Adhikarana athAshcyotanA~jjanavidhirnAma dvAtriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತ ಆಶ್ಚ್ಯೋತನಾಞ್ಜನವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथात आश्च्योतनाञ्जनविधिमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ಊರ್ಧ್ವಾಙ್ಗಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತ್ವಾತ್ತತ್ರ ಚ ನೇತ್ರಯೋಃ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾಚ್ಛಾಲಾಕ್ಯಸ್ಯ ಚಾಷ್ಟಾಙ್ಗಾನುಪ್ರವೇಶಾತ್ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ನೇತ್ರೋಪಚಾರಾಯಾಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ-ಅಥಾ ಇತ್ಯಾದಿ || ೧ ||
Adhikarana AshcyotanAdhikAraH tadguNAshca (2) · Śloka 2
ಆಶ್ಚ್ಯೋತನಂ ಸರ್ವಾಕ್ಷಿರೋಗೇಷ್ವಾದ್ಯ ಉಪಕ್ರಮಃ| ನಾನಾದ್ರವ್ಯಕಲ್ಪನಯಾ ಚ ರಾಗಾಶ್ರುಘರ್ಷರುಗ್ದಾಹತೋದಭೇದಪಾಕಶೋಫಕಣ್ಡೂಘ್ನಮ್||೨||
आश्च्योतनं सर्वाक्षिरोगेष्वाद्य उपक्रमः| नानाद्रव्यकल्पनया च रागाश्रुग़र्षरुग्दाहतोदभेदपाकशोफकण्डूघ्नम्||२||
🔊 Audio coming soon
ಆಶ್ಚ್ಯೋತನಂ ನಯನಸೇಕಃ | ತಚ್ಚಾಕ್ಷಿರೋಗೇಷು ಪ್ರಧಾನ ಉಪಕ್ರಮಃ |ಯಥಾಸ್ವಂ ಚ ದ್ರವ್ಯೈಃ ಪ್ರಕಲ್ಪಿತಂ ನೇತ್ರರೋಗಾದಿಘ್ನಮ್ || ೨ ||
Adhikarana biDAlakalakShaNam (3) · Śloka 3
ಅವ್ಯೋಕ್ತೇಷ್ವೇವಙ್ಗುಣಮೇವ ಪಕ್ಷ್ಮಪರಿಹಾರೇಣಾಕ್ಷಿಕೋಶಾಲೇಪನಮ್| ತಚ್ಚ ಪುನರ್ಬಿಡಾಲಕಸಂಜ್ಞಮ್||೩||
अव्योक्तेष्वेवङ्गुणमेव पक्ष्मपरिहारेणाक्षिकोशालेपनम्| तच्च पुनर्बिडालकसंज्ञम्||३||
🔊 Audio coming soon
ಅವ್ಯೋಕ್ತೇಷ್ವಸ್ಫುಟೇಷು ರಾಗಾದಿಷು ತೈರೇವ ದ್ರವ್ಯೈರ್ಗಹಿರಾಲೇಪನಮ್ | ತದ್ಬಿಡಾಲಕಸಂಜ್ಞಮ್ || ೩ ||
Adhikarana AshcyotanabiDAlakayoH kAlAkAlanirdeshaH (4) · Śloka 4
ತಯೋರಕಾಲೋ ರಾತ್ರಿಃ| ಕಾಲಸ್ತು ಸರ್ವಮಹರ್ವೇದನೋತ್ಪತ್ತಿರ್ವಾ||೪||
तयोरकालो रात्रिः| कालस्तु सर्वमहर्वेदनोत्पत्तिर्वा||४||
🔊 Audio coming soon
ತಯೋರಿತ್ಯಾದಿ | ತಯೋರಿತ್ಯಾಶ್ಚ್ಯೋತನಬಿಡಾಲಕಯೋಃ | ಸುಬೋಧಮ್ |
Adhikarana AcyotanavidhiH tadviGAte doShAH (5) · Śloka 5
ನಿವಾತಶರಣಶಯನಸ್ಥಸ್ಯ ವಿಶೋಧ್ಯ ನೇತ್ರಮಪಾಙ್ಗೇ ಭಾಜನಂ ಕೃತ್ವಾ ವಾಮಹಸ್ತೇನೋನ್ಮೀಲ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಹಸ್ತೇನ ಶುಕ್ತಾವಸಕ್ತಯಾ ಪಿಚುವರ್ತ್ಯಾ ದಶದ್ವಾದಶಾಷ್ಟೌ ವಾ ಬಿನ್ದೂನ್ ಕನೀನಕದೇಶೇ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾದವಸೇಚಯೇತ್| ಏವಮಸ್ಯ ನ ಬಿನ್ದುಪಾತೇನಾಕ್ಷಿತಾಡನಾದ್ರಾಗಾದಯೋ ಜಾಯನ್ತೇ| ಆಶ್ಚ್ಯೋತಿತಂ ಚ ಮೃದುನಾ ಚೈಲೇನ ಶೋಧಯೇತ್| ಅನ್ಯೇನ ಚೋಷ್ಣಾಮ್ಬುಪ್ಲುತೇನ ವಾತಕಫಯೋಃ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಆಶ್ಚ್ಯೋತನಂ ಚ ತಯೋಃ ಕೋಷ್ಣಮ್| ಸುಶೀತಂ ಪಿತ್ತರಕ್ತವಿಷೇಷು| ತತ್ತು ನಾತ್ಯರ್ಥಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಮುಷ್ಣಂ ಶೀತಂ ಪ್ರಭೂತಮೂನಮಪರಿಸ್ರಾವಿತಂ ವಾ ಯೋಜಯೇತ್| ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣಮುಷ್ಣಂ ವಾ ದಾಹರಾಗಪಾಕದೃಷ್ಟಿದೌರ್ಬಲ್ಯಾನಿ ಕರೋತಿ| ಅತಿಶೀತಂ ಸ್ತಮ್ಭಾಶ್ರುಘರ್ಷನಿಸ್ತೋದಾನ್| ಅತಿಮಾತ್ರಂ ಕಷಾಯವರ್ತ್ಮತಾಸಙ್ಕೋಚಸ್ಫುರಣೋನ್ಮೀಲನಪ್ರವಾತಾಸಹತ್ವಘರ್ಷಾನ್| ಊನಪ್ರಮಾಣಂ ನ ರೋಗಶಾನ್ತಿಮ್| ಅಪರಿಸ್ರುತಮಶ್ರುಘರ್ಷವೇದನಾಃ||೫||
निवातशरणशयनस्थस्य विशोध्य नेत्रमपाङ्गे भाजनं कृत्वा वामहस्तेनोन्मील्य दक्षिणहस्तेन शुक्तावसक्तया पिचुवर्त्या दशद्वादशाष्टौ वा बिन्दून् कनीनकदेशे द्व्यङ्गुलादवसेचयेत्| एवमस्य न बिन्दुपातेनाक्षिताडनाद्रागादयो जायन्ते| आश्च्योतितं च मृदुना चैलेन शोधयेत्| अन्येन चोष्णाम्बुप्लुतेन वातकफयोः स्वेदयेत्| आश्च्योतनं च तयोः कोष्णम्| सुशीतं पित्तरक्तविषेषु| तत्तु नात्यर्थं तीक्ष्णमुष्णं शीतं प्रभूतमूनमपरिस्रावितं वा योजयेत्| अतितीक्ष्णमुष्णं वा दाहरागपाकदृष्टिदौर्बल्यानि करोति| अतिशीतं स्तम्भाश्रुग़र्षनिस्तोदान्| अतिमात्रं कषायवर्त्मतासङ्कोचस्फुरणोन्मीलनप्रवातासहत्वग़र्षान्| ऊनप्रमाणं न रोगशान्तिम्| अपरिस्रुतमश्रुग़र्षवेदनाः||५||
🔊 Audio coming soon
ಅಪಾಙ್ಗಃ ಕರ್ಣತೋ ನೇತ್ರಾನ್ತಮ್ | ಕನೀನಿಕಾ ನಾಸಾನಿಕಟೇ | ಶುಕ್ತಿಮುಖೇ ಪ್ರಲಮ್ಬಮಾನಾ ಪಿಚುವರ್ತಿಃ ಕಾರ್ಯಾ | ತಯೋರಿತಿ ವಾತಕಫಯೋಃ | ಅಪರಿಸ್ರಾವಿತಮೌಷಧಂ ಪಟೇನಾಗಲಿತಮ್ | ಘರ್ಷ ಇವ ಘರ್ಷಃ | ಕಷಾಯವರ್ತ್ಮತಾ ಕಟಕಟಾಯನಮ್ | ಅಪರಿಸ್ರಾವಿತಮಶ್ವಾದಿಕಂ ಕರೋತಿ || ೫ ||
Adhikarana AshcyotanakArmukatA (6) · Śloka 6
ನೇತ್ರೇ ಚ ಪ್ರಣಿಹಿತಮೌಷಧಂ ಕೋಶಸನ್ಧಿಸಿರಾಶೃಙ್ಗಾಟಕಘ್ರಾಣಾಸ್ಯಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಗತ್ವೋರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವೃತ್ತಮಪವರ್ತಯತಿ ದೋಷಮ್||೬||
नेत्रे च प्रणिहितमौषधं कोशसन्धिसिराशृङ्गाटकघ्राणास्यस्रोतांसि गत्वोर्ध्वं प्रवृत्तमपवर्तयति दोषम्||६||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಂ ಚೌಷಧಂ ನೇತ್ರೇ ಪ್ರಣಿಹಿತಮಕ್ಷಿಕೋಶಾದಿಕಂ ಘ್ರಾಣಾಸ್ಯಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಚ ಗತ್ವೋರ್ಧ್ವಪ್ರವೃತಂ ದೋಷಮಪಾವರ್ತಯತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ || ೬ ||
Adhikarana pakvali~gge~a~jjanAKyo visheShopacAraH (7) · Śloka 7
ಯದಾ ಚಾಶ್ಚ್ಯೋತನೇನ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಶೋಣಿತೋತ್ಥೇಷು ನಯನಾಮಯೇಷು ಸಂಶೋಧನೈರ್ವಿಶುದ್ಧಸ್ಯ ದೂಷಿಕಾಘನತ್ವಪೈಚ್ಛಿಲ್ಯಕಣ್ಡೂದ್ರೇಕಶ್ವಯಥುಮ್ಲಾನತಾರಾಗವಿಚ್ಛೇದೈಃ ಪಕ್ವಲಿಙ್ಗಮುಪಲಕ್ಷಿತಂ ಭವತಿ| ತದಾ ನೇತ್ರಮಾತ್ರಾಶ್ರಯೇ ವ್ಯಾಧಾವಞ್ಜನಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್| ನ ದೋಷವೇಗೋದಯೇ| ನ ಚನಿರ್ಹೃತದೋಷೇ| ತತ್ರ ಹಿ ದೋಷೋತ್ಕ್ಲೇಶೇನ ರಾಗಾದಿವೃದ್ಧಿಃ ಅಕ್ಷಿಪಾಕತಿಮಿರೋತ್ಪತ್ತಿಶ್ಚ||೭||
यदा चाश्च्योतनेन पित्तश्लेष्मशोणितोत्थेषु नयनामयेषु संशोधनैर्विशुद्धस्य दूषिकाग़नत्वपैच्छिल्यकण्डूद्रेकश्वयथुम्लानतारागविच्छेदैः पक्वलिङ्गमुपलक्षितं भवति| तदा नेत्रमात्राश्रये व्याधावञ्जनं प्रयोज्यम्| न दोषवेगोदये| न चनिर्हृतदोषे| तत्र हि दोषोत्क्लेशेन रागादिवृद्धिः अक्षिपाकतिमिरोत्पत्तिश्च||७||
🔊 Audio coming soon
ಯದಾ ಚೇತ್ಯಾದಿನಾಞ್ಜನವಿಧಿಃ | ಪಿತ್ತಾದ್ಯುತ್ಥೇಷು ನಯನಾಮಯೇಷು ಆಶ್ಚ್ಯೋತನೇನ ಸಂಶೋಧನೈಶ್ಚ ವಿಶುದ್ಧಸ್ಯ ಯದಾ ದೂಷಿಕಾದಿವಿಚ್ಛೇದೈಃ ಪಕ್ವಲಿಙ್ಗಂ ಜ್ಞಾತಂ ಭವತಿ | ತದಾ ನೇತ್ರಮಾತ್ರಾಶ್ರಯೇ ವ್ಯಾಧೌ ಶುದ್ಧಶರೀರಸ್ಯಾಞ್ಜನಂ ಯೋಜ್ಯಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ | ಸುಬೋಧಮ್ | ಅಕ್ಷಿಪಾಕೋ ರೋಗವಿಶೇಷಃ || ೭ ||
Adhikarana a~jjanaBedAH dravyANi ca (8) · Śloka 8
ತತ್ತು ಲೇಖನಂ ರೋಪಣಂ ಸ್ನೇಹನಂ ಪ್ರಸಾದನಮಿತಿ ಚತುರ್ವಿಧಂ ಭವತಿ| ತತ್ರಾಮ್ಲಾದಿಭೀ ರಸೈಃ ಪಞ್ಚಭಿಃ ಶುಕ್ಲಾರ್ಮಾದಿಷು ಲೇಖನಮ್| ತಿಕ್ತಕಷಾಯೈಃ ಸಸ್ನೇಹೈರಭಿಷ್ಯನ್ದೇಷು ರೋಪಣಮ್| ಸರ್ಪಾದಿವಸಾದಿಭಿರ್ವಾತತಿಮಿರಾದಿಷು ಸ್ನೇಹನಮ್| ಸ್ವಾದುಶೀತೈಃ ಸಸ್ನೇಹೈರಭಿಷ್ಯನ್ದಾನ್ತೇ ಸೂರ್ಯೋಪರಾಗಾಶನಿವಿದ್ಯುತ್ಸಮ್ಪಾತಭೂತಪಿಶಾಚಾತ್ಯದ್ಭುತದರ್ಶನಾದ್ಯುಪಹತಾಯಾಂ ದೃಷ್ಟೌ ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತೇ ಚ ಪ್ರಸಾದನಮ್||೮||
तत्तु लेख़नं रोपणं स्नेहनं प्रसादनमिति चतुर्विधं भवति| तत्राम्लादिभी रसैः पञ्चभिः शुक्लार्मादिषु लेख़नम्| तिक्तकषायैः सस्नेहैरभिष्यन्देषु रोपणम्| सर्पादिवसादिभिर्वाततिमिरादिषु स्नेहनम्| स्वादुशीतैः सस्नेहैरभिष्यन्दान्ते सूर्योपरागाशनिविद्युत्सम्पातभूतपिशाचात्यद्भुतदर्शनाद्युपहतायां दृष्टौ स्वस्थवृत्ते च प्रसादनम्||८||
🔊 Audio coming soon
ತಚ್ಚಾಞ್ಜನಂ ಲೇಖನಾದಿಭೇದೇನ ಚತುರ್ವಿಧಮ್ | ತತ್ರ ಮಧುರವರ್ಜ್ಯೈ ರಸೈರ್ಲೇಖನಂ ಭವತಿ | ತಚ್ಚ ಶುಕ್ಲಾದಿಷು | ತಚ್ಚ ಶುಕ್ಲಾದಿಷು | ತಿಕ್ತೈಃ ಕಷಾಯೈಶ್ಚ ಸ್ನೇಹಮಿಶ್ರೈಃ ರೋಪಣಂ ಭವತಿ | ತಚ್ಚಾಭಿಷ್ಯನ್ದಾದಿಷು | ಸರ್ಪಾದಿವಸಾದಿಭಿಃ ಸ್ನೇಹನಂ ಭವತಿ | ತಚ್ಚ ವಾತತಿಮಿರಾದಿಷು | ಸ್ವಾದುಶೀತೈಃ ಸ್ನೇಹಮಿಶ್ರೈಃ ಪ್ರಸಾದನಂ ನಾಮ ಭವತಿ | ತದಭಿಷ್ಯನ್ದಸ್ಯಾನ್ತೇ ಸೂರ್ಯೋಪರಾಗಾವಲೋಕನಾದ್ಯುಪಹತಾಯಾಂ ದೃಷ್ಟೌ ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತೇ ಚ || ೮ ||
Adhikarana pratya~jjanam a~jjanasya ShaDvidhatvaM dvividhatvaM vA (9) · Śloka 9
ಪ್ರಸಾದನ ಏವ ಚ ಚೂರ್ಣಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಞ್ಜನಾಭಿಸನ್ತಪ್ತೇ ಚಕ್ಷುಷಿ ಪ್ರಯುಜ್ಯಮಾನಃ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಜನಸಂಜ್ಞಾಂ ಲಭತೇ| ಷಡ್ವಿಧಂ ವಾ ಪ್ರತಿರಸಭೇದಾದಞ್ಜನಮ್| ದ್ವಿವಿಧಮೇವ ವಾ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಮೃದು ಚ||೯||
प्रसादन एव च चूर्णस्तीक्ष्णाञ्जनाभिसन्तप्ते चक्षुषि प्रयुज्यमानः प्रत्यञ्जनसंज्ञां लभते| षड्विधं वा प्रतिरसभेदादञ्जनम्| द्विविधमेव वा तीक्ष्णं मृदु च||९||
🔊 Audio coming soon
ಯದಾನ್ಯೇನ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಞ್ಜನೇನ ಸನ್ತಪ್ತೇ ಚಕ್ಷುಷಿ ಪ್ರಸಾದನಮೇವ ಚೂರ್ಣಂ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ ತದಾ ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಜನಸಂಜ್ಞಾಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ | ಸುಬೋಧಮ್ || ೯ ||
Adhikarana a~jjanakalpanABedAH mAtrA ca (10) · Śloka 10
ಕಲ್ಪನಾ ತು ತ್ರಿವಿಧಾ| ಪಿಣ್ಡೋ ರಸಕ್ರಿಯಾ ಚೂರ್ಣಶ್ಚ| ಯಥಾಪೂರ್ವ ತೇ ಬಲಿನಸ್ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಬಲಮಧ್ಯಾಬಲೇಷ್ವಾಮಯೇಷು ಕ್ರಮಾತ್ತಾನ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ತತ್ರ ಪಿಣ್ಡೋ ಹರೇಣುಮಾತ್ರಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಸ್ಯ| ರಸಕ್ರಿಯಾ ವಿಡಙ್ಗಮಾತ್ರಾಃ| ತದ್ದ್ವಿಗುಣಾ ಮೃದೋಃ| ಚೂರ್ಣೋ ದ್ವಿಶಲಾಕಃ| ಮೃದೋಸ್ತ್ರಿಶಲಾಕಃ||೧೦||
कल्पना तु त्रिविधा| पिण्डो रसक्रिया चूर्णश्च| यथापूर्व ते बलिनस्तस्मात् प्रबलमध्याबलेष्वामयेषु क्रमात्तान् प्रयोजयेत्| तत्र पिण्डो हरेणुमात्रस्तीक्ष्णस्य| रसक्रिया विडङ्गमात्राः| तद्द्विगुणा मृदोः| चूर्णो द्विशलाकः| मृदोस्त्रिशलाकः||१०||
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯ ಚಾಞ್ಜನಸ್ಯ ಕಲ್ಪನಾ ಪಿಣ್ಡಾದಿಭೇದೇನ ತ್ರಿವಿಧಾ | ತತ್ರ ಪ್ರಬಲೇಷ್ವಾಮಯೇಷು ಪಿಣ್ಡೋ ಮಧ್ಯೇಷು ರಸಕ್ರಿಯಾ ಅಬಲೇಷು ತು ಚೂರ್ಣಃ | ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್ | ಶಲಾಕಾಮುಖದ್ವಯಲಗ್ನಶ್ಚೂರ್ಣೋ ಮಾತ್ರಾ ತೀಕ್ಷ್ಣಸ್ಯೇತಿ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಮ್ || ೧೦ ||
Adhikarana a~jjanasthApanapAtraM gharShaNashilA ca (11) · Śloka 11
ಪಾತ್ರೇ ತು ಕುರ್ಯಾತ್ ಸೌರ್ವರ್ಣೇ ಮಧುರಮ್| ರಾಜತೇಽಮ್ಲಮ್| ಮೇಷಶೃಙ್ಗಮಯೇ ಲವಣಮ್| ಕಾಂಸ್ಯೇ ತಿಕ್ತಮ್| ವೈಡೂರ್ಯಮಯೇಽಶ್ಮಮಯೇ ವಾ ಕಟುಕಮ್| ತಾಮ್ರಮಯ ಆಯಸೇ ವಾ ಕಷಾಯಮ್| ನಲಪ್ಲಕ್ಷಪದ್ಮಸ್ಫಟಿಕಶಙ್ಖಾದ್ಯನ್ಯತಮೇ ಶೀತಮ್| ಏವಮವ್ಯಾಪನ್ನಗುಣಂ ಭವತಿ| ವರ್ತಿಘರ್ಷಣಾರ್ಥಾ ಚ ಶಿಲಾತಿಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾ ನಿಮ್ನಮಧ್ಯಾನುದ್ಗಾರಿಣೀ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಾಯತಾನ್ಯಙ್ಗುಲವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ||೧೧||
पात्रे तु कुर्यात् सौर्वर्णे मधुरम्| राजतेऽम्लम्| मेषशृङ्गमये लवणम्| कांस्ये तिक्तम्| वैडूर्यमयेऽश्ममये वा कटुकम्| ताम्रमय आयसे वा कषायम्| नलप्लक्षपद्मस्फटिकशङ्ख़ाद्यन्यतमे शीतम्| एवमव्यापन्नगुणं भवति| वर्तिग़र्षणार्था च शिलातिश्लक्ष्णा निम्नमध्यानुद्गारिणी पञ्चाङ्गुलायतान्यङ्गुलविस्तीर्णा||११||
🔊 Audio coming soon
ಪಾತ್ರ ಇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್ | ಅನುದ್ಗಾರಿಣೀ ಯಾ ಘೃಷ್ಯಮಾಣೇ ನೋದ್ಗಿರತಿ ||೧೧||
Adhikarana shalAkABedAH teShAmupayogasthalAni ca (12) · Śloka 12
ಶಲಾಕಾಃ ಪಞ್ಚ ಕನಕರಜತತಾಮ್ರಮೋಹೋದ್ಭವಾ ಅಙ್ಗುಲೀ ಚ| ತತ್ರಾದ್ಯೇ ಪ್ರಸಾದನೇಽಞ್ಜನೇ ಸ್ನೇಹನೇ ಚ| ಮಧ್ಯಾ ಲೇಖನೇ| ಅನ್ತ್ಯೇ ರೋಪಣೇ| ಮೃದುತ್ವಾದಙ್ಗುಲ್ಯತ್ರ ಪ್ರಧಾನತಮಾ| ಅತಃ ಸರುಜೇಽಕ್ಷ್ಣಿ ಸೈವ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾ| ಶೇಷಾ ದಶಾಙ್ಗುಲಾ ರಾಜಮಾಷಸ್ಥೂಲಾಃ| ಸುಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾಸ್ತನುಮಧ್ಯಾ ಮುಖಯೋರ್ಮುಕುಲಾಕಾರಾಃ ಕಲಾಯಪರಿಮಣ್ಡಲಾಶ್ಚ||೧೨||
शलाकाः पञ्च कनकरजतताम्रमोहोद्भवा अङ्गुली च| तत्राद्ये प्रसादनेऽञ्जने स्नेहने च| मध्या लेख़ने| अन्त्ये रोपणे| मृदुत्वादङ्गुल्यत्र प्रधानतमा| अतः सरुजेऽक्ष्णि सैव प्रयोज्या| शेषा दशाङ्गुला राजमाषस्थूलाः| सुश्लक्ष्णास्तनुमध्या मुख़योर्मुकुलाकाराः कलायपरिमण्डलाश्च||१२||
🔊 Audio coming soon
ಶಲಾಕಾ ಇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್ | ಆದ್ಯೇ ಕನಕರಜತೇ ದ್ವೇ ಶಲಾಕೇ ಪ್ರಸಾದನೇಽಞ್ಜನೇ ಯೋಜ್ಯೇ ಸ್ನೇಹನೇ ಚ | ಮಧ್ಯಾ ತಾಮ್ರಮಯೀ | ಅನ್ತ್ಯೇ ಲೋಹಾಙ್ಗುಲ್ಯೌ | ಕಲಾಯಪರಿಮಣ್ಡಲಾ ಮುಕುಲಾಕಾರಾ ಮುಖಯೋರತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರೇತ್ಯರ್ಥಃ ||೧೨||
Adhikarana a~jjanakAlaH (13) · Śloka 13
ಅಥಾಞ್ಜನಂ ನಾತಿಶೀತೋಷ್ಣಾಭ್ರವಾತಾಯಾಂ ವೇಲಾಯಾಮುಭಯಕಾಲಂ ಚ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತಥಾ ಸತತಂ ನೈವ ವಾ||೧೩||
अथाञ्जनं नातिशीतोष्णाभ्रवातायां वेलायामुभयकालं च योज्यम्| तथा सततं नैव वा||१३||
🔊 Audio coming soon
ಅಥಾಞ್ಜನಂ ನಾತಿಶೀತೋಷ್ಣಾಭ್ರವಾತಾಯಾಂ ಸದೋಭಯಕಾಲಂ ಚ ಯೋಜಯೇತ್ | ನೈವ ವಾ ಕಸ್ಯಚಿದಞ್ಜನಂ ಯೋಜಯೇತ್ | ಏತಾವತಾ ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ಉಚಿತಾಞ್ಜನಾಯ ಸತತಮಞ್ಜನಂ ದೇಯಮ್ | ಅನುಚಿತಾಞ್ಜನಾಯ ನೈವ ದೇಯಮಿತಿ | ತಥಾ ಚ ವೈದೇಹ್ಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಂ ಸ್ಕನ್ದರಕ್ಷಿತಸಂಸ್ಕೃತಾಯಾಂ ಪಠ್ಯತೇ | ಅನಞ್ಜನೇನಾಭ್ಯುಚಿತಾನ್ಮನುಷ್ಯಾನ್ ಪ್ರಬಾಧತೇ ದತ್ತಮಿಹಾಞ್ಜನನ್ತತ್ | ಅಥಾಞ್ಜನೇನಾಭ್ಯುಚಿತಾನನೇಕಾನನಞ್ಜನಾದ್ವ್ಯಾಧಿರುಪೈತಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಃ || ತಸ್ಮಾದ್ಧಿ ನಿತ್ಯಾಞ್ಜನಮೇವ ಪಥ್ಯಮನಞ್ಜನಞ್ಜಾನುಚಿತಸ್ಯ ಪಥ್ಯಮ್ | ಅನಞ್ಜನಾತ್ತ್ವಞ್ಜನಮೇವ ಭೂಯಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಧಿ ನಿತ್ಯಾಞ್ಜನಮೇವ ಕುರ್ಯಾತ್ | ಅನಞ್ಜನೋ ಯಸ್ತು ಪುನರ್ಮನುಷ್ಯಃ ಕಥಂ ಸುಖೀ ಸ್ಯಾತ್ಪುನರಞ್ಜನೇನ || ಇತಿ || ಏತಚ್ಚ ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತ ಏವೋಚ್ಯತೇ | ಆತುರವೃತ್ತೇ ತು ವ್ಯಾಧ್ಯುಪಶಮಾವಧಿ ತ್ವಞ್ಜನಂ ಸ್ಯಾತ್ || ೧೩ ||
Adhikarana saruje~akShiNa prathamama~jjanaM yojayet (14) · Śloka 14
ಸರುಜೇ ಚಾಕ್ಷ್ಣಿ ಪ್ರಾಕ್ಪಶ್ಚಾದಿತರಸ್ಮಿನ್| ಅನ್ಯಥಾಽಞ್ಜನೋದ್ವೇಗಸಙ್ಕುಚಿತೇಽನ್ತಃ ಸಮ್ಯಗೌಷಧಂ ನಾನುಪ್ರವಿಶೇತ್| ತತ್ರೈವಮತಿಶೀತಾದಿಷು ಚ ಯಥಾಸ್ವಂ ದೋಷೋತ್ಕ್ಲೇಶಾದ್ವಿಕಾರಪರಿವೃದ್ಧಿಃ||೧೪||
सरुजे चाक्ष्णि प्राक्पश्चादितरस्मिन्| अन्यथाऽञ्जनोद्वेगसङ्कुचितेऽन्तः सम्यगौषधं नानुप्रविशेत्| तत्रैवमतिशीतादिषु च यथास्वं दोषोत्क्लेशाद्विकारपरिवृद्धिः||१४||
🔊 Audio coming soon
ಯತ್ರೈಕಮಕ್ಷಿ ಸರುಜಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ನೀರುಜಂ ತತ್ರ ಸರುಜೋಽಕ್ಷ್ಣಿ ಪ್ರಥಮಂ ನೀರುಜೇಽಕ್ಷ್ಣಿ ಪಶ್ಚಾದಿತ್ಯೇವಂ ಯೋಜಯೇತ್ | ಅನ್ಯಥಾ ಪ್ರಾಕ್ ನೀರುಜೇ ದೀಯಮಾನಮುದ್ವೇಗೇನ ಸರುಜಸ್ಯಾಕ್ಷ್ಣಃ ಸಙ್ಕೋಚನಾದೌಷಧಂ ನ ಪ್ರವಿಶತಿ | ಸುಬೋಧಮ್ || ೧೪ ||
Adhikarana a~jjanAnArhAsteShAma~jjanAddoShAshca (15) · Śloka 15
ನ ಚ ಯೋಜ್ಯಂ ಕ್ರುದ್ಧಭೀತಶಙ್ಕಿತಶೋಕಿತಶ್ರಾನ್ತಾಶಿತಮಾತ್ರವಿರಿಕ್ತಧೂಮಮದ್ಯಪೀತದನ್ತನಸ್ಯರಾತ್ರಿಜಾಗರಿತವೇಗಿತರುದಿತಪಿಪಾ- ಸಿತಜ್ವರಿತಚ್ಛರ್ದಿತಾರ್ತತಾನ್ತನೇತ್ರಾಭಿಹತಶಿರೋರುಜಾರ್ತಶಿರಃಸ್ನಾತಾನುದಿತಾದಿತ್ಯೇಷು| ಏಷ್ವಞ್ಜನಾದೂಷ್ಮೋರ್ಧ್ವಗಃ ಸಂರಮ್ಭಾಶ್ರುವೇದನಾವಿಲತ್ವೋಷಾರಾಗದೂಷಿಕಾನಿಸ್ತೋದಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲನಶ್ವಯಥುಶುಕ್ರತಿಮಿರಾದೀನ್ ಜನಯೇತ್||೧೫||
न च योज्यं क्रुद्धभीतशङ्कितशोकितश्रान्ताशितमात्रविरिक्तधूममद्यपीतदन्तनस्यरात्रिजागरितवेगितरुदितपिपा- सितज्वरितच्छर्दितार्ततान्तनेत्राभिहतशिरोरुजार्तशिरःस्नातानुदितादित्येषु| एष्वञ्जनादूष्मोर्ध्वगः संरम्भाश्रुवेदनाविलत्वोषारागदूषिकानिस्तोदकृच्छ्रोन्मीलनश्वयथुशुक्रतिमिरादीन् जनयेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
ತಚ್ಚಾಞ್ಜನಂ ಕ್ರುದ್ಧಾದಿಷು ನ ಯೋಜ್ಯಮ್ | ಅಶಿತಮಾತ್ರೇ ಭೋಜನಾನನ್ತರಮ್ | ಏಷು ಕ್ರುದ್ಧಾದಿಷೂರ್ಧ್ವಶರೀರಸ್ಥ ಊಷ್ಮಾ ಸಂರಮ್ಭಾದೀನ್ ಜನಯೇತ್ || ೧೫ ||
Adhikarana a~jjanavidhiH (16) · Śloka 16
ಅಥ ಸಮಸುಖೋಪವಿಷ್ಟಸ್ಯೋಪವಿಷ್ಟೋ ವಾಮಾಙ್ಗುಷ್ಠೇನ ವರ್ತ್ಮೋತ್ತರಮುತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಕೃಷ್ಣಭಾಗಸ್ಯಾಧಃ ಕನೀನಕಾದಪಾಙ್ಗಂ ಯಾವದಞ್ಜನಂ ನಯೇದನಲ್ಪಮಪ್ರಭೂತಮನತಿತೀಕ್ಷ್ಣಮನಚ್ಛಮಸಾನ್ದ್ರಮಕರ್ಕಶಮದ್ರುತಮವಿಲಮ್ಬಿತಮತಿರ್ಯಗ್ದೃಷ್ಟ್ಯಕಮ್ಪಿತಮಘಟ್ಟಿತಮನಾಕ್ರಾನ್ತಞ್ಚ| ಚೂರ್ಣೇ ತು ಗತಾಗತಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅನ್ಯಥಾ ಹಿ ರಾಗಾಶ್ರುಶುಕ್ರಾದ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಃ| ತತೋಽಞ್ಜನಾನುಗಮನಾಯಾನುನ್ಮೀಲಯನ್ ಶನೈರನ್ತಶ್ಚಕ್ಷುಃ ಸಞ್ಚಾರಯೇತ್| ಏವಮಪ್ಯನುಗಚ್ಛತಿ| ವರ್ತ್ಮನೀ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಚಾಲಯೇತ್| ನ ತು ಸಹಸೋನ್ಮೇಷಣನಿಷ್ಪೀಡನಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾನಿ ಕುರ್ಯಾತ್| ಸ ಬಾಷ್ಪೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟದೋಷಸ್ತಮ್ಭಭಯಾತ್||೧೬||
अथ समसुख़ोपविष्टस्योपविष्टो वामाङ्गुष्ठेन वर्त्मोत्तरमुत्क्षिप्य कृष्णभागस्याधः कनीनकादपाङ्गं यावदञ्जनं नयेदनल्पमप्रभूतमनतितीक्ष्णमनच्छमसान्द्रमकर्कशमद्रुतमविलम्बितमतिर्यग्दृष्ट्यकम्पितमग़ट्टितमनाक्रान्तञ्च| चूर्णे तु गतागतं कुर्यात्| अन्यथा हि रागाश्रुशुक्राद्युत्पत्तिः| ततोऽञ्जनानुगमनायानुन्मीलयन् शनैरन्तश्चक्षुः सञ्चारयेत्| एवमप्यनुगच्छति| वर्त्मनी किञ्चिच्चालयेत्| न तु सहसोन्मेषणनिष्पीडनप्रक्षालनानि कुर्यात्| स बाष्पोत्क्लिष्टदोषस्तम्भभयात्||१६||
🔊 Audio coming soon
ಅಥೋಪವಿಷ್ಟೋ ವೈದ್ಯ ಉಪವಿಷ್ಟಸ್ಯಾತುರಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಮಕ್ಷಿಪುಟಮುತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಯಥೋಕ್ತವಿಧಾನೇನಾಞ್ಜಯೇತ್ | ಅಞ್ಜನಾನುಗಮಾಯೇತಿ | ತಥಾಞ್ಜನಂ ಸಕಲಮಕ್ಷ್ಯನುಗಚ್ಛತಿ || ೧೬ ||
Adhikarana a~jjanottaraM netraprakShalanAdi (17) · Śloka 17
ಅಪಿ ಚ- ಅಪೇತೌಷಧಸಂರಮ್ಭಂ ನಿರ್ವೃತಂ ನಯನಂ ಯದಾ| ವ್ಯಾಧಿದೋಷರ್ತುಯೋಗ್ಯಾಭಿರದ್ಭಿಃ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯೇತ್ತದಾ| ಸಚೈಲೇನಾಥ ನಯನಂ ಸವ್ಯಾಙ್ಗುಷ್ಠೇನ ದಕ್ಷಿಣಮ್| ಊರ್ಧ್ವವರ್ತ್ಮನಿ ಸಂಗೃಹ್ಯ ಶನೈಃ ಶೋಧ್ಯಂ ಸಮನ್ತತಃ| ದಕ್ಷಿಣಾಙ್ಗುಷ್ಠಕೇನೈವಂ ಶೋಧ್ಯಂ ಸವ್ಯಞ್ಚ ಲೋಚನಮ್| ವರ್ತ್ಮಪ್ರಪ್ತಾಞ್ಜನಾದ್ದೋಷೋ ರೋಗಾನ್ ಕುರ್ಯಾದತೋಽನ್ಯಥಾ||೧೭||
अपि च- अपेतौषधसंरम्भं निर्वृतं नयनं यदा| व्याधिदोषर्तुयोग्याभिरद्भिः प्रक्षालयेत्तदा| सचैलेनाथ नयनं सव्याङ्गुष्ठेन दक्षिणम्| ऊर्ध्ववर्त्मनि संगृह्य शनैः शोध्यं समन्ततः| दक्षिणाङ्गुष्ठकेनैवं शोध्यं सव्यञ्च लोचनम्| वर्त्मप्रप्ताञ्जनाद्दोषो रोगान् कुर्यादतोऽन्यथा||१७||
🔊 Audio coming soon
ಯದಾ ಚೋಪೇತೌಷಧಸಂರಮ್ಭಂ ಚಕ್ಷುರ್ಭವತಿ ತದಾ ವ್ಯಾಧ್ಯಾದಿಯೋಗ್ಯಾಭಿರದ್ಭಿಃ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯೇತ್ | ತಥಾ ವೈದ್ಯೋ ವಾಮಾಙ್ಗುಷ್ಠೇನಾತುರಸ್ಯ ದಣಿಮಕ್ಷಿ ಶೋಧಯೇತ್ | ದಕ್ಷಿಣೇನ ಚ ವಾಮಮ್ | ಅತೋಽನ್ಯಥೇತಿ ಸಂಶೋಧನೇನ ವಿನಾಞ್ಜನೇನ ವರ್ತ್ಮಪ್ರಾಪ್ತೋ ದೋಷೋ ವರ್ತ್ಮನ್ಯೇವ ರೋಗಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್ || ೧೭ ||
Adhikarana tIkShNA~jjanAnte dhUmAdi (32) · Śloka 32
ತೀಕ್ಷ್ಣಾಞ್ಜನಾನ್ತೇ ಚೈನಂ ಧೂಮಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಯಸ್ಯಾಞ್ಜಿತೇ ಕಣ್ಡೂಜಾಡ್ಯೋಪದೇಹಾಃ ಸ್ಯುಃ| ತಸ್ಯ ತೀಕ್ಷ್ಣಮಞ್ಜನಂ ಧೂಮಂ ವಾ ಪುನರೇವಾವಚಾರಯೇತ್| ಏತದೇವ ದ್ರುವಿರಿಕ್ತಾಕ್ಷಿಲಕ್ಷಣಂ ಸಾಧನಞ್ಚ| ಅತಿವಿರೇಕಾತ್ ಅನ್ತಾಪನಿಸ್ತೋದಶೂಲಸ್ತಮ್ಭಘರ್ಷಾಶ್ರುದಾರುಣಪ್ರತಿಬೋಧಕಷಾಯವರ್ತ್ಮತಾಶಿರೋರುಗ್ದೃಷ್ಟಿದೌರ್ಬಲ್ಯಾನಿ| ತತ್ರ ಶೀತಮಾಶ್ಚ್ಯೋತನಂ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಜನಂ ವಾ| ಸಮ್ಯಗ್ವಿರೇಕಾದ್ಯಥಾಸ್ವಮಾಮಯೋಪಶಮಃ| ಸುಖೋನ್ಮೀಲನನಿಮೀಲನವಾತಾತಪಸಹತ್ವಾನಿ ಚೇತಿ| ಭವತಿ ಚಾತ್ರ - ರೋಪಣಾದಿಷ್ವಪಿ ತಥಾ ಯೋಗಾದೀನನುಚಿನ್ತಯೇತ್| ದೋಷೋದಯಾನುಸಾರೇಣ ಪ್ರತಿಕುರ್ವೀತ ತೇಷು ಚ||೧೮|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಆಶ್ಚ್ಯೋತನಞ್ಜನವಿಧಿರ್ನಾಮ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೨||
तीक्ष्णाञ्जनान्ते चैनं धूमं पाययेत्| यस्याञ्जिते कण्डूजाड्योपदेहाः स्युः| तस्य तीक्ष्णमञ्जनं धूमं वा पुनरेवावचारयेत्| एतदेव द्रुविरिक्ताक्षिलक्षणं साधनञ्च| अतिविरेकात् अन्तापनिस्तोदशूलस्तम्भग़र्षाश्रुदारुणप्रतिबोधकषायवर्त्मताशिरोरुग्दृष्टिदौर्बल्यानि| तत्र शीतमाश्च्योतनं प्रत्यञ्जनं वा| सम्यग्विरेकाद्यथास्वमामयोपशमः| सुख़ोन्मीलननिमीलनवातातपसहत्वानि चेति| भवति चात्र - रोपणादिष्वपि तथा योगादीननुचिन्तयेत्| दोषोदयानुसारेण प्रतिकुर्वीत तेषु च||१८|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने आश्च्योतनञ्जनविधिर्नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः||३२||
🔊 Audio coming soon
ತೀಕ್ಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್ | ಏತದೇವೇತಿ | ಕಣ್ಡ್ವಾದಿಕಂ ದುರ್ವಿರಿಕ್ತಾಕ್ಷಿಲಕ್ಷಣಮ್ | ಏಷೈವ ತತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಯತ್ತಿಕ್ಷ್ಣಮಞ್ಜನಂ ಧೂಮೋ ವಾ ಅಕ್ಷ್ಣಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಞ್ಜನಾತಿಯೋಗಾತ್ ಸನ್ತಾಪಾದ್ಯುದ್ಭವಃ | ಸಮ್ಯಗ್ವಿರೇಕಾದ್ರೋಗೋಪಶಮಃ ಸುಖೋನ್ಮೀಲನಾದಯಶ್ಚ ಜಾಯನ್ತೇ | ರೋಪಣಾದಿಷ್ವಪಿ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಂ ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗಾದೀಂಸ್ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಚೋಹಯೇತ್ || ೧೮ || ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೨||