्म चाऽऽनधिगच्छन्तं बुद्धिमान् परिवर्जयेत्| विकारा यस्य वर्द्धन्ते प्रकृतिः परिहीयते| सहसा-सहसा तस्य मृत्युर्हरति जीवितम्| यमुद्दिश्यातुरं वैद्यः सम्पादयितुमौषधम्| यतमानो न शक्नोति दुर्लभं तस्य जीवितम्| विज्ञातं बहुशः सिद्धं विधिवच्छावचारितम्| न सिद्ध्यत्यौषधं यस्य नास्ति तस्य चिकित्सितम्| भवेद्यस्यौषधेऽन्ने वा कल्प्यमाने विपर्य्ययः| अकस्माद्वर्णगन्धादेः स्वस्थोऽपि न स जीवति| निवाते सेन्धनं यस्य ज्योतिश्चाप्युपशाम्यति| आतुरस्य गृहे यस्य भिद्यन्ते वा पतन्ति वा| अतिमात्रममत्राणि दुर्लभं तस्य जीवितम्||१३||
🔊 Audio coming soon
യ ആതുരോ മുഹുര്വക്ത്രമപാസ്യത്യപക്ഷിപതി| ജാനും ജാനുനാ ഘട്ടയന്| പാദാവുദ്യമ്യ ച പാതയന്| തൈരിതി നഖാഗ്രൈഃ| ക്ഷ്വേലന് വ്യാഹരന്| ഛിദ്രാണി കര്ണനാസാദീനി സ്രോതാംസി വിമൃശന്| വികാരാഃ ശാരിരമാനസാ വ്യാധയഃ| പ്രകൃതിഃ സ്വഭാവഃ| സഹസാ യുഗപത് ഝടിതി യമാതുരമുദ്ദിശ്യ വൈദ്യഃ ഔഷധം സമ്പാദയിതും യതമാനഃ സന് ന ശക്നോതി| തസ്യാതുരസ്യ ദുര്ലഭം ജീവിതമ്| വര്ണാദിവിപര്യ്യയോऽകസ്മാദൌഷധേऽന്നേ വാ| ജ്യോതിരഗ്നിഃ അമത്രം ഭാജനമ്||൧൩||
Adhikarana Atreyamatena riShTalakShaNam (14-11) · Śloka 11
യന്നരം സഹസാ രോഗോ ദുര്ബലം പരിമുഞ്ചതി| സംശയപ്രാപ്തമാത്രേയോ ജീവിതം തസ്യ മന്യതേ||൧൪|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതൌ അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ശാരീരസ്ഥാനേ വികൃത വ്യാധിവിജ്ഞാനീയോ നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ||൧൧||
यन्नरं सहसा रोगो दुर्बलं परिमुञ्चति| संशयप्राप्तमात्रेयो जीवितं तस्य मन्यते||१४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां शारीरस्थाने विकृत व्याधिविज्ञानीयो नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon
യം ദുബലം നരം സഹസാ രോഗഃ പരിമുഞ്ചതി| തസ്യ നരസ്യാത്രേയോ ധന്വന്തരിഃ സംശയപ്രാപ്തം ജീവിതം മന്യതേ| സംശയപ്രാപ്തമിതി കദാചിത് ജീവിതമപി തസ്യ സമ്ഭാവ്യത ഇതി പ്രദര്ശനാര്ഥമ്|| ൧൪|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമ് അഷ്ടങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം ശാരീരസ്ഥാനേ ഏകാദശോऽധ്യായഃ