Adhikarana athAnnasvarupavij~jAnIyo nAma saptamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോऽന്ന്സ്വരുപവിജ്ഞാനീയം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാऽഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातोऽन्न्स्वरुपविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माऽहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ദ്രവസ്യ പാനാന്നസംസ്കാരാദ്യുപയോഗ്യത്വാദന്നമുച്യതേ-അഥേതി|
Adhikarana (1) SUkadhAnyavargaH,SAliBedAH teShAM sAmAnyaguNAshca (2) · Śloka 2
രക്തോ മഹാനൂ സകലമസ്തൂര്ണകഃ ശകുനാഹൃതഃ| ശാരാമുഖോ ദീര്ഘശൂകോ ലോഘ്രശൂകഃ സുഗന്ധികഃ| പുണ്ഡ്രഃ പാണ്ഡുഃ പുണ്ഡരീകഃ പ്രമോദോ ഗൌരശാരിവൌ| കഞ്ചനോ മഹിഷഃ ശൂകോ ദൂഷകഃ കുസുമാണ്ഡകഃ| ലാങ്ഗലാ ലോഹവാലാഖ്യാഃ കര്ദമാഃ ശീതഭീരുകാഃ| പതങ്ഗാസ്തപനീയാശ്ച യേ ചാന്യേ ശാലയഃ ശുഭാഃ| സ്വാദുപാകരസാഃ സ്നിഗ്ധാ വൃഷ്യാ ബദ്ധാല്പവര്ചസഃ| കഷായാനുരസാഃ പഥ്യാ ലഘവോ മൂത്രലാ ഹിമാഃ||൨||
रक्तो महानू सकलमस्तूर्णकः शकुनाहृतः| शारामुख़ो दीर्घशूको लोघ्रशूकः सुगन्धिकः| पुण्ड्रः पाण्डुः पुण्डरीकः प्रमोदो गौरशारिवौ| कञ्चनो महिषः शूको दूषकः कुसुमाण्डकः| लाङ्गला लोहवालाख़्याः कर्दमाः शीतभीरुकाः| पतङ्गास्तपनीयाश्च ये चान्ये शालयः शुभाः| स्वादुपाकरसाः स्निग्धा वृष्या बद्धाल्पवर्चसः| कषायानुरसाः पथ्या लग़वो मूत्रला हिमाः||२||
🔊 Audio coming soon
ശൂകധാന്യാനാഞ്ച പ്രാധാന്യാദഗ്രേ പാഠഃ| രക്താദ്യാസ്തപനീയാന്താ അന്യേ ച ദേശകാലരസാദിനാ രക്താദിസദൃശാഃ ശാലയസ്തേ സര്വേ മധുരവിപാകരസത്വാദിയുക്താഃ| ഏതേ ച സര്വേ നാനാദേശപ്രസിദ്ധനാമാനഃ| ബദ്ധം ഗ്രഥിതം അല്പം ച വര്ചഃ പുരീഷം കുര്വന്തീതി ബദ്ധാല്പവര്ചസഃ| സ്വഭാവേനൈവ ശരീരേ ഹിതാഃ|| ൨||
Adhikarana shUkajeshu raktashAlyAdInAM yathottaramavaratvam (3) · Śloka 3
ശൂകജേഷു വരസ്തത്ര രക്തസ്തൃഷ്ണാത്രിദോഷഹാ| മഹാംസ്തം ചാനു കലമസ്തം ചാപ്യനു തതഃ പരേ||൩||
शूकजेषु वरस्तत्र रक्तस्तृष्णात्रिदोषहा| महांस्तं चानु कलमस्तं चाप्यनु ततः परे||३||
🔊 Audio coming soon
തത്ര ശൂകജേഷു മധ്യേ രക്തശാലിഃ ശ്രേഷ്ഠഃ| തൃഷ്ണാനാശനസ്ത്രിദോഷനാശനശ്ച| തതോ രക്താദൂനോ മഹാന്| തതോऽപ്യൂനഃ കലമഃ| അനേനൈവ ക്രമേണ പരേ തൂര്ണകാദയഃ പൂര്വസ്മാദുത്തരോ ഗുണൈരൂന ഇത്യര്ഥഃ|| ൩||
Adhikarana yavakAdInAM yathApUrvamavaratvam (4) · Śloka 4
യവകാ ഹായനഃ പാംസുവാപ്യനൈഷധകാദയഃ| സ്വാദൂഷ്ണാ ഗുരവഃ സ്നിഗ്ധാഃ പാകേऽമ്ലാഃ ശ്ലേഷ്മപിത്തലാഃ| സൃഷ്ടമൂത്രപുരിഷാശ്ച പൂര്വം പൂര്വം ച നിന്ദിതാഃ||൪||
यवका हायनः पांसुवाप्यनैषधकादयः| स्वादूष्णा गुरवः स्निग्धाः पाकेऽम्लाः श्लेष्मपित्तलाः| सृष्टमूत्रपुरिषाश्च पूर्वं पूर्वं च निन्दिताः||४||
🔊 Audio coming soon
യവകാദയോ മധുരത്വാദിയുക്താ യശ്ച യസ്മാത് പൂര്വഃ സ തസ്മാന്നിന്ദ്യഃ (ച൦സൂ൦-൨൮-൧൨,സു൦സൂ൦-൨൧-൨൩)|| ൪||
Adhikarana vrIhiShu ShaShTikasya shraiShThyam (5) · Śloka 5
സ്നിഗ്ധോ ഗ്രാഹി ലഘുഃ സ്വാദുസ്ത്രിദോഷഘ്നഃ സ്ഥിരോ ഹിമഃ| ഷഷ്ടികോ വ്രീഹിഷു ശ്രേഷ്ഠോ ഗൌരശ്ചാസിതഗൌരതഃ||൫||
स्निग्धो ग्राहि लघुः स्वादुस्त्रिदोषघ्नः स्थिरो हिमः| षष्टिको व्रीहिषु श्रेष्ठो गौरश्चासितगौरतः||५||
🔊 Audio coming soon
ഷഷ്ടികോ നാമ വ്രീഹിഃ സ്നിഗ്ധത്വാദിയുക്താഃ| സ്ഥിരഃ ശരീരേ അവ്യാപനശീലഃ| സ ച സര്വവ്രീഹിഷു ശ്രേഷ്ഠഃ| തസ്യ ഷഷ്ടികസ്യ ദ്വൈവിധ്യംഗൌരഃ കൃഷ്ണഗൌരശ്ച, അസിതഗൌരതഃ കൃഷ്ണഗൌരാത് ഗൌരഃ ശ്രേഷ്ഠഃ|| ൫||
Adhikarana mahAvrIhyAdInAM ShaShTikAt hInaguNatvam (6) · Śloka 6
തതഃ ക്രമാന്മഹാവ്രീഹികൃഷ്ണവ്രീഹിജതൂമുഖാഃ| കുക്കടാണ്ഡകലാബാക്ഷപാരാവതകസൂകരാഃ| വരകോദ്ദാലകോജ്ജാലചീനശാരദദര്ദുരാഃ| ഗന്ധനാഃ കുരുവിന്ദാശ്ച ഗുണൈരല്പാന്തരാഃ സ്മൃതാഃ||൬||
ततः क्रमान्महाव्रीहिकृष्णव्रीहिजतूमुखाः| कुक्कटाण्डकलाबाक्षपारावतकसूकराः| वरकोद्दालकोज्जालचीनशारददर्दुराः| गन्धनाः कुरुविन्दाश्च गुणैरल्पान्तराः स्मृताः||६||
🔊 Audio coming soon
തതഃ ഷഷ്ടികാത് ഗുണൈര്മഹാവ്രീഹ്യാദയഃ ക്രമേണോനാഃ|| ൬||
Adhikarana itaravrIhiguNAH (7) · Śloka 7
സ്വാദുരമ്ലവിപാകോऽന്യോ വ്രീഹിഃ പിത്തകരോ ഗുരുഃ||൭||
स्वादुरम्लविपाकोऽन्यो व्रीहिः पित्तकरो गुरुः||७||
🔊 Audio coming soon
ഏതേഭ്യഃ ഷഷ്ടികയവാദിഭ്യോऽന്യോനുക്തോ വ്രീഹിര്മധുരഃ അമ്ലവിപാക പിത്തകരോ ഗുരുശ്ച|| ൭||
Adhikarana pATalavrIhiguNAH (8) · Śloka 8
ബഹുമൂത്രപുരീഷോഷ്മാ ത്രിദോഷസ്ത്വേവ പാടലഃ||൮||
बहुमूत्रपुरीषोष्मा त्रिदोषस्त्वेव पाटलः||८||
🔊 Audio coming soon
പാടലോ നാമ വ്രീഹിഃ ത്രിദോഷകര ഏവ|| ൮||
Adhikarana ka~ggvAditRuNadhAnyAnAM sAmAnyaguNAH ka~ggvAdInAM visheShaguNAH (9) · Śloka 9
കങ്ഗുകോദ്രവജൂര്ണാഹ്വഗദീവരുണപാദികാഃ| ശ്യാമാകതോയശ്യാമാകഹസ്തിശ്യാമാകശില്ബികാഃ| ശിശിരോദ്ദാലനീവാരവരൂകബരകോത്കടാഃ| മധൂലികാന്തനിര്ഗണ്ഡീവേണുപര്ണീപ്രശാന്തികാഃ| ഗവേധുകാണ്ഡലൌഹിത്യതോയപര്ണീമുകുന്ദരാഃ| കഫപിത്തഹരാ രൂക്ഷഃ കഷായമധുരാ ഹിമാഃ| വാതലാ ബദ്ധവിണ്മൂത്രാ ലഘവോ ലേഖനാത്മകാഃ| ഭഗ്നസന്ധാനകൃത്തത്ര പ്രിയങ്ഗുര്ബൃംഹണീ ഗുരുഃ| കോരദൂഷഃ പരം ഗ്രാഹി സ്പര്ശേ ശീതോ വിഷാപഹഃ| ഉദ്ദാലകസ്തു വീര്യോഷ്ണോ നീവാരഃ ശ്ലേഷ്മവര്ധനഃ| ശീതവീര്യാ വിശേഷേണ സ്നിഗ്ധാ വൃഷ്യാ മധൂലികാ||൯||
कङ्गुकोद्रवजूर्णाह्वगदीवरुणपादिकाः| श्यामाकतोयश्यामाकहस्तिश्यामाकशिल्बिकाः| शिशिरोद्दालनीवारवरूकबरकोत्कटाः| मधूलिकान्तनिर्गण्डीवेणुपर्णीप्रशान्तिकाः| गवेधुकाण्डलौहित्यतोयपर्णीमुकुन्दराः| कफपित्तहरा रूक्षः कषायमधुरा हिमाः| वातला बद्धविण्मूत्रा लघवो लेखनात्मकाः| भग्नसन्धानकृत्तत्र प्रियङ्गुर्बृंहणी गुरुः| कोरदूषः परं ग्राहि स्पर्शे शीतो विषापहः| उद्दालकस्तु वीर्योष्णो नीवारः श्लेष्मवर्धनः| शीतवीर्या विशेषेण स्निग्धा वृष्या मधूलिका||९||
🔊 Audio coming soon
കങ്ഗ്വാദയഃ കഫപിത്തഹരത്വാദിയുക്താഃ| അതഏവ നിര്ധായതേ| വ്രീഹയോ വിശിഷ്ടാഃ ശൂകധാന്യാഃ| പ്രിയങ്ഗുഃ, ഭഗ്നസ്യാങ്ഗസ്യ സന്ധാനം കരോതി| ബൃംഹണീ ഗുര്വീ ച| കോരദൂഷഃ കോദ്രവഃ അത്യര്ഥസംഗ്രഹണഃ, സ്പര്ശേ ശീതോ വിഷഹരശ്ച| ഉദ്ദാലകസ്തു ഉഷ്ണവീര്യഃ| നീവാരഃ ശ്ലേഷ്മവര്ധനഃ| മധൂലികാ അത്യര്ഥം ശീതവീര്യാ സ്നിഗ്ധാ വൃഷ്യാ ച| സര്വത്ര ചോത്സര്ഗാപവാദോപബൃംഹകവചനകല്പനാ ച സ്വയം കല്പനീയാ|| ൯||
Adhikarana yavAdInAM guNAH (10) · Śloka 10
രൂക്ഷഃ ശീതോ ഗുരുഃസ്വാദുഃ സരോ വിഡ്വാതകൃദ്യവഃ| വൃഷ്യഃ സ്ഥൈര്യകരോ മൂത്രമേദഃപിത്തകഫാഞ്ജയേത്| പീനസശ്വാസകാസോരുസ്തമ്ഭകണ്ഠത്വഗാമയാന്| ഗുണൈര്ന്യൂനതരാ ജ്ഞേയാ യവാദനു യവാഹ്വയാഃ| ഉഷ്ണാഃ സരാ വേണുയവാഃ കഷായാ വാതപിത്തലാഃ||൧൦||
रूक्षः शीतो गुरुःस्वादुः सरो विड्वातकृद्यवः| वृष्यः स्थैर्यकरो मूत्रमेदःपित्तकफाञ्जयेत्| पीनसश्वासकासोरुस्तम्भकण्ठत्वगामयान्| गुणैर्न्यूनतरा ज्ञेया यवादनु यवाह्वयाः| उष्णाः सरा वेणुयवाः कषाया वातपित्तलाः||१०||
🔊 Audio coming soon
യവോ രൂക്ഷത്വാദിഗുണയുക്തഃ|ഏതൈശ്ച ത്വഗാമയനാശനാന്തൈര്ഗുണൈഃ സ്വല്പൈര്യുക്താ, അനുയവാഃ അനുയവാഃ അനുയവനാമാനോ യവാഃ| തേ ച യവാകൃതയോ ലോകേ പ്രസിദ്ധാഃ| വേണുപ്രാന്തഭവാ യവാ ഉഷ്നവീര്യാഃ സരാഃ കഷായരസാഃ വാതപിത്തലാശ്ച||൧൦||
Adhikarana godhUmaguNAH (11) · Śloka 11
വൃഷ്യഃ ശീതോ ഗുരൂഃ സ്നിഗ്ധോ ജീവനോ വാതപിത്തഹാ| സന്ധാനകാരി മധുരോ ഗോധൂമഃ സ്ഥൈര്യകൃത്സരഃ| പഥ്യാ നന്ദീസുഖീ ശീതാ കഷായാ മധുരാ ലഘുഃ||൧൧||
वृष्यः शीतो गुरूः स्निग्धो जीवनो वातपित्तहा| सन्धानकारि मधुरो गोधूमः स्थैर्यकृत्सरः| पथ्या नन्दीसुखी शीता कषाया मधुरा लघुः||११||
🔊 Audio coming soon
ഗോധൂമോ വൃഷ്യത്വാദിയുക്തഃ| ജീവനഃ സൌഭ്യധാതുവൃദ്വീകരഃ സന്ധാനകാരി ഭഗ്നസ്യോരൂപ്രഭൃതേഃ സന്ധാനം കരോതി| നന്ദിമുഖീ ശരീരഹിതാ രസേ കഷായമധുരാ ലഘ്വീ ച| ഇതി ശൂകധാന്യവര്ഗഃ|| ൧൧||
Adhikarana (2) shimbidhAnyavargaH shimbIparicayasteShAM sAmAnyaguNAshca (12) · Śloka 12
ശിമ്ബിജാ മുദ്ഗമങ്ഗല്യവനമുദ്ഗമകുഷ്ഠകാഃ| മസൂരകഫലാഢക്യശ്ചണകാശ്ച പൃഥഗ്വിധാഃ| കഷായസ്വാദുലഘവോ വിബന്ധാധ്മാനകാരിണഃ| രൂക്ഷാ ബദ്ധമലാഃ ശീതാ വിപാകേ കടുകാ ഹിതാഃ| പിത്താസൃക്കഫമേദസ്സു സൂപാലേപാദിയോജനാത്||൧൨||
शिम्बिजा मुद्गमङ्गल्यवनमुद्गमकुष्ठकाः| मसूरकफलाढक्यश्चणकाश्च पृथग्विधाः| कषायस्वादुलघवो विबन्धाध्मानकारिणः| रूक्षा बद्धमलाः शीता विपाके कटुका हिताः| पित्तासृक्कफमेदस्सु सूपालेपादियोजनात्||१२||
🔊 Audio coming soon
ശിമ്ബിധാന്യമുച്യതേ-മുദ്ഗാദ്യാഃ പൃഥഗ്വിധാഃ നാനാവിധാഃ| രസേന കഷായമധുരാഃ ലഘവഃ| ദോഷവിബന്ധമാധ്മാനം ച കുര്വന്തി| ബദ്ധപുരീഷാ| ശീതവീര്യാ വിപാകേ കടുകാഃ| ഭോജനാലേപപരിഷേകാദിയോജനാ ച രക്തപിത്തശ്ലേഷ്മമേദഃസു ഹിതാഃ പഥ്യാഃ|| ൧൨||
Adhikarana mudgaguNAH (13) · Śloka 13
സൂപ്യാനാമുത്തമാ മുദ്ഗാ ലഘീയാംസോऽല്പമാരുതാഃ| ഹരിതാസ്തേഷ്വപിവരാ.....................||൧൩||
सूप्यानामुत्तमा मुद्गा लघीयांसोऽल्पमारुताः| हरितास्तेष्वपिवरा.....................||१३||
🔊 Audio coming soon
സൂപേ സാധുഃ സൂപ്യഃ| തേഷാം സൂപ്യാനാം മുദ്ഗാ ഉത്തമാഃ പ്രവരാഃ| അതിലഘവഃ സ്വല്പവാതലാശ്ച| തേഷു മുദ്ഗേഷു മധ്യേ ഹരിതാഃ ശാതവലവര്ണാഃ വരാഃ ശ്രേഷ്ഠാഃ കൃഷ്ണാസ്ത്വവരാഃ|| ൧൩||
Adhikarana makuShThamasuraguNAH (14) · Śloka 14
........................ംഅകുഷ്ഠാഃ ക്രിമികാരിണഃ| വര്ണ്യാഃ പരം പ്രലേപാദ്യൈര്മസൂരാ ഗ്രാഹിണോ ഭൃശമ്||൧൪||
........................ंअकुष्ठाः क्रिमिकारिणः| वर्ण्याः परं प्रलेपाद्यैर्मसूरा ग्राहिणो भृशम्||१४||
🔊 Audio coming soon
മകുഷ്ഠാസ്തു കൃമികരാഃ| മസൂരാഃ പ്രലേപാദിഭിര്യുക്താഃ പരമത്യര്ഥേന വര്ണകരാഃ| സംഗ്രഹണാശ്ച|| ൧൪||
Adhikarana rAjamAShaguNAH (15) · Śloka 15
രാജമാഷോ ഗുരുര്ഭൂരിശകൃദ്രൂക്ഷോऽതിവാതഃ||൧൫||
राजमाषो गुरुर्भूरिशकृद्रूक्षोऽतिवातः||१५||
🔊 Audio coming soon
രാജമാഷോ ഗുരുഃ പ്രഭൂതപുരീഷഃ രൂക്ഷോऽതിവാതലശ്ച|| ൧൫||
Adhikarana kulatthaguNAH (16) · Śloka 16
കഷായസ്വാദുരൂക്ഷോഷ്ണാ കുലത്ഥാ രക്തപിത്തലാഃ| പീനസാശ്വാസകാസാര്ശോഹിധ്മാനാഹകഫാനിലാന്| ഘ്നന്തി ശുക്രാശ്മരീം ശുക്രം ദൃഷ്ടിം ശോഫം തഥോദരമ്| ഗ്രാഹിണോ ലഘവസ്തീക്ഷ്ണാ വിപാകേऽമ്ലാ വിദാഹിനഃ||൧൬||
कषायस्वादुरूक्षोष्णा कुलत्था रक्तपित्तलाः| पीनसाश्वासकासार्शोहिध्मानाहकफानिलान्| घ्नन्ति शुक्राश्मरीं शुक्रं दृष्टिं शोफं तथोदरम्| ग्राहिणो लघवस्तीक्ष्णा विपाकेऽम्ला विदाहिनः||१६||
🔊 Audio coming soon
കുലത്ഥാഃ കഷായമധുരാ രൂക്ഷാ ഉഷ്ണവീര്യാഃ രക്തപിത്തകരാ പീനസാദിനാശനാശ്ച| ശുക്രാശ്മരീം ഘ്നന്തി| ശുക്രം രേതഃ തേനാശ്മരീ വക്ഷ്യമാണാ (നി൦അ൦-൯)| ദൃഷ്ടിം ദര്ശനശക്തിം ച നാശയന്തി| സംഗ്രഹണാ ലഘവസ്തീക്ഷ്ണാ അമ്ലവിപാകാ വിദാഹിനഃ|| ൧൬||
Adhikarana niShpAvaguNAH (17) · Śloka 17
നിഷ്പാവസ്തു സരോ രൂക്ഷഃ കഷായമധുരോ ഗുരുഃ| പാകേऽമ്ലോ വാതവിഷ്ടമ്ഭീ സ്തന്യമൂത്രാസ്രപിത്തകൃത്| ഉഷ്ണോ വിദാഹീ ദൃക്ശുക്രകഫശോഫവിഷാപഹഃ||൧൭||
निष्पावस्तु सरो रूक्षः कषायमधुरो गुरुः| पाकेऽम्लो वातविष्टम्भी स्तन्यमूत्रास्रपित्तकृत्| उष्णो विदाही दृक्शुक्रकफशोफविषापहः||१७||
🔊 Audio coming soon
നിഷ്പാവസ്തു സരത്വാദിയുക്തഃ, വാതകരഃ, ഉഷ്ണവീര്യഃ, വിദാഹീ ദൃശം-രേതഃ-കഫഃ-ശോഫം-വിഷഞ്ച നാശയതി| നിഷ്പാവോ രാജശിമ്ബിഃ|
Adhikarana mAShaguNAH (18) · Śloka 18
മാഷഃ സ്നിഗ്ധോ ബലശ്ലേഷ്മമലപിത്തകരഃ സരഃ| ഗുരുഷ്ണോऽനിലഹാ സ്വാദുഃ ശുക്രവൃദ്ധിര്വിരേകകൃത്||൧൮||
माषः स्निग्धो बलश्लेष्ममलपित्तकरः सरः| गुरुष्णोऽनिलहा स्वादुः शुक्रवृद्धिर्विरेककृत्||१८||
🔊 Audio coming soon
മാഷഃ സ്നിഗ്ധത്വാദിയുക്തഃ| മലം പുരീഷമ്| ശുക്രസ്യ രേതസോ വൃദ്ധിം ബഹുത്വം വിരേകം ബഹിഃപ്രേരണം ച കരോതി|| ൧൮||
Adhikarana kAkANDolAtmaguptayorguNAH (19) · Śloka 19
ഫലാനി ഗുണവദ്വിദ്യാത് കാകാണ്ഡോലാത്മഗുപ്തയോഃ||൧൯||
फलानि गुणवद्विद्यात् काकाण्डोलात्मगुप्तयोः||१९||
🔊 Audio coming soon
കാകാണ്ഡോലാത്മഗുപ്തയോശ്ച ഫലാനി മാഷവത് ഗുണൈര്വിദ്യാത്| കാകാണ്ഡോലാ കടഭിഃ|| ൧൯||
Adhikarana kuSAmrashimbiguNAH (20) · Śloka 20
കുശാമ്രശിമ്ബീ മധുരാ വാതാപിത്തഹരാ ഹിമാ||൨൦||
कुशाम्रशिम्बी मधुरा वातापित्तहरा हिमा||२०||
🔊 Audio coming soon
കുശാമ്രശിമ്ബീ നാമ ശിമ്ബിധാന്യമ്| സാ മധുരാ വാതപിത്തഹരാ ശീതവീര്യാ ച|| ൨൦||
Adhikarana anuktaSimbidhAnyAnAM sAmAnyaguNAH (21) · Śloka 21
മധുരാഃ ശീതലാ ഗുര്വ്യോ ബലഘ്ന്യോ രൂക്ഷണാത്മികാഃ| സ്നേഹാഢ്യാ ബലിഭിര്ഭോജ്യാ വിവിധാഃ ശിമ്ബിജാതയഃ||൨൧||
मधुराः शीतला गुर्व्यो बलघ्न्यो रूक्षणात्मिकाः| स्नेहाढ्या बलिभिर्भोज्या विविधाः शिम्बिजातयः||२१||
🔊 Audio coming soon
അനുക്താനാം സാമാന്യഗുണമുച്യതേ| വിവിധാഃ ശിമ്ബിജാതയോ മധുരാഃ ശീതവീര്യാ ഗുര്വ്യോ ബലഘ്ന്യോ രൌക്ഷ്യാപാദനസ്വഭാവാഃ| താശ്ച സ്നേഹാഢ്യാ ഘൃതാദിബഹലാഃ സത്യോ ബലവദ്ഭിഃ പുരുഷൈര്ഭോജ്യാഃ|| ൨൧||
Adhikarana tilaguNAH (22) · Śloka 22
സ്നിഗ്ധോഷ്ണതിക്തകടുകഃ കഷായമധുരസ്തിലഃ| മേധ്യഃ കേശ്യോ ഗുരുര്വര്ണ്യഃ സ്പര്ശശീതോऽനിലാപഹഃ| അല്പമൂത്രഃ കടുഃ പാകേ മേധാഗ്നികഫപിത്തകൃത്| കൃഷ്ണഃ പ്രശസ്തസ്തമനു ശുക്ലസ്തമനു ചാരുണഃ||൨൨||
स्निग्धोष्णतिक्तकटुकः कषायमधुरस्तिलः| मेध्यः केश्यो गुरुर्वर्ण्यः स्पर्शशीतोऽनिलापहः| अल्पमूत्रः कटुः पाके मेधाग्निकफपित्तकृत्| कृष्णः प्रशस्तस्तमनु शुक्लस्तमनु चारुणः||२२||
🔊 Audio coming soon
തിലഃ സ്നിഗ്ധത്വാദിയുക്തഃ| രസേ തിക്താദിയുക്തഃ| വിപാകേ കടുകഃ| മൂത്രസ്യാല്പത്വകരോऽല്പമൂത്രഃ| മേധാഗ്നികഫപിത്തകരശ്ച| മേധാ പ്രജ്ഞാ| തേഷു ച തിലേഷു മധ്യേ കൃഷ്ണതിലഃ ശ്രേഷ്ഠഃ| തതഃ ശുക്ലഃ ഊനഃ| ശുക്ലാദപ്യരുണ ഊനതരഃ|| ൨൨||
Adhikarana atasIguNAH (23) · Śloka 23
സ്നിഗ്ധോമാ സ്വാദുതിക്തോഷ്ണാ കഫപിത്തകരീ ഗുരുഃ| ദൃക്ഛുക്രഹൃത്കടുഃ പാകേ.....................||൨൩||
स्निग्धोमा स्वादुतिक्तोष्णा कफपित्तकरी गुरुः| दृक्छुक्रहृत्कटुः पाके.....................||२३||
🔊 Audio coming soon
ഉമാ അതസീ സ്നിഗ്ധാ രസേന മധുരതിക്താ, ഉഷ്ണവീര്യാ കഫപിത്തകരീ ഗുര്വീ ച ദൃശം ശുക്രം ച നാശയതി, കടുവിപാകാ ച|| ൨൩||
Adhikarana kusumBabIjaguNAH (24) · Śloka 24
.......................തദ്വദ്ബീജം കുസുമ്ഭജമ്||൨൪||
.......................तद्वद्बीजं कुसुम्भजम्||२४||
🔊 Audio coming soon
തദ്വദുമാവത്കുസുമ്ഭബീജമ്|| ൨൪||
Adhikarana mAShayavakayoravaratvaM shimbishUka- dhAnyorvarAvaratvam (25) · Śloka 25
മാഷോऽത്ര സര്വേഷ്വവരോ യവകഃ ശൂകജേഷു ച||൨൫||
माषोऽत्र सर्वेष्ववरो यवकः शूकजेषु च||२५||
🔊 Audio coming soon
അത്ര ശിമ്ബിധാന്യവര്ഗേ മാഷഃ അശ്രേഷ്ഠഃ| ശൂകധാന്യമധ്യേ യവകഃ അശ്രേഷ്ഠഃ|| ൨൫||
Adhikarana navapurANAdidhAnyaguNAHsUpyasya laghutvAva (26) · Śloka 26
നവം ധാന്യമഭിഷ്യന്ദി സേക്യം കേദാരജം ച യത്| ലഘു വര്ഷോഷിതം ദഗ്ധഭൂമിജം സ്ഥലസമ്ഭമ്| ശീഘ്രജന്മ തഥാ സൂപ്യം നിസ്തുഷം യുക്തിഭര്ജിതമ്||൨൬||
नवं धान्यमभिष्यन्दि सेक्यं केदारजं च यत्| लघु वर्षोषितं दग्धभूमिजं स्थलसम्भम्| शीघ्रजन्म तथा सूप्यं निस्तुषं युक्तिभर्जितम्||२६||
🔊 Audio coming soon
നവമഗതസംവത്സരം ധാന്യമഭിഷ്യന്ദി മാലിന്യേന സ്രോതസാം സ്രാവകമ്| തഥാ സേക്യേ ബഹൂദകേ കേദാരേ ജാതമഭിഷ്യന്ദി| ലഘു വര്ഷോഷിതമ്| തഥാ ദഗ്ധഭൂമിജമ്| തഥാ സ്ഥലസമ്ഭവം നിരുദകകേദാരജമ്| ശീഘ്ര- ജന്മ| അചിരകാലപാകമ്| തഥാ സൂപ്യം മുദ്ഗാദി തുഷരഹിതം യുക്ത്യാ ച ഭര്ജിതം സത് നിസ്തുഷമ്| ഇതി ശിമ്ബിധാന്യവര്ഗഃ|| ൨൬||
Adhikarana (3) kRutAnnavargaH maNDapeyAdInAM yathApUrva lAghavam| (27) · Śloka 27
മണ്ഡപേയാവിലേപീനാമോദനസ്യ ച ലാഘവമ്| യഥാപൂര്വ............................||൨൭||
मण्डपेयाविलेपीनामोदनस्य च लाघवम्| यथापूर्व............................||२७||
🔊 Audio coming soon
ധാന്യാനാം സ്വരൂപമുക്തമ്| അനന്തരോക്താനി രക്താദീനി സത്സ്വപി സ്വരൂപഗുണേഷു സംയോഗസംസ്കാരപ്രമാണാദിവിശേഷേണ ഗുണാന്തരയോഗമപി യാന്തി, തദ്വിജ്ഞ്ഹാനാര്ഥം കൃതാന്നവര്ഗാരമ്ഭഃ| മണ്ഡാദീനാം യഥാപൂര്വം ലഘുത്വമ്| തേനൈതദുക്തം ഭവതി-ഓദവമപേക്ഷ്യ ലഘ്വീ വിലേപികാ| തതോऽപി പേയാ ദ്രവാ ലഘുതരാ| തതോऽപി മണ്ഡോऽത്യര്ഥദ്രവോ ലഘുഃ| ഓദനസ്യ പൂര്വകത്വാഭാവാന്ന ലഘുത്വം ന ഗുരുത്വമുക്തമ്|| ൨൭||
Adhikarana maNDaguNAH (28) · Śloka 28
.................ശിവസ്തത്ര മണ്ഡോ വാതാനുലോമനഃ| തൃങ്ഗാനിദോഷശേഷഘ്നഃ പാചനോ ധാതുസാമ്യകൃത്| സ്രോതോമാര്ദവകൃത്സ്വേദീ സന്ധുക്ഷയതി ചാനലമ്||൨൮||
.................शिवस्तत्र मण्डो वातानुलोमनः| तृङ्गानिदोषशेषघ्नः पाचनो धातुसाम्यकृत्| स्रोतोमार्दवकृत्स्वेदी सन्धुक्षयति चानलम्||२८||
🔊 Audio coming soon
ഏതദേവ നിര്ധാരയതി| മണ്ഡോ വാതാസ്യാനുലോമനഃ| തൃഡാദിഘ്നശ്ച| ദോഷസ്യ വമനവിരേചനാദിനാ നിര്ഹൃതസ്യ ശേഷോ ദോഷശേഷഃ| പാചനോ ധാതുസാമ്യകരശ്ച| സ്രോതോമാര്ദവം കരോതി| സ്വേദയത്യാഗ്നിം ചോദ്ദീപയതി|| ൨൮||
Adhikarana peyAguNAH (29) · Śloka 29
ക്ഷുത്തൃഷ്ണാഗ്ലാനിദൌര്ബല്യകുക്ഷിരോഗജ്വരാപഹാ| മലാനുലോമിനീ പഥ്യാ പേയാ ദീപനപാചനീ||൨൯||
क्षुत्तृष्णाग्लानिदौर्बल्यकुक्षिरोगज्वरापहा| मलानुलोमिनी पथ्या पेया दीपनपाचनी||२९||
🔊 Audio coming soon
പേയാ ക്ഷുദാദിഹരാ|| ൨൯||
Adhikarana vilepIguNAH (30) · Śloka 30
വിലേപീ ഗ്രാഹിണീ ഹൃദ്യാ തൃഷ്ണാഘ്നീ ദീപനീ ഹിതാ| വ്രണാക്ഷിരോഗസംശുദ്ധദുര്ബലസ്നേഹപായിനാമ്||൩൦||
विलेपी ग्राहिणी हृद्या तृष्णाघ्नी दीपनी हिता| व्रणाक्षिरोगसंशुद्धदुर्बलस्नेहपायिनाम्||३०||
🔊 Audio coming soon
വിലേപികാ സംഗ്രാഹിണീ, ഹൃദ്യാ, തൃഷ്ണാഘ്നീ, ദീപനീ ച വ്രണാദീനാം ച ഹിതാ| സംശുദ്ധഃ കൃതവമനവിരേചനഃ|| ൩൦||
Adhikarana odanasya gurulAghavam (31) · Śloka 31
സുധൌതഃ പ്രസ്രുതഃ സ്വിന്നസ്ത്യക്തോഷ്മാ ചൌദനോ ലഘുഃ| യശ്ചാഗ്നേയൌഷധക്വാഥസാധിതോ ഭൃഷ്ടതണ്ഡുലഃ| വിപരീതോ ഗുരുഃ ക്ഷീരമാംസാദ്യൈര്യശ്ച സാധിതഃ||൩൧||
सुधौतः प्रस्रुतः स्विन्नस्त्यक्तोष्मा चौदनो लघुः| यश्चाग्नेयौषधक्वाथसाधितो भृष्टतण्डुलः| विपरीतो गुरुः क्षीरमांसाद्यैर्यश्च साधितः||३१||
🔊 Audio coming soon
ത്യക്തബാഷ്പശ്ച ലഘുഃ| ഊഷ്മാ ബാഷ്പോ ജലഭാഗോ ഗുരുത്വഹേതുഃ| അത്യുഷ്ണാതിശീതയോഃ പ്രമാണാന്തരാന്നിഷേധഃ| കേചിത്സിദ്ധ്യുഷ്ണസ്യ ലഘവമഭ്യുപഗച്ഛന്തഃ സ്വിന്നഃ| ഓദനഃ സുഷ്ഠു ധൌതഃ പ്രസ്രതുഃ| സ്വിന്നഃ അത്യക്തോഷ്മാ ചേതി പഠന്തി| യത്ര ചൈഷാം പുനരുഷ്ണപ്രതിഷേധഃ, സ സിദ്ധിശബ്ദാശയഃ| യശ്ചോദന ആഗ്നേയാനാം മരിചാദീനാം ക്വാഥേന സംസിദ്ധഃ, സോऽപി ലഘുഃ| തഥാ ഭൃഷ്ടൈസ്തണ്ഡുലൈഃ സിദ്ധ ഓദനോ ലഘുഃ| യഥോക്തലക്ഷണാദോദനാദ്വിപരീതോ ഗുരുഃ| ക്ഷീരമാംസാദിഭിര്മധുരൈര്യശ്ച സാധിതഃ, സോऽപി ഗുരുഃ|| ൩൧||
Adhikarana dravyakriyAdibhiH kRutAnnasya gurulAghavaM peyAdInAM guNAH (32) · Śloka 32
ഇതി ദ്രവ്യക്രിയായോഗമാനാദ്യൈഃ സര്വമാദിശേത്||൩൨||
इति द्रव्यक्रियायोगमानाद्यैः सर्वमादिशेत्||३२||
🔊 Audio coming soon
ഇത്യനയാ ദിശാ സര്വം കൃതാന്നം ദ്രവസ്യ സ്വരൂപേണ ക്രിയയാ സംയോഗേന പ്രമാണേന ച ബോദ്ധവ്യമ്| കിം സ്വരൂപേണ ഗുണാനാം സ്വനിബന്ധകേന ഉപബൃംഹകേന സംയോഗിനാ ദ്രവ്യേണ സംയുക്തമിതി നാനാവിധവികല്പനേന കൃതാന്നസ്വരൂപം ജാനീയാത്|| ൩൨||
Adhikarana mAMsaraguNAH (33) · Śloka 33
ശുഷ്യതാം വ്യാധിമുക്താനാം ശുദ്ധാനാം ശുദ്ധികാംക്ഷിണാമ്| കൃശക്ഷാമതോരസ്കക്ഷീണധാത്വിന്ദ്രിയൌജസാമ്| ദൃഷ്ടിശ്രവണവഹന്യായുര്ബലവര്ണസ്വരാര്ഥിനാമ്| ഭഗ്നവിശ്ലിഷ്ടസംധീനാ വ്രണിനാം വാതരോഗിണാമ്| ഹൃദ്യഃ പഥ്യംഃ പരം വൃഷ്യോ ബൃംഹണഃ പ്രീണനോ രസഃ||൩൩||
शुष्यतां व्याधिमुक्तानां शुद्धानां शुद्धिकांक्षिणाम्| कृशक्षामतोरस्कक्षीणधात्विन्द्रियौजसाम्| दृष्टिश्रवणवहन्यायुर्बलवर्णस्वरार्थिनाम्| भग्नविश्लिष्टसंधीना व्रणिनां वातरोगिणाम्| हृद्यः पथ्यंः परं वृष्यो बृंहणः प्रीणनो रसः||३३||
🔊 Audio coming soon
രസോ മാംസരസഃ ശുഷ്യദാദീനാം പഥ്യഃ| വ്യാധിമുക്താനാം ബലാധാനാര്ഥമ്| ശുദ്ധാനാം കൃതവമനവിരേചനാനാം പേയാദ്യന്തേ| ശുദ്ധികാങ്ക്ഷിണാം ചാऽऽചരണീയഃ സംശോധനാനാം ദേഹദോഷമാര്ദവായ|| ൩൩||
Adhikarana maudgarasaguNAH (34) · Śloka 34
മൌദ്ഗസ്തു പഥ്യഃ സംശുദ്ധവ്രണകണ്ഠാക്ഷിരോഗിണാമ്||൩൪||
मौद्गस्तु पथ्यः संशुद्धव्रणकण्ठाक्षिरोगिणाम्||३४||
🔊 Audio coming soon
മൌദ്ഗസ്തു രസോ നിര്മാംസയൂഷഃ സംശുദ്ധാദീനാം പഥ്യഃ|| ൩൪||
Adhikarana kaulattharasaguNAH (35) · Śloka 35
വാതാനുലോമീ കൌലത്ഥോ ഗുല്മതൂനിപ്രതൂനിജിത്||൩൫||
वातानुलोमी कौलत्थो गुल्मतूनिप्रतूनिजित्||३५||
🔊 Audio coming soon
കൌലത്ഥോ രസോ വാതമനുലോമയതി ഗുല്മാദിനാശനം ച| തൂനിപ്രതൂനീ രോഗൌ ഗുല്മനിദാനേ വക്ഷ്യമാണലക്ഷണൌ (നി൦അ൦-൧൧)|| ൩൫||
Adhikarana mAShasUpaguNAH (36) · Śloka 36
പ്രഭൂതാഭ്യന്തരമലോ മാഷസൂപഃ പരം സ്മൃതഃ||൩൬||
प्रभूताभ्यन्तरमलो माषसूपः परं स्मृतः||३६||
🔊 Audio coming soon
മാഷസൂപഃ പരമത്യര്ഥമാന്തരം മലം പുരീഷം പ്രഭൂതം കരോതി| മാഷാണാം ബഹുമലത്വേ ഉക്തോऽപി അന്യേഭ്യസ്തദ്വികൃതിഭ്യഃ സൂപസ്യാതിശയഖ്യാപനാര്ഥം വചനമ്|| ൩൬||
Adhikarana khalakAmbalikaguNAH (37) · Śloka 37
ഖലകാമ്ബലികൌ ഹൃദ്യൌ ച്ഛേദിനൌ സ്വൌഷധാനുഗൌ||൩൭||
खलकाम्बलिकौ हृद्यौ च्छेदिनौ स्वौषधानुगौ||३७||
🔊 Audio coming soon
ഖലകാമ്ബലികൌ ഹൃദ്യൌ ച്ഛേദിനൌ സ്വസംസ്കാരകൌഷധഗുണയുക്തൌ ച|| ൩൭||
Adhikarana rasayUShakhalAnAM lakShaNAni (38) · Śloka 38
പിശിതേന രസസ്തത്ര യൂഷോ ധാന്യൈഃ ഖലഃ ഫലൈഃ||൩൮||
पिशितेन रसस्तत्र यूषो धान्यैः खलः फलैः||३८||
🔊 Audio coming soon
രസാദീനാം വ്യവഹാരാര്ഥം ലക്ഷണമുച്യതേ| പിശിതേന മാംസേന യഃ ക്രിയതേ സ രസഃ| ധാന്യൈര്മുദ്ഗാദിഭിഃ ക്രിയതേ സ യൂഷഃ| ഫലൈര്ബദരാദിഭിര്യഃ ക്രിയതേ സ ഖലഃ|| ൩൮||
Adhikarana kAmbalikalakShaNam (39) · Śloka 39
മൂലൈശ്ച തിലകല്കാമ്ലപ്രായഃ കാമ്ബലികഃ സ്മൃതഃ||൩൯||
मूलैश्च तिलकल्काम्लप्रायः काम्बलिकः स्मृतः||३९||
🔊 Audio coming soon
മൂലൈസ്തിലൈസ്തിലകല്കാദ്യൈശ്ച കൃതോ ദാഡിമാദ്യമ്ലപ്രായഃ കാമ്ബലികഃ|| ൩൯||
Adhikarana mAMsarasAdInAM kRutAkRutalakShaNam (40) · Śloka 40
ജ്ഞേയാഃ കൃതാകൃതാസ്തേ തു സ്നേഹാദിയുതവര്ജിതാഃ||൪൦||
ज्ञेयाः कृताकृतास्ते तु स्नेहादियुतवर्जिताः||४०||
🔊 Audio coming soon
തേ തു രസാദയോ യഥാസങ്ഖ്യേന സ്നേഹാദിയുതവര്ജിതാഃ കൃതാകൃതാ ജ്ഞേയാഃ| തേനൈതദുക്തം ഭവതി- സ്നേഹാദിഭിര്ഭര്ജനേന ശുണ്ഠ്യാദിനാ ച സംസ്കൃതാഃ കൃതശബ്ദവാച്യാഃ| വിപരീതാഃ അകൃതാഃ|| ൪൦||
Adhikarana dakalAvaNikalakShaNam (41) · Śloka 41
അല്പമാംസാദയഃ സ്വച്ഛാ ദകലാവണികാഃ സ്മൃതാഃ||൪൧||
अल्पमांसादयः स्वच्छा दकलावणिकाः स्मृताः||४१||
🔊 Audio coming soon
യേ സ്വല്പേന മാംസേന സ്വല്പൈശ്ച ശുണ്ഠ്യാദിഭിഃ ക്രിയന്തേ സ്വച്ഛാശ്ച തേ രസാദയോ ദകലാവണികാഃ|| ൪൧||
Adhikarana yUShAdInAmuttarottaraM gurutvam (42) · Śloka 42
വിദ്യാദ്യൂഷേ രസേ സൂപേ ശാകേ ചൈവോത്തരോത്തരമ്| ഗൌരവം തനുസാന്ദ്രാമ്ലസ്വാദുഷ്വേഷു പൃഥക് തഥാ||൪൨||
विद्याद्यूषे रसे सूपे शाके चैवोत्तरोत्तरम्| गौरवं तनुसान्द्राम्लस्वादुष्वेषु पृथक् तथा||४२||
🔊 Audio coming soon
യൂഷരസസൂപശാകാനാം യഥോത്തരമേവ ഗൌരവം വിജ്ഞേയം ദ്രവ്യഗുണസാമ്യേऽപി| തഥാ തനുസാന്ദ്രാമ്ലസ്വാദുഷു ച പൃഥക് യഥോത്തരമേവ ഗൌരവം വിജ്ഞേയമിതി| തേനൈതദുക്തം ഭവതി- തനുഭ്യോ രസാദിഭ്യഃ സാന്ദ്രാ ഘനാ ഗുരവഃ| അമ്ലേഭ്യശ്ച മധുരാ ഇതി|| ൪൨||
Adhikarana tilapiNyAkavikRutyAdInAM guNAH (43) · Śloka 43
തിലപിണ്യാകവികൃതിഃ ശുഷ്കശാകം വിരൂഢകമ്| ചാണ്ഡാകീവടകം ദൃഗ്ഘ്നം ദോഷലം ഗ്ലപനം ഗുരു||൪൩||
तिलपिण्याकविकृतिः शुष्कशाकं विरूढकम्| चाण्डाकीवटकं दृग्घ्नं दोषलं ग्लपनं गुरु||४३||
🔊 Audio coming soon
തിലപിണ്യാകസ്യ വികൃതിഃ ശുഷ്കശാകം വിരൂഢകം ചാണ്ഡാകീവടകം ച ദൃഷ്ടിനാശനം ദോഷലം ത്രിദോഷകോപനം ഗ്ലാനികരം ഗുരു ച| വിരൂഢകം അങ്കുരിതാനി ഭൃഷ്ടാനി സസ്യാനി| ചാണ്ഡാക്യാ സഹസാസുതം മുദ്ഗാദിവിടകം ചാണ്ഡാകീവടകമ്|| ൪൩||
Adhikarana parpaTakShAraparpaTayorguNAH (44) · Śloka 44
പര്പടാ ലഘവോ രൂച്യാ ലഘീയാന് ക്ഷാരപര്പടഃ||൪൪||
पर्पटा लघवो रूच्या लघीयान् क्षारपर्पटः||४४||
🔊 Audio coming soon
പര്പടാഭിധാനാ ഭക്ഷ്യാ ലഘവോ രുചികരാശ്ച| തേഭ്യശ്ച ക്ഷാരപര്പടോऽതിലഘുഃ| യഃ സ്വര്ചികാദിജലേന സംസ്ക്രിയതേ|| ൪൪||
Adhikarana rAgaShADavayoguNAH (45) · Śloka 45
ഹൃദ്യാ വൃഷ്യാ രുചികരാ ഗുരവോ രാഗഷാഡവാഃ| പ്രീണനാ ഭ്രമതൃട്ച്ഛര്ദിമദമൂര്ച്ഛാശ്രമച്ഛിദഃ||൪൫||
हृद्या वृष्या रुचिकरा गुरवो रागषाडवाः| प्रीणना भ्रमतृट्च्छर्दिमदमूर्च्छाश्रमच्छिदः||४५||
🔊 Audio coming soon
രാഗാഃ സിതാമധ്വാദികൃതാഃ| ഷാഡവാഃ അമ്ലസിദ്ധശാക്ശര്കരാദികൃതാഃ| ഹൃദ്യാ വൃഷ്യാ രുചികരാ ഗുരവശ്ച| തഥാ പ്രീണനാ മനഃപ്രീതികരാഃ, ഭ്രമാദിനാശനാശ്ച|| ൪൫||
Adhikarana manthaguNAH rasAlAguNAH (47) · Śloka 47
തൃട്ച്ഛര്ദിശ്രമനുന്മന്ഥഃ ശീതഃ സദ്യോബലപ്രദഃ| പ്രമേഹക്ഷയകുഷ്ഠാനി ന ച സ്യുര്മന്ഥപായിനഃ||൪൬|| രസാലാ ബൃംഹണീ വൃഷ്യാ സ്നിഗ്ധാ ബല്യാ രുചിപ്രദാ||൪൭||
तृट्च्छर्दिश्रमनुन्मन्थः शीतः सद्योबलप्रदः| प्रमेहक्षयकुष्ठानि न च स्युर्मन्थपायिनः||४६|| रसाला बृंहणी वृष्या स्निग्धा बल्या रुचिप्रदा||४७||
🔊 Audio coming soon
രസാലാ കാരമഥിതേന മരിചശര്കരാദിസംയുക്തേന ച ദധ്നാ കൃതാഃ ബൃഹണീ ദേഹസ്യ ബൃഹത്വകരീ വൃഷ്യത്വാദിഗുണയുക്താ ച|| ൪൭||
Adhikarana pAnakaguNAH (48) · Śloka 48
ശ്രമക്ഷുത്തൃട്ക്ലമഹരം പാനകം പ്രീണനം ഗുരു| വിഷ്ടമ്ഭി മൂത്രലം ഹൃദ്യം യഥാദ്രവ്യഗുണം ച തത്||൪൮||
श्रमक्षुत्तृट्क्लमहरं पानकं प्रीणनं गुरु| विष्टम्भि मूत्रलं हृद्यं यथाद्रव्यगुणं च तत्||४८||
🔊 Audio coming soon
സര്വഞ്ച പാനകം ശ്രമാദിഹരം ഗുരു വിഷ്ടമ്ഭി മുത്രലം ഹൃദ്യഞ്ച| തച്ച പാനകം യഥാദ്രവ്യഗുണം സ്വസംസ്കാരദ്രവ്യഗുണസംയുക്തഞ്ച||൪൮||
Adhikarana lAjAguNAH (49) · Śloka 49
ലാജാസ്തൃടൂച്ഛര്ദ്യതീസാരമേഹമേദഃകഫച്ഛിദഃ| കാസപിത്തോപശമനാ ദീപനാ ലഘവോ ഹിമാഃ||൪൯||
लाजास्तृटूच्छर्द्यतीसारमेहमेदःकफच्छिदः| कासपित्तोपशमना दीपना लघवो हिमाः||४९||
🔊 Audio coming soon
ലാജാസ്തൃഡാദീന് ച്ഛിന്ദന്തി നാശയന്തി| കാസം പിത്തം ചോപശമയന്തി| ആഗ്നിദീപ്തികരാഃ ലഘവഃ ശീതവീര്യാശ്ച||൪൯||
Adhikarana pRuthukaguNAH (50) · Śloka 50
പൃഥുകാ ഗുരവോ ബല്യാഃ കഫവിഷ്ടമ്ഭകാരിണഃ||൫൦||
पृथुका गुरवो बल्याः कफविष्टम्भकारिणः||५०||
🔊 Audio coming soon
പൃഥുകാ ഗുരൂത്വാദിയുക്താഃ| ഹരിതധാന്യാനി സതുഷഭൃഷ്ടമുസലാഹിതാനി പൃഥുകശബ്ദവാച്യാനി|| ൫൦||
Adhikarana dhAnAguNAH (51) · Śloka 51
ധാനാവിഷ്ടമ്ഭിനീ രുക്ഷാ തര്പണീ ലേഖനീ ഗുരുഃ||൫൧||
धानाविष्टम्भिनी रुक्षा तर्पणी लेखनी गुरुः||५१||
🔊 Audio coming soon
ധാനാ ഭൃഷ്ടധാന്യാനി വിഷ്ടമ്ഭിനീ രൂക്ഷാദിഗുണയുക്താ ച|| ൫൧||
Adhikarana saktuprabhRutInAM guNAH (52) · Śloka 52
കണ്ഠനേത്രാമയക്ഷുത്തൃട്ശ്രമഛര്ദിവ്രണാപഹാഃ| സക്തവോ ലഘവഃ പാനാത് സദ്യ ഏവ ബലപ്രദാഃ| നിചയാത് കഠിനാ ഗുര്വീ പ്രോക്താ പിണ്ഡീ മൃദുര്ലഘുഃ| സക്തൂനാമ് ദ്രവതായോഗാല്ലഘീയസ്യവലേഹികാ| ശഷ്കുലീമോദകാദീനാം വ്യാഖ്യാതൈവം ച കല്പനാ||൫൨||
कण्ठनेत्रामयक्षुत्तृट्श्रमछर्दिव्रणापहाः| सक्तवो लघवः पानात् सद्य एव बलप्रदाः| निचयात् कठिना गुर्वी प्रोक्ता पिण्डी मृदुर्लघुः| सक्तूनाम् द्रवतायोगाल्लघीयस्यवलेहिका| शष्कुलीमोदकादीनां व्याख्यातैवं च कल्पना||५२||
🔊 Audio coming soon
സക്തവഃ കണ്ഠാമയനേത്രാമയാദിനാശനാ ലഘവഃ| ഉദകേന പീതാശ്ച സദ്യ ഏവ ബലം കുര്വന്തി| തേഷാമ് സക്തൂനാം പിണ്ഡീ നിചയാത് സംഹതത്വാത് യാ കഠിനാ സാ ഗുര്വീ| യാ തു മൃദുഃ സാ തു ലഘുഃ| യേ തു സക്തവഃ ഉദകമിശ്രാഃ അവലിഹ്യ ഭുജ്യന്തേ സാ അവലേഹികാ ദ്രവത്വയോഗാത് ലഘീയസീ| ശുഷ്കലീമോദകാദീനാം ഭക്ഷ്യാണാം ചൈവാനയൈവ സംയോഗസംസ്കാരകാഠിന്യാദിവിശേഷദിശാ ഗുണകല്പനാ വ്യാഖ്യാതാ|| ൫൨||
Adhikarana saktubhakShaNe niyamAH (53) · Śloka 53
നോദകാന്തരിതാന്ന ദ്വിര്ന നിശായാം ന കേവലാന്| ന ഭുക്ത്വാ ന ദ്വിജൈശ്ഛിത്വാ സക്തൂനധ്യന്ന വാ ബഹുന്||൫൩||
नोदकान्तरितान्न द्विर्न निशायां न केवलान्| न भुक्त्वा न द्विजैश्छित्वा सक्तूनध्यन्न वा बहुन्||५३||
🔊 Audio coming soon
സക്തൂംശ്ചൈവംവിധാന്നാധ്യാത് ഉദകാന്തരിതാനുദകേന ജലേനാന്തരിതാന് വ്യവഹിതാന്| ആദൌ പിണ്ഡീ മധ്യേ ജലമന്തേ ച പിണ്ഡീത്യുദകാന്തരിതാന്| ദ്വൌ വാരൌദ്വിഃ|നിശായാം രത്ത്ര്യാമ്| കേവലനുദകാദിരഹിതാന്| ഭുക്ത്വാചാന്യദോദനാദി| ദ്വിജൈശിഛത്വാ ദന്തൈഃ കരസ്ഥാം പിണ്ഡീം ചിത്വേത്യര്ഥഃ| ബഹൂംശ്ച സക്തൂന്നാധ്യാത്|| ൫൩||
Adhikarana karkandhubadarAdi saktuguNAH (54) · Śloka 54
കര്കന്ധുബദരാദീനാം ശ്രമതൃഷ്ണാക്ലമച്ഛിദഃ| സക്തബോऽമ്ലരസാ ഹൃഘാ യഥാദ്രവ്യഗുണാശ്ച തേ||൫൪||
कर्कन्धुबदरादीनां श्रमतृष्णाक्लमच्छिदः| सक्तबोऽम्लरसा हृघा यथाद्रव्यगुणाश्च ते||५४||
🔊 Audio coming soon
കര്കന്ധുബദരാദീനാം ച ഫലാദീനാം സക്തവഃ ക്ലമാദിച്ഛിദഃ അമ്ലരസാ ഹൃഘാശ്ച| തേ സര്വേ സക്തവഃ പ്രകൃതിദ്രവ്യഗുണയുക്താഃ|| ൫൪||
Adhikarana piNyAkaguNAH (55) · Śloka 55
പിണ്യാകോ ഗ്ലപനോ രൂക്ഷോ വിഷ്ടമ്ഭീ ദൃഷ്ടിദൂഷണഃ||൫൫||
पिण्याको ग्लपनो रूक्षो विष्टम्भी दृष्टिदूषणः||५५||
🔊 Audio coming soon
പിണ്യാകോऽക്ഷോടതിലാദീനാം നിഷ്പീഡിതതൈലകല്കഃ ഗ്ലാനികരോ വിഷ്ടമ്ഭീ ദൃഷ്ടിവികാരകരശ്ച|| ൫൫||
Adhikarana veSavAraguNAH (56) · Śloka 56
വേശവാരോ ഗുരുഃ സ്നിഗ്ധോ ബലോപചയവര്ധനഃ||൫൬||
वेशवारो गुरुः स्निग्धो बलोपचयवर्धनः||५६||
🔊 Audio coming soon
വേശവാരഃ നാഗരധനികാജാജ്യാദിസംസ്കൃതം സൂക്ഷ്മച്ഛിന്നം മാംസമ്| സ ഗുരുഃ സ്നിഗ്ധഃ ബലവര്ധനോऽങ്ഗോപചയവര്ധനശ്ച|| ൫൬||
Adhikarana mudgAdijAnAM veSavArANAM guNAH (57) · Śloka 57
മുദ്ഗാജിജാസ്തു ഗുരവോ യഥാദ്രവ്യഗുണാനുഗാഃ||൫൭||
मुद्गाजिजास्तु गुरवो यथाद्रव्यगुणानुगाः||५७||
🔊 Audio coming soon
മുദ്ഗാദിജാസ്തു വേശവാരാഃ യേ സൂക്ഷ്മച്ഛിന്നൈര്മുദ്ഗയവധാന്യാദിഭിഃ ക്രിയന്തേ| ലോകേ ച പൂരണമിതി പ്രസിദ്ധാഃ, തേ ഗുരുവഃ പ്രകൃതിദ്രവ്യഗുണാശ്ച| ആദിഗ്രഹണേന ശിമ്ബിധാന്യാനാഞ്ച വരകസൂകരാണാമുലുകാദീനാഞ്ച ഗ്രഹണമ്|| ൫൭||
Adhikarana kukUlAdipakvAnAmapUpAnAM yathottaraM laGutvamGAryAdInAM yathottaraM gurutvam (58) · Śloka 58
കുകൂലകര്പരഭ്രാഷ്ടകന്ദ്വങ്ഗാരവിപാചിതാന്| ഏകയോനീന് സഘൂന്വിദ്യാദപൂപാനുത്തരോത്തരമ്| ഘാരീ കേഡരികാദ്യാശ്ച ഗുരവശ്ച യഥോത്തരമ്||൫൮||
कुकूलकर्परभ्राष्टकन्द्वङ्गारविपाचितान्| एकयोनीन् सघून्विद्यादपूपानुत्तरोत्तरम्| घारी केडरिकाद्याश्च गुरवश्च यथोत्तरम्||५८||
🔊 Audio coming soon
കുകൂലാദിസിദ്ധാനപൂപാന് ഏകയോനീനേകശാലികാരണാന് സതോ യഥോത്തരം ലഘൂനിതി ജാനീയാത്| തേനൈതദുക്തം ഭവതി-സജാതീയാത് കുകൂലപക്വാത് കര്പരപക്വോ ലഘുരഗ്നിസംയോഗനൈകട്യാത്| കര്പരപക്വാച്ച ഭ്രാഷ്ട്രപക്വഃ| ഭ്രാഷ്ട്രപക്വാച്ച കന്ദുപക്വഃ| കന്ദുപക്വാച്ച അങ്ഗാരപക്വഃ| ഏകയോനിഗ്രഹണം ഭിന്നയോനേഃ സമലാഘവശങ്കാനിരാസാര്ഥമ്| ഏകോ ഹ്യപൂപോ ഗുരുശാലിയോനിഃ കുകൂലപക്വോऽന്യേന ലഘുശാലിയോനിനാ കുകൂലപക്വേനൈവ ന ലാഘവേ സമഃ| തഥാ ഏകോ ലഘുശാലിയോനിഃ കുകൂലപക്വോऽന്യോ ഗുരുശാലിയോനിഃ കര്പരപക്വശ്ച സമാവിത്യര്ഥഃ| അനയാ ച കല്പനയാ സര്വമൂഹ്യമ്| കുകൂലോ ബാഷ്പസ്വേദഃ| ക്ഷാരപാക ഇത്യന്യേ| കര്പരോ ജ്വാലാസന്തപ്തഃ കപാലഃ| ഭ്രാഷ്ടം പ്രസിദ്ധമ്| കന്ദുഃ അങ്ഗാരതപ്താ ഭിത്തിഃ| അങ്ഗാരഃ സ്വരൂപേണൈവ| ഇതി കൃതാന്നവര്ഗഃ|| ൫൮||
Adhikarana (4) mAMsavargaH mRugavargaH (59) · Śloka 59
ഹരിണൈണകുരങ്ഗര്ശ്യഗോകര്ണമൃഗമാതൃകാഃ| കാലപുച്ഛകചാരുഷ്കവരപോതശശോരണാഃ| ശ്വദംഷ്ട്രാമശരഭകോഹകാരകശമ്ഭരാഃ| കരാലകൃതമാലൌ ച പൃഷതശ്ച മൃഗാഃ സ്മൃതാഃ||൫൯||
हरिणैणकुरङ्गर्श्यगोकर्णमृगमातृकाः| कालपुच्छकचारुष्कवरपोतशशोरणाः| श्वदंष्ट्रामशरभकोहकारकशम्भराः| करालकृतमालौ च पृषतश्च मृगाः स्मृताः||५९||
🔊 Audio coming soon
അനന്തരം മാംസമുച്യതേ-ഹരിണാദയഃ പൃഷതാന്താഃ ഏകോനവിംശതിര്മൃഗവിജ്ഞേയാഃ|| ൫൯||
Adhikarana viShkiravargaH (60) · Śloka 60
ലാവവാതീകവര്തീരരക്തവര്ത്മകകക്കുഭാഃ| കപിഞ്ജലോപചക്രാഖ്യാചകോരരുരുബാഹവഃ| വര്തകോ വര്തികാ ചേതി തിത്തിരിഃ ക്രകരഃ ശിഖീ| താമ്രചൂഡാഖ്യവരകഗോനര്ദഗിരിവര്തികാഃ| തഥാ ശാരപദേന്ദ്രാഹ്വവാരടാശ്ചേതി വിഷ്കിരാഃ||൬൦||
लाववातीकवर्तीररक्तवर्त्मककक्कुभाः| कपिञ्जलोपचक्राख्याचकोररुरुबाहवः| वर्तको वर्तिका चेति तित्तिरिः क्रकरः शिखी| ताम्रचूडाख्यवरकगोनर्दगिरिवर्तिकाः| तथा शारपदेन्द्राह्ववारटाश्चेति विष्किराः||६०||
🔊 Audio coming soon
ലാവാദയോ വാരടാന്താ ഏകവിംശതിരാഹാരസ്യ വികീര്യ വിക്ഷിപ്യ ഭക്ഷണാത് വിഷ്കിരാഃ| വര്തികാ വര്തക്ഷാഞ്ജാത്യന്തരേ ന തു നാമ തസ്യ സ്ത്രീ|| ൬൦||
Adhikarana pratudavargaH (61) · Śloka 61
ശതപത്രോ ഭൃങ്ഗരാജഃ കോയഷ്ടീ ജീവജീവകഃ| ഖഞ്ജരീടകഹാരീതദുര്നാമാരികൃശാഗ്രഹാഃ| ലട്വാ ലഡൂഷോ വടഹാ ഗോക്ഷ്വേലോ ഡിണ്ഡിമാണവഃ| ജടീ ദുന്ദുഭിപാര്കാരലോഹപൃഷ്ഠകുലിങ്ഗകാഃ| ശാരികാശുകശാര്ങ്ഗാചിരീടീകകുയഷ്ടികാഃ| മഞ്ജരീയകദാത്യൂഹഗോധാപുത്രപ്രിയാത്മജാഃ| കലവിങ്കഃ പരഭൃതഃ കപോതോऽങ്ഗാരചൂഡകഃ| പാരാവതഃ പാണവിക ഇത്യുക്താഃ പ്രതുദാ ദ്വിജാഃ||൬൧||
शतपत्रो भृङ्गराजः कोयष्टी जीवजीवकः| खञ्जरीटकहारीतदुर्नामारिकृशाग्रहाः| लट्वा लडूषो वटहा गोक्ष्वेलो डिण्डिमाणवः| जटी दुन्दुभिपार्कारलोहपृष्ठकुलिङ्गकाः| शारिकाशुकशार्ङ्गाचिरीटीककुयष्टिकाः| मञ्जरीयकदात्यूहगोधापुत्रप्रियात्मजाः| कलविङ्कः परभृतः कपोतोऽङ्गारचूडकः| पारावतः पाणविक इत्युक्ताः प्रतुदा द्विजाः||६१||
🔊 Audio coming soon
ശതപത്രാദയഃ പാണവികാന്താശ്ചതുസ്ത്രിംശദാഹാരശ്ച ശാല്യാദേഃ പ്രതുദ്യ തുണ്ഡൈരാഹത്യ ഭക്ഷണാത് ദ്വിജാഃ പ്രതുദാഃ സ്മൃതാഃ|| ൬൧||
Adhikarana bileSayavargaH (62) · Śloka 62
ശ്വേതഃ ശ്യാമശ്ചിത്രപൃഷ്ഠഃ കാലകഃ കാകുലീ മൃഗഃ| ഭേകചില്ലടകൂചീകാ ഗോധാശല്യകശാണ്ഡകാഃ| വൃഷാഹികദലീശ്വാവിന്നകുലാദ്യാ ബിലേശയാഃ||൬൨||
श्वेतः श्यामश्चित्रपृष्ठः कालकः काकुली मृगः| भेकचिल्लटकूचीका गोधाशल्यकशाण्डकाः| वृषाहिकदलीश्वाविन्नकुलाद्या बिलेशयाः||६२||
🔊 Audio coming soon
ശ്വേതാദ്യാ നകുലാദ്യാന്താ ബിലേ ഭൂഗര്ഭേ നിഷദനാത് ബിലേശയാഃ|| ൬൨||
Adhikarana prasahavargaH (63) · Śloka 63
ഗോഖരാശ്വതരോഷ്ട്രാശ്വദ്വീപിസിംഹര്ക്ഷവാനരാഃ| മാര്ജാരമൂഷികവ്യാഘ്രവൃകബഭ്രുതരക്ഷവഃ| ലോപാകജമ്ബുകശ്യേനചാഷോലൂകശ്വവായസാഃ| ശശഘ്നീഭാസകുരരഗൃധ്രവേശ്യകുലിങ്ഗകാഃ| ധൂമികാ മധുഹാ ചേതി പ്രസഹാമൃഗപക്ഷിണഃ||൬൩||
गोखराश्वतरोष्ट्राश्वद्वीपिसिंहर्क्षवानराः| मार्जारमूषिकव्याघ्रवृकबभ्रुतरक्षवः| लोपाकजम्बुकश्येनचाषोलूकश्ववायसाः| शशघ्नीभासकुररगृध्रवेश्यकुलिङ्गकाः| धूमिका मधुहा चेति प्रसहामृगपक्षिणः||६३||
🔊 Audio coming soon
ഗവാദയാഃ മധുഹാന്താഃ കേചിത്പക്ഷിണഃ കേചിന്മൃഗാഃ| ജാത്യാ പ്രസഹ്യാഹൃത്യ ഭക്ഷണാച്ച പ്രസഹാഃ സ്മൃതാഃ|| ൬൩||
Adhikarana mahAmRugAH (64) · Śloka 64
മഹിഷന്യങ്കുരോഹീതവരാഹരുരുവാരണാഃ| സുമരശ്ചമരഃ ഖഡ്ഗോ ഗവയശ്ച മഹാമൃഗാഃ||൬൪||
महिषन्यङ्कुरोहीतवराहरुरुवारणाः| सुमरश्चमरः खड्गो गवयश्च महामृगाः||६४||
🔊 Audio coming soon
മഹിഷാദയോ ഗവയാന്താ ദശ മഹാമൃഗശബ്ദവാച്യാഃ|| ൬൪||
Adhikarana jalacArivargaH (65) · Śloka 65
ഹംസസാരസകാദമ്ബബകകാരണ്ഡവപ്ലവാഃ| മൃണാലകണ്ഠചക്രാഹ്വബലാകാ രക്തശീര്ഷകാഃ| ഉത്ക്രോശപുണ്ഡരീകാക്ഷശരാരീമണിതുണ്ഡകാഃ| കാകതുണ്ഡഘനാരാവമദ്ഗുക്രൌഞ്ചാമ്ബുകുക്കുടാഃ| നംദ്യാസ്യമല്ലികാദ്യാശ്ച പക്ഷിണോ ജലചാരിണഃ||൬൫||
हंससारसकादम्बबककारण्डवप्लवाः| मृणालकण्ठचक्राह्वबलाका रक्तशीर्षकाः| उत्क्रोशपुण्डरीकाक्षशरारीमणितुण्डकाः| काकतुण्डघनारावमद्गुक्रौञ्चाम्बुकुक्कुटाः| नंद्यास्यमल्लिकाद्याश्च पक्षिणो जलचारिणः||६५||
🔊 Audio coming soon
ഹംസാദയോ മല്ലികാദ്യന്താശ്ച ജല ഏവ ചരണാത് ജലചാരിണഃ|| ൬൫||
Adhikarana matsyavargaH (66) · Śloka 66
മത്സ്യാരോഹിതപാഠീനകൂര്മകുമ്ഭീരകര്കടാഃ| ശുക്തിശങ്ഹ്ഖോദ്രുശമ്ബൂകശഫരീവര്ത്മിചന്ദ്രികാഃ| ബോലൂകീനക്രമകരശിശുമാരതിമിങ്ഗലാഃ| രാജീ ചിലിചിമാദ്യാശ്ച മാംസമിത്യാഹുരഷ്ടധാ||൬൬||
मत्स्यारोहितपाठीनकूर्मकुम्भीरकर्कटाः| शुक्तिशङ्ह्खोद्रुशम्बूकशफरीवर्त्मिचन्द्रिकाः| बोलूकीनक्रमकरशिशुमारतिमिङ्गलाः| राजी चिलिचिमाद्याश्च मांसमित्याहुरष्टधा||६६||
🔊 Audio coming soon
രോഹിതാദയശ്ചിലിചിമാദ്യാന്താഃ ജലോദ്ഭവാ മത്സ്യാഃ| ഇത്യഷ്ടിഭിഃ പ്രകാരൈരാചാര്യാ മാംസമാഹുഃ|| ൬൬||
Adhikarana ajAvyoH yojyanishcayaH (67) · Śloka 67
യോനിഷ്വജാവീ വ്യാമിശ്രഗോചരത്വാദനിശ്ചിതേ||൬൭||
योनिष्वजावी व्यामिश्रगोचरत्वादनिश्चिते||६७||
🔊 Audio coming soon
ഏതാസു ചാഷ്ടാസു മാംസയോനിഷു മധ്യേ മിശ്രയോനിത്വാന്മിശ്രവിഷയത്വാദജാവീ അനിശ്ചിതേ| തേ ഹി ജാങ്ഗലേऽപി ദേശേ സമ്യഗ്വര്തേതേ ആനൂപേऽപി| യദ്യപി തിത്തിരിരുഭയചരസ്തഥാപി സദൈവ തത്സ്വഭാവത്വാദ്വര്ഗേഭ്യഃ പൃഥങ്നോക്തഃ| അജാ അവയശ്ച കേചിദ്ധന്വനി കേചദാനൂപ ഇതി പൃഥഗുക്തേ| യേഷാം ച നാമപര്യായാഃ നാനാദേശപ്രസിദ്ധാഃ കിരാതകൈവര്താദിഭ്യഃ അപഭ്രംശസംസ്കാരണാച്ച ജ്ഞാതവ്യാഃ| വര്തികാ വര്തകാജ്ജാത്യന്തരം, ന തു തസ്യ സ്ത്രീ|| ൬൭||
Adhikarana mAMsasya traividhyAdi (68) · Śloka 68
അദ്യാന്ത്യാ ജാങ്ഹ്ഗലാനൂപാ മധ്യൌ സാധാരണൌ സ്മൃതൌ| വികീര്യാദിക്രിയായോഗൈര്ഭക്ഷണാദ്വിഷ്കിരാദയഃ||൬൮||
अद्यान्त्या जाङ्ह्गलानूपा मध्यौ साधारणौ स्मृतौ| विकीर्यादिक्रियायोगैर्भक्षणाद्विष्किरादयः||६८||
🔊 Audio coming soon
ഏഷാം ച വര്ഗാണാം മധ്യേ ആദ്യാസ്ത്രയോ മൃഗവിഷ്കിരപ്രതുദാഃ ജാങ്ഗലാഃ ജാങ്ഗലശബ്ദവാച്യാഃ| അന്ത്യാസ്ത്രയഃ മഹാമൃഗജലചരമത്സ്യാ ആനൂപാഃ| മധ്യൌ ദ്വൌ ബിലേശയപ്രസഹൌ സധാരണൌ| വികീര്യ ഭക്ഷണക്രിയായോഗാദ്വിഷ്കിരാദീനി നാമാനീത്യുക്തമ്|| ൬൮||
Adhikarana jA~ggalamAMsaguNAH (69) · Śloka 69
തത്ര ബദ്ധമലാ രുച്യാ മാംസാനാമുത്തമാ ഹിമാഃ| കഷായസ്വാദുവിശദാ ലഘവോ ജാങ്ഗലാ ഹിതാഃ| പിത്തോത്തരേ വാതമധ്യേ സന്നിപാതേ കഫാനുഗേ||൬൯||
तत्र बद्धमला रुच्या मांसानामुत्तमा हिमाः| कषायस्वादुविशदा लघवो जाङ्गला हिताः| पित्तोत्तरे वातमध्ये सन्निपाते कफानुगे||६९||
🔊 Audio coming soon
തത്ര ജാങ്ഗലാ മലം പുരീഷം ബദ്ധം കുര്വന്തി| രുചികരാഃ മാംസാനാം ചോത്തമാഃ| ശീതവീര്യാ രസേ കഷായമധുരാഃ വിഷദാ ലഘവഃ| സന്നിപാതേ ച ഹിതാഃ കിമ്ഭൂത ഇത്യാഹ-പിത്തോത്തര ഇത്യാദി| യസ്മിന് സന്നിപാതേ പിത്തമുത്തരമധികം വാതോ മധ്യഃ കഫശ്ച സ്വല്പഃ|| ൬൯||
Adhikarana hariNaiNayorvarNAH guNASca (70) · Śloka 70
താമ്രോऽത്ര ഹരിണഃ കൃഷ്ണസ്ത്വേണോ ഹൃദ്യസ്ത്രിദോഷജിത്| ലഘീയാന് ഷഡ്രസശ്ചാസൌ............................||൭൦||
ताम्रोऽत्र हरिणः कृष्णस्त्वेणो हृद्यस्त्रिदोषजित्| लघीयान् षड्रसश्चासौ............................||७०||
🔊 Audio coming soon
അത്ര ചൈണഹരിണാവാകൃത്യാ സദൃശൌ| കേവലം താമ്രവര്ണോ ഹരിണഃ| കൃഷ്ണവര്ണസ്ത്വേണഃ| അസാവേണോ ഹൃദ്യസ്ത്രിദോഷഹരഃ, അതിലഘുഃ, ഷഡ്രസശ്ച|| ൭൦||
Adhikarana shashaguNAH (71) · Śloka 71
........................ഗ്രാഹി രൂക്ഷോ ഹിമഃ ശശഃ| കടുപാകോऽഗ്നികൃത് പഥ്യഃ സന്നിപാതേऽനിലാവരേ||൭൧||
........................ग्राहि रूक्षो हिमः शशः| कटुपाकोऽग्निकृत् पथ्यः सन्निपातेऽनिलावरे||७१||
🔊 Audio coming soon
ശശസ്തു സംഗ്രഹണോ രൂക്ഷഃ ശീതവീര്യഃ കടുവിപാകോऽഗ്നിവൃദ്ധികൃത്, ഊനവായൌ സന്നിപാതേ ച പഥ്യഃ|| ൭൧||
Adhikarana lAvakapi~jjalayorguNAH (72) · Śloka 72
തദ്വല്ലവോऽപ്യരൂക്ഷസ്തു കിഞ്ചിദ്രൂക്ഷഃ കപിഞ്ജലഃ||൭൨||
तद्वल्लवोऽप्यरूक्षस्तु किञ्चिद्रूक्षः कपिञ्जलः||७२||
🔊 Audio coming soon
ലാവോऽപി തദ്വത് ശശവത്| കേവലമസാവരൂക്ഷഃ| കപിഞ്ജലഃ കിഞ്ചിദ്രൂക്ഷഃ|| ൭൨||
Adhikarana vanyapArAvatakapotayorguNAH (73) · Śloka 73
പാരാവതാഃ കപോതാശ്ച തദ്വദ്വന്യാഃ സുപൂജിതാഃ||൭൩||
पारावताः कपोताश्च तद्वद्वन्याः सुपूजिताः||७३||
🔊 Audio coming soon
പാരാവതകപോതൌ വനജാതൌ പഥ്യൌ| ഗൃഹഭൃതാവപഥ്യൌ|| ൭൩||
Adhikarana vartakAdInAM sAmAnyaguNAH (74) · Śloka 74
ഈഷദുഷ്ണഗുരുസ്നിഗ്ധാ ബൃംഹണാ വര്തകാദയഃ||൭൪||
ईषदुष्णगुरुस्निग्धा बृंहणा वर्तकादयः||७४||
🔊 Audio coming soon
വര്തകാത്പ്രഭൃതി യാവജ്ജാങ്ഗലപരിസമാപ്തി താവത്സര്വേ ഔഷ്ണ്യേന ഗുരുത്വേന സ്നിഗ്ധത്വേന ച ഈഷത് സ്വല്പം യുക്താഃ|| ൭൪||
Adhikarana tittiriguNAH (75) · Śloka 75
തിത്തിരിസ്തേഷ്വപി വരോ മേധാഗ്നിബലശുക്രകൃ ഗ്രാഹീ വര്ണ്യോऽനിലോക്തസന്നിപാതഹരഃ പരമ്| ധന്വാനൂപവിചാരിത്വാത് സ്നിഗ്ധോഷ്ണാഗുരൂബൃംഹണഃ||൭൫||
तित्तिरिस्तेष्वपि वरो मेधाग्निबलशुक्रकृ ग्राही वर्ण्योऽनिलोक्तसन्निपातहरः परम्| धन्वानूपविचारित्वात् स्निग्धोष्णागुरूबृंहणः||७५||
🔊 Audio coming soon
തേഷ്വപി മധ്യേ തിത്തിരിഃ ശ്രേഷ്ഠഃ മേധാദികരഃ| സംഗ്രഹണോ വര്ണ്യോ വാതാധികസന്നിപാതഹരശ്ച| സ തു തിത്തിരിര്ധന്വനി ദേശേ വിചരത്യാനൂപേ ച| അതഃ സ്നിഗ്ധ ഉഷ്ണോ ഗുരുര്ബൃംഹണശ്ച|| ൭൫||
Adhikarana mayUraguNAH (76) · Śloka 76
നാതിപഥ്യഃ ശിഖീ പഥ്യഃ ശ്രോത്രസ്വരവയോദൃശാമ്||൭൬||
नातिपथ्यः शिखी पथ्यः श्रोत्रस्वरवयोदृशाम्||७६||
🔊 Audio coming soon
ശിഖീ മയൂരോ നാതിപഥ്യഃ| ശ്രോത്രാദീനാം പഥ്യഃ| വയസശ്ച പഥ്യഃ| ശീഘ്രപരിണാമരക്ഷണഃ|| ൭൬||
Adhikarana kukkuTaguNAH (77) · Śloka 77
തദ്വച്ച കുക്കുടോ വൃഷ്യോ ഗ്രാമ്യസ്തു ശ്ലേഷ്മലോ ഗുരുഃ||൭൭||
तद्वच्च कुक्कुटो वृष्यो ग्राम्यस्तु श्लेष्मलो गुरुः||७७||
🔊 Audio coming soon
കുക്കുടസ്തദ്വന്മയരവത്| അയം തു വൃഷ്യഃ| ഗ്രാമ്യസ്തു ജനപദപരിവേശചരഃ ശ്ലേഷ്മലോ ഗുരുശ്ച|| ൭൭||
Adhikarana krakaropacakrakaguNAH (78) · Śloka 78
മേധാനലകരാ ഹൃദ്യാഃ ക്രകരാഃ സോപചക്രകാഃ||൭൮||
मेधानलकरा हृद्याः क्रकराः सोपचक्रकाः||७८||
🔊 Audio coming soon
ക്രകരാഃ മേധാമാഗ്നിഞ്ച കുര്വന്തി ഹൃദ്യാശ്ച| തദ്വദുപചക്രകാഃ|
Adhikarana kANakapotaguNAH (79) · Śloka 79
ഗുരുഃ സലവണഃ കാണകപോതഃ സര്വദോഷകൃത്||൭൯||
गुरुः सलवणः काणकपोतः सर्वदोषकृत्||७९||
🔊 Audio coming soon
കാണകപോതോ ഗുരുഃ കിഞ്ചില്ലവര്ണാസ്ത്രിദോഷകരശ്ച|| ൭൯||
Adhikarana bileSayAdivargANAM yathottaraM gurutvAdisAmAnyaguNASca (80) · Śloka 80
ഗുരൂഷ്ണസ്നിഗ്ധമധുരാ വര്ഗാശ്ചാതോ യഥോത്തരമ്| മൂത്രശുക്രകൃതോ ബല്യാ വാതഘ്നാഃ കഫപിത്തലാഃ||൮൦||
गुरूष्णस्निग्धमधुरा वर्गाश्चातो यथोत्तरम्| मूत्रशुक्रकृतो बल्या वातघ्नाः कफपित्तलाः||८०||
🔊 Audio coming soon
അഥോऽനന്തരാ ബിലേശയാദ്യാ വര്ഗാ യഥോത്തരം ഗുരുത്വേനോഷ്ണത്വേന ചാധികാഃ സ്നിഗ്ധത്വേന മധുരാത്വേന ചാധികാഃ| യോ യസ്തമാദ്വര്ഗാദുത്തരോ വര്ഗഃ സ തസ്മാദ്ഗുരുത്വാദിഭിരധിക ഇത്യര്ഥഃ| തഥാ സര്വേ മൂത്രം ശുക്രം ച കുര്വന്തി| ബല്യാഃ വാതഘ്നാഃ പിത്തശ്ലേഷ്മലാശ്ച|| ൮൦||
Adhikarana mahAmRugaguNAH (81) · Śloka 81
ശീതാമഹാമൃഗാസ്തേഷു.................................||൮൧||
शीतामहामृगास्तेषु.................................||८१||
🔊 Audio coming soon
തേഷു വര്ഗേഷു മധ്യേ മഹാമൃഗാഃ ശീതവീര്യാഃ|| ൮൧||
Adhikarana prasahaguNAH (82) · Śloka 82
.................................ക്രവ്യാദാഃ പ്രസഹാഃ പുനഃ| ചക്ഷുഷ്യാഃ സൃഷ്ടവിണ്മൂത്രമാംസലാഃ കടുപാകിനഃ| ജീര്ണാര്ശോഗ്രഹണീദോഷശോഷാര്താനാം പരം ഹിതാഃ||൮൨||
.................................क्रव्यादाः प्रसहाः पुनः| चक्षुष्याः सृष्टविण्मूत्रमांसलाः कटुपाकिनः| जीर्णार्शोग्रहणीदोषशोषार्तानां परं हिताः||८२||
🔊 Audio coming soon
പ്രസഹാഃ ക്രവ്യാദാഃ ക്രവ്യം മാംസം ഭുഞ്ജതേ യേ പ്രസഹാസ്തേ ചക്ഷുഷ്യാഃ മൂത്രം വിശം ച കുര്വന്തി| മാംസവൃദ്വികരാഃ, കടുവിപാകാഃ, ജീര്ണോര്ശോപ്രഭൃത്യാര്താനാം ച പഥ്യാഃ|| ൮൨||
Adhikarana godhAmUShakaguNAH (83) · Śloka 83
ഗോധാ നിയച്ഛതി വിഷം മൂഷികഃ ശുക്രകരഃ||൮൩||
गोधा नियच्छति विषं मूषिकः शुक्रकरः||८३||
🔊 Audio coming soon
ഗോധാ വിഷഘ്നീ| മൂഷികഃ ശുക്രവര്ധനഃ ശുക്രകരഃ|| ൮൩||
Adhikarana gomAMsaguNAH (84) · Śloka 84
ശുഷ്കകാസശ്രമാത്യാഗ്നിവിഷമജ്വരപീനസാന്| കാര്ശ്യകേവലവാതംശ്ച ഗോമാംസം സന്നിയശ്ചതി||൮൪||
शुष्ककासश्रमात्याग्निविषमज्वरपीनसान्| कार्श्यकेवलवातंश्च गोमांसं सन्नियश्चति||८४||
🔊 Audio coming soon
ഗോമാംസം ശുഷ്കകാസാദീന്നാശയതി| വിഷമജ്വരഃ സതതകാദിഃ| കേവലവാതാ നാന്യദോഷസംയുക്താഃ|| ൮൪||
Adhikarana caTakaguNAH (85) · Śloka 85
ചടകാഃ ശ്ലേഷ്മലാഃ സ്നിഗ്ധാ വാതഘ്നാഃ ശുക്രലാഃ പരമ്||൮൫||
चटकाः श्लेष्मलाः स्निग्धा वातघ्नाः शुक्रलाः परम्||८५||
🔊 Audio coming soon
ചടകാഃ കഫഹരാഃ സ്നിഗ്ധാഃ വാതഘ്നാശ്ച പരമത്യര്ഥം ശുക്രകരാഃ|
Adhikarana mahiShaguNAH (86) · Śloka 86
ഗുരുഷ്ണോ മഹിഷഃ സ്നിഗ്ധഃ സ്വപ്നദാര്ഢ്യബൃഹത്വകൃത്||൮൬||
गुरुष्णो महिषः स्निग्धः स्वप्नदार्ढ्यबृहत्वकृत्||८६||
🔊 Audio coming soon
മഹിഷോ ഗുരുരുഷ്ണവീര്യഃ സ്നിഗ്ധോ നിദ്രാദിംശ്ച കരോതി|| ൮൬||
Adhikarana varAhaguNAH (87) · Śloka 87
തദ്വദ്വരാഹഃ ശ്രമാഹ രുചിശുക്രബലപ്രദഃ||൮൭||
तद्वद्वराहः श्रमाह रुचिशुक्रबलप्रदः||८७||
🔊 Audio coming soon
വരാഹഃ സൂകരഃ തദ്വന്മാഹിഷവദ്ഗുണൈര്ജ്ഞേയ ഇത്യര്ഥഃ| അസൌ തു ശ്രമഘ്നഃ, രുച്യാദിപ്രദശ്ച|| ൮൭||
Adhikarana haMsaguNAH (88) · Śloka 88
ഹംസഃ സ്വരകരഃ പിത്തരക്തജിന്മേദുരോ ഹിമഃ||൮൮||
हंसः स्वरकरः पित्तरक्तजिन्मेदुरो हिमः||८८||
🔊 Audio coming soon
ഹംസഃ സ്വരകരഃ, രക്തപിത്തവിനാശനശ്ച| യസ്തു മേദുരോऽതിമേദാഃ സ ഹിമഃ ശീതഃ| കേചിത്തു ചരകാനുരോധാന്മധുരഃ, മഹിമാശ്ചേതി പഠന്തി|| ൮൮||
Adhikarana matsyasAmAnyaguNAH (89) · Śloka 89
കഫപിത്തകരാ മത്സ്യാഃ പരം പവനനാശനാഃ||൮൯||
कफपित्तकरा मत्स्याः परं पवननाशनाः||८९||
🔊 Audio coming soon
മത്സ്യാഃ പിത്തശ്ലേഷ്മകരാ വാതനാശനാശ്ച പരമത്യര്ഥമ്|| ൮൯||
Adhikarana rohitamatsyacilicimayorguNAH (90) · Śloka 90
പ്രതിസ്രോതോവിചാരിത്വാദാകാശപ്ലവനേന ച| നിത്യം ശൈവാലഭക്ഷത്വാദ്ദിവാസ്വപ്നവിവര്ജനാത്| രോഹിതഃ പ്രവരസ്തേഷാം പരം ചിലിചിമോऽവരഃ| അഗോചരവിചാരിത്വാത് സര്വദോഷകരോ ഹി സഃ||൯൦||
प्रतिस्रोतोविचारित्वादाकाशप्लवनेन च| नित्यं शैवालभक्षत्वाद्दिवास्वप्नविवर्जनात्| रोहितः प्रवरस्तेषां परं चिलिचिमोऽवरः| अगोचरविचारित्वात् सर्वदोषकरो हि सः||९०||
🔊 Audio coming soon
തേഷാം മത്സ്യാനാം മധ്യേ രോഹിതഃ പ്രവരഃ പ്രതിസ്രോതോവിചാരത്വാത്| തസ്യ ഹ്യേവം സ്വഭാവഃ, യത് പ്രതിസ്രോതഃ സ്രോതസ അഭിമുഖ്യേന വിചാരതി| യയാ ദിശാ ജലമേതി താം ദിശാം യാതീത്യര്ഥഃ| തഥാ പാനീയമധ്യാത് സ്വഭാവേനൈവാകാശം പ്ലവതേ| അത ഉഭയഥാപി ക്രിയായോഗാത് പരമത്യര്ഥം രോഹിതഃ പ്രവരഃ| ചിലിചിമഃ പരമത്യര്ഥമവരഃ അശ്രേഷ്ഠഃ| സ ചാഗോചരേ ദുര്വിഷയേ കര്ദ്ദമശൈവലാദൌ യതോ വിചരത്യതസ്ത്രിദോഷകരഃ|| ൯൦||
Adhikarana kulIraguNAH (91) · Śloka 91
കുലീരഃ പരമം വൃഷ്യോ ബൃംഹണഃ പ്രീണനോ ഗുരുഃ||൯൧||
कुलीरः परमं वृष्यो बृंहणः प्रीणनो गुरुः||९१||
🔊 Audio coming soon
കുലീരഃ പരമം വൃഷ്യഃ ബൃംഹണഃ പ്രീതികരഃ ഗുരുശ്ച| കുലീരഃ കര്കടകഃ|| ൯൧||
Adhikarana AjamAMsaguNAH (92) · Śloka 92
നാതിശീതഗുരുസ്നിഗ്ധം മാസംമാജമദോഷലമ്| ശരീരധാതുസാമാന്യാദനഭിഷ്യന്ദി ബൃഹണമ്||൯൨||
नातिशीतगुरुस्निग्धं मासंमाजमदोषलम्| शरीरधातुसामान्यादनभिष्यन्दि बृहणम्||९२||
🔊 Audio coming soon
ആജം മാംസം നാതിശീതവീര്യം നാതിസിനഗ്ധമ് അദോഷലം ദോഷാണാം സാമ്യം ന നാശയതി, പഥ്യാമിത്യര്ഥഃ| സാമര്ഥ്യാല്ലബ്ധപുരുശരീരസകലശരീരധാതുസാദൃശയാദനഭിഷ്യന്ദി മാലിന്യേനസ്രോതസാമസ്രാവകമ്| ഏതദുക്തം ദോഷഗുണവിപരീതഗുണത്വേനാദോഷലത്വാച്ച ശരീരധാതുഗുണത്വേന സ്രോതസാമപ്രദൂഷകത്വാച്ചാനഭിഷ്യന്ദി| സ്രോതഃപ്രദൂഷകരൂപം ശാരീരേ വക്ഷ്യതി (അ൦-൬); യഥാ- ആഹാരശ്ച വിഹാരശ്ച യഃ സ്യാദ്ദോഷഗുണൈഃ സമഃ| ധാതുഭിര്വിഗുണോ യശ്ച സ്രോതസാം സ പ്രദൂഷകഃ|| ഇതി|| ൯൨||
Adhikarana AvikamAMsaguNAH (93) · Śloka 93
വിപരീതമതോ ജ്ഞേയമാവികം ബൃംഹണം തു തത്||൯൩||
विपरीतमतो ज्ञेयमाविकं बृंहणं तु तत्||९३||
🔊 Audio coming soon
അത ആജമാംസാദ്വിപരീതമാവികം മാംസമ്| വൈപരീത്യേന ബൃംഹണത്വം തത്തു ബൃഹണമിതി വിശേഷഃ|| ൯൩||
Adhikarana tyAjyaM mAMsam (94) · Śloka 94
അതിമേദ്യം ത്യജേന്മാംസം ഹതം വ്യാധിവിഷോധകൈഃ| സ്വയം മൃതം ധൂമപൂര്ണമഗോചരഭൃതം കൃശമ്||൯൪||
अतिमेद्यं त्यजेन्मांसं हतं व्याधिविषोधकैः| स्वयं मृतं धूमपूर्णमगोचरभृतं कृशम्||९४||
🔊 Audio coming soon
സര്വഞ്ച മാംസമതിമേദ്യം മേദുരം ത്യജേത്| വ്യാധ്യാദിഭിശ്ച നഷ്ടസ്യ മാംസം ത്യജേത്| തഥാ സ്വയമാത്മനൈവ മൃതം ധൂമപൂര്ണം ധൂമേന മൃതമ്| തഥാ അഗോചരമൃതം, അഗോചരേ അന്യസ്മിന്വിഷയേ മൃതമ്| യഥാ ജാങ്ഗലമാനൂപേ മൃതമനൂപം ച ജാങ്ഗലേ| കൃശം ച ത്യജേത്|| ൯൪||
Adhikarana praSastaM mAMsam (95) · Śloka 95
സദ്യോഹതം വയസ്ഥം ച ശുദ്ധം സുരഭി ശസ്യതേ||൯൫||
सद्योहतं वयस्थं च शुद्धं सुरभि शस्यते||९५||
🔊 Audio coming soon
സദ്യോഹതം വയസ്ഥം ച ശുദ്ധം തൃണാദിഭിരനുപഹതം അദുര്ഗന്ധി ച ശസ്യതേ|| ൯൫||
Adhikarana svasvavargeShveNAdInAM varatvam (96) · Śloka 96
ഏണഃ കുരങ്ഗോ ഹരിണഃ ശശോ ലാവഃ കപിഞ്ജലഃ| തിത്തിരിഃ ക്രകരോ ഗോധാ ശ്വാവിഡ്ഗൃധ്രോ മൃഗാധിപഃ| തഥൈവ ശാരികാ ന്യങ്കുര്ഹംസൌ രോഹിതകച്ഛപൌ| വര്ത്മീ ചാഗ്ര്യാഃ സ്വവര്ഗേഷു.......................||൯൬||
एणः कुरङ्गो हरिणः शशो लावः कपिञ्जलः| तित्तिरिः क्रकरो गोधा श्वाविड्गृध्रो मृगाधिपः| तथैव शारिका न्यङ्कुर्हंसौ रोहितकच्छपौ| वर्त्मी चाग्र्याः स्ववर्गेषु.......................||९६||
🔊 Audio coming soon
ഏണാദയശ്ച സ്വവര്ഗേഷു പ്രധാനാഃ ഏണകുരങ്ഗഹരിണശശാഃ മൃഗേഷു മധ്യേ അഗ്ര്യാഃ വരാഃ| ലാവകപിഞ്ജലതിത്തിരിക്രകരാ വിഷ്കിരേഷു| ശ്വാവിഡ്ഗോധേ ബിലേശയേഷു| ഗൃധ്രമൃഗാധിപൌ പ്രസഹേഷു| ശാരികാ പ്രതുദേഷു| ന്യങ്കുര്മഹാമൃഗേഷു| ഹംസോ ജനചാരിഷു| രോഹിതകച്ഛപൌ വര്ത്മീ ച ജലജേഷു|| ൯൬||
Adhikarana vareShu pravarAH (97) · Śloka 97
................................പ്രവരാസ്തേഷ്വപി സ്മൃതാഃ| ലാവൈണഗോധാഃ സിംഹശ്ച..................................||൯൭||
................................प्रवरास्तेष्वपि स्मृताः| लावैणगोधाः सिंहश्च..................................||९७||
🔊 Audio coming soon
തേഷ്വപി പ്രധാനേഷു മധ്യേ പ്രവരാഃ| ഏണാദിഷ്വേണഃ| ലവാദിഷു ലവാഃ| ശ്വാവിദ്ഗോധയോര്ഗോധാ| ഗൃധ്രമൃഗാധിപയോഃ സിംഹ ഇതി|| ൯൭||
Adhikarana svasvavargeShu ninditAH (98) · Śloka 98
.......................................... നിന്ദിതൌ ഗൌഃ സദര്ദുരഃ| ഋശ്യഃ കാണകപോതശ്ച ശോഷമുക്തം യഥായഥമ്||൯൮||
.......................................... निन्दितौ गौः सदर्दुरः| ऋश्यः काणकपोतश्च शोषमुक्तं यथायथम्||९८||
🔊 Audio coming soon
ഗൌഃ, ദുര്ദരഃ, ഋശ്യഃ, കാണകപോതശ്ച ചത്വാരഃ സ്വവര്ഗേഷു നിന്ദ്യാഗര്ഹണീയാഃ| ശോഷഞ്ച യഥായഥം ഗുണൈര്യുക്തമ്|| ൯൮||
Adhikarana aNDAnAM gurutvaM, bAlavRuddhayormAMsaguNAHmAMsAnAM gurulAghavam (99) · Śloka 99
ഗുരുണ്യണ്ഡാനി ബാലാനാം കഷായമധുരം പലമ്| വൃദ്ധാനാമ് സ്നായുഭൂയിഷ്ഠമബല്യം ഗുരുദോഷലമ്| പുംസ്ത്രിയോഃ പൂര്വപശ്ചാര്ധേ ഗുരുണീ ഗര്ഭിണീ ഗുരുഹ്| ലഘുര്യോഷിച്ചതുഷ്പാസ്തു വിഹങ്ഗേഷു പുനഃ പുമാന്| ശിരഃസ്കന്ധാദീനാം യഥാപൂര്വം ഗൌരവമ് ശിരസ്കന്ധോരുപൃഷ്ഠസ്യ കട്യാഃ സക്ഥ്നോശ്ച ഗൌരവമ്| തഥാऽऽമപക്വാശയയോര്യഥാപൂര്വം വിനിര്ദേശേത്| ശോണിതാദീനാം യഥോത്തരം ഗൌരവമ് ശോണിതപ്രഭൃതീനാഞ്ച ധാതൂനാമുത്തരോത്തരമ്| മാംസാദ് ഗരീയോ വൃഷണമേഢ്രവൃക്കയകൃദ്ഗുദമ്||൯൯||
गुरुण्यण्डानि बालानां कषायमधुरं पलम्| वृद्धानाम् स्नायुभूयिष्ठमबल्यं गुरुदोषलम्| पुंस्त्रियोः पूर्वपश्चार्धे गुरुणी गर्भिणी गुरुह्| लघुर्योषिच्चतुष्पास्तु विहङ्गेषु पुनः पुमान्| शिरःस्कन्धादीनां यथापूर्वं गौरवम् शिरस्कन्धोरुपृष्ठस्य कट्याः सक्थ्नोश्च गौरवम्| तथाऽऽमपक्वाशययोर्यथापूर्वं विनिर्देशेत्| शोणितादीनां यथोत्तरं गौरवम् शोणितप्रभृतीनाञ्च धातूनामुत्तरोत्तरम्| मांसाद् गरीयो वृषणमेढ्रवृक्कयकृद्गुदम्||९९||
🔊 Audio coming soon
അണ്ഡാനി പക്ഷിണാം ഗുരൂണി| ബാലാനാം പക്ഷിണാം പലം മാംസം രസേ കഷായമധുരമ്| വൃദ്ധാനാം മാംസം ബഹുസ്നായു അബല്യം ഗുരു ത്രിദോഷകരം ച| പുംസഃ സ്ത്രിയാശ്ച യഥാസംഖ്യേന ശരീരസ്യ പൂര്വാര്ധം നാഭേരൂര്ധ്വം പശ്ചാര്ധമധോനാഭേര്ഗുരു| ഗര്ഭിണീ ച സ്ത്രീ ഗുര്വീ| ചതുശ്ചരണേഷു മധ്യേ യോഷിത് സ്ത്രീ ലഘുഃ| വിഹങ്ഗേഷു പക്ഷിഷു മധ്യേ പുമാന് ലഘുഃ| ശിരഃപ്രഭൃതീനാമങ്ഗാനാം യഥാപൂര്വം ഗുരുത്വം ജ്ഞേയമ്| സക്ഥിമാംസാത് കടീമാംസം ഗുരു| ഏവമാമാശയപക്വാശയയോശ്ച യഥാപൂര്വം ഗുരുത്വമ്| പക്വാശയാദാമാശയോ ഗുരുരിത്യര്ഥഃ| രക്താദീനാം ച ധാതൂനാം യഥോത്തരം ഗുരുത്വമ്| സപ്തഭിര്ധാത്വഗ്നിഭിര്യഥോത്തരമേവ സ്നേഹസ്യ പാകദ് യഥോത്തരമേവ സ്നേഹസ്യ ഗുരുത്വം സ്യാത്| ധാതൂനാം തഥാഭൂതേന സ്നേഹേന സംശ്ലേഷാത് യഥോത്തരമേവ ഗുരുത്വം ഭവതി| ധാതുസ്നേഹക്രമപരിണത്യാ ച| ഉക്തംച ഹൃദയേ - പരസ്പരോപസംസ്ഥമ്ഭാദ്ധാതുസ്നേഹപരംപരാ| അനേന കിമുക്തമ്? രസാദീനാം ശുക്രാന്താനാം പരസ്പരോപസംസ്ഥമ്ഭാദന്യോന്യസംശ്ലേഷാദ്ധാതൂനാം സ്നേഹോത്കര്ഷക്രമപരിണതിര്യഥോത്തരമേവ ജായതേ| അത്ര ച മാംസാനാം സ്ത്രീപുംസകൃതം വിശേഷമേകയോനീനാം ഭിന്നയോനീനാം ചോത്സര്ഗാപവാദസ്ഥിഥാര്ഥോപബൃംഹകവചനകല്പനം ച യഥായോഗം സ്വബുദ്ധ്യാ പരികല്പനീയമ്| ഇതി മാംസവര്ഗഃ|| ൯൯||
Adhikarana (5)shAkavargaH pAThAdishAkasAmAnyaguNAH (100) · Śloka 100
ശാകം പാഠാ ശടീ ശ്രൂഷാ സുനിഷണ്ഡ സതീനജം| ത്രിദോഷഘ്നം ലഘു ഗ്രാഹി സരാജക്ഷവവാസ്തുകമ്||൧൦൦||
शाकं पाठा शटी श्रूषा सुनिषण्ड सतीनजं| त्रिदोषघ्नं लघु ग्राहि सराजक्षववास्तुकम्||१००||
🔊 Audio coming soon
ശാകമുച്യതേ - പാഠാദികം ശാകം ത്രിദോഷനാശനം ലഘു സംഗ്രഹണം ച| തദ്വത് രാജക്ഷവകവാസ്തുകേ|| ൧൦൦||
Adhikarana suniShaNNakaguNAH (101) · Śloka 101
സുനിഷണ്ണോऽഗ്നികൃദ്വൃഷ്യസ്തേഷു...........................||൧൦൧||
सुनिषण्णोऽग्निकृद्वृष्यस्तेषु...........................||१०१||
🔊 Audio coming soon
തേഷു മധ്യേ സുനിഷണ്ണോऽഗ്നികരോ വൃഷ്യശ്ച| സുനിഷണ്ണോ ജലമധ്യേ ഭവതി| പത്രൈശ്ചാങ്ഗേരീസദൃശൈര്യഃ കാശ്മീരേഷു ശൂല്യേഷു ചാതിപ്രസിദ്ധഃ|| ൧൦൧||
Adhikarana rAjakShavavAstukaguNAH (102) · Śloka 102
...................രാജക്ഷവഃ പരമ്| ഗ്രഹണ്യര്ശോവികാരഘ്നഃ വര്ച്ചോഭേദീ തു വാസ്തുകഃ||൧൦൨||
...................राजक्षवः परम्| ग्रहण्यर्शोविकारघ्नः वर्च्चोभेदी तु वास्तुकः||१०२||
🔊 Audio coming soon
രാജക്ഷവോऽത്യര്ഥം ഗ്രഹണ്യര്ശോവികാരഗ്ന്നഃ| വാസ്തകസ്തു വര്ചസഃ പുരീഷസ്യ ഭേദനഃ|| ൧൦൨||
Adhikarana kAkamAcIguNAH (103) · Śloka 103
ഹന്തി ദോഷത്രയം കുഷ്ഠം വൃഷ്യാ സോഷ്ണാ രസായനീ| കാകമാചീ സരാ സവര്യാ......................||൧൦൩||
हन्ति दोषत्रयं कुष्ठं वृष्या सोष्णा रसायनी| काकमाची सरा सवर्या......................||१०३||
🔊 Audio coming soon
കാകമാചീ ത്രിദോഷഘ്നീ കുഷ്ഠനാശനീ ഈഷദുഷ്ണവീര്യാ സരാ സ്വാസ്ഥ്യസംവാഹകത്വേന ച രസായനസാദൃശ്യാദ്രസായനീ|| ൧൦൩||
Adhikarana cA~ggerIguNAH (104) · Śloka 104
.......................ചാങ്ഗേര്യമ്ലാऽഗ്നിദീപനീ| ഗ്രഹണ്യര്ശോऽനിലശ്ലേഷ്മഹിതോഷ്ണാ ഗ്രാഹിണീ ലഘുഃ||൧൦൪||
.......................चाङ्गेर्यम्लाऽग्निदीपनी| ग्रहण्यर्शोऽनिलश्लेष्महितोष्णा ग्राहिणी लघुः||१०४||
🔊 Audio coming soon
ചാങ്ഗേരീ അമ്ലാ അഗ്നിദീപനീ ഗ്രഹണ്യാദിഷു പഥ്യാ സംഗ്രഹണീ ലഘ്വീ ച| ചാങ്ഗേരീ ക്ഷുദ്രാമ്ലികാ|| ൧൦൪||
Adhikarana paTolAdInAM sAmAnyaguNAH (105) · Śloka 105
പടോലസപ്തലാരിഷ്ടശാര്ങ്ഗേഷ്ടാവല്ഗുജാമൃതാഃ| വേത്രാഗ്രബൃഹതീവാസാകുന്തലീതിലപര്ണികാഃ| മണ്ഡൂകപര്ണീകര്ക്കോടകാരവേല്ലകപര്പടാഃ| നാഡീകലായഗോജിഹ്വാ വാര്ത്താകം വനതിക്തകമ്| കരീരം കൂലകം നന്ദീ കുവേലാ ശകുലാദനീ| കഠില്ലം കേമ്ബുകം ശീതം സകോശാതകകര്ക്കശമ്| തിക്തം പാകേ കടു ഗ്രാഹി വാതലം കഫപിത്തജിത്||൧൦൫||
पटोलसप्तलारिष्टशार्ङ्गेष्टावल्गुजामृताः| वेत्राग्रबृहतीवासाकुन्तलीतिलपर्णिकाः| मण्डूकपर्णीकर्क्कोटकारवेल्लकपर्पटाः| नाडीकलायगोजिह्वा वार्त्ताकं वनतिक्तकम्| करीरं कूलकं नन्दी कुवेला शकुलादनी| कठिल्लं केम्बुकं शीतं सकोशातककर्क्कशम्| तिक्तं पाके कटु ग्राहि वातलं कफपित्तजित्||१०५||
🔊 Audio coming soon
പടോലാദീനി കര്കശാന്താനി അഷ്ടാവിംശതിഃ ശീതവീര്യാണി രസേ തിക്താനി| വിപാകേ കടുകാനി| സംഗ്രഹണാനി വാതകൃന്തി പിത്തശ്ലേഷ്മനാശനാനി ച| സപ്തലാ സാതലാ| അരിഷ്ടോ നിമ്ബഃ| ശാര്ങ്ഗേഷ്ടാ അങ്ഗാരവല്ലികാ| അവല്ഗുജഃ സോമരാജീ| അമൃതാ ഗുഡൂചീ| വേത്രോ വംശസദൃശഃ| മണ്ഡൂകപര്ണീ മണ്ഡൂകീ| സൈവാദിത്യവല്ലീ| നാഡീകലായഃ ബാഹ്ലീ| സൈവശകുലാക്ഷകഃ| ഏതേ സുവര്ചലാവിശേഷാഃ| `ഗോധൂമികാ തു ഗോജിഹ്വാ ഗോജീ ക്രോഷ്ടകമൂലകഃ|' വനതിക്തകോ നലഖണ്ഡകഃ| കൂലകഃ കാകതിന്ദുകഃ| കുവേലാ പാഠാ| ശകുലാദനീ കടുകാ| കഠില്ലഃ വര്ഷാഭൂഭേദഃ| കോശാതകം ദധിത്ഥമ്|| ൧൦൫||
Adhikarana paTolaguNAH (106) · Śloka 106
ഹൃദ്യം പടോലം ക്രിമിനുത്സ്വാദുപാകം രുചിപ്രദമ്||൧൦൬||
हृद्यं पटोलं क्रिमिनुत्स्वादुपाकं रुचिप्रदम्||१०६||
🔊 Audio coming soon
അതോ നിര്ദ്ധാരണമ്-പടോലം ഹൃദ്യം ക്രിമിനാശനം മധുരവിപാകം രുചികരം ച|| ൧൦൬||
Adhikarana bRuhatIdvayaguNAH (107) · Śloka 107
പിത്തലം ദീപനം ഭേദി വാതഘ്നം ബൃഹതീദ്വയമ്||൧൦൭||
पित्तलं दीपनं भेदि वातघ्नं बृहतीद्वयम्||१०७||
🔊 Audio coming soon
ബൃഹതീ ക്ഷുദ്രബൃഹതീ ച പിത്തകരമഗ്നിദീപനം ശകൃദാദീനാം ച ഭേദനം വാതനാശനം ച|| ൧൦൭||
Adhikarana vRuShaguNAH (108) · Śloka 108
വൃഷം തു വമികാസഘ്നം രക്തപിത്തഹരം പരമ്||൧൦൮||
वृषं तु वमिकासघ्नं रक्तपित्तहरं परम्||१०८||
🔊 Audio coming soon
വൃഷം ഛര്ദികാസൌ നാശയത്യത്യര്ഥം ച രക്തപിത്തം നാശയതി|
Adhikarana kAravellaguNAH (109) · Śloka 109
കാരവേല്ലം സകടുകം ദീപനം കഫപിത്തജിത്||൧൦൯||
कारवेल्लं सकटुकं दीपनं कफपित्तजित्||१०९||
🔊 Audio coming soon
കാരവേല്ലം രസേ കിഞ്ചിത് കടുകത്വേന യുക്തമ്| അഗ്നിദീപ്തികരം പിത്തശ്ലേഷ്മനാശനം ച|| ൧൦൯||
Adhikarana vArtAkaguNAH (110) · Śloka 110
വാര്താകം കടുതിക്തോഷ്ണം മധുരം കഫവാതജിത്| സക്ഷാരമഗ്നിജനനം ഹൃദ്യം രുച്യമപിത്തലമ്||൧൧൦||
वार्ताकं कटुतिक्तोष्णं मधुरं कफवातजित्| सक्षारमग्निजननं हृद्यं रुच्यमपित्तलम्||११०||
🔊 Audio coming soon
വാര്താകം രസേ കടുതിക്തം മധുരമുഷ്ണവീര്യം ച വാതശ്ലേഷ്മഹരം കിഞ്ചിക്ഷാരത്വയുക്തം അഗ്നിദീപ്തികരം ഹൃദ്യം രുചികരം ന ച പിത്തം കരോതി| യഥാ വാതശ്ലേഷ്മഘ്നം ന തഥാ പിത്തകരമിത്യര്ഥഃ|| ൧൧൦||
Adhikarana karIraguNAH (111) · Śloka 111
കരീരമാധ്മാനകരം കഷായം സ്വാദുതിക്തകം||൧൧൧||
करीरमाध्मानकरं कषायं स्वादुतिक्तकं||१११||
🔊 Audio coming soon
കരീരമധ്മാനകരം രസേ കഷായമധുരം തിക്തം ച|| ൧൧൧||
Adhikarana koSAtakAvalgujaguNAH (112) · Śloka 112
കോശാതകാവല്ഗുജകൌ ഭേദിനാവഗ്നിദീപനൌ||൧൧൨||
कोशातकावल्गुजकौ भेदिनावग्निदीपनौ||११२||
🔊 Audio coming soon
കോശാതകാവല്ഗുജകൌ ഭേദിനൌ വാഹ്നിദീപനൌ ച|| ൧൧൨||
Adhikarana SyAmAdInAM sAmAnyaguNAH (113) · Śloka 113
ശ്യാമാശാല്മതികാശ്മര്യഭഞ്ജീകര്ണകയൂഥികാഃ| വൃക്ഷാദിനീക്ഷീരവൃക്ഷബിമ്ബീതനികവൃക്ഷകാഃ| ലോധ്രഃ ശണഃ കച്ഛുദാരഃ സശേലുര്വൃഷമുഷ്ടികാ| ഭല്ലാതകഃ കോവിദാരഃ കമലോത്പലകിംശകുമ്| പടോലാദിഗുണം സ്വാദു കഷായം പിത്തജിത് പരമ്||൧൧൩||
श्यामाशाल्मतिकाश्मर्यभञ्जीकर्णकयूथिकाः| वृक्षादिनीक्षीरवृक्षबिम्बीतनिकवृक्षकाः| लोध्रः शणः कच्छुदारः सशेलुर्वृषमुष्टिका| भल्लातकः कोविदारः कमलोत्पलकिंशकुम्| पटोलादिगुणं स्वादु कषायं पित्तजित् परम्||११३||
🔊 Audio coming soon
ശ്യാമാദികിംശുകാന്തപടോലാദിഗുണയുക്തം രസേ മധുരകഷായം പരമത്യര്ഥേന പിത്തജിത്| ശ്യാമാ ത്രിവൃത്| ഭഞ്ജീ ഭാര്ങ്ഗീ| വൃക്ഷാദനീ വന്ദാകഃ| ക്ഷീരവൃക്ഷഃ പീതകഃ| സ ഏവ കശേരുകഃ| ബിമ്ബീ രക്തഫലാ| ശേലുഃ ശ്ലേഷ്മാതകഃ| വിശമൂഷികാകിംശുകഃ പലാശഃ| തസ്യ കുസുമ ഏവ ശാകത്വമ്|| ൧൧൩||
Adhikarana Ba~jjIguNAH (114) · Śloka 114
ബദ്ധമൂത്രാ സരാ ഭഞ്ജീ............................||൧൧൪||
बद्धमूत्रा सरा भञ्जी............................||११४||
🔊 Audio coming soon
ഭഞ്ജീ ബദ്ധമൂത്രാ സരാ ച|| ൧൧൪||
Adhikarana SatAvarya~gkuraguNAH (115) · Śloka 115
............................കരീരം സ്യാദഭീരുജമ്| സതിക്തം ലഘു ചക്ഷുഷ്യം വൃഷ്യം ദോഷത്രയപ്രണുത്||൧൧൫||
............................करीरं स्यादभीरुजम्| सतिक्तं लघु चक्षुष्यं वृष्यं दोषत्रयप्रणुत्||११५||
🔊 Audio coming soon
അഭീരുജം കരീരം ശതാവര്യങ്കുരം തത് തിക്തം ലഘു ചക്ഷുഷ്യം വൃഷ്യം ത്രിദോഷനാശനഞ്ച| ഇദമന്യത്കരീരമ്|| ൧൧൫||
Adhikarana taNDulIyaguNAH (116) · Śloka 116
തണ്ഡുലീയോ ഹിമോ രൂക്ഷഃ സ്വാദുപാകരസോ ലഘുഃ| മദപിത്തവിഷാസ്രഘ്നോ ....................................||൧൧൬||
तण्डुलीयो हिमो रूक्षः स्वादुपाकरसो लघुः| मदपित्तविषास्रघ्नो ....................................||११६||
🔊 Audio coming soon
തുണ്ഡലീയഃ ശീതവീര്യോ രൂക്ഷോ മധുരവിപാകരസോ ലഘുഃ മദാദിനാശനശ്ച|| ൧൧൬||
Adhikarana mu~jjAtaguNAH (117) · Śloka 117
................ംഉഞ്ജാതം വാതപിത്തജിത്| സ്നിഗ്ധം ശീതം ഗുരു സ്വാദു ബൃംഹണം ശുക്രകൃത് പരമ്||൧൧൭||
................ंउञ्जातं वातपित्तजित्| स्निग्धं शीतं गुरु स्वादु बृंहणं शुक्रकृत् परम्||११७||
🔊 Audio coming soon
മുഞ്ജാതം വാതപിത്തനാശനം സ്നിഗ്ധത്വാദിഗുണയുക്തം അത്യര്ഥശുക്രകരം ച| മുഞ്ജാതഃ കാശ്മീരേഷു മഹോയകഃ|| ൧൧൭||
Adhikarana pAlakyAguNAH (118) · Śloka 118
പാലക്യാ പിച്ഛിലാ ഗുര്വീ ശ്ലേഷ്മലാ ഭേദിനീ ഹിമാഃ||൧൧൮||
पालक्या पिच्छिला गुर्वी श्लेष्मला भेदिनी हिमाः||११८||
🔊 Audio coming soon
പാലക്യാ പിച്ഛിലത്വാദിഗുണാപഞ്ചകയുക്താ|| ൧൧൮||
Adhikarana upodikAcu~jcuguNAH (119) · Śloka 119
മദഘ്ന്യുപോദകാ ചുഞ്ചുര്ഗ്രാഹീ തൌ പൂര്വവത്തഥാ||൧൧൯||
मदघ्न्युपोदका चुञ्चुर्ग्राही तौ पूर्ववत्तथा||११९||
🔊 Audio coming soon
ഉപോദകാ മദനാശിനീ| `ഉപോദകാ മയാലീ ച സുരുങ്ഗാ പോതകീ സ്മൃതാ'| തൌ തൂപോദകാചുഞ്ചൂ പൂര്വവത് പാലക്യാഗുണാവിത്യര്ഥഃ| തഥേതി സമുച്ചയേ|| ൧൧൯||
Adhikarana vidArIguNAH (120) · Śloka 120
വിദാരീ വാതപിത്തഘ്നീ മൂത്രലാ സ്വാദു ശീതലാ| ജീവനീ ബൃംഹണീ കണ്ഠ്യാ ഗുര്വീ വൃഷ്യാ രസായനീ||൧൨൦||
विदारी वातपित्तघ्नी मूत्रला स्वादु शीतला| जीवनी बृंहणी कण्ठ्या गुर्वी वृष्या रसायनी||१२०||
🔊 Audio coming soon
വിദാരീ വാതപിത്തനാശനീ മൂത്രലാ മധുരാ ശീതവീര്യാ ച| വിദാരീ ശൃഗാലികാ|| ൧൨൦||
Adhikarana jIvantIguNAH (121) · Śloka 121
ചക്ഷുഷ്യാ സര്വദോഷഘ്നീ ജീവന്തീ മധുരാ ഹിമാ| ശാകാനാം പ്രവരാ ന്യൂനാ ദ്വിതീയാ കിഞ്ചിദേവ തു||൧൨൧||
चक्षुष्या सर्वदोषघ्नी जीवन्ती मधुरा हिमा| शाकानां प्रवरा न्यूना द्वितीया किञ्चिदेव तु||१२१||
🔊 Audio coming soon
ജീവന്തീശാകം ജീവനത്വാദിഗുണയുക്തമ്| യാ ജീവന്തീ മധുരാ സാ ശീതവീര്യാ ഏവംഗുണാ ശാകാനാം ച ശ്രേഷ്ഠാ| ദ്വിതീയാ അമധുരാ സാ ഏഭിരേവ ഗുണൈഃ കിഞ്ചിന്യൂനാ ഭവതി|| ൧൨൧||
Adhikarana bhaNDyAditrayaguNAH (122) · Śloka 122
വാതപിത്തഹരാ ഭണ്ഡീ പര്വണീ പര്വപുഷ്പികാ||൧൨൨||
वातपित्तहरा भण्डी पर्वणी पर्वपुष्पिका||१२२||
🔊 Audio coming soon
ഭണ്ഡ്യാദിത്രയം വാതപിത്തഹരമ്| ഭണ്ഡീ മഞ്ജിഷ്ഠാ| പര്വപുഷ്പീ നാഗദന്തീ|| ൧൨൨||
Adhikarana kUShmANDAdInAM sAmAnyaguNAH (123) · Śloka 123
കൂഷ്മാണ്ഡതുമ്ബകാലിങ്ഗകര്കാരൂര്വാരുതിണ്ഡിശമ്| തഥാ ത്രപുസചീനാകചിര്ഭിടം കഫവാതകൃത്| ഭേദീ വിഷ്ടമ്ഭ്യഭിഷ്യന്ദി സ്വാദുപാകരസം ഗുരു||൧൨൩||
कूष्माण्डतुम्बकालिङ्गकर्कारूर्वारुतिण्डिशम्| तथा त्रपुसचीनाकचिर्भिटं कफवातकृत्| भेदी विष्टम्भ्यभिष्यन्दि स्वादुपाकरसं गुरु||१२३||
🔊 Audio coming soon
കൂഷ്മാണ്ഡാദികം വാതസ്ലേഷ്മകരം, ഭേദനം, വിഷ്ടമ്ഭകരമഭിഷ്യന്ദി, സ്രോതഃസ്രാവകം, മധുരരസവിപാകം, ഗുരു ച| ഉര്വാരുഃ കര്കടികാ|| ൧൨൩||
Adhikarana kUShmANDaguNAH (124) · Śloka 124
വല്ലീഫലാനാം പ്രവരം കൂഷ്മാണ്ഡം വാതപിതാജിത്| ബസ്തിശുദ്ധികരം വൃഷ്യം............................||൧൨൪||
वल्लीफलानां प्रवरं कूष्माण्डं वातपिताजित्| बस्तिशुद्धिकरं वृष्यं............................||१२४||
🔊 Audio coming soon
ഏതേഷാം നിര്ധാരയതി- സര്വേഷാം വല്ലീഫലാനാം കൂഷ്മാണ്ഡം പ്രശസ്തമ്| വാതപിത്തനാശനം ബസ്തിശോധനം വൃഷ്യഞ്ച|| ൧൨൪||
Adhikarana trapusaguNAH (125) · Śloka 125
..................ത്രപുസം ത്വതിമൂത്രലമ്||൧൨൫||
..................त्रपुसं त्वतिमूत्रलम्||१२५||
🔊 Audio coming soon
ത്രപുസം പുനരതിമൂത്രലമ്|| ൧൨൫||
Adhikarana tumbaguNAH (126) · Śloka 126
തുമ്ബം രൂക്ഷതരം ഗ്രാഹി......................||൧൨൬||
तुम्बं रूक्षतरं ग्राहि......................||१२६||
🔊 Audio coming soon
തുമ്ബമലാവു അത്യര്ഥ രൂക്ഷം സംഗ്രഹണം ച|| ൧൨൬||
Adhikarana avasthABedena kAli~ggAdiguNAH (127) · Śloka 127
.........................കാലിങ്ഗോര്വാരുചിര്ഭിടമ്| ബാലം പിത്തഹരം ശീതം വിദ്യാത് പക്വമഥോऽന്യഥാ| ശീര്ണവൃന്തം തു സക്ഷാരം പിത്തലം കഫവാതജിത്| രോചനം ദീപനം ഹൃദ്യമഷ്ഠീലാനാഹനുല്ലഘു||൧൨൭||
.........................कालिङ्गोर्वारुचिर्भिटम्| बालं पित्तहरं शीतं विद्यात् पक्वमथोऽन्यथा| शीर्णवृन्तं तु सक्षारं पित्तलं कफवातजित्| रोचनं दीपनं हृद्यमष्ठीलानाहनुल्लघु||१२७||
🔊 Audio coming soon
കാലിങ്ഗോര്വാരുചിര്ഭിടം ച ബാലമപൂര്ണരസാദി പിത്തഹരം ശീതവീര്യം ച| പക്വമതോ ബാലാദ്വിപരീതമ്| ശീര്ണവൃന്തം ശീര്ണം വൃന്തം വല്ലീബന്ധനസ്ഥാനം ശുഷ്കം യസ്യ, യത്പാകമതിക്രമ്യ വര്തതേ തദീഷത്ക്ഷാരം, പിത്തകരം, വാതശ്ലേഷ്മനാശനം, രുചികരം, ഹൃദ്യം, അഷ്ഠീലാം ആനാഹം ച നാശയതി, ലഘു ച| അഷ്ഠീലാ വക്ഷ്യമാണലക്ഷണാ (നി൦-൧൧)|| ൧൨൭||
Adhikarana mRuNAlAdiguNAH (128) · Śloka 128
മൃണാലബിസശാലൂകശ്രൃങ്ഗാടകകശേരുകാഃ| നന്ദീമാഷകകേലൂടക്രൌഞ്ചാദനകലോഡ്യകമ്| സതരൂഢം കദമ്ബം ച രൂക്ഷം ഗ്രാഹി ഹിമം ഗുരു||൧൨൮||
मृणालबिसशालूकश्रृङ्गाटककशेरुकाः| नन्दीमाषककेलूटक्रौञ्चादनकलोड्यकम्| सतरूढं कदम्बं च रूक्षं ग्राहि हिमं गुरु||१२८||
🔊 Audio coming soon
മൃണാലാദികം രൂക്ഷം സംഗ്രഹണം, ശീതവീര്യം, ഗുരു ച| മൃണാലം ബിസാങ്കുരമ്| ശാലൂകം പദ്മകന്ദമ്| കശേരുകം പ്രസിദ്ധം മധ്യദേശേ| ക്രൌഞ്ചാദനം കാശ്മീരേഷു കേബുകമന്യത്ര കനാവികമ്| അനകലോഡ്യം ഹ്രസ്വമുത്പലം പദ്മബീജമന്യേ| കദമ്ബഃ കന്ദവിശേഷഃ|| ൧൨൮||
Adhikarana kalambAdiguNAH (129) · Śloka 129
കലമ്ബുനാലികാമാഷകഠിഞ്ജരകുതുമ്ബകമ്| ചില്ലീലട്വാകനിഷ്പാവകുരൂടകഗവേധുകാഃ| യാതുകാ സാലകല്യാണീ ശ്രീപര്ണീ പീലുപര്ണികാ| കുമാരീ ജീവലോണീകാ യവശാകസുവര്ചലാഃ| കുഷ്മാണ്ഡനീലിനീ സ്വര്ചാ വൃകധൂമകലക്ഷ്മണാ| ആലൂപാനി ച സര്വാണി തഥാ സൂപ്യാനി രാലകഃ| ജീവന്തികഞ്ചുഞ്ചുപര്ണീപ്രപുന്നാടകുബേരകമ്| സ്വാദു രൂക്ഷം സലവണം വാതശ്ലേഷ്മകരം ഗുരു| ശീതലം സൃഷ്ടവിണ്മൂത്രം പ്രായോ വിഷ്ടഭ്യ ജീര്യതി| സ്വിന്നം നിഷ്പീഡിതരസം സ്നേഹാഢ്യം നാതിദോഷലമ്||൧൨൯||
कलम्बुनालिकामाषकठिञ्जरकुतुम्बकम्| चिल्लीलट्वाकनिष्पावकुरूटकगवेधुकाः| यातुका सालकल्याणी श्रीपर्णी पीलुपर्णिका| कुमारी जीवलोणीका यवशाकसुवर्चलाः| कुष्माण्डनीलिनी स्वर्चा वृकधूमकलक्ष्मणा| आलूपानि च सर्वाणि तथा सूप्यानि रालकः| जीवन्तिकञ्चुञ्चुपर्णीप्रपुन्नाटकुबेरकम्| स्वादु रूक्षं सलवणं वातश्लेष्मकरं गुरु| शीतलं सृष्टविण्मूत्रं प्रायो विष्टभ्य जीर्यति| स्विन्नं निष्पीडितरसं स्नेहाढ्यं नातिदोषलम्||१२९||
🔊 Audio coming soon
കലമ്ബ്വാദികം മധുരം, ഈഷല്ലവണം, രൂക്ഷം, വാതശ്ലേഷ്മകരം, ഗുരു, ശീതവീര്യം, മൂത്രം പുരീഷം ച സൃജതി ബഹിഃക്ഷിപതി| വിഷ്ടഭ്യൈകസ്മിന് ജഠരപ്രദേശേ പിണ്ഡീഭൂയ ജരാം യാതീതി| പ്രായോഗ്രഹണമേതേഷാം മധ്യേ കേചിന്നൈവംസ്വരൂപാ ഇതി ജ്ഞാപനാര്ഥമ്| തേഷാം ച പര്യായാ നിഘണ്ടുജ്ഞാനാത് ദേശഭാപാസംസ്കരണാച്ച കിഞ്ചിത് ജ്ഞായന്തേ| കിഞ്ചിത് ഉച്യന്തേ-കലമ്ബുഃ കാലികാ| നാലികാ കപോതചരണാ| മാഷം ഗാന്ധാരീ, കാശ്മീരേഷു ശിലഃ| ചില്ലീ തണ്ഡുലീയകവിശേഷഃ| ലട്വാകോ ഗുഗ്ഗുലുഃ| നിഷ്പാവോ രാജശിമ്ബീ| പിലുപര്ണികാ മൂര്വാ| ലോണികാ കാശ്മീരേഷു ലോനാരാ| യവശാകഃ ക്ഷാരപത്രകമ്, കാശ്മീരേഷു കോണീകഃ| ആലൂപാനി ബഹുവിധാനി ദേശേഷൂക്താനി| താനി സര്വാണീഹ ഗൃഹ്യന്തേ| സൂപ്യാനി മുദ്ഗാദിസസ്യപര്ണാനി| ലക്ഷ്മണാ മധുയഷ്ടീ| ജീവന്തികോ രക്തനാലോ വാസ്തുകഃ| പ്രപുന്നാടഃ ചക്രമര്ദകഃ| കുബേരകഃ കടിഞ്ജരഭേദഃ, കോമീരേതി കേചിത്| ഏതച്ച സര്വം നിഷ്പീഡിതരസം, അതിശയേന ബഹുസ്നേഹം ച നാത്യപഥ്യമ്|| ൧൨൯||
Adhikarana cillIguNAH (130) · Śloka 130
ലഘുപത്രാ തു യാ ചില്ലീ സാ വാസ്തുകസമാ മതാ||൧൩൦||
लघुपत्रा तु या चिल्ली सा वास्तुकसमा मता||१३०||
🔊 Audio coming soon
സൂക്ഷ്മപത്രാ ജാത്യൈവ യാ ചില്ലീ സാ വാസ്തുകസമാനഗുണാ|
Adhikarana takkArIvaraNayorguNAH (131) · Śloka 131
തക്കാരീവരണം സ്വാദു സതിക്തം കഫവാതജിത്||൧൩൧||
तक्कारीवरणं स्वादु सतिक्तं कफवातजित्||१३१||
🔊 Audio coming soon
തക്കാരീവരണം ച മധുരതിക്തം, വാതശ്ലേഷ്മനാശനഞ്ച| തക്കാരീ അഗ്നിമന്ഥഃ|| ൧൩൧||
Adhikarana varShABUkAlaSAkAnAM guNAH (132) · Śloka 132
വര്ഷാഭ്വൌ കാലശാകം ച സക്ഷാരം കടു തിക്തകമ്| ദീപനം ഭേദനം ഹന്തി ഗരശോഫകഫാനിലാന്||൧൩൨||
वर्षाभ्वौ कालशाकं च सक्षारं कटु तिक्तकम्| दीपनं भेदनं हन्ति गरशोफकफानिलान्||१३२||
🔊 Audio coming soon
വര്ഷാഭ്വൌ പുനര്നവേ കാലശാകം ച ഈഷത്ക്ഷാരം, രസേ ച കടുകതിക്തം, അഗ്നിദീപനം, ഭേദനം ഗരാദീംശ്ച നാശയതി|| ൧൩൨||
Adhikarana ciribilvA~gkuraguNAH (133) · Śloka 133
ദീപനാഃ കഫവാതഘ്നാശ്ചിരിബില്വാങ്കുരാഃ സരാഃ||൧൩൩||
दीपनाः कफवातघ्नाश्चिरिबिल्वाङ्कुराः सराः||१३३||
🔊 Audio coming soon
ചിരിബില്വാങ്കുരാഃ അഗ്നിദീപനാഃ വാതശ്ലേഷ്മനാശനാഃ സരാശ്ച|
Adhikarana urUbUkalA~ggalyorguNAH (134) · Śloka 134
ലഘുരുഷ്ണാ സരാ തിക്താ സോരുബൂകാ ച ലാങ്ഗലീ||൧൩൪||
लघुरुष्णा सरा तिक्ता सोरुबूका च लाङ्गली||१३४||
🔊 Audio coming soon
ഉരുബൂകം ലാങ്ഗലീ ച ലഘുനീ, ഉഷ്ണവീര്യേ, സരേ തിക്തേ ച| ഊരൂബൂകം രക്തൈരണ്ഡഃ| ലാങ്ഗലീ ഇന്ദ്രപുഷ്പികാ||൧൩൪||
Adhikarana tilavetasayorguNAH (135) · Śloka 135
വാതലൌ കടുതിക്താമ്ലൌ ഭേദിനൌ തിലവേതസൌ||൧൩൫||
वातलौ कटुतिक्ताम्लौ भेदिनौ तिलवेतसौ||१३५||
🔊 Audio coming soon
തിലവേതസപത്രേ വാതലേ, രസേ കടുകതിക്താമ്ലേ ഭേദനേ ച||൧൩൫||
Adhikarana pa~jcA~ggulaguNAH (136) · Śloka 136
തദ്വത്പഞ്ചാങ്ഗുലോ...................||൧൩൬||
तद्वत्पञ्चाङ्गुलो...................||१३६||
🔊 Audio coming soon
തദ്വത്തിലവേത്സഗുണഃ പഞ്ചാങുലഃ ശുക്ലൈരണ്ഡഃ| തസ്യ പത്രേ ശാകത്വമ്||൧൩൬||
Adhikarana vaMSakarIraguNAH (137) · Śloka 137
.............വംശകരീരാസ്തു വിദാഹിനഃ| വാതപിത്തകരാ രൂക്ഷാഃ കടുപാകാഃ കഫാപഹാഃ||൧൩൭||
.............वंशकरीरास्तु विदाहिनः| वातपित्तकरा रूक्षाः कटुपाकाः कफापहाः||१३७||
🔊 Audio coming soon
വംശകരീരാഃ വംശാങ്കുരാഃ, വിദാഹിനഃ, വാതപിത്തകരാഃ, രൂക്ഷാ, വിപാകേ കടുകാഃ, കഫനാശനാശ്ച||൧൩൭||
Adhikarana bilvAdi SAkatrayaguNAH (138) · Śloka 138
ബില്വരാസ്നാബലാശാകം വാതഘ്നമതിസാരജിത്||൧൩൮||
बिल्वरास्नाबलाशाकं वातघ्नमतिसारजित्||१३८||
🔊 Audio coming soon
ബില്വാദിശാകത്രയം വാതനാശനമതീസാരനാശനം ച||൧൩൮||
Adhikarana vatsAdanyAdiguNAH (139) · Śloka 139
വായും വത്സാദനീ ഹന്യാത് കഫം ഗണ്ഡീരചിത്രകൌ||൧൩൯||
वायुं वत्सादनी हन्यात् कफं गण्डीरचित्रकौ||१३९||
🔊 Audio coming soon
വത്സാദനീ വായും നാശയാതി| വത്സാദനീ കചേയകഃ| ഗണ്ഡീരചിത്രകശാകൌ കഫം നാശയതഃ|| ൧൩൯||
Adhikarana pattUraguNAH (140) · Śloka 140
പത്തൂരോ ദീപനസ്തിക്തഃ പ്ലീഹാര്ശഃകഫവാതജിത്||൧൪൦||
पत्तूरो दीपनस्तिक्तः प्लीहार्शःकफवातजित्||१४०||
🔊 Audio coming soon
പത്തൂരോ ദീപനാദീഗുണയുക്തഃ 'മത്സ്യാകക്ഷകസ്തു പത്തൂരഃ പത്രജഃ പ്രിയ ഇത്യപി'|| ൧൪൦||
Adhikarana kAsamardaguNAH (141) · Śloka 141
ക്രിമികാസകഫോത്ക്ലേദാന്കാസമര്ദോ ജയേത്സരഃ||൧൪൧||
क्रिमिकासकफोत्क्लेदान्कासमर्दो जयेत्सरः||१४१||
🔊 Audio coming soon
കാസമര്ദകഃ സരഃ, ക്രിമ്യാദീംശ്ച നാശയതി| ഉത്ക്ലേദഃ സ്രോതസാം മാലിന്യേനാര്ദ്രത്വമ്|| ൧൪൧||
Adhikarana kausumBaSAkaguNAH (142) · Śloka 142
രൂക്ഷോഷ്ണമമ്ലം കൌസുമ്ഭം ഗുരു പിത്തകരം സരമ്||൧൪൨||
रूक्षोष्णमम्लं कौसुम्भं गुरु पित्तकरं सरम्||१४२||
🔊 Audio coming soon
കുസുമ്ഭശാകം രൂക്ഷം, ഉഷ്ണവീര്യം, ഗുരു, പിത്തകരം, സരഞ്ച|
Adhikarana sArShapashAkaguNAH (143) · Śloka 143
സക്ഷാരം മധുരം സ്നിഗ്ധമുഷ്ണം ഗുരു ച സാര്ഷപമ്| ശാകാനാമവരം ബദ്ധവിണ്മൂത്രം സര്വദോഷകൃത്||൧൪൩||
सक्षारं मधुरं स्निग्धमुष्णं गुरु च सार्षपम्| शाकानामवरं बद्धविण्मूत्रं सर्वदोषकृत्||१४३||
🔊 Audio coming soon
സാര്ഷപം ശാകം, ഈഷത്ക്ഷാരഗുണയുക്തം, മധുരത്വാദിയുക്തം, ശാകാനാം ചാവരമശ്രേഷ്ഠം, മൂത്രം വിശം ച ബധ്നാതി, ത്രിദോഷകരഞ്ച|| ൧൪൩||
Adhikarana avasthAdiBedena mUlakaguNAH (144) · Śloka 144
യദ്ബാലമവ്യക്തരസം കിഞ്ചിത്ക്ഷാരം സതിക്തകമ്| തന്മൂലകം ദോഷഹരം ലഘു സോഷ്ണം നിയച്ഛതി| ഗുല്മകാസക്ഷയശ്വാസവ്രണനേത്രഗലാമയാന്| സ്വരാഗ്നിസാദോദാവര്തപീനസാംശ്ച മഹത്പുനഃ| ഗുരൂഷ്ണകടുകം സ്വാദു വിപാകം സര്വദോഷകൃത്| ഗുര്വഭിഷ്യന്ദി ച സ്നിഗ്ധസിദ്ധം തദപി വാതജിത്| വാതശ്ലേഷ്മഹരം ശുഷ്കം സര്വമാമം തു ദോഷലമ്||൧൪൪||
यद्बालमव्यक्तरसं किञ्चित्क्षारं सतिक्तकम्| तन्मूलकं दोषहरं लघु सोष्णं नियच्छति| गुल्मकासक्षयश्वासव्रणनेत्रगलामयान्| स्वराग्निसादोदावर्तपीनसांश्च महत्पुनः| गुरूष्णकटुकं स्वादु विपाकं सर्वदोषकृत्| गुर्वभिष्यन्दि च स्निग्धसिद्धं तदपि वातजित्| वातश्लेष्महरं शुष्कं सर्वमामं तु दोषलम्||१४४||
🔊 Audio coming soon
ബാലം സൂക്ഷ്മം ത്രിദോഷനാശനം, ലഘു, കിഞ്ചിദുഷ്ണവീര്യം, ഗുല്മാദീശ്ച നാശയതി| കീദൃഗ്ബാലമിത്യുക്തമത ആഹ- യദ്ബാലമവ്യക്തരസമസ്ഫുടമാധുര്യാദി, ഈഷത്ക്ഷാരം ക്ഷാരം ജിഹ്വാദിവൈഷദ്യകൃത്, കിഞ്ചിദ്വ്യക്തതിക്തത്വഞ്ച| ഏവംവിധം സൂക്ഷ്മം മൂലകമേവംഗുണയുക്തമ്| അഥം ജാതിവിശേഷഃ| തഥാ ച ബാലമൂലകസ്യ കന്ദമൂലകബീജദേശകാലസംസ്ഥാനപരിണതിവിശേഷാദ്ഭിന്നജാതീയത്വം പ്രസിദ്ധമേവ കാശ്മീരേഷു| മഹത്പുനഃ സ്ഥൂലം, മൂലകം, ഗുരൂഷ്ണവീര്യം, രസേ കടുകം, വിപാകേ മധുരം, ത്രിദോഷകരഞ്ച| തദേവങ്ഗുണയുക്തമപി ഘൃതമാസാദിനാ സിദ്ധം ഗുര്വാഭിഷ്യന്ദി വാതജിച്ച| ശുഷ്കം ച മഹദപി മൂലകം വാതശ്ലേഷ്മഹരമ്| സര്വം ച മൂലകം ബാലഞ്ച മഹച്ച ശുഷ്കമ് ആര്ദ്രം ചാമമനഗ്നിപക്വം സദോഷകൃദ്ദേഹസ്യാപഥ്യത്വാത്| ദോഷധാത്വാദീനാമുത്ക്ലേശപ്രായപരിണാമകരം ച| അഗ്നിസിദ്ധം തു യഥാസ്വരൂപമുക്തമ്|| ൧൪൪||
Adhikarana piNDAlukaguNAH (145) · Śloka 145
കടൂഷ്ണോ വാതകഫഹാ പിണ്ഡാലുഃ പിത്തവര്ധനഃ||൧൪൫||
कटूष्णो वातकफहा पिण्डालुः पित्तवर्धनः||१४५||
🔊 Audio coming soon
പിണ്ഡാലുഃ രസേ കടുകഃ, വീര്യേ ഉഷ്ണഃ, വാതശ്ലേഷ്മനാശനഃ പിത്തവര്ധനശ്ച|| ൧൪൫||
Adhikarana kuTherAdiguNAH (haritavargaH) (146) · Śloka 146
കുഠേരശിഗ്രുസുരസസുമുഖാസുരിഭൂസ്തൃണാഃ| ധാന്യതുമ്ബുരുശൈലേയയവാനീ ശൃങ്ഗിവേരകാഃ| പര്ണാസോ ഗൃഞ്ജനോऽജാജീ ജീരകം ഗജപിപ്പലീ| ഫണിര്ജാര്ജകജമ്ബീരഖരാഹ്വാകാലമാലികാഃ| ദീപ്യകഃ ക്ഷവകദ്വീപിബസ്തഗന്ധാദി ബദ്ധവിട്| രസേ പാകേ ച കടുകം ദോഷോത്ക്ലേശകരം ലഘു| വിദാഹി രൂക്ഷതീക്ഷ്ണോഷ്ണം ദൃക്ശുക്രക്രിമിനാശനമ്| വര്ഗോ ഹരിതകാഖ്യോऽയമുപദംശേഷു യുജ്യതേ| വാസനോ വ്യഞ്ജനാനാം ച ഹൃദ്യോ ദീപനരോചനഃ||൧൪൬||
कुठेरशिग्रुसुरससुमुखासुरिभूस्तृणाः| धान्यतुम्बुरुशैलेययवानी शृङ्गिवेरकाः| पर्णासो गृञ्जनोऽजाजी जीरकं गजपिप्पली| फणिर्जार्जकजम्बीरखराह्वाकालमालिकाः| दीप्यकः क्षवकद्वीपिबस्तगन्धादि बद्धविट्| रसे पाके च कटुकं दोषोत्क्लेशकरं लघु| विदाहि रूक्षतीक्ष्णोष्णं दृक्शुक्रक्रिमिनाशनम्| वर्गो हरितकाख्योऽयमुपदंशेषु युज्यते| वासनो व्यञ्जनानां च हृद्यो दीपनरोचनः||१४६||
🔊 Audio coming soon
കുഠേരാദികം ബസ്തഗന്ധാന്തം ഹരിത ഏവോപയോഗാദ്ധരിതവര്ഗ ഏവോച്യതേ| ആദിഗ്രഹണാദന്യേഷാമേവം രസാദിയുക്താനാമേവംയോഗവതാം ഗ്രഹണമ്| അസ്യ ചാനഗ്നിപക്വസ്യോപയോഗേ ഗുണവിശേഷപ്രാദുര്ഭാവഃ| കുഠേരാദികം ഹരിതകം വിശം പുരീഷം ബധ്നാതി ഗ്രഥയതി| രസേ വിപാകേ ച കടുകമ്| ദോഷാന് വാതാദീനുത്ക്ലേശയതി, യത്കിഞ്ചിത്കോപയന് സ്ഥാനാച്ചാലയതി തദുത്ക്ലേശകരമ്| ലഘു, വിദാഹി, രൂക്ഷം, ഉഷ്ണവീര്യം, തീക്ഷ്ണം, ദൃഗാദിനാശനം ച| അയം ച കുഠേരാദിര്യോ ഹരിതകാഖ്യോ വര്ഗ ഉപദംശേഷു യുജ്യതേ| ഉപദംശോ യേന സഹാന്നം ഭോക്തും യുജ്യതേ| വ്യഞ്ജനാനാം ച നാനാവിധാനാം ഭോജനോപയോഗിനാം വാസനഃ സൌഗന്ധ്യാദികരഃ, ഹൃദ്യോऽഗ്നിദീപനോ രോചനശ്ച| കുഠേരകഃ വൈകുണ്ഠകഃ| ശിഗ്രുഃ സൌഭാഞ്ജനമ്| സുമുഖഃ കടുപത്രകഃ| ആസുരീ രാജികാ| ഫണിര്ജകഃ ഫണീ| അര്ജകഃ ജാത്യാ സൂക്ഷ്മപത്രഃ| ജമ്ബീരഃ ഖരപത്രഃ, കാശ്മീരേഷു തുമ്ബുരുഃ| ഖരാഹ്വാ ഹസ്തിമയൂരകഃ| കാലമാലഃ കൃഷ്ണകുഠേരകമ്| ദീപ്യകഃ അജമോദഃ|| ൧൪൬||
Adhikarana surasasumuKadhAnakAnAM guNAH (147) · Śloka 147
ഹിധ്മാകാസവിഷശ്വാസപാര്ശ്വരുക്പൂതിഗന്ധഹാ| സുരസഃ സുമുഖഃ ശോഫഗന്ധഹാ ധാനകാ പുനഃ| കഷായതിക്തമധുരാ മൂത്രലാ ന ച പിത്തകൃത്||൧൪൭||
हिध्माकासविषश्वासपार्श्वरुक्पूतिगन्धहा| सुरसः सुमुखः शोफगन्धहा धानका पुनः| कषायतिक्तमधुरा मूत्रला न च पित्तकृत्||१४७||
🔊 Audio coming soon
സുരസസ്തു ഹിധ്മാദീന്നാശയതി| സുമുഖഃ ശ്വയഥുദുര്ഗന്ധൌ നാശയതി| ധാനകാ രസേ കഷായതിക്തമധുരാ, മൂത്രകരീ പിത്തഞ്ച ന കരോതി|
Adhikarana KarAhvacitrakayorguNAH (148) · Śloka 148
ഖരാഹ്വാ ബസ്തിശൂലഘ്നീ ചിത്രകോ ദീപനഃ പരമ്||൧൪൮||
खराह्वा बस्तिशूलघ्नी चित्रको दीपनः परम्||१४८||
🔊 Audio coming soon
ഖരാഹ്വാ ബസ്തിശൂലം നാശയതി| ചിത്രകോऽത്യര്ഥമഗ്നിദീപനഃ|
Adhikarana lashunaguNAH (149) · Śloka 149
പത്രേ സക്ഷാരമധുരോ മധ്യേ മധുരപിച്ഛിലഃ| തീക്ഷ്ണോഷ്ണോ ലശുനഃ കന്ദേ കടുപാകരസഃ സരഃ| ഹൃദ്യഃ കേശ്യഃ ഗുരുര്ബൃഷ്യഃ സ്നിഗ്ധോ രോചനദീപനഃ| ഭഗ്നസന്ധാനകൃദ് ബല്യോ രക്തപിത്തപ്രദൂഷണഃ| കിലാസകുഷ്ഠഗുല്മാര്ശീമേഹക്രിമികഫാനിലാന്| സഹിധ്മാപീനസശ്വാസകാസാന് ഹന്തി രസായനമ്||൧൪൯||
पत्रे सक्षारमधुरो मध्ये मधुरपिच्छिलः| तीक्ष्णोष्णो लशुनः कन्दे कटुपाकरसः सरः| हृद्यः केश्यः गुरुर्बृष्यः स्निग्धो रोचनदीपनः| भग्नसन्धानकृद् बल्यो रक्तपित्तप्रदूषणः| किलासकुष्ठगुल्मार्शीमेहक्रिमिकफानिलान्| सहिध्मापीनसश्वासकासान् हन्ति रसायनम्||१४९||
🔊 Audio coming soon
ലശുനഃ പത്രേ ഈഷത്ക്ഷാരോ, മധുരരസശ്ച| മധ്യേ പത്രാത്കഠിനേ ഭാഗേ മധുരരസഃ പിച്ഛിലശ്ച| കന്ദേ മൂലേ തീക്ഷ്ണോഷ്ണവീര്യോ, രസേ വിപാകേ ച കടുകഃ, സരോ ഹൃദ്യഃ കേശ്യത്വാദിഗുണയുക്തഃ, കിലാസാദീംശ്ച നാശയതി| കിലാസഃ ശ്വിത്രഃ| രസായനമിവ രസായനം ദേഹഹിതമ്|
Adhikarana palANDuguNAH (150) · Śloka 150
പലാണ്ഡുസ്തദ്ഗുണൈര്ന്യൂനോ വിപാകേ മധുരസ്തു സഃ| കഫം കരോതി നോ പിത്തം കേവലാനിലനാശനഃ||൧൫൦||
पलाण्डुस्तद्गुणैर्न्यूनो विपाके मधुरस्तु सः| कफं करोति नो पित्तं केवलानिलनाशनः||१५०||
🔊 Audio coming soon
പലാണ്ഡുസ്തദ്ഗുണൈര്ലശുനഗുണൈര്ന്യൂനഃ ഹീനഃ വിപാകേ തു മധുരം കരോതി പിത്തം ന കരോതീതി സമ്ബന്ധഃ| ന കരോതീതി പിത്തം ന വിനാശയതീതി താത്പര്യാര്ഥഃ| വാതം ച കേവലമന്യദോഷാസംസൃഷ്ടം നാശയതി|| ൧൫൦||
Adhikarana sUraNabhUkandayorguNAH (151) · Śloka 151
ദീപനഃ സൂരണോ രൂച്യഃ കഫഘ്നോ വിശദോ ലഘുഃ| വിശേഷാദര്ശസാം പഥ്യോ ഭൂകന്ദസ്ത്വതിദോഷലഃ||൧൫൧||
दीपनः सूरणो रूच्यः कफघ्नो विशदो लघुः| विशेषादर्शसां पथ्यो भूकन्दस्त्वतिदोषलः||१५१||
🔊 Audio coming soon
സൂരണോऽഗ്നിദീപ്തിരുചികരഃ, ശ്ലേഷ്മനാശനോ വിശദോ ലഘുഃ, അര്ശസാമതിപഥ്യശ്ച| ഭൂകന്ദോऽത്യര്ഥം ത്രിദോഷകരഃ| സ ച പ്രസിദ്ധഃ|| ൧൫൧||
Adhikarana shAkAnAM patrapuShpAdikrameNa yathottaraM gurutvam (152) · Śloka 152
പത്രേ പുഷ്പേ ഫലേ നാലേ കന്ദേ ച ഗുരുതാ ക്രമാത്||൧൫൨||
पत्रे पुष्पे फले नाले कन्दे च गुरुता क्रमात्||१५२||
🔊 Audio coming soon
പത്രാദീനാഞ്ച ശാകഹരിതകയോഗ്യക്രമാദ്യഥോത്തരം ഗുരുത്വമ്| പത്രശാകം താവത്പ്രഥമമനപേക്ഷ്യ ഗുരു, തതഃ പുഷ്പശാകം, തതഃ ഫലശാകം, തതോ നാലശാകം, തതശ്ച കന്ദശാകമ് ഇത്യേവം ഹരിതകേഷു ഗുരുത്വം വിജ്ഞേയമ്| അത്രാപ്യുത്സര്ഗാപവാദോപൃബംഹകവചനാദികം ചിന്ത്യമ്| അത്ര ശാകാനാം ഹരിതകാനാം ച യേഷാം നാമാനി നോക്താനി തേഷാം ദേശഭാഷാദിവിദ്ഭ്യോऽധിഗമ്യാപഭ്രംശസംസ്കാരാദുപയോഗവിശേഷാച്ച ജ്ഞാതവ്യാനി|| ൧൫൨||
Adhikarana varAvaraSAkam (153) · Śloka 153
വരാ ശാകേഷു ജീവന്തീ സാര്ഷപാസ്ത്വവരാഃ പരമ്||൧൫൩||
वरा शाकेषु जीवन्ती सार्षपास्त्ववराः परम्||१५३||
🔊 Audio coming soon
സുബോധമ്| ഇതി ശാകവര്ഗഃ|| ൧൫൩||
Adhikarana (6) PalavargaH drAkShAguNAH (154) · Śloka 154
ദ്രാക്ഷാ ഫലോത്തമാ വൃഷ്യാ ചക്ഷുഷ്യാ സൃഷ്ടമൂത്രവിട്| സ്വാദു പാകരസാ സ്നിഗ്ധാ സകഷായാ ഹിമാ ഗുരുഃ| നിഹന്ത്യനിലപിത്താസ്രതിക്താസ്യത്വമദാത്യയാന്| തൃഷ്ണാകാസജ്വരശ്വാസസ്വരഭേദക്ഷതക്ഷയാന്||൧൫൪||
द्राक्षा फलोत्तमा वृष्या चक्षुष्या सृष्टमूत्रविट्| स्वादु पाकरसा स्निग्धा सकषाया हिमा गुरुः| निहन्त्यनिलपित्तास्रतिक्तास्यत्वमदात्ययान्| तृष्णाकासज्वरश्वासस्वरभेदक्षतक्षयान्||१५४||
🔊 Audio coming soon
ഫലാന്യുച്യന്തേ| തേഷാം ച ദ്രാക്ഷാ ശ്രേഷ്ഠാ| അതഃ സൈവാദൌ ഗൃഹ്യതേ| ദ്രാക്ഷാ സര്വഫലാനാമുത്തമാ, വൃഷ്യത്വാദിഗുണയുക്താ, ലഘുഃ, അനിലപിത്താദീംശ്ച നാശയതി| സകഷായാ മാധുര്യാത്സ്വല്പം കഷായത്വം തത്രാസ്തീത്യര്ഥഃ|| ൧൫൪||
Adhikarana dADimaguNAH (155) · Śloka 155
ഉദ്രിക്തപിത്താഞ്ജയതി ത്രിദോഷാന് സ്വാദു ദാഡിമമ്| പിത്താവിരോധി നാത്യുഷ്ണമമ്ലം വാതകഫാപഹമ്| സര്വം ഹൃദ്യം ലഘുഃ സ്നിഗ്ധം ഗ്രാഹി രോചനദീപനമ്||൧൫൫||
उद्रिक्तपित्ताञ्जयति त्रिदोषान् स्वादु दाडिमम्| पित्ताविरोधि नात्युष्णमम्लं वातकफापहम्| सर्वं हृद्यं लघुः स्निग्धं ग्राहि रोचनदीपनम्||१५५||
🔊 Audio coming soon
സ്വാദു മധുരം ദാഡിമമധികപിത്തം സന്നിപാതം നാശയതി| അമ്ലം ദാഡിമം ന പിത്തേ വിരുദ്ധം, നാതി ചോഷ്ണവീര്യം, വാതശ്ലേഷ്മനാശനം ച| സര്വം ദാഡിമം മധുരമമ്ലമ് മധുരാമ്ലം ച ഹൃദ്യത്വാദിഗുണയുക്തമ്|
Adhikarana kadalyAdiphalAnAM sAmAnyaguNAH (156) · Śloka 156
മോചഖര്ജൂരപനസനാലികേരപരുഷകമ്| ആമ്രാതതാലകാശ്മര്യരാജാദനമധൂകജമ്| സൌവീരബദരാങ്കോലഫല്ഗുശ്ലേഷ്മാതകോദ്ഭവമ്| വാതാമാഭിഷുകാക്ഷോഡമുകൂലകനികോചകമ്| ഉരുമാണം പ്രിയാലം ച ബൃംഹണം ഗുരുശീതലമ്| ദാഹക്ഷതക്ഷയഹരം രക്തപിത്തപ്രസാദനമ്| സ്വാദു പാകരസം സ്നിഗ്ധം വിഷ്ടമ്ഭി കഫശുക്രകൃത്||൧൫൬||
मोचखर्जूरपनसनालिकेरपरुषकम्| आम्राततालकाश्मर्यराजादनमधूकजम्| सौवीरबदराङ्कोलफल्गुश्लेष्मातकोद्भवम्| वातामाभिषुकाक्षोडमुकूलकनिकोचकम्| उरुमाणं प्रियालं च बृंहणं गुरुशीतलम्| दाहक्षतक्षयहरं रक्तपित्तप्रसादनम्| स्वादु पाकरसं स्निग्धं विष्टम्भि कफशुक्रकृत्||१५६||
🔊 Audio coming soon
മോചാദി പ്രിയാലാന്തം ബൃംഹണത്വാദിഗുണയുക്തമ്| മോചം കദലീഫലമ്| ആമ്രാതകം പീതനകമ്| രാജാദനം വാനരപ്രിയമ്| സൌവീരം കര്ണീകബദരമ്| ക്ഷതഃ ഉരഃക്ഷതഃ| ക്ഷയോ ധാതുക്ഷയഃ|| ൧൫൬||
Adhikarana nAlikeraguNAH,kadalIPalaguNAH,rAjAdanaPalaguNAH (157) · Śloka 157
നാലികേരം ഗുരു സ്നിഗ്ധം പിത്തഘ്നം സ്വാദു ശീതലമ്| ബലമാംസകരം ഹൃദ്യം ബൃംഹണം ബസ്തിശോധനമ്| മോചം സ്വാദുരസം പ്രോക്തം കഷായം നാതിശീതലമ്| രക്തപിത്തഹരം വൃഷ്യം രുച്യം ശ്ലേഷ്മകരം ഗുരു| സ്നിഗ്ധം സ്വാദു കഷായം ച രാജാദനഫലം ഗുരു||൧൫൭||
नालिकेरं गुरु स्निग्धं पित्तघ्नं स्वादु शीतलम्| बलमांसकरं हृद्यं बृंहणं बस्तिशोधनम्| मोचं स्वादुरसं प्रोक्तं कषायं नातिशीतलम्| रक्तपित्तहरं वृष्यं रुच्यं श्लेष्मकरं गुरु| स्निग्धं स्वादु कषायं च राजादनफलं गुरु||१५७||
🔊 Audio coming soon
സുബോധമ്|| ൧൫൭||
Adhikarana tAlaPalakASmarIPalaguNAH (158) · Śloka 158
ഫലം തു പിത്തലം താലം സരം കാശ്മര്യജം ഹിമമ്| ശകൃന്മൂത്രവിബന്ധഘ്നം കേശ്യം മേധ്യം രസായനമ്||൧൫൮||
फलं तु पित्तलं तालं सरं काश्मर्यजं हिमम्| शकृन्मूत्रविबन्धघ्नं केश्यं मेध्यं रसायनम्||१५८||
🔊 Audio coming soon
താലം ഫലം പിത്തലം സരം ച| കാശ്മര്യജം ഹിമാദിഗുണമ്|
Adhikarana madhUrakabadaraPalayorguNAH (159) · Śloka 159
മധൂകജമഹൃദ്യം തു ബദരം സരണാത്മകമ്||൧൫൯||
मधूकजमहृद्यं तु बदरं सरणात्मकम्||१५९||
🔊 Audio coming soon
മധൂകഫലമഹൃദ്യമ്| ബദരം സരണശീലമ്|| ൧൫൯||
Adhikarana vAtAmAdiguNAH (160) · Śloka 160
വാതാമാദ്യുഷ്ണവീര്യം തു കഫപിത്തകരം സരമ്||൧൬൦||
वातामाद्युष्णवीर्यं तु कफपित्तकरं सरम्||१६०||
🔊 Audio coming soon
വാതാമാദീനാം ഗുണവിശേഷപ്രദര്ശനപരം നിര്ദ്ധാരണമ്| വാതാമാദികം പിത്തശ്ലേഷ്മകരമത്യര്ഥമുഷ്ണം ച വാതഹരം സ്നിഗ്ധം ച|| ൧൬൦||
Adhikarana priyAlaguNAH (161) · Śloka 161
പരം വാതഹരം സ്നിഗ്ധമനുഷ്ണം തു പ്രിയാലജമ്||൧൬൧||
परं वातहरं स्निग्धमनुष्णं तु प्रियालजम्||१६१||
🔊 Audio coming soon
പ്രിയാലഫലസ്യ ശീതവീര്യത്വാപവാദോഷ്ണത്വശങ്കായാമിദമുച്യതേ- അനുഷ്ണമിതി|| ൧൬൧||
Adhikarana priyAlamajjakolamajjayorguNAH (162) · Śloka 162
പ്രിയാലമജ്ജാ മധുരോ വൃഷ്യഃ പിത്താനിലാപഹഃ| കോലമജ്ജാ ഗുണൈസ്തദ്വത്തൃട്ഛര്ദിഃ കാസജിച്ച സഃ||൧൬൨||
प्रियालमज्जा मधुरो वृष्यः पित्तानिलापहः| कोलमज्जा गुणैस्तद्वत्तृट्छर्दिः कासजिच्च सः||१६२||
🔊 Audio coming soon
പ്രിയാലമജ്ജാ പ്രിയാലബീജമ്| തച്ച മധുരത്വാദിഗുണയുക്തമ്| ബദരമജ്ജാ ഗുണൈസ്തദ്വത് പ്രിയാലമജ്ജവത്| ബദരസ്യ തു വിശേഷഃ തൃഡാദിനാശകത്വമ്|| ൧൬൨||
Adhikarana tindukAdInAM sAmAnyaguNAH (163) · Śloka 163
തിന്ദുകാശ്മന്തകാസീനഫലിനീ ബിമ്ബിതോദനമ്| ടങ്കാശ്വകര്ണബകുലഗാങ്ഗേരുധവധന്വനമ്| ശ്വേതപാകകപിത്ഥാനി സിഞ്ചതീ ഭവ്യജാമ്ബവമ്| ക്ഷീരിവൃക്ഷഭവം ബീജം പൌഷ്കരം കഫപിത്തജിത്| കഷായമധുരം രൂക്ഷം ശീതലം ഗുരു ലേഖനമ്| വിബന്ധാധ്മാനജനനം സ്തമ്ഭനം വാതകോപനമ്||൧൬൩||
तिन्दुकाश्मन्तकासीनफलिनी बिम्बितोदनम्| टङ्काश्वकर्णबकुलगाङ्गेरुधवधन्वनम्| श्वेतपाककपित्थानि सिञ्चती भव्यजाम्बवम्| क्षीरिवृक्षभवं बीजं पौष्करं कफपित्तजित्| कषायमधुरं रूक्षं शीतलं गुरु लेखनम्| विबन्धाध्मानजननं स्तम्भनं वातकोपनम्||१६३||
🔊 Audio coming soon
തിന്ദുകാദി പുഷ്കരബീജാന്തം കഫപിത്തജിത്വാദിഗുണയുക്തമ്| സിഞ്ചതീ കാശ്മീരേഷു വൃക്ഷബദരീ| സാ ച മധുരാ| പുഷ്കരബീജസ്യാനഗ്നിപക്വസ്യോപയോഗേ ഫലഗുണത്വമ്| ക്ഷീരിവൃക്ഷാ യേ ശസ്ത്രാദിക്ഷതാഃ ക്ഷീരം സ്രവന്തി| വിബന്ധഃ സ്രോതോഭിര്ദോഷാദീനാമവഹനമ്|| ൧൬൩||
Adhikarana kapitthaguNAH (164) · Śloka 164
കപിത്ഥമാമം കണ്ഠഘ്നം കഷായാമ്ലം ത്രിദോഷകൃത്| പക്വം രുച്യം കഷായാമ്ലം സ്വാദു ഹിധ്മാവമിപ്രണുത്| ദോഷഘ്നം ഷാഡവാരിഷ്ടരാഗയുക്തിഷു പൂജിതമ്| വിഷഘ്നമുഭയം ഗ്രാഹി കപിത്ഥാന്യേവമാദിശേത്||൧൬൪||
कपित्थमामं कण्ठघ्नं कषायाम्लं त्रिदोषकृत्| पक्वं रुच्यं कषायाम्लं स्वादु हिध्मावमिप्रणुत्| दोषघ्नं षाडवारिष्टरागयुक्तिषु पूजितम्| विषघ्नमुभयं ग्राहि कपित्थान्येवमादिशेत्||१६४||
🔊 Audio coming soon
കപിത്ഥമാമമപക്വം സ്വരനാശനം, രസേ കഷായാമ്ലം, ത്രിദോഷകരം ച| പക്വം രുചികരം, രസേ ച കഷായാമ്ലം, മധുരം ഹിധ്മാച്ഛര്ദിനാശനം, ത്രിദോഷഘ്നം, ഷാഡവാദിയോജനാസു ച പൂജിതമ്| ഉഭയമാമം പക്വം ച വിഷനാശനം സംഗ്രഹണം ച| ഏവം കപിത്ഥാന്യാദിശേത്| രസവിശേഷേണ നാനാവിധാനി കപിത്ഥാനി സമ്ഭവന്തി| താന്യനയാ ദിശാ കല്പയേദിത്യര്ഥഃ| തേന കഷായാമ്ലം സദൈവാമകപിത്ഥഗുണം, മാധുര്യാനുവിദ്ധം തഥൈവ പക്വഗുണമിതി|| ൧൬൪||
Adhikarana si~jcitikAPalaguNAH (165) · Śloka 165
ബൃംഹണം വാതപിത്തഘ്നം സ്നിഗ്ധം സിഞ്ചിതികാഫലമ്||൧൬൫||
बृंहणं वातपित्तघ्नं स्निग्धं सिञ्चितिकाफलम्||१६५||
🔊 Audio coming soon
സിഞ്ചിതികാഫലം ബൃംഹണത്വാദിഗുണയുക്തമ്|| ൧൬൫||
Adhikarana BavyajAmbavakShIrivRukShaPalaguNAH (166) · Śloka 166
ഭവ്യം വിശദമമ്ലഞ്ച ജാമ്ബവം ത്വതിവാതലമ്| വിഷ്ടമ്ഭകൃദകണ്ഠ്യം ച സാമ്ലന്തു ക്ഷീരിവൃക്ഷജമ്||൧൬൬||
भव्यं विशदमम्लञ्च जाम्बवं त्वतिवातलम्| विष्टम्भकृदकण्ठ्यं च साम्लन्तु क्षीरिवृक्षजम्||१६६||
🔊 Audio coming soon
ഭവ്യമമ്ലം സവിശദം ച| ജാമ്ബവമതിവാതകരം, വിഷ്ടമ്ഭകരം സ്വരഘ്നം ച, ക്ഷീരിവൃക്ഷഫലം സാമ്ലമീഷദമ്ലമ്|| ൧൬൬||
Adhikarana akShakIPalaguNAH (167) · Śloka 167
പിത്തശ്ലേഷ്മഘ്നമമ്ലം ച വാതലം ചാക്ഷകീഫലമ്||൧൬൭||
पित्तश्लेष्मघ्नमम्लं च वातलं चाक्षकीफलम्||१६७||
🔊 Audio coming soon
അക്ഷകീഫലം പിത്തശ്ലേഷ്മനാശനം അമ്ലരസം, വാതലം ച|
Adhikarana AmraguNAHsahakArarasaguNAH (168) · Śloka 168
ബാലം കഷായകട്വമ്ലം രൂക്ഷം വാതാസ്രപിത്തകൃത്| സമ്പൂര്ണമാമ്രമമ്ലം തു രക്തപിത്തകഫപ്രദമ്| സ്വാദു സാമ്ലം ഗുരു സ്നിഗ്ധം മാരുതഘ്നമപിത്തലമ്| ഹൃദ്യം പര്യാഗതം ശ്ലേഷ്മമാംസശുക്രബലപ്രദമ്| സഹകാരരസോ ഹൃദ്യഃ സുരഭിഃ സ്നിഗ്ധരോചനഃ| ദീപനഃ പിത്തവാതഘ്നഃ ശുക്രശോണിതശുദ്ധികൃത്||൧൬൮||
बालं कषायकट्वम्लं रूक्षं वातास्रपित्तकृत्| सम्पूर्णमाम्रमम्लं तु रक्तपित्तकफप्रदम्| स्वादु साम्लं गुरु स्निग्धं मारुतघ्नमपित्तलम्| हृद्यं पर्यागतं श्लेष्ममांसशुक्रबलप्रदम्| सहकाररसो हृद्यः सुरभिः स्निग्धरोचनः| दीपनः पित्तवातघ्नः शुक्रशोणितशुद्धिकृत्||१६८||
🔊 Audio coming soon
ആമ്രം ചൂതം ബാലമസമ്പൂര്ണസ്വരൂപം രസേ കഷായകടുകാമ്ലം, രൂക്ഷം, വാതാസ്രപിത്തകരം ച| പര്യാഗതമതിക്രാന്തപാകം സ്വാദു സാമ്ലം മധുരാമ്ലരസം, ഗുരു, സ്നിഗ്ധം, വാതം നാശയതി, പിത്തം ച ന കരോതി, ഹൃദ്യം, ശ്ലേഷ്മാദികരം ച| സഹകാരാഖ്യാദ്രസ ആമ്രാദേവ നിഷ്കാസ്യതേ| അതോऽത്രോച്യതേ| സഹകാരരസോ ഹൃദ്യത്വാദിഗുണയുക്തഃ|| ൧൬൮||
Adhikarana lavalIPalaguNAH (169) · Śloka 169
കഷായം രോചനം ഹൃദ്യം വാതലം ലവലീഫലമ്||൧൬൯||
कषायं रोचनं हृद्यं वातलं लवलीफलम्||१६९||
🔊 Audio coming soon
ലവലീഫലം കഷായരസം രോചനത്വാദിഗുണയുക്തമ്|| ൧൬൯||
Adhikarana bilvaguNAH (170) · Śloka 170
ഗുര്വഗ്നിസാദകൃദ്ബില്വം ദോഷലം പൂതിമാരുതമ്| പക്വം ബാലം പുനസ്തീക്ഷ്ണം പിത്തലം ലഘുദീപനമ്| വാതശ്ലേഷ്മഘ്നമുഷ്ണം ച സ്നിഗ്ധം ഗ്രാഹ്യുഭയം പരമ്||൧൭൦||
गुर्वग्निसादकृद्बिल्वं दोषलं पूतिमारुतम्| पक्वं बालं पुनस्तीक्ष्णं पित्तलं लघुदीपनम्| वातश्लेष्मघ्नमुष्णं च स्निग्धं ग्राह्युभयं परम्||१७०||
🔊 Audio coming soon
ബില്വം ഗുരു, അഗ്നിസാദകരം, ത്രിദോഷകരം, പൂതിമാരുതം ച| പൂതിഗുണം ദുര്ഗന്ധകരം ച മാരുതമുദ്ഗാരാദൌ കരോതീത്യേവംഗുണം പക്വം ബില്വമ്| ബാലം പുനരപക്വം തീക്ഷ്ണത്വാദിഗുണയുക്തമ്| ഉഭയം ബാലം പക്വം ച സ്നിഗ്ധം പരമത്യര്ഥം ച സംഗ്രഹണമ്|| ൧൭൦||
Adhikarana vRukShAmlakoSAmrayorguNAH (171) · Śloka 171
വൃക്ഷാമ്ലം ഗ്രാഹി രൂക്ഷോഷ്ണം ലഘു ദീപനരോചനമ്| വാതശ്ലേഷ്മഹരം കിഞ്ചിദൂനം കോശാമ്ലജം തതഃ||൧൭൧||
वृक्षाम्लं ग्राहि रूक्षोष्णं लघु दीपनरोचनम्| वातश्लेष्महरं किञ्चिदूनं कोशाम्लजं ततः||१७१||
🔊 Audio coming soon
വൃക്ഷാമ്ലം തിന്തിണീകം സംഗ്രഹണത്വാദിഗുണയുക്തമ്|കോശാമ്രജം ഫലം തഥാവൃക്ഷാമ്ലഗുണൈഃകിഞ്ചിദൂനമ്||൧൭൧||
Adhikarana kara~jjaPalaguNAH (172) · Śloka 172
ഫലം കരഞ്ജം വിഷ്ടമ്ഭി പിത്തശ്ലേഷ്മാവിരോധി ച||൧൭൨||
फलं करञ्जं विष्टम्भि पित्तश्लेष्माविरोधि च||१७२||
🔊 Audio coming soon
കരഞ്ജഫലം വിഷ്ടമ്ഭി, പിത്തശ്ലേഷ്മണി ച ന വിരുദ്ധമ്|| ൧൭൨||
Adhikarana SamIPalaguNAH (173) · Śloka 173
ഗുരൂഷ്ണമധുരം രൂക്ഷം കേശഘ്നം ച ശമീഫലമ്||൧൭൩||
गुरूष्णमधुरं रूक्षं केशघ्नं च शमीफलम्||१७३||
🔊 Audio coming soon
ശമീഫലം മധുരം, രൂക്ഷം, കേശഘ്നം, ഗുരൂഷ്ണവീര്യം ച|| ൧൭൩||
Adhikarana pIluPalaguNAH (174) · Śloka 174
കടുപാകരസം പീലു തീക്ഷ്ണോഷ്ണം ഭേദി പിത്തലമ്| ക്രിമി ഗുല്മോദരഗരപ്ലീഹാര്ശഃ കഫവാതജിത്| സതിക്തം സ്വാദു യത്പീലു നാത്യുഷ്ണം തത്ത്രിദോഷജിത്||൧൭൪||
कटुपाकरसं पीलु तीक्ष्णोष्णं भेदि पित्तलम्| क्रिमि गुल्मोदरगरप्लीहार्शः कफवातजित्| सतिक्तं स्वादु यत्पीलु नात्युष्णं तत्त्रिदोषजित्||१७४||
🔊 Audio coming soon
പീലുഫലം പാകേ രസേ ച കടുകം, തീക്ഷ്ണത്വാദിഗുണയുക്തമ്, ക്രിമ്യാദീന്നാശയതി| മധുരമീഷത്തിക്തം ച ജാത്യാ യത് പീലു തത് നാത്യുഷ്ണവീര്യം, ത്രിദോഷഘ്നം ച|| ൧൭൪||
Adhikarana nIpAdiPalAnAM guNAH (175) · Śloka 175
നീപം ശതാക്ഷികം പ്രാചീനാഗരം തൃണശൂല്യജമ്| അസ്മാദല്പാന്തരഗുണമേങ്ഗുദം സവികങ്കതമ്||൧൭൫||
नीपं शताक्षिकं प्राचीनागरं तृणशूल्यजम्| अस्मादल्पान्तरगुणमेङ्गुदं सविकङ्कतम्||१७५||
🔊 Audio coming soon
നീപാദിവികങ്കതാന്തം ഫലമസ്മാത് സതിക്തസ്വാദുപീലുതോऽല്പാന്തരഗുണം സ്തോകഗുണമിത്യര്ഥഃ| നീപോ ധൂലികദമ്ബഃ പ്രാചീനാഗരകമാമലകസദൃശം കൃഷ്ണലോഹിതമ്|| ൧൭൫||
Adhikarana mAtulu~ggaguNAH (176) · Śloka 176
ത്വക്തിക്തകടുകാ സ്നിഗ്ധാ മാതുലുങ്ഗസ്യ വാതജിത്| ബൃംഹണം മധുരം മാംസം വാതപിത്തഹരം ഗുരു| ലഘു തത്കേസരം കാസശ്വാസഹിധ്മാമദാത്യയാന്| അസ്യശോഷാനിലശ്ലേഷ്മവിബന്ധച്ഛര്ദ്യരോചകാന്| ഗുല്മോദരാര്ശഃശൂലാനി മന്ദാഗ്നിത്വം ച നാശയേത്||൧൭൬||
त्वक्तिक्तकटुका स्निग्धा मातुलुङ्गस्य वातजित्| बृंहणं मधुरं मांसं वातपित्तहरं गुरु| लघु तत्केसरं कासश्वासहिध्मामदात्ययान्| अस्यशोषानिलश्लेष्मविबन्धच्छर्द्यरोचकान्| गुल्मोदरार्शःशूलानि मन्दाग्नित्वं च नाशयेत्||१७६||
🔊 Audio coming soon
മാതുല്ത്ങ്ഗഫലസ്യ ത്വക് രസേ തിക്തകടുകാ, സ്നിഗ്ധാ വാതനാശിനീ ച| മാംസം ത്വചോऽന്തഃ ബൃംഹണം, മധുരം, വാതപിത്തഹരം ഗുരു ച| തസ്യ മാതുലുങ്ഗസ്യ കേസരമന്തര്മാംസഭവം ലഘു കാസാദീംശ്ച നാശയതി (സു൦സൂ൦-൪൬/൧൪൯-൧൫൨)|| ൧൭൬||
Adhikarana bhallAtakaguNAH (177) · Śloka 177
ഭല്ലാതകസ്യ ത്വങ്മാംസ ബൃംഹണം സ്വാദു ശീതലമ്| തദസ്ഥ്യഗ്നിസമം മേധ്യം കഫവാതഹരം പരമ്||൧൭൭||
भल्लातकस्य त्वङ्मांस बृंहणं स्वादु शीतलम्| तदस्थ्यग्निसमं मेध्यं कफवातहरं परम्||१७७||
🔊 Audio coming soon
ഭല്ലാതകസ്യ ത്വക്, മാംസം ച ബൃംഹണത്വാദിഗുണയുക്തമ്| തസ്യ ചാസ്ഥി തൈക്ഷ്ണ്യേനാഗ്നിസമം, മേധായൈ ഹിതമത്യര്ഥം വാതശ്ലേഷ്മഹരമ്|| ൧൭൭||
Adhikarana pArAvatArukayorguNAH (178) · Śloka 178
സ്വാദ്വമ്ലം ശീതമുഷ്ണഞ്ച ദ്വിധാ പാരാവതം ഗുരു| രുച്യമത്യഗ്നിശമനം രുച്യം മധുരമാരുകമ്| പക്വമാശു ജരാം യാതി നാത്യുഷ്ണം ഗുരു ദോഷലമ്||൧൭൮||
स्वाद्वम्लं शीतमुष्णञ्च द्विधा पारावतं गुरु| रुच्यमत्यग्निशमनं रुच्यं मधुरमारुकम्| पक्वमाशु जरां याति नात्युष्णं गुरु दोषलम्||१७८||
🔊 Audio coming soon
പാരാവതം ദ്വിധാ ദ്വിപ്രകാരം മധുരമമ്ലം ച| യഥാസംഖ്യേന മധുരം ശീതവീര്യമമ്ലമുഷ്ണവീര്യമ്| ഉഭയമപി ഗുരു, രുചികരമത്യഗ്നിശമനഞ്ച മധുരമാരുകം രുചികരമ്| പക്വം ച സത് സുജരം, കിഞ്ചിദുഷ്ണവീര്യം, കിഞ്ചിദ് ഗുരു കിഞ്ചിദ്ദോഷലം ച| ദോഷലമപഥ്യമ്| ആരുകം വീരസേനഞ്ച വീരാ ചീനാരുകം തഥാ| വിദ്യാജ്ജാതിവിശേഷേണ തച്ചതുര്വിധമാരുകമ്|| ൧൭൮||
Adhikarana ArdradrAkShAdiguNAH (179) · Śloka 179
ദ്രാക്ഷാപരൂഷകം ചാര്ദ്രമമ്ലം പിത്തകഫപ്രദമ്| ഗുരൂഷ്ണവീര്യം വാതഘ്നം സരം സകരമര്ദകമ്||൧൭൯||
द्राक्षापरूषकं चार्द्रमम्लं पित्तकफप्रदम्| गुरूष्णवीर्यं वातघ्नं सरं सकरमर्दकम्||१७९||
🔊 Audio coming soon
ദ്രാക്ഷാപരൂഷകം ചാര്ദ്രപരൂഷകം കരമര്ദകം ചാമ്ലം സത് പിത്തശ്ലേഷ്മകരം ഗുരുത്വാദിഗുണയുക്തം ച| കരമര്ദകം സുഷേണമ്|| ൧൭൯||
Adhikarana kolAdiguNAH (180) · Śloka 180
തഥാമ്ലം കോലകര്കന്ധുലികുചാമ്രാതകാരുകമ്| ഐരാവതം ദന്തശഠം സത്രുദം മൃഗതിണ്ഡകമ്| നാതിപിത്തകരം പക്വം ശുഷ്കം ച കരമര്ദകമ്||൧൮൦||
तथाम्लं कोलकर्कन्धुलिकुचाम्रातकारुकम्| ऐरावतं दन्तशठं सत्रुदं मृगतिण्डकम्| नातिपित्तकरं पक्वं शुष्कं च करमर्दकम्||१८०||
🔊 Audio coming soon
കോലാദികം മൃഗതിണ്ഡാന്തമമ്ലം സത്തഥേത്യമ്ലക്ഷാദിവദിത്യര്ഥഃ| ഐരാവതം നാഗരങ്ഗം, ദന്തശഠം ജമ്ബീരമ്, കര്കന്ധുര്ഹ്രസ്വബദരീ| കരമര്ദകം പക്വം ശുഷ്കം ച നാത്യര്ഥം പിത്തകരമ്| ശുഷ്കസ്യ കരമര്ദസ്യ ഗുണമാഹ ശുഷ്കമിതി| ചകാരേണ നാതിപിത്തകരമിത്യാകൃഷ്യതേ|| ൧൮൦||
Adhikarana amlikA~gkolayorguNAH (181) · Śloka 181
ദീപനം ഭേദനം ശുഷ്കമമ്ലികാങ്കോലയോഃ ഫലമ്| തൃഷ്ണാശ്രമക്ലമച്ഛേദി ലഘ്വിഷ്ടം കഫവാതയോഃ||൧൮൧||
दीपनं भेदनं शुष्कमम्लिकाङ्कोलयोः फलम्| तृष्णाश्रमक्लमच्छेदि लघ्विष्टं कफवातयोः||१८१||
🔊 Audio coming soon
അമ്ലികാഫലമങ്കോലഫലം ച ശുഷ്കം സദ്ദീപനം, ഭേദനം, തൃഷ്ണാദിനാശനം, കഫവാതയോശ്ച പഥ്യമ്|| ൧൮൧||
Adhikarana likucaguNAH (182) · Śloka 182
ഫലാനാമവരം തത്ര ലികുചം സര്വദോഷകൃത്||൧൮൨||
फलानामवरं तत्र लिकुचं सर्वदोषकृत्||१८२||
🔊 Audio coming soon
സര്വേഷാം ച ഫലാനാമവരമപ്രധാനം ലികുചം ത്രിദോഷകരഞ്ച|| ൧൮൨||
Adhikarana sApavAdaH tyAjyadhAnyashAkaphalanirdeshaH (183) · Śloka 183
ഹിമാനിലോഷ്ണദുര്വാതവ്യലലാലാദിദൂഷിതമ്| ജന്തുജുഷ്ടം ജലേ മഗ്നമഭൂമിജമനാര്തവമ്| അന്യധാന്യയുതം ഹീനവീര്യം ജീര്ണതയാऽതി ച| ധാന്യം ത്യജേത്തഥാ ശാകം രൂക്ഷസിദ്ധമകോമലമ്| അസഞ്ജാതരസം തദ്വച്ഛുഷ്കം ചാന്യത്ര മൂലകാത്| പ്രായേണ ഫലമപ്യേവം തഥാമം ബില്വവര്ജിതമ്||൧൮൩||
हिमानिलोष्णदुर्वातव्यललालादिदूषितम्| जन्तुजुष्टं जले मग्नमभूमिजमनार्तवम्| अन्यधान्ययुतं हीनवीर्यं जीर्णतयाऽति च| धान्यं त्यजेत्तथा शाकं रूक्षसिद्धमकोमलम्| असञ्जातरसं तद्वच्छुष्कं चान्यत्र मूलकात्| प्रायेण फलमप्येवं तथामं बिल्ववर्जितम्||१८३||
🔊 Audio coming soon
ഇത്യന്നസ്വരൂപവിജ്ഞാനനിഷ്പത്തൌ ധാന്യാദികമന്നം സമാഹൃത്യ ഹിമാനിലേത്യാദിനോച്യതേ| ഏവംവിധം ധാന്യം ത്യജേത്| ഹിമാദിദൂഷിതമനിലേനാതിവൃദ്ധേന കേദാരസ്ഥം ദൂഷിമുഷ്ണേന ചാതപാദിനാ ദുര്വാതേന ച പുരോവാതാദിനാ| തഥാ വ്യാലാനാം സര്പാദീനാം ലാലയാ ദൂഷിതമ്| ആദിഗ്രഹണേന ശവകോഥാദീനാം ഗ്രഹണമ്| തഥാ ജന്തുഭിഃ ക്രിമ്യാദിഭിര്ജുഷ്ടം സേവിതമ്| ജലേ മഗ്നമാശിഖമ്| അഭൂമൌ വിപരീതഭൂമൌ ജാതമഭൂമിജമ്| യാ യസ്യ ധാന്യസ്യോചിതാ ഭൂമിസ്തതോऽന്യാ വിപരീതാ| തഥാ അനാര്തവമപ്രാപ്തസമയമ്| യസ്മിന്നൃതൌ യസ്യ ധാന്യസ്യോത്പത്തിഃ പ്രസിദ്ധാ തതോऽന്യസ്മിന്നുത്പാദിതമിത്യര്ഥഃ| തല്ലക്ഷണം ച രസാദീനാമപരിപൂര്ണത്വേന വിജ്ഞേയമ്| അന്യേന ച വിജാതീയേന ധാന്യേന സംയുക്തം കേദാരേ ജാതമ്| അതിജീര്ണതയാ അതിപുരാണത്വേന ച ഹീനവീര്യം നഷ്ടശക്തി| ഏവംവിധം ധാന്യം ത്യജേത്| തഥാ ശാകമപി ത്യജേത്| കീദൃശം രൂക്ഷസിദ്ധം രൂക്ഷമേവ സിദ്ധം രൂക്ഷസിദ്ധം നിഃസ്നേഹസിദ്ധമിത്യര്ഥഃ| അഥവാ രൂക്ഷേണ കാഞ്ചികാദിനാ സിദ്ധം രൂക്ഷസിദ്ധമ്| അകോമലമ് കഠിനമ്| സ്വഭാവതഃ സംസ്കാരതോ വാ| അസഞ്ജാതസമപരിപൂര്ണസ്വരൂപമിത്യര്ഥഃ| തഥാ സര്വം ശാകം ശുഷ്കം ത്യജേത്| മൂലകം വര്ജയിത്വാ| പ്രായേണ ബാഹുല്യേന ഫലമപ്യേവംവിധം ത്യജേത്| ദ്രാക്ഷാദേശ്ച ശുഷ്കസ്യാപി പ്രയോഗോ ദൃശ്യത ഇതി ജ്ഞാപനാര്ഥം പ്രായോഗ്രഹണമ്| തഥാ ഫലം സര്വമാമമപ്രാപ്തപാകം ത്യജേത്| ബില്വം തു വര്ജയിത്വാ| തസ്യാമസ്യാപി പ്രയോഗഃ| അത്ര യഥായോഗം പൂര്വവദ്യോജ്യമ്| അത്രാപി ഫലാനാമപ്രസിദ്ധാനാം ച യേഷാം നാമാനി നോക്താനി താനി നാനാദേശകുലേഭ്യോऽപഭ്രംശസംസ്കാരാദിനാധിഗന്തവ്യാനി| ഇതി ഫലവര്ഗഃ|| ൧൮൩||
Adhikarana (7) mAtrAdivargaH prakaraNopasaMhAraH (184) · Śloka 184
ശകശിമ്ബിലപക്വാന്നമാംസശാകഫലാശ്രയൈഃ| വര്ഗൈരന്നൈകദേശോऽയം ഭൂയിഷ്ഠമുപയോഗവാന്| നിര്ദിഷ്ടോ രസവീര്യാദ്യൈര്യഥാസ്വം കര്മസാധനേ||൧൮൪||
शकशिम्बिलपक्वान्नमांसशाकफलाश्रयैः| वर्गैरन्नैकदेशोऽयं भूयिष्ठमुपयोगवान्| निर्दिष्टो रसवीर्याद्यैर्यथास्वं कर्मसाधने||१८४||
🔊 Audio coming soon
ശൂകാധാന്യാദിനാമാശ്രയൈഃ ഷഡ്ഭിര്വര്ഗൈരയമന്നസ്യാഹാരസ്യൈകദേശഃ സ്തോകമാത്രം നിര്ദിഷ്ട ഇതി സന്ധേയഃ| കിമ്ഭൂതോऽന്നൈകദേശഃ? ഭൂയിഷ്ഠം പ്രാചുര്യേണോപയോഗോ യസ്യാസ്തി| കഥം നിര്ദിഷ്ടഃ? രസവീര്യവിപാകപ്രഭാവസംസ്കാരാദിഭിഃ| യഥാസ്വം കര്മസാധനേ യഥാത്മീയകാര്യകര്തൃത്വേ|| ൧൮൪||
Adhikarana mAtrAdivaSAt hitAhitasyABimatavastunaH niravaSeSheNa guNakathanaM duSSakam (185) · Śloka 185
ന ശക്യം വിസ്തരേണാപി വക്തും സര്വം തു സര്വഥാ| ഹിതാഹിതത്വേऽപ്യേകാന്തനിയമോऽസ്മാദനിശ്ചിതഃ| മാത്രായോഗക്രിയാദേശകാലാവസ്ഥാദിഭേദതഃ| തതസ്തതോ യതോ ദൃഷ്ടാസ്തേ തേ ഭാവാസ്തഥാ തഥാ||൧൮൫||
न शक्यं विस्तरेणापि वक्तुं सर्वं तु सर्वथा| हिताहितत्वेऽप्येकान्तनियमोऽस्मादनिश्चितः| मात्रायोगक्रियादेशकालावस्थादिभेदतः| ततस्ततो यतो दृष्टास्ते ते भावास्तथा तथा||१८५||
🔊 Audio coming soon
ഏകദേശഃ കിമര്ഥമുക്ത ഇത്യത ആഹ- ന ശക്യമിത്യാദി| സര്വം വസ്തുജാതം സര്വഥാ സര്വേണ പ്രകാരേണാപി വക്തും ന ശക്യമ്| മഹതാऽപി ഗ്രന്ഥസമ്ഭാരേണ ന ശക്യം, കിമുത സംഗ്രഹേണേത്യപിശബ്ദാര്ഥഃ| സര്വഭാവാനാം ച ശരീര ഇദം ഹിതമിദമഹിതമിതി നിയമോऽനിശ്ചിതഃ| കസ്മാദനിശ്ചിതഃ? യതോ യസ്മാത്തേ നാനാവിധാ ഭാവാസ്തതോ മാത്രാസംയോഗക്രിയാദേശകാലസ്വഭാവവിഷയാവസ്ഥാക്രമാദീനാം ഭേദാസ്തഥാ തഥാ തേന തേന പ്രകാരേണ നാനാവിധൈര്വിശേഷൈര്ദൃഷ്ടാഃ| അതോऽനിശ്ചിതഃ| തേനൈതദുക്തം ഭവതി- പഥ്യമപി മാത്രാദിവിശേഷാദപഥ്യതാം യാതി അപഥ്യഞ്ച പഥ്യതാമിതി||൧൮൫||
Adhikarana mAtrAviSeShodAharaNAni (186) · Śloka 186
മാത്രയാ സേവിതം മദ്യം ഹന്തി രോഗാംസ്തദുദ്ഭവാന്| നിഷേവ്യമാണം തിലശോ വിഷമപ്യമൃതായതേ| ഹീനാതിമാത്രമശനം മരുന്നിചയകോപനമ്| ഭജേതേ വിഷരുപത്വം തുല്യാംശേ മധുസര്പിഷീ||൧൮൬||
मात्रया सेवितं मद्यं हन्ति रोगांस्तदुद्भवान्| निषेव्यमाणं तिलशो विषमप्यमृतायते| हीनातिमात्रमशनं मरुन्निचयकोपनम्| भजेते विषरुपत्वं तुल्यांशे मधुसर्पिषी||१८६||
🔊 Audio coming soon
മാത്രയാ സേവിതമിത്യാദിനാ ചൈതദേവ സവിസ്തരമുച്യതേ-മദ്യോദ്ഭവാന് രോഗാംസ്തദേവ മദ്യം വിശിഷ്ടയാ മാത്രയാ പീതം നാശയതി| തഥാ ച വക്ഷ്യതി- `ഹീനമിഥ്യാതിപീതേന'(ച൦-൮) ഇത്യാദി| ഇതി മാത്രാകൃതോ വിശേഷഃ| വിഷം മാരണാത്മകമപി തിലമാത്രാഭ്യാസേന സേവിതമമൃതത്വം യാതീതി മാത്രാകൃതോ വിശേഷഃ| ഹീനമാത്രം സ്വല്പം ഭോജനം മരുതോ വായോഃ കോപനമ്| അതിമാത്രം നിചയസ്യ സന്നിപാതസ്യ കോപനമ്| സ്വാസ്ഥ്യകരസ്യാപ്യാഹാരസ്യ മാത്രയാ വിശേഷഃ| മധുസര്പിഷീ സ്വരൂപേണാവിരുദ്ധേ സമമാത്രേ വിഷരൂപത്വം ഭജേതേ ഇതി മാത്രാകൃതോ വിശേഷഃ|| ൧൮൬||
Adhikarana saMyogaviSeShodAharaNam (187) · Śloka 187
ക്ഷാരോऽമ്ലരസസംയോഗോ മധുരീഭവതി ക്ഷണാത്| ഉത്തുണ്ഡകസ്യാസ്തിന്ദുകേന തിക്തതാ മധുരായതേ| ഹിങ്ഗുര്ഗൈരികസിന്ധൂത്ഥം ഗന്ധവര്ണരസാധികമ്| പൂഗതാമ്ബൂലശങ്ഖേഭ്യോ ഗന്ധവര്ണരസോദ്ഭവഃ| കോദ്രവോ ഹന്ത്യസൃക്പിത്തം കരോത്യേവ വിദാഹിഭിഃ| കുഷ്ഠം തത്കാര്യപി തിലോ ഹന്തി ഭല്ലാതകൈഃ സഹ| ഗുഡഃ കര്താഗ്നിസാദസ്യ സ ഹിനസ്ത്യഭയാദിഭിഃ| തൃഷ്യത്യഗ്നേഃ സമദനം സര്പിരപ്യുപദിശ്യതേ| ജീവനീയമപി ക്ഷീരം വിഷലേശേന മൃത്യവേ| തുല്യേ അപി ഹതോऽന്യോന്യം വിഷേ സ്ഥാവരജങ്ഗമേ| സക്തവോ വാതലാ രൂക്ഷാഃ പീതാസ്തേ തര്പയന്തി തു||൧൮൭||
क्षारोऽम्लरससंयोगो मधुरीभवति क्षणात्| उत्तुण्डकस्यास्तिन्दुकेन तिक्तता मधुरायते| हिङ्गुर्गैरिकसिन्धूत्थं गन्धवर्णरसाधिकम्| पूगताम्बूलशङ्खेभ्यो गन्धवर्णरसोद्भवः| कोद्रवो हन्त्यसृक्पित्तं करोत्येव विदाहिभिः| कुष्ठं तत्कार्यपि तिलो हन्ति भल्लातकैः सह| गुडः कर्ताग्निसादस्य स हिनस्त्यभयादिभिः| तृष्यत्यग्नेः समदनं सर्पिरप्युपदिश्यते| जीवनीयमपि क्षीरं विषलेशेन मृत्यवे| तुल्ये अपि हतोऽन्योन्यं विषे स्थावरजङ्गमे| सक्तवो वातला रूक्षाः पीतास्ते तर्पयन्ति तु||१८७||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷാരോऽമ്ലസംയോഗേന മധുരത്വം യാതീതി സംയോഗവിശേഷഃ| തിന്ദുകേന സംയുക്തായാ ഉത്തുണ്ഡക്യാസ്തിക്തത്വം മധുരത്വമിവ യാതീതി സംയോഗവിശേഷഃ| ഹിങ്ഗുഗൈരികസിംധൂത്ഥം ച മിശ്രീഭൂതം ഗന്ധേന, വര്ണേന, രസേന ചാധികം ഭവതി| ഹിങ്ഗുസംയോഗേ രസവര്ണവിശേഷേണാവിജ്ഞാതമപി ഗന്ധേന ഗൈരികസൈന്ധവേ അഭിഭവതി| ഗൈരികമപി വര്ണേന ഹിങ്ഗുസൈന്ധവേ| സൈന്ധവമപി രസേന ഹിങ്ഗുഗൈരികേ ഇതി സംയോഗവിശേഷഃ| പൂഗഫലതാമ്ബൂലകിസലയശങ്ഖസംയോഗേ പ്രത്യേകാസമ്ഭവവിലക്ഷണവര്ണാദ്യുദ്ഭവ ഇതി സംയോഗവിശേഷഃ| കോദ്രവോ രക്തപിത്തഘ്നോ വിദാഹിഭിഃ സംയുക്തോ യോഗവാഹിത്വാദ്രക്തപിത്തം കരോതീതി സംയോഗവിശേഷഃ| ലീനദോഷോത്ക്ലേശേന കുഷ്ഠകാര്യപി തിലഃ ഭല്ലാതകൈഃ സംയുക്തോ ലീനദോഷോത്ക്ലേശനാത് കുഷ്ഠം ഹന്തീതി സംയോഗവിശേഷഃ| അഗ്നിസാദകരോऽപി ഗുഡഃ ഹരീതകീശുണ്ഠീപ്രഭൃതിഭിഃ സംയുക്തസ്തം ന കരോതീതി സംയോഗവിശേഷഃ| തൃഷി തൃഷ്ണായാമത്യഗ്നേഃ ദീപനമപി ഘൃതം സമധൂച്ഛിഷ്ടം പഥ്യമിതി സംയോഗവിശേഷഃ| ദീപനസ്യോപശോഷകത്വാത്തൃഷ്യപഥ്യത്വമ്| ക്ഷീരം ജീവനീയം പ്രാണധാരകമപി വിഷലേശേ ദേഹസ്ഥിതേऽപി തം മാരയതി| വിഷലേശോ വിഷഭുക്തസ്യ ശോധനാദിനാവശേഷഃ| സ്ഥാവരജങ്ഗമേ വിഷേ തുല്യേ സദൃശേ അപി മാരണാത്മകത്വേന ശരീരസ്ഥിതേ അപി പരസ്പരം നാശകാരണേ| സ്ഥാവരം വിഷം ജങ്ഗമേന ദംഷ്ട്രാദിസമ്ഭവേന വിഷേണ സംയോഗേ നശ്യതി, ജങ്ഗമം സ്ഥാവരവിഷേണേതി സംയോഗവിശേഷഃ| സക്തവോ രൂക്ഷാ വാതലാശ്ച സന്തോ ജലമിശ്രിതാഃ പീതാസ്തര്പണാ ഇതി സംയോഗവിശേഷഃ|| ൧൮൭||
Adhikarana svabhAvavisheShodAharaNam (188) · Śloka 188
വിനാപി ചോപയോഗേന മണിമന്ത്രാദികാര്യകൃത്||൧൮൮||
विनापि चोपयोगेन मणिमन्त्रादिकार्यकृत्||१८८||
🔊 Audio coming soon
മണിമന്ത്രാദികം ഗുഡൂച്യാദിവദനുപയുക്തമപി ജ്വരാദീഞ്ഛമയതീതി സ്വഭാവവിശേഷഃ|| ൧൮൮||
Adhikarana saMskAravisheShodAharaNam (189) · Śloka 189
ആര്ദ്രകാജ്ജായതേ ശുണ്ഠീ സംസ്കാരേണ ലഘീയസീ| ലഘുഭ്യോऽപി ഹി സക്തുഭ്യോ ഗുരവഃ സിദ്ധപിണ്ഡികാഃ||൧൮൯||
आर्द्रकाज्जायते शुण्ठी संस्कारेण लघीयसी| लघुभ्योऽपि हि सक्तुभ्यो गुरवः सिद्धपिण्डिकाः||१८९||
🔊 Audio coming soon
ആര്ദ്രകാച്ഛുണ്ഠ്യാ സമ്ഭവഃ| തസ്യാസ്തു ലഘുത്വം സംസ്കാരവിശേഷഃ| സ്വഭാവലഘുഭിഃ സക്തുഭിഃ, കൃതാഃ സിദ്ധപിണ്ഡികാ ഗുരവ ഇതി സംസ്കാരവിശേഷഃ|| ൧൮൯||
Adhikarana kriyAsvabhAvavisheShodAharaNam (190) · Śloka 190
ഭൃഷ്ടഃ ക്ഷുണ്ണോऽപി പൃഥുകോ രക്തശാലേര്ലഘോര്ഗുരുഃ||൧൯൦||
भृष्टः क्षुण्णोऽपि पृथुको रक्तशालेर्लघोर्गुरुः||१९०||
🔊 Audio coming soon
സ്വഭാവലഘുനോऽപി രക്തശാലേഃ സമ്ഭൂതോ ഭൃഷ്ടഃ മുസലച്ഛിന്നശ്ച പൃഥുകഃ ഗുരുത്വം യാതീതി ക്രിയാസ്വഭാവകൃതോ വിശേഷഃ|| ൧൯൦||
Adhikarana kriyAvisheShodAharaNam (191) · Śloka 191
ശാലിഃ പിഷ്ടോ ഗരീയസ്ത്വം ഗോധൂമാദപി ഗച്ഛതി||൧൯൧||
शालिः पिष्टो गरीयस्त्वं गोधूमादपि गच्छति||१९१||
🔊 Audio coming soon
ലഘുഃ ശാലിരപി പിഷ്ടോऽപിഷ്ടാത് സ്വഭാവഗുരുതോ ഗോധൂമാദപ്യധികം ഗുരുത്വം യാതീതി ക്രിയാവിശേഷഃ|| ൧൯൧||
Adhikarana saMskAravisheShodAharaNam (192) · Śloka 192
ലഘു പിത്തഹരാ ലാജാ വ്രീഹിതോ ഗുരുപിത്തലാത്| സംഗ്രാഹിണോ ലഘുര്മുദ്ഗാത്കുല്മാഷോ ഭേദനോ ഗുരുഃ| ആമം ഗ്രാഹിതരം തക്രം നാഗരീകൃതമാര്ദ്രകമ്||൧൯൨||
लघु पित्तहरा लाजा व्रीहितो गुरुपित्तलात्| संग्राहिणो लघुर्मुद्गात्कुल्माषो भेदनो गुरुः| आमं ग्राहितरं तक्रं नागरीकृतमार्द्रकम्||१९२||
🔊 Audio coming soon
വ്രീഹിതഃ പിത്തകരാത് ഗുരോശ്ച സമ്ഭൂതാ ലാജാ ലഘവഃ, പിത്തഹരാശ്ചേതി സംസ്കാരവിശേഷഃ| സംഗ്രഹണഃ സ്വഭാവാല്ലഘുനശ്ച മുദ്ഗാജ്ജാതഃ കുല്മാഷോ ഭേദിത്വം ഗുരുത്വം ച യാതീതി സംസ്കാരവിശേഷഃ| കുല്മാഷോऽല്പസ്വിന്നാനി സസ്യാനി| ആമം തക്രമതിസംഗ്രഹണം പക്വം ക്വഥിതം കിഞ്ചിത്സംഗ്രഹണമിതി സംസ്കാരവിശേഷഃ| നാഗരീകൃതം ശുണ്ഠിതം പ്രാപിതമാര്ദ്രകമതിസംഗ്രഹണം തഥാസ്വരൂപമിതി സംസ്കാരവിശേഷഃ|| ൧൯൨||
Adhikarana saMyogasaMskAraviSeShodAharaNAni (193) · Śloka 193
ഗുഡാത്തോയാച്ച സുതരാം മൂത്രലം ഗുരു പാനകമ്||൧൯൩||
गुडात्तोयाच्च सुतरां मूत्रलं गुरु पानकम्||१९३||
🔊 Audio coming soon
ഗുഡേന മൂത്രലേന തോയേന ച മൂത്രലേന കൃതം പാനകമതിമൂത്രലമതിഗുരു ച കാരണാപേക്ഷയേതി സംയോഗസംസ്കാരവിശേഷഃ|| ൧൯൩||
Adhikarana kriyAsaMyogavisheShodAharaNam (194) · Śloka 194
ഗരീയോ ഗുഡദധ്യുത്ഥാ രസാലാ ചാതിശുക്രലാ||൧൯൪||
गरीयो गुडदध्युत्था रसाला चातिशुक्रला||१९४||
🔊 Audio coming soon
ഗുഡോ ദധി ചാതിഗുരു, തത്കൃതാ രസാലാ ചാതിഗുരുതരാ, സാ ത്വതിശുക്രലേതി ക്രിയാസംയോഗവിശേഷഃ|| ൧൯൪||
Adhikarana kriyAvisheShodAharaNam (195) · Śloka 195
ദണ്ഡാഭിമഥനാദ്ദധ്നോ ഗുരുണശ്ചാതിശോഫദാത്| അനുദ്ധൃതസ്നേഹമപി തക്രം ശോഫഹരം ലഘു||൧൯൫||
दण्डाभिमथनाद्दध्नो गुरुणश्चातिशोफदात्| अनुद्धृतस्नेहमपि तक्रं शोफहरं लघु||१९५||
🔊 Audio coming soon
ഗുരുണഃ ശോഫകരാച്ച ദധ്നോ ദണ്ഡമന്ഥനേനൈവ സസ്നേഹമപി തക്രം ലഘു ശോഫഹരം ചേതി ക്രിയാവിശേഷഃ|| ൧൯൫||
Adhikarana svabhAvavisheShodAharaNam (196) · Śloka 196
സര്പിഃ സ്നിഗ്ധതരം ഹന്തി നാര്ദിതം നവനീതവത്||൧൯൬||
सर्पिः स्निग्धतरं हन्ति नार्दितं नवनीतवत्||१९६||
🔊 Audio coming soon
അര്ദിതം വാതം ച തസ്യ ചാതിസ്നിഗ്ധത്വേനാതിവിപരീതം ഘൃതം ന തഥാ വിനാശസമര്ഥം യഥാ തദൂനം നവനീതമിതി സ്വഭാവവിശേഷഃ|| ൧൯൬||
Adhikarana saMskAravisheShodAharaNam (197) · Śloka 197
ചക്ഷുഷ്യോऽപി ഹി ഗോധൂമസ്തൈലപക്വസ്തു ദൃഷ്ടിഹാ| മൂലകം ദോഷജനനം സിദ്ധം തു തദദോഷലമ്| ഉഷ്ണം വിഷീഭവത്യേവ വിഷഘ്നമപി മാക്ഷികമ്||൧൯൭||
चक्षुष्योऽपि हि गोधूमस्तैलपक्वस्तु दृष्टिहा| मूलकं दोषजननं सिद्धं तु तददोषलम्| उष्णं विषीभवत्येव विषघ्नमपि माक्षिकम्||१९७||
🔊 Audio coming soon
ഗോധൂമശ്ചക്ഷുഷ്യോऽപി തൈലപക്വോ ദൃഷ്ടിനാശന ഇതി സംയോഗസംസ്കാരവിശേഷഃ| ആമമൂലകം ത്രിദോഷകരം ന തഥാഗ്നിസിദ്ധമിതി സംസ്കാരവിശേഷഃ| വിഷനാശനമപി മാക്ഷികമുഷ്ണം സത് വിഷീഭവതീതി സംസ്കാരവിശേഷഃ|| ൧൯൭||
Adhikarana pAtraviSeShodAharaNAni (198) · Śloka 198
ദുര്ഭാജനസ്ഥാ ദ്രാക്ഷാമ്ലാ ദോഷലാ ച പ്രജായതേ||൧൯൮||
दुर्भाजनस्था द्राक्षाम्ला दोषला च प्रजायते||१९८||
🔊 Audio coming soon
ദ്രാക്ഷാ ദുര്ഭാജനേ ലോഹാദികൃതേ സ്ഥിതാമ്ലത്വം ത്രിദോഷകരത്വം ച യാതീതി പാത്രവിശേഷഃ|| ൧൯൮||
Adhikarana viruddhakriyAprayogaviSeShodAharaNam (199) · Śloka 199
ശ്ലഖ്ശ്ണശുഷ്കഘനോ ലേപശ്ചന്ദനസ്യാപി ദാഹകൃത്| ത്വഗ്ഗതസ്യോഷ്മണോ രോധാച്ഛീതകൃത്ത്വന്യഥാऽഗുരോഃ||൧൯൯||
श्लख्श्णशुष्कघनो लेपश्चन्दनस्यापि दाहकृत्| त्वग्गतस्योष्मणो रोधाच्छीतकृत्त्वन्यथाऽगुरोः||१९९||
🔊 Audio coming soon
ചന്ദനസ്യാതിദാഹനാശനസ്യ ലേപഃ ശ്ലക്ഷ്ണഃ ശുഷ്കോ ഘനശ്ച ത്വഗൂഷ്മണോ രോധാദ്ദാഹനാശനേ ന സമര്ഥഃ| അഗുരോശ്ചോഷ്ണസ്പര്ശവീര്യസ്യാപി| അതശ്ചന്ദനലേപസ്വരുപാദന്യഥാ വൈപരീത്യേന ലേപഃ പുരുഷഃ ആര്ദ്രഃ തനുശ്ച ശീതകൃദിതി ക്രിയാപ്രയോഗവിശേഷഃ (ച൦ ചി൦-൩൦/൩൨൪, ച൦ ചി൦-൩/൧൭൪, ൧൭൪-ചക്രദത്തടീകാ)|| ൧൯൯||
Adhikarana kriyAsvaBAvavisheShodAharaNam (200) · Śloka 200
മേധ്യസ്തിലഃ സ്പര്ശശീതോ മേധ്യം തൈലം ഖലോ ഹിമഃ| തസ്യൈവ ശ്ലേഷ്മകാരിത്വം ന തൈലസ്യ ഖലസ്യ വാ||൨൦൦||
मेध्यस्तिलः स्पर्शशीतो मेध्यं तैलं खलो हिमः| तस्यैव श्लेष्मकारित्वं न तैलस्य खलस्य वा||२००||
🔊 Audio coming soon
തിലോ മേധ്യഃ പുഷ്ടികരഃ സ്പര്ശശീതലശ്ച| തൈലം മേധ്യമ്| ഖലസ്തൈലഖലഃ ശീതവീര്യയുക്തഃ| ത്രീണ്യപി ശ്ലേഷ്മസദൃശാനി| തില ഏവ ശ്ലേഷ്മകരോ ന ഖലതൈലേ ഇതി ക്രിയാസ്വഭാവവിശേഷഃ|
Adhikarana svaBAvavisheShodAharaNam (201) · Śloka 201
ദധ്നി ശ്വയഥുകാരിത്വം ന തക്രനവനീതയോഃ||൨൦൧||
दध्नि श्वयथुकारित्वं न तक्रनवनीतयोः||२०१||
🔊 Audio coming soon
ദധ്നി സ്നിഗ്ധേ ശ്വയഥുകാരിത്വം ദൃഷ്ടമ്| തക്രനവനീതയോസ്തദ്വികാരയോഃ സ്നിഗ്ധയോരപി ന ദൃഷ്ടമിതി സ്വഭാവവിശേഷഃ|| ൨൦൧||
Adhikarana deshavisheSheShu sAtmyavisheShodAharaNAni (202) · Śloka 202
ദേശവിശേഷേഷു സാത്മ്യവിശേഷോദാഹരണാനി ഭൂമിസാത്മ്യം ദധിക്ഷീരകരീരം മരുവാസിഷു| ക്ഷാരഃ പ്രാച്യേഷു മത്സ്യാസ്തു സൈന്ധവേഷ്വശ്മകേഷു തു| തൈലാമ്ലഃ കന്ദമൂലാനി മലയേ കോങ്കണേ പുനഃ| പേയാ മന്ഥ ഉദീച്യേഷു ഗോധൂമോऽവന്തിഭൂമിഷു| ബാഹ്ലികാ ബാഹ്ലവാശ്ചീനാഃ ശൂലികാ യവനാഃ ശകാഃ| മാംസഗോധൂമമാര്ദ്വീകശസ്ത്രവൈശ്വാനരോചിതാഃ||൨൦൨||
देशविशेषेषु सात्म्यविशेषोदाहरणानि भूमिसात्म्यं दधिक्षीरकरीरं मरुवासिषु| क्षारः प्राच्येषु मत्स्यास्तु सैन्धवेष्वश्मकेषु तु| तैलाम्लः कन्दमूलानि मलये कोङ्कणे पुनः| पेया मन्थ उदीच्येषु गोधूमोऽवन्तिभूमिषु| बाह्लिका बाह्लवाश्चीनाः शूलिका यवनाः शकाः| मांसगोधूममार्द्वीकशस्त्रवैश्वानरोचिताः||२०२||
🔊 Audio coming soon
ഭൂമിസാത്മ്യം ദേശവിശേഷാശ്രയം പ്രാണിനാം പഥ്യമ്| യഥാ മരുവാസിഷു ദധ്യാദികം, പ്രാച്യേഷു യത്കിഞ്ചിത്ക്ഷാരം ലവണാദി, സിന്ധുദേശജേഷു മത്സ്യാഃ, അശ്മകേഷു തൈലം, അമ്ലശ്ച രസഃ സാത്മ്യം, മലയപര്വതേ കന്ദാനി മൂലാനി ച, കോങ്കണേ സാത്മ്യം പേയാ, ഉദീച്യേഷു സാത്മ്യം മന്ഥോ, അവന്തിഭൂമിഷു സാത്മ്യം ഗോധൂമഃ, ബാഹ്ലികാദീനാം മാംസാദികം പഥ്യമിതി ദേശവിശേഷഃ|| ൨൦൨||
Adhikarana dehasAtmyAsAtmyodAharaNAni (203) · Śloka 203
ദേഹസാത്മ്യം ഘൃതം ക്ഷീരം മദ്യം മാംസം ച കസ്യചിത്| പേയാ യൂഷോ രസോऽന്യസ്യ ഗോധൂമോऽന്യസ്യ ശാലയഃ| അഹിതൈരപി തേഷാം ച തൈരേവോപഹിതം ഹിതമ്||൨൦൩||
देहसात्म्यं घृतं क्षीरं मद्यं मांसं च कस्यचित्| पेया यूषो रसोऽन्यस्य गोधूमोऽन्यस्य शालयः| अहितैरपि तेषां च तैरेवोपहितं हितम्||२०३||
🔊 Audio coming soon
സാത്മ്യമാജന്മ ദേഹ ഉചിതമഭ്യസ്തത്വാത് സ്വാസ്ഥ്യഹേതുഃ| ദേഹസാത്മ്യം യഥാ-കസ്യചിദ് ഘൃതം, കസ്യചിന്മാംസം, കസ്യചിന്മദ്യം, കസ്യചിത്പേയാ, അന്യസ്യ സൂപഃ, അന്യസ്യ ശാലിഃ, അന്യസ്യാന്യഃ| യസ്യ ച യത് സാത്മ്യം തസ്യ രോഗിണോऽന്നപാനൌഷധാദികം തേനൈവ സാത്മ്യേനാപഥ്യേനാപ്യുപഹിതം മിശ്രിതം ഹിതമ്|| ൨൦൩||
Adhikarana svaBAvavisheShodAharaNam (204) · Śloka 204
അന്നപാനൌഷധം ദോഷമാത്രാകാലാദ്യപേക്ഷയാ| സാത്മ്യം ഹ്യാശു ബലം ധത്തേ നാതിദോഷഞ്ച ബഹ്വപി||൨൦൪||
अन्नपानौषधं दोषमात्राकालाद्यपेक्षया| सात्म्यं ह्याशु बलं धत्ते नातिदोषञ्च बह्वपि||२०४||
🔊 Audio coming soon
ദോഷാദീനപേക്ഷ്യ കസ്മിംശ്ചിദ്ദോഷാദ്യവസ്ഥാവിശേഷേ സാത്മ്യോപഹിതമപ്യഹിതം ഹിതമിതി ജ്ഞാപയതീതി സ്വഭാവവിശേഷഃ| സാത്മ്യമിശ്രിതമൌഷധാദികം കിമര്ഥം ക്രിയത ഇത്യാഹ- സാത്മ്യം ഹ്യാശു ശീഘ്രമേവ ബലം കരോതി| ബഹു ചോപയുക്തം നാതിദോഷകരമ്| ഗതമാനുഷങ്ഗികമ്|
Adhikarana dehavisheShodAharaNam (205) · Śloka 205
സ്രംസനം സത് പയോ ഗവ്യം ഭവതി ഗ്രാഹി കസ്യചിത്||൨൦൫||
स्रंसनं सत् पयो गव्यं भवति ग्राहि कस्यचित्||२०५||
🔊 Audio coming soon
സ്വരൂപേണ സ്രംസനം സദ് ഗവ്യം ക്ഷീരം കസ്യചിത് സങ്ഗ്രാഹകതാം യാതീതി ദേഹവിശേഷഃ| തത്ര കഫപ്രധാനസ്യ സങ്ഗ്രഹണം ഭവതി| പിത്തപ്രധാനസ്യ ഭേദനമ് (അ൦സം൦സൂ൦-൨൭)|| ൨൦൫||
Adhikarana prakRutivisheShaH (206) · Śloka 206
മന്ദോऽഗ്നിര്ഭവതി പ്രായഃ കഫവായോത്തരേ ഹിമേ||൨൦൬||
मन्दोऽग्निर्भवति प्रायः कफवायोत्तरे हिमे||२०६||
🔊 Audio coming soon
തഥാ പ്രായേണ സര്വോ വാതശ്ലേഷ്മാധികോ ഹിമേ കാലേ ശീതേന വാതശ്ലേഷ്മാധിക്യാന്മന്ദാഗ്നിര്ഭവതീതി പ്രകൃതിവിശേഷഃ|| ൨൦൬||
Adhikarana dehavisheShodAharaNam,avasthAvisheShodAharaNam (207) · Śloka 207
വിഷഘ്നേനാപി പയസാ ദേഹേऽഹേര്വധതേ വിഷമ്| സ്ഥൂലസ്ഥവിരബാലാദൌ വമനാദി നിഷിധ്യതേ||൨൦൭||
विषघ्नेनापि पयसा देहेऽहेर्वधते विषम्| स्थूलस्थविरबालादौ वमनादि निषिध्यते||२०७||
🔊 Audio coming soon
സ്ഥൂലാദീനാം വമനാദികം പ്രതിഷിദ്ധമിത്യവസ്ഥാവിശേഷഃ|| ൨൦൭||
Adhikarana svabhAvavisheShodAharaNam (208) · Śloka 208
തക്രമാമം കഫം കോഷ്ഠേ ഹന്തി കണ്ഠേ കരോതി തു| വാതഹൃത്വേऽപി മൃദ്വീകഖര്ജൂരം കോഷ്ഠവാതകൃത്||൨൦൮||
तक्रमामं कफं कोष्ठे हन्ति कण्ठे करोति तु| वातहृत्वेऽपि मृद्वीकखर्जूरं कोष्ठवातकृत्||२०८||
🔊 Audio coming soon
ആമപക്വം തക്രം കോഷ്ഠേ കഫം നാശയതി, കണ്ഠേ തു കരോതീതി സ്വഭാവവിശേഷഃ| ദ്രാക്ഷാഖര്ജൂരം വാതഹരമപി കോഷ്ഠേ വാതം കരോതീതി സ്വഭാവവിശേഷഃ|| ൨൦൮||
Adhikarana viShayavisheShodAharaNAni (209) · Śloka 209
നാതിപഥ്യഃ ശിഖീ പഥ്യഃ ശ്രോത്രസ്വരവയോദൃശാമ്||൨൦൯||
नातिपथ्यः शिखी पथ्यः श्रोत्रस्वरवयोदृशाम्||२०९||
🔊 Audio coming soon
മയൂരഃ സ്വാസ്ഥ്യേऽപഥ്യഃ, ശ്രോത്രാദീനാഞ്ച പഥ്യ ഇതി വിഷയവിശേഷഃ|| ൨൦൯||
Adhikarana dRuShTishrotrayoH svabhAvavisheShodAharaNam (210) · Śloka 210
ദൃഷ്ടേഃ സ്പര്ശഹിമം ദ്രവ്യം ശ്രോത്രസ്യോഷ്ണം തു പൂജിതമ്||൨൧൦||
दृष्टेः स्पर्शहिमं द्रव्यं श्रोत्रस्योष्णं तु पूजितम्||२१०||
🔊 Audio coming soon
ദൃഷ്ടേസ്തേജോഭവത്വേന വിപരീതമപി ശീതം ദ്രവ്യം സ്പര്ശ ഇഷ്യതേ| തഥാ ശ്രോത്രസ്യ വായവ്യസ്യാപ്യുഷ്ണമിതി സ്വഭാവഃ|| ൨൧൦||
Adhikarana avasthAvisheShodAharaNam (211) · Śloka 211
പയഃ സ്വാദു സരം ശീതം വിപരീതം തതോ ദധി| കാലേന ജായതേ തസ്മാത് ക്ഷീരവച്ച പുനര്ഘൃതമ്| പയോ ദധി ച വാതഘ്നമജാതം വാതലം തു തത്| തക്രം ഗ്രാഹി കഷായാമ്ലമമ്ലമേവ തു ഭേദനമ്||൨൧൧||
पयः स्वादु सरं शीतं विपरीतं ततो दधि| कालेन जायते तस्मात् क्षीरवच्च पुनर्घृतम्| पयो दधि च वातघ्नमजातं वातलं तु तत्| तक्रं ग्राहि कषायाम्लमम्लमेव तु भेदनम्||२११||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷീരം മധുരം സരം ശീതം ച തസ്യൈവാവസ്ഥാന്തരം ദധ്യമ്ലം ഗ്രാഹ്യുഷ്ണം ച| തതോऽപ്യവസ്ഥാന്തരമുഭയവിലക്ഷണമപി ക്ഷീരാത് കാലേന ബഹ്വീഷ്വവസ്ഥാസു ഗതാസു ഘൃതം ജായതേ| തച്ച ഗുണൈഃ ക്ഷീരസദൃശമ്| ക്ഷീരം വാതഘ്നം ദധി ച വാതഘ്നമ്| തയോശ്ചാന്തരേ അജാതം ദധി വാതകരമിത്യവസ്ഥാവിശേഷഃ| തക്രം രസേ കഷായാമ്ലം സങ്ഗ്രഹണം, കേവലാമ്ലം ഭേദനമിത്യവസ്ഥാവിശേഷഃ|| ൨൧൧||
Adhikarana saMskArakAlavisheShodAharaNAni (212) · Śloka 212
ധാതകീഗുഡതോയാനി കാരണം മദ്യശുക്തയോഃ| ശീതേ ന തു തദാദ്യന്തേ സ്നിഗ്ധാമ്ലലവണാ ഹിതാഃ| ഉദമന്ഥദിവാസ്വപ്നൌ ഗ്രീഷ്മാദന്യത്ര ഗര്ഹിതൌ||൨൧൨||
धातकीगुडतोयानि कारणं मद्यशुक्तयोः| शीते न तु तदाद्यन्ते स्निग्धाम्ललवणा हिताः| उदमन्थदिवास्वप्नौ ग्रीष्मादन्यत्र गर्हितौ||२१२||
🔊 Audio coming soon
ധാതകീ ഗുഡസ്തോയം ച മദ്യസ്യ കാരണതാം യാതി| ശുക്തസ്യ ച താന്യേവേതി സംസ്കാരകാലവിശേഷഃ| ന ശുക്തം മദ്യസ്യാവസ്ഥാ| അപി തു തജ്ജാത്യന്തരമേവ| ശീതേ കാലേ സ്നിഗ്ധാദയോ ഹിതാഃ| ന തു തത്പ്രാരമ്ഭപരിസമാപ്ത്യോരിതി കാലവിശേഷഃ| ഉദമന്ഥോ ബഹുദ്രവാഃ സക്തവഃ, ദിവാസ്വപ്നശ്ച ഗ്രീഷ്മാദന്യസ്മിന്നൃതൌ ഗര്ഹിതാവിതി കാലവിശേഷഃ|| ൨൧൨||
Adhikarana kAlasvabhAvavisheShodAharaNam (213) · Śloka 213
സമയോഗേऽപി ഘര്മാദ്യാ വാതാദിചയഹേതവഃ| ഋതുഷ്വന്യോ രസേഷ്വന്യോ രൌക്ഷ്യേ സ്നേഹേ ബലേ ക്രമഃ||൨൧൩||
समयोगेऽपि घर्माद्या वातादिचयहेतवः| ऋतुष्वन्यो रसेष्वन्यो रौक्ष्ये स्नेहे बले क्रमः||२१३||
🔊 Audio coming soon
ഘര്മാദ്യാഃ ഗ്രീഷ്മാദ്യാ ഋതവഃ സമയോഗേऽപി വാതാദിസഞ്ചയഹേതുതാം യാന്തീതി കാലസ്വഭാവവിശേഷഃ| ഋതുഷു ഹേമന്താദിഷു രൌക്ഷ്യേ, സ്നേഹേ, ബലേ ചാന്യഃ ക്രമഃ| രസേഷു ച ഋതുസ്വഭാവവിലക്ഷണ ഏവ രൌക്ഷ്യാദിക്രമഃ| തഥാ ച ശിശിരേ കിഞ്ചിദ്രൌക്ഷ്യം, തതോऽധികം വസന്തേ, തതോऽപ്യധികം ഗ്രീഷ്മേ, തത ഊനം വര്ഷാസു, തത ഊനം ശരദി, തതോऽപ്യൂനം ഹേമന്ത ഇതി രൌക്ഷ്യക്രമഃ| ഋതുഷു സ്നേഹക്രമസ്തു- വര്ഷാഃ കിഞ്ചിത് സ്നിഗ്ധാഃ, തതോऽപ്യധികാ ശരത്, തതോऽപ്യധികോ ഹേമന്തഃ, തത ഊനഃ ശിശിരഃ, തത ഊനോ വസന്തഃ, തതോऽപ്യൂനോ ഗ്രീഷ്മ ഇതി സ്നേഹക്രമഃ| ബലക്രമസ്തു- ശിശിരേऽധികം ബലം, വസന്തേ മധ്യം, ഗ്രീഷ്മേ ഊനം, വര്ഷാസു ചോനമേവ, ശരദി മധ്യം, ഹേമന്തേ ത്വധികമിതി| രസേഷു രൌക്ഷ്യക്രമോ യഥാ- തിക്തകടുകഷായാ യഥോത്തരം രൂക്ഷാഃ| സ്നേഹക്രമോ- മധുരാമ്ലലവണാ യഥാപൂര്വം സ്നിഗ്ധാഃ| ബലക്രമോ- മധുരോऽതിബല്യഃ, തത ഊനോऽമ്ലഃ, തത ഊനോ ലവണഃ, തത ഊനസ്തിക്തഃ, തത ഊനഃ കടുഃ, തത ഊനഃ കഷായ ഇതി സ്വഭാവഃ| ഋതുവിശേഷാശ്രയേണ തു രസാനാമേതദ്യഥോക്തേന പ്രകാരേണ സ്വാഭാവികരൌക്ഷ്യാദി വ്യഭിചരതീതി കാലസ്വഭാവവിശേഷഃ| തഥാച മധുരഃ സ്നിഗ്ധോऽപി ന തഥാന്യര്തൌ ഹേമന്തേ യഥാ| അമ്ലഃ സ്നിഗ്ധോऽപി വര്ഷാസ്വതിസ്നിഗ്ധഃ| ലവണഃ സ്നിഗ്ധോऽപ്യതിസ്നിഗ്ധഃ ശരദി| തിക്തോ രൂക്ഷോऽപ്യതിരൂക്ഷഃ ശിശിരേ| കടുകോ രൂക്ഷോऽപ്യതിരൂക്ഷോ ഗ്രീഷ്മേ| കഷായോ വസന്തേ| ബലതശ്ച വ്യഭിചാരഃ| യഥാ മധുരോऽമ്ലാദിഭ്യോ ബലവാനപ്യതിബലോ ഹേമന്തേ| അമ്ലോ മധുരാദൂനബലോऽപി വര്ഷാസ്വധികബലഃ| ലവണഃ സ്വാദ്വമ്ലാഭ്യാമൂനബലോऽപി ശരദ്യധികബലഃ| തിക്തോ മധുരാമ്ലലവണേഭ്യ ഊനബലോऽപി ശിശിരേऽധികബലഃ| കടുകോ മധുരാദിഭ്യ ഊനബലോऽപി ഗ്രീഷ്മേऽധികബലഃ| കഷായോ മധുരാദിഭ്യ ഊനബലോऽപി വസന്തേऽധികബല ഇതി|| ൨൧൩||
Adhikarana avasthAvisheShodAharaNam (214) · Śloka 214
രസായനം കാകമാചീ സദ്യഃ പര്യുഷിതാ വിഷമ്||൨൧൪||
रसायनं काकमाची सद्यः पर्युषिता विषम्||२१४||
🔊 Audio coming soon
കാകമാചീ സദ്യഃ സിദ്ധാ രസായനമ്| പര്യുഷിതാ ദിവസമധ്യുഷിതാ വിഷമിത്യവസ്ഥാവിശേഷഃ|| ൨൧൪||
Adhikarana jAtivisheShodAharaNam (215) · Śloka 215
മൂലകം ദോഷജിദ്ബാലം വിപരീതം തു കന്ദവത്||൨൧൫||
मूलकं दोषजिद्बालं विपरीतं तु कन्दवत्||२१५||
🔊 Audio coming soon
ബാലം മൂലകം ത്രിദോഷഹരമ്| യത്തു കന്ദവത് മൂലകം തദ്വിപരീതം ത്രിദോഷകരമിതി ജാതിവിശേഷഃ|| ൨൧൫||
Adhikarana vyAdhyavasthAvisheShodAharaNam (216) · Śloka 216
ജ്വരേ പേയാ കഷായാശ്ച സര്പിഃ ക്ഷീരം വിരേചനമ്| ഷഡഹം ഷഡഹം യുഞ്ജ്യാദ്വീക്ഷ്യ ദോഷബലാബലമ്||൨൧൬||
ज्वरे पेया कषायाश्च सर्पिः क्षीरं विरेचनम्| षडहं षडहं युञ्ज्याद्वीक्ष्य दोषबलाबलम्||२१६||
🔊 Audio coming soon
ജ്വരേ ദോഷാണാം ബലാബലം വികല്പ്യ പേയാദയഃ ഷഡഹം ഷഡഹം യോജനീയാ ഇതി വ്യാധ്യവസ്ഥാവിശേഷഃ| തേനൈതദുക്തം ഭവതി- കേനചിദധികോനബലേന ഷഡഹാധികമൂനം വാപി യോജനീയമിതി ഷഡഹമിത്യുപയോഗോ ബാഹുല്യേന| അഥവാऽനേന ക്രമേണ പേയാദീനാം ഷഡഹാന്തപ്രയോഗപ്രതിഷേധപരമേതത്||൨൧൬||
Adhikarana rogAvasthodAharaNam (217) · Śloka 217
ഛര്ദിഹൃദ്രോഗഗുല്മാര്തേ വമനം ച ചികിത്സിതേ| നിഷിദ്ധമപി നിര്ദിഷ്ടം ബസ്തിരര്ശസകുഷ്ഠിനോഃ||൨൧൭||
छर्दिहृद्रोगगुल्मार्ते वमनं च चिकित्सिते| निषिद्धमपि निर्दिष्टं बस्तिरर्शसकुष्ठिनोः||२१७||
🔊 Audio coming soon
ഛര്ദ്യാദിഭിരാര്തേ പ്രതിഷിദ്ധമപി വമനം ചികിത്സായാം നിര്ദിഷ്ടമ്| ഊര്ധ്വഗേ ഹി ദോഷേ ന വമനം പഥ്യം, ഛര്ദ്യാം തു ബഹുദോഷസ്യ സതതവമഥോശ്ച വമനമേവ പഥ്യമിതി| ഹൃദ്രോഗഗുല്മയോസ്തു യദ്യപി വാതാധിക്യ ഭയാദ്വമനം നിഷിദ്ധം, തത്രാപി ശ്ലേഷ്മണാ വാതസ്യ മാര്ഗരോധേ പഥ്യമേവ| അര്ശസഃ കുഷ്ഠിനശ്ച പ്രതിഷിദ്ധോऽപി ബസ്തിനിര്ദിഷ്ട ഏവ| യദ്യപ്യര്ശസഃ വാതവര്ജിത മലസന്തര്പകോ ബസ്തിഃ| തത്രാപ്യതിദോഷൌഷധക്ഷപിതത്വാദ്വാതാധിക്യേ യോജ്യ ഏവ| ഏവം കുഷ്ഠിനോ ദോഷസ്യ ക്ലേദസ്വഭാവത്വാദപഥ്യമപ്യതിരൂക്ഷതായാം പഥ്യമിതി രോഗാവസ്ഥാവിശേഷഃ|| ൨൧൭||
Adhikarana samprAptivisheShodAharaNam (218) · Śloka 218
ജ്വരേ തുല്യര്തുദോഷത്വം പ്രമേഹേ തുല്യദൂഷ്യതാ| രക്തഗുല്മേ പുരാണത്വം സുഖസാധ്യത്വഹേതവഃ||൨൧൮||
ज्वरे तुल्यर्तुदोषत्वं प्रमेहे तुल्यदूष्यता| रक्तगुल्मे पुराणत्वं सुखसाध्यत्वहेतवः||२१८||
🔊 Audio coming soon
സര്വരോഗേഷു സദൃശര്തുത്വം സദൃശദോഷത്വം ചാസാധ്യത്വഹേതുഃ| തദേവ ജ്വരേ അതിസുഖസാധ്യത്വഹേതുഃ| ജ്വരസ്യച സദൃശര്തുദോഷത്വേ ത്വേകമാര്ഗക്രിയാരമ്ഭേണ ശീഘ്രമുപശമഃ| അന്യരോഗാണാം തു സദൃശര്തുദോഷത്വം വ്യാധേര്മഹാരമ്ഭകത്വാദസാധ്യമിതി സമ്പ്രാപ്തിവിശേഷഃ| ഏവം പ്രമേഹേ സദൃശദൂഷ്യത്വം രക്തഗുല്മേ ച പുരാണത്വം വിജ്ഞേയമ്| ഏതച്ച വക്ഷ്യാമഃ|| ൨൧൮||
Adhikarana rogAvasthAvisheShodAharaNam (219) · Śloka 219
ആശ്ചോതനമഭിഷ്യന്ദേ യുഞ്ജീതോര്ധ്വം ദിനത്രയാത്| അഞ്ജനം പക്വദോശസ്യ പ്രതിശ്യായേ ച നാവനമ്| നാതിപ്രവൃദ്ധേ തിമിരേ സിരാമോക്ഷോ വിധീയതേ||൨൧൯||
आश्चोतनमभिष्यन्दे युञ्जीतोर्ध्वं दिनत्रयात्| अञ्जनं पक्वदोशस्य प्रतिश्याये च नावनम्| नातिप्रवृद्धे तिमिरे सिरामोक्षो विधीयते||२१९||
🔊 Audio coming soon
അഭിഷ്യന്ദേ പഥ്യമപ്യാശ്ച്യോതനം പ്രഥമദിനത്രയമപഥ്യമിത്യവസ്ഥാവിശേഷഃ| ഏവമേവ പക്വദോഷസ്യാഞ്ജനം പ്രതിശ്യായേ ച നസ്യമവസ്ഥാവിശേഷേണ പഥ്യമ്| പ്രഥമോദ്ഭൂതേ തിമിരേ സിരാമോക്ഷഃ, അവസ്ഥാവിശേഷാത്|| ൨൧൯||
Adhikarana rogasvabhAvavisheShodAharaNam (220) · Śloka 220
ദുഷ്ടാസ്രസമ്ഭവേऽപീഷ്ടോ നാസ്രപിത്തേ സിരാവ്യധഃ||൨൨൦||
दुष्टास्रसम्भवेऽपीष्टो नास्रपित्ते सिराव्यधः||२२०||
🔊 Audio coming soon
ദുഷ്ടരക്തസമ്ഭവേऽപി രക്തപിത്തേ ന സിരാവ്യധഃ പഥ്യഃ രോഗസ്വഭാവാത്|| ൨൨൦||
Adhikarana pradesharogavisheShodAharaNam (221) · Śloka 221
അപഥ്യം പഥ്യമപ്യന്നം നിശായാം നേത്രരോഗിണാമ്||൨൨൧||
अपथ्यं पथ्यमप्यन्नं निशायां नेत्ररोगिणाम्||२२१||
🔊 Audio coming soon
നേത്രരോഗിണാം പഥ്യം നേത്രരോഗനാശനസമര്ഥമപ്യന്നം നിശായാം അപഥ്യമ്, പ്രദേശരോഗസ്വഭാവവിശേഷാത്|| ൨൨൧||
Adhikarana kAraNavisheShodAharaNam (222) · Śloka 222
അഹിതാഃ സക്തവഃ ശുഷ്കാ ഹിതാസ്തേ തു പ്രമേഹിണഃ||൨൨൨||
अहिताः सक्तवः शुष्का हितास्ते तु प्रमेहिणः||२२२||
🔊 Audio coming soon
സര്വസ്യ ശുഷ്കാഃ സക്തവോऽഹിതാഃ, പ്രമേഹിണസ്തു ഹിതാഃ കാരണവിശേഷാത്|| ൨൨൨||
Adhikarana dravyashaktivisheShodAharaNam (223) · Śloka 223
ഗുല്മിനഃ ക്ഷീരദധ്യാദി ഹപുഷാദ്യൈര്യുതം ഹിതമ്| വാതലം വാതകോപേऽപി വര്ഷാസു മധു ശസ്യതേ||൨൨൩||
गुल्मिनः क्षीरदध्यादि हपुषाद्यैर्युतं हितम्| वातलं वातकोपेऽपि वर्षासु मधु शस्यते||२२३||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷീരാദികമഹിതമപി ഗുല്മിനാം ഹപുഷാദിനാ സംയുക്തം ഹിതമേവേതി ദ്രവ്യശക്തിവിശേഷഃ| വര്ഷാസു വാതകോപകാലേ ലാഘവം മധു ശസ്യതേ ഇതി കാലസ്വഭാവദ്രവ്യശക്തിവിശേഷഃ|| ൨൨൩||
Adhikarana upayogavisheShodAharaNam (224) · Śloka 224
തദേവ മദ്യം മദ്യസ്യ..............................||൨൨൪||
तदेव मद्यं मद्यस्य..............................||२२४||
🔊 Audio coming soon
യേനൈവ മദ്യേന രോഗ ഉത്പന്നസ്തദേവ മദ്യം കേനചിദ്വിശേഷേണ ഹിതമിത്യുപയോഗവിശേഷഃ|| ൨൨൪||
Adhikarana vastuvisheShodAharaNam (225) · Śloka 225
..................................വിഷയസ്യ തു വിഷാന്തരമ്||൨൨൫||
..................................विषयस्य तु विषान्तरम्||२२५||
🔊 Audio coming soon
വിഷസ്യ തു വിജാതീയം വിഷമേവ നാശനസമര്ഥമിതി വസ്തുവിശേഷഃ|| ൨൨൫||
Adhikarana deshakAlavisheShodAharaNam,vyAdhisvabhAvavisheShodAharaNamvastusvabhAvavisheShodAharaNam (226) · Śloka 226
ഘൃതമാനൂപദേശോത്ഥം ഹേമന്തേ ച ബലാധികമ്| ആലസ്യഗൌരവേ രൂപം വാതജേऽപി ജ്വരേ പുരഃ| സ്വേദൈര്യാതി ശമം ദാഹഃ പ്രായോ ലശുനപാനജഃ||൨൨൬||
घृतमानूपदेशोत्थं हेमन्ते च बलाधिकम्| आलस्यगौरवे रूपं वातजेऽपि ज्वरे पुरः| स्वेदैर्याति शमं दाहः प्रायो लशुनपानजः||२२६||
🔊 Audio coming soon
ലശുനോപയോഗജോ ദാഹഃ പ്രായഃ സദൃശേനൈവാഗ്ന്യാദിസ്വേദേന നശ്യതീതി വസ്തുസ്വഭാവഃ|| ൨൨൬||
Adhikarana kAlavastusvabhAvavisheShodAharaNam (227) · Śloka 227
ദിവാസ്വപ്നാജ്ജരാം യാതി ഭുക്തമന്യേദ്യുരദ്യ ന|൨൨൭|
दिवास्वप्नाज्जरां याति भुक्तमन्येद्युरद्य न|२२७|
🔊 Audio coming soon
അന്യേദ്യുര്ഭുക്തമന്നം ജരാം യാതി ദിവാസ്വപ്നേനാദ്യൈവ ഭുക്തം ദിവാസ്വപ്നേന ന ജരാം യാതീതി കാലവസ്തുസ്വഭാവഃ|| ൨൨൭||
Adhikarana kAraNavisheShodAharaNam (227) · Śloka 227
കോഷ്ഠേ രുദ്ധോऽഗ്നികൃദ്വായുര്മേദസാര്ശോഭിരഗ്നിഹൃത്||൨൨൭||
कोष्ठे रुद्धोऽग्निकृद्वायुर्मेदसार्शोभिरग्निहृत्||२२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prabhAvavisheShodAharaNam (228) · Śloka 228
ദുഷ്പാനം ദുര്ജരം സര്പിര്ദീപനം ച പയോऽന്യഥാ|൨൨൮|
दुष्पानं दुर्जरं सर्पिर्दीपनं च पयोऽन्यथा|२२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vastusvabhAvavisheShodAharaNam (228) · Śloka 228
സര്പാദിശവകോഥേഭ്യോ വൃശ്ചികാനാം സമുദ്ഭവഃ| തേ തൈരേവ പുനര്ദഷ്ടാഃ സദ്യോ ജഹതി ജീവിതമ്|൨൨൮|
सर्पादिशवकोथेभ्यो वृश्चिकानां समुद्भवः| ते तैरेव पुनर्दष्टाः सद्यो जहति जीवितम्|२२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dravyasvabhAvavisheShodAharaNam (228) · Śloka 228
സ്വയമേവ വിഷം തീവ്രം താന്പുനര്നാതിബാധതേ|൨൨൮|
स्वयमेव विषं तीव्रं तान्पुनर्नातिबाधते|२२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avasthAvisheShodAharaNam (228) · Śloka 228
സര്വാങ്ഗവ്യാപി തേഷാഞ്ച ശുക്രവത്സംസൃതം വിഷമ്| തന്മാംസമുപയോഗായ മാംസവര്ഗേ ച പഠ്യതേ||൨൨൮||
सर्वाङ्गव्यापि तेषाञ्च शुक्रवत्संसृतं विषम्| तन्मांसमुपयोगाय मांसवर्गे च पठ्यते||२२८||
🔊 Audio coming soon
സര്പാദീനാം മൃതശരീരക്ലേദാത് വൃശ്ചികോത്പത്തിഃ| തേ ച സര്പാദയസ്തൈരേവ വൃശ്ചികൈര്ദഷ്ടാഃ സദ്യ ഏവ ജീവിതം ത്യജന്തീതി വസ്തുസ്വഭാവഃ| വിഷം ച സ്വയം തീവ്രമപ്യന്യപ്രാണിവത് സര്പാദീനാം ന തഥാ ബാധതേ, കിഞ്ചിദ്ബാധത ഇതി ദ്രവ്യസ്വഭാവഃ| തേഷാം ച സര്പാദീനാം ശുക്രവത് സര്വാങ്ഗവ്യാപി വിഷഭുക്തമ്| അതോऽപി തന്മാംസം ദേഹോപയോഗായ മാംസവര്ഗേ നിര്ദിഷ്ടമിത്യവസ്ഥാവിശേഷഃ| അന്യഥാ ഹേയത്വാദനിര്ദേശഃ പ്രാപ്തഃ|| ൨൨൮||
Adhikarana svabhAvavisheSho viruddhakAryakAraNodAharaNam (229) · Śloka 229
ഛര്ദിഘ്നീ മക്ഷികാവിട് ച മക്ഷികൈവ തു വാമയേത്||൨൨൯||
छर्दिघ्नी मक्षिकाविट् च मक्षिकैव तु वामयेत्||२२९||
🔊 Audio coming soon
ഛര്ദികാരാണാന്മക്ഷികാതോऽപി ജാതാ വിട് ഛര്ദിഘ്നീതി സ്വഭാവഃ|| ൨൨൯||
Adhikarana samprAptivisheShodAharaNam (230) · Śloka 230
കഫേ ലങ്ഘനസാധ്യേऽപി കര്തരി ജ്വരഗുല്മയോഃ| തുല്യേऽപി ദേശകാലാദൌ ലങ്ഘനം ന സമം മതമ്||൨൩൦||
कफे लङ्घनसाध्येऽपि कर्तरि ज्वरगुल्मयोः| तुल्येऽपि देशकालादौ लङ्घनं न समं मतम्||२३०||
🔊 Audio coming soon
യദ്യപി സര്വഃ കഫോ ലങ്ഘനസാധ്യസ്തത്രാപി ജ്വരകാരണേ കഫേ ഗുല്മകാരണേ ച ലങ്ഘനം പഥ്യത്വേന ന സദൃശം, സമ്പ്രാപ്തിവിശേഷാത്| തേനൈതദുക്തം ഭവതി- യഥൈവ ദേശകാലാദിസമ്പദാ കഫജ്വര ഉത്പന്നഃ, തഥൈവോത്പന്നേ കഫഗുല്മേ പഥ്യത്വേന ലങ്ഘനം ന സദൃശമ്| ജ്വരേ ത്വധികം പഥ്യമിതി| ശീഘ്രം വ്യാധ്യുപശമാത്| അഥവാ യദേകത്ര ലങ്ഘനം തദന്യത്രേത്യസമം സര്വേണ പ്രകാരേണാമത്വേന പക്വത്വേന ച ദീപനസങ്ഗ്രഹണത്വാത്|| ൨൩൦||
Adhikarana rogasvabhAvavisheShodAharaNam (231) · Śloka 231
സര്വഥാ ദോഷജിത്തക്രം ഗ്രഹണ്യാം ദോഷകൃദ് വ്രണേ| സംസ്കാരസ്വഭാവവിശേഷോദാഹരണമ് പീനസശ്വാസകാസാദൌ സിദ്ധമേവ പ്രശസ്യതേ||൨൩൧||
सर्वथा दोषजित्तक्रं ग्रहण्यां दोषकृद् व्रणे| संस्कारस्वभावविशेषोदाहरणम् पीनसश्वासकासादौ सिद्धमेव प्रशस्यते||२३१||
🔊 Audio coming soon
ഗ്രഹണ്യാം ദോഷത്രയനാശനം തക്രം വ്രണേ തു പൂയഹേതുത്വാദ്ദോഷത്രയകരമിതി രോഗസ്വഭാവഃ| പീനസാദൌ സിദ്ധമേവ തക്രം ശസ്യതേ നാസിദ്ധമിതി സംസ്കാരസ്വഭാവഃ|| ൨൩൧||
Adhikarana mAtrAdiprakaraNopasaMhAraH (7) · Śloka 7
ഇത്യേതേऽന്യേ ച ബഹവഃ സൂക്ഷ്മാ ദുര്ലഭഹേതുകാഃ| ധര്മാ വിചിത്രാ ഭാവേഷു കിഞ്ചിത്തേഷാം നിദര്ശിതമ്| ദിശാऽനയാ ശേഷമപി സ്വയമൂഹ്യേത ബുദ്ധിമാന്| ന ശാസ്ത്രമാത്രശരണോ ന ചാനാലോചിതാഗമഃ||൨൩൨|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതൌ അഷ്ടാങ്ഗസങ്ഗ്രഹസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ അന്നസ്വരൂപവിജ്ഞാനീയോ നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ||൭||
इत्येतेऽन्ये च बहवः सूक्ष्मा दुर्लभहेतुकाः| धर्मा विचित्रा भावेषु किञ्चित्तेषां निदर्शितम्| दिशाऽनया शेषमपि स्वयमूह्येत बुद्धिमान्| न शास्त्रमात्रशरणो न चानालोचितागमः||२३२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसङ्ग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने अन्नस्वरूपविज्ञानीयो नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon
ഇത്യേതേ ഭാവേഷു വസ്തുഷു ധര്മാ വിചിത്രാ വിലക്ഷണാ ദൃഷ്ടാഃ സൂക്ഷ്മാ ദുര്ലക്ഷ്യാഃ| ദുര്ലഭോ ഹേതുര്യേഷാം തേ ദുര്ലഭഹേതുകാഃ| അന്യേ ച വിസ്തരഭയാന്നോക്താഃ| ദൃഷ്ടാച്ച സ്തോകമാത്രമത്ര നിദര്ശിതമ്| അനയാ ച ദിശാ അശേഷം സര്വമപി വസ്തുജാതം നാനാവിശേഷൈര്വാക്യാര്ഥാവബോധേന ച സ്പഷ്ടബുദ്ധിഃ സ്വയമൂഹേത| കിമ്ഭൂതഃ? ന ശാസ്ത്രമാത്രശരണഃ ശാസ്ത്രവാക്യപഠിതമാത്രവസ്തുശരണോ ന ഭവേത്, ന ചാനാലോചിതാഗമോ ഭവേദിതി സമ്ബന്ധഃ| തേന ച ശാസ്ത്രേണ തത്പൃഷ്ഠഭാവിനാ ച സാധുഗുരൂപദേശേന സര്വം വസ്തുജാതം സ്വരൂപേണാന്യവിശേഷേണ ച ബുദ്ധ്യാ സ്വയമൂഹേതേത്യര്ഥഃ| മാത്രാദികപ്രകരണം സമാപ്തമ്|| ൨൩൨|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമ് അഷ്ടാങ്ഗസങ്ഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം സൂത്രസ്ഥാനേ സപ്തമോധ്യായഃ ||൭||