Adhikarana atha dinacaryAnAma tRutIyo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో దినచర్యానామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो दिनचर्यानामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
అస్మింంత్రే ఆయుషః పాలనం ప్రకృతం తచ్చ ద్వివిధం స్వస్థవృత్తమాతురవృత్తంచ| మంగల్యత్వాత్ స్వల్పవక్తవ్యత్వాత్ ఆతురోపయోగిత్వాచ్చ స్వస్థవృత్తమేవాదావుచ్యతే- అథాతో దినచర్యామిత్యాది| ప్రతిదినం కర్త్తవ్యా చర్యా దినచర్యా|| 1||
Adhikarana brAhme muhUrta utthAnam (2) · Śloka 2
బ్రాహ్మే ముహూర్త ఉత్తిష్ఠేజ్జీర్ణాజీర్ణం నిరూపయన్| రక్షార్థమాయుషః స్వస్థః....................||2||
ब्राह्मे मुहूर्त उत्तिष्ठेज्जीर्णाजीर्णं निरूपयन्| रक्षार्थमायुषः स्वस्थः....................||२||
🔊 Audio coming soon
కిం తదిత్యాహ- బ్రాహ్మ ఇతి| స్వస్థో నీరోగః| ఆయుషో యథోపచితస్య రక్షార్థం| బ్రాహ్మే ముహూర్తే ఉత్తిష్ఠేత్| ముహూర్తో నాడికాద్వయం| బ్రహ్మణోఽయం బ్రాహ్మః| బ్రహ్మ జ్ఞానంతదర్థమధ్యయనాద్యపి బ్రహ్మ తస్య యోగ్యో ముహూర్తో బ్రాహ్మః బ్రహ్మయోగ్యశ్చ కాలో యోగశాస్త్రేషు నిశాయాః పశ్చిమో యామో నిశ్చితః| తేన నిశాక్షయే నిద్రానాశప్రయుక్తత్వాదుత్థానస్యాప్రాప్తసంధ్యాసంసర్గో ముహూర్తోఽభిప్రేతః| సంధ్యాయాం స్వప్నప్రతిషేధాత్| యద్యపి చ జ్యోతిశ్శాస్త్రేషు సూర్యోదయాత్ప్రభృతి షడ్వింశో ముహూర్త్తో నాడికాష్టకవ్యవహితద్వితీయసూర్యోదయో బ్రాహ్మ ఇత్యుచ్యతే తథాపి నాసావిహాభిప్రేతః| అన్నస్య జరణకాలే జాగరణప్రసంగాత్| తస్మాత్ సంధ్యాయాః పూర్వో ముహూర్త్తో బ్రహ్మోపాసనయోగ్యత్వాత్ బ్రాహ్మః| అభ్యాసాద్యపేక్షం తత్పూర్వోఽపి వా| తస్మిన్ శయ్యాత ఉత్తిష్ఠేత్| కేచిత్తు జ్యోతిః శాస్త్రవిదః విరించప్రభవం ముహూర్త్తం నిశాంతభవమాహుః| కిం కుర్వన్నుత్తిష్ఠేత్ జీర్ణాజీర్ణం నిరూపయన్ హ్యస్తనమాహారం మయా భుక్తం జీర్ణం న వేతి వికల్పయన్| ఏతావతా హి కదాచిత్ స్వప్యాదజీర్ణీతి నోత్తిష్ఠేత్| అథవా షడ్వింశ ఏవ బ్రాహ్మో ముహూర్త్తః అత్ర గృహ్యతే| జీర్ణాజీర్ణం నిరూపయన్నిత్యేతచ్చ దోషపరిహారాయ భవిష్యతి|| 2||
Adhikarana shaucavidhiH (3) · Śloka 3
...................జాతవేగః సముత్సృజేత్| ఉదఙ్ముఖో మూత్రశకృద్దక్షిణాభిముఖో నిశి| వాచం నియమ్య ప్రయతః సంవీతాంగోఽవగుంఠితః| ప్రవర్తయేత్ప్రచలితం న తు యత్నాదుదీరయేత్| నామేధ్యమార్గమృద్భస్మగోస్థానాకీర్ణగోమయే| పురాంతికాగ్నివల్మీకరమ్యోత్కృష్టచితిద్రుమే| న నారీపూజ్యగోఽర్కేందువాయ్వన్నాగ్నిజలం ప్రతి| న చాతిరస్కృత్య మహీం భయాశక్త్యోస్తు కామతః| న వేగితోఽన్యకార్యః స్యాన్నాజిత్వా సాధ్యమామయం| నిఃశల్యాదుష్టమృత్పిండీపరిమృష్టమలాయనః| అభ్యుద్ధృతాభిః శుచిభిరద్భిర్మృద్భిశ్చ యోజయేత్| లేపగంధాపహం శౌచమనుత్పతితబిందుభిః||3||
...................जातवेगः समुत्सृजेत्| उदङ्मुखो मूत्रशकृद्दक्षिणाभिमुखो निशि| वाचं नियम्य प्रयतः संवीताङ्गोऽवगुण्ठितः| प्रवर्तयेत्प्रचलितं न तु यत्नादुदीरयेत्| नामेध्यमार्गमृद्भस्मगोस्थानाकीर्णगोमये| पुरान्तिकाग्निवल्मीकरम्योत्कृष्टचितिद्रुमे| न नारीपूज्यगोऽर्केन्दुवाय्वन्नाग्निजलं प्रति| न चातिरस्कृत्य महीं भयाशक्त्योस्तु कामतः| न वेगितोऽन्यकार्यः स्यान्नाजित्वा साध्यमामयम्| निःशल्यादुष्टमृत्पिण्डीपरिमृष्टमलायनः| अभ्युद्धृताभिः शुचिभिरद्भिर्मृद्भिश्च योजयेत्| लेपगन्धापहं शौचमनुत्पतितबिन्दुभिः||३||
🔊 Audio coming soon
ఉత్థితశ్చ కిం కుర్యాదిత్యాహ- జాతవేగ ఇత్యాది| మూత్రపురీషముదఙముఖ ఉత్తరాం దిశం ప్రేక్షమాణ ఉత్సృజేత్త్యజేత్| కింభూతః? ప్రాప్తవేగః నోదీరితవేగ ఇతి| ఏతావతా హి వాతాదినాం కోపో భవతి| నిశి రాత్రౌ దక్షణదిగభిముఖః మూత్రశకృదుత్సృజేత్| కిం కృత్వా మూత్రపురీషముత్సృజేత్? వాచం నియమ్య కృతమౌనః| ప్రయతః అనన్యకార్యః| సంవీతాంగః గృహీతపరిధానః| అవగుంఠితః అనగ్నశిరాః| స్థానాత్ ప్రచలితం మూత్రశకృత్స్తోకం స్తోకం ప్రవర్తయేత్ ప్రేరయేత్| న త్వతియత్నేనాచలితమేవోదీరయేత్| నామేధ్యే అత్యంతాశుచౌ స్థానే| మార్గః రథ్యా| తత్రాపి నోత్సృజేత్| న మృది రాశీభూతాయామపి| న భస్మని| న గోస్థానే, న ఆకీర్ణే జనసంసది, న గోమయస్యోపరి, న పురనికటే, నాగ్నినికటే, న వల్మీకోపరి| మృదా పిపీలికాదికృతం స్థాణ్వాకారం వల్మీకశబ్దేనోచ్యతే| నాతిరమణీయే భూమిభాగే, న హలలిఖితే, న కృతాధ్వరాగ్నిచయే, న వృక్షస్యాధ ఉపరి వా| న చ నార్యాభిముఖం, పూజ్యో గుర్వాదిః| గవాదయః ప్రసిద్ధాః| న చ మహీం భూమిమతిరస్కృత్య తృణాదిభిరనవచ్ఛాద్య| ఉత్సృజేదితి సర్వత్రానువర్తతే| యదా తు స్వామిచోరాదిభయం, యదా వా శరీరాశక్తతా తదా కామతో యథేచ్ఛం| తథా వేగితః ప్రాప్తమూత్రాదివేగో నాన్యకార్యో భవేత్| అన్యకార్యప్రతిషేధప్రసంగేన ఆహ- సాధ్యమపి రోగమజిత్వా నాన్యకార్యో భవేదితి| ఉత్సృష్టవేగశ్చ శౌచం యోజయేత్కుర్యాత్| కింభూతః కుర్యాదత ఆహ- నిఃశల్యయా కాష్ఠాదిశల్యరహితయా| అదుష్టయా యోగ్యయా మృత్పిండయా పరిమృష్టమలాయనః సమ్మార్జితగుదః| కేన శౌచం యోజయేదత ఆహ- అభ్యుద్ధృతాభిరద్భిః నదీతటాకాదితః కలశపాణ్యాదినా ఉద్ధృతాభిః| న తు కటీమేవ నద్యామవగాహ్య శౌచయేత్| నాశుచినా కరేణ మృత్సహితాభిరద్భిః| కింభూతం శౌచమిత్యాహ-లేపగంధాపహమితి| లేపగంధాపహం మలాయనే లేపగంధౌ, లేపశ్చ గంధశ్చ యేన నశ్యతి| ఏతేన మృదః అపాం శౌచస్య చ మానముక్తం భవతి| అనుత్పతితబిందుభిరద్భిః యత ఉత్పతితా బిందవోఽస్పృశ్యాః|| 3||
Adhikarana AcamanakAlAstadvidhiSca (4) · Śloka 4
స్పృష్ట్వా ధాతూన్ మలానశ్రువసాకేశనఖాంశ్చ్యుతాన్| స్నాత్వా భోక్తుమనా భుక్త్వా సుప్త్వా క్షుత్వా సురార్చ్చనే| రథ్యామాక్రమ్య చాఽచామేదుపవిష్ట ఉదఙ్ముఖః| ప్రాఙ్ముఖో వా వివిక్తస్థో న బహిర్జాను నాన్యదృక్| అజల్పన్నుత్తరాసంగీ స్వచ్ఛైరంగుష్ఠమూలగైః| నోద్ధృతైర్నానతో నోర్ధ్వం నాగ్నిపక్వైర్న పూతిభిః| న ఫేనబుద్బుదక్షారైర్నైకహస్తార్పితైర్జలైః| నార్ద్రైకపాణిర్న్నామేధ్యహస్తపాదో న శ్బ్దవత్||4||
स्पृष्ट्वा धातून् मलानश्रुवसाकेशनखांश्च्युतान्| स्नात्वा भोक्तुमना भुक्त्वा सुप्त्वा क्षुत्वा सुरार्च्चने| रथ्यामाक्रम्य चाऽचामेदुपविष्ट उदङ्मुखः| प्राङ्मुखो वा विविक्तस्थो न बहिर्जानु नान्यदृक्| अजल्पन्नुत्तरासङ्गी स्वच्छैरङ्गुष्ठमूलगैः| नोद्धृतैर्नानतो नोर्ध्वं नाग्निपक्वैर्न पूतिभिः| न फेनबुद्बुदक्षारैर्नैकहस्तार्पितैर्जलैः| नार्द्रैकपाणिर्न्नामेध्यहस्तपादो न श्ब्दवत्||४||
🔊 Audio coming soon
అన్యచ్చేదం కుర్యాత్, ఆచామేత్ జలేనోపస్పృశేత్| కిం కృత్వాఽఽహ- ధాత్వాదికాన్ స్పృష్ట్వా| కింభూతాన్ శరీరాచ్చలితాన్| ధాతవః రక్తాదయః| మలాః మూత్రశకృత్కర్ణమలాదయః| అశ్రు దృశోర్జలం| అప్సదృశో మేదసో భాగో వసా| తథా చ `శుద్ధమాంసస్య యః స్నేహః సా వసా పరికీర్తితా' ఇతి చరకః| స్నాత్వా చ ఆచామేత్| భోక్తుమనాః బుభుక్షుః| భుక్త్వా చ, సుప్త్వా చ, క్షుత్త్వా చ క్షవథుం కృత్వా, సురార్చనే దేవార్చనారంభే, రథ్యామాక్రమ్య మార్గం పరిభ్రమ్య, చకారాత్ప్రకృతం శౌచం కృత్వా| కింభూతః? పూర్వాముత్తరాం వా దిశమీక్షమాణః ఉపవిష్టః| న బహిర్జాను జానుభ్యాం బహిః పాణీ అకృత్వా| నాన్యదృక్ ఆచమనజలాదన్యత్ర న దృష్టిం కుర్వన్| అజల్పన్ కృతమౌనః| ఉత్తరాసంగీ గృహీతోపరివసనః| కైరాచమేత్? జలైః| కింభూతైః? స్వచ్ఛైః నిర్మలైః, అంగుష్ఠమూలగైః బ్రాహ్మతీర్థోపవేశిభిః| నోద్ధృతైరాచామేత్| కిం తర్హి? అవిచ్ఛిన్నధారయా దత్తైః| నానతః న నమితాంగః, నోర్ధ్వం ఉత్థితో న| నాగ్నిపక్వైః, న దుర్గంధిభిః, న ఫేనిలైః, నబుద్బుద్భిః, న క్షారైః విరసైః, నాప్యేకహస్తదత్తైః| ఆర్ద్రైకపాణిర్నాచామేత్| యావద్ ద్వావపి పాణీ న ప్రక్షాలితౌ| నాశుచిహస్తపాదః| జలపానే శబ్దం న కుర్వన్|| 4|
Adhikarana dantakAShThAni dantadhAvanavidhiSca (5) · Śloka 5
వటాసనార్కఖదిరకరంజకరవీరజం| సర్జారిమేదాపామార్గమాలతీకకుభోద్భవం| కషాయతిక్తకతుకం మూలమన్యదపీదృశం| విజ్ఞాతవౄక్షం క్షుణ్ణాగ్రమృజ్వగ్రంథి సుభూమిజం| కనీన్యగ్రసమస్థౌల్యంం సుకూర్చ్చం ద్వాదశాంగులం| ప్రాతర్భుక్త్వా చ యతవాగ్భక్షయేద్దంతధావనం| వ్యాప్య త్రివర్గత్రితయక్షౌద్రాక్తేన చ ఘర్షయేత్| శనైస్తేన తతో దంతాన్ దంతమాంసాన్యబాధయన్||5||
वटासनार्कखदिरकरञ्जकरवीरजम्| सर्जारिमेदापामार्गमालतीककुभोद्भवम्| कषायतिक्तकतुकं मूलमन्यदपीदृशम्| विज्ञातवॄक्षं क्षुण्णाग्रमृज्वग्रन्थि सुभूमिजम्| कनीन्यग्रसमस्थौल्यंं सुकूर्च्चं द्वादशाङ्गुलम्| प्रातर्भुक्त्वा च यतवाग्भक्षयेद्दन्तधावनम्| व्याप्य त्रिवर्गत्रितयक्षौद्राक्तेन च घर्षयेत्| शनैस्तेन ततो दन्तान् दन्तमांसान्यबाधयन्||५||
🔊 Audio coming soon
అన్యచ్చ కిం కుర్యాత్? కృతశౌచో దంతధావనకాష్ఠం భక్షయేత్| కిం తత్? వటాదివృక్షాణామన్యతమస్య మూలం యత్ కషాయాదిరససంయుక్తం న త్వన్యరసం వటాదిజం మూలం వటాదిమూలాదన్యదపీదృశం కషాయాదిరససంయుక్తం మూలం వా కాష్ఠం వా సర్వం భక్షయేత్| విజ్ఞాతవృక్షం వృక్షా హి మోహనాదినానాశక్తయో దృశ్యంతే| క్షుణ్ణాగ్రమాపోథితాగ్రం, ఋజుస్పష్టం,తథా గ్రంథిరహితం, సుభూమిజం శ్మశానాద్యజాతం, స్థూలతయా చ కనీనికాప్రాంతసమం, కనీనికా కనిష్ఠాంగులిః, సుకూర్చ్చం అపరుషకూర్చ్చం, పరిమాణేన ద్వాదశాంగులం| ద్వౌ కాలౌ దంతమాంసం రక్షన్ దంతపవనం భక్షయేత్| దినారంభే భోజనాంతే చ| యతవాఙ్మౌనీ| తతో దంతపవనం మలాపనుత్యర్థం భక్షయిత్వా అనంతరం శనైః వ్యాప్యాదిక్షౌద్రాన్వితప్రాంతేన దంతకాష్ఠేన దంతాన్ ఘర్షయేత్| వ్యాప్యం కుష్ఠం| త్రివర్గత్రితయం త్రికటు త్రిఫలా త్రిజాతకం చ|| 5||
Adhikarana jihvAnirleKanavidhistadguNAshca (6) · Śloka 6
లిఖేదనుసుఖం జిహ్వాం జిహ్వానిర్లేఖనేన చ| తథాస్యమలవైరస్యగంధా జిహ్వాస్యదంతజాః| రుచివైశద్యలఘుతా న భవంతి భవంతి చ||6||
लिखेदनुसुखं जिह्वां जिह्वानिर्लेखनेन च| तथास्यमलवैरस्यगन्धा जिह्वास्यदन्तजाः| रुचिवैशद्यलघुता न भवन्ति भवन्ति च||६||
🔊 Audio coming soon
అను పశ్చాత్ తేనైవ లేఖనయోగ్యకృతేన దంతపవనేన జిహ్వాం సుఖం లిఖేత్, జిహ్వానిర్లేఖనేన లోహాదికృతేన వా జిహ్వాం సుఖం లిఖేత్| స్వల్పమపి మాంసమబాధమానస్తాం లిఖేత్| ఏవం హి దంతపవనజిహ్వానిర్లేఖనాభ్యామస్య పుంసో మలాదయో జిహ్వాదిజా న భవంతి| యథాసంఖ్యం వివిక్షితా రుచ్యాదయో లఘుతాంతాశ్చ భవంతి|| 6||
Adhikarana dantakAShThavarjyAH (7) · Śloka 7
నాద్యాదజీర్ణవమథుశ్వాసకాసజ్వరార్దితీ| తృష్ణాస్యపాకహృన్నేత్రశిరఃకర్ణామయీ చ తత్||7||
नाद्यादजीर्णवमथुश्वासकासज्वरार्दिती| तृष्णास्यपाकहृन्नेत्रशिरःकर्णामयी च तत्||७||
🔊 Audio coming soon
తచ్చ దంతపవనమజీర్ణాదియుతః పురుషో నాద్యాత్| వమథుః ఛర్దిః, శ్వాసాదయో వక్ష్యమాణలక్షణాః| ఆమయశబ్దేన రోగపర్యాయేణ హృదాదీనాం సంబంధః|| 7||
Adhikarana dantadhAvane niShiddhakAShThAni (8) · Śloka 8
నైవ శ్లేష్మాతకారిష్టబిభీతధవధన్వజాన్| బిల్వవంజులనిర్గుండీశిగ్రుతిల్వకతిందుకాన్| కోవిదారశమీపీలుపిప్పలేంగుదగుల్గులూన్| పారిభద్రకమమ్లీకామోచక్యౌ శాల్మలీం శణం| స్వాద్వమ్లలవణం శుష్కం సుషిరం పూతి పిచ్ఛిలం||8||
नैव श्लेष्मातकारिष्टबिभीतधवधन्वजान्| बिल्ववञ्जुलनिर्गुण्डीशिग्रुतिल्वकतिन्दुकान्| कोविदारशमीपीलुपिप्पलेङ्गुदगुल्गुलून्| पारिभद्रकमम्लीकामोचक्यौ शाल्मलीं शणम्| स्वाद्वम्ललवणं शुष्कं सुषिरं पूति पिच्छिलम्||८||
🔊 Audio coming soon
శ్లేష్మాతకాదికం దంతపవనమవశ్యమేవ నాద్యాత్| తథా ప్రథమరసత్రయయుక్తం, దుర్గంధిపిచ్ఛిలంచ, శుష్కం నీరసం, సుషిరమంతః శూన్యం| శ్లేష్మాతకాదీనాం శణాంతానాం పర్యాయాణి నోచ్యంతే, విశిష్టదేశప్రసిద్ధత్వాత్| యా చాత్రాకాంక్షా సా నిఘంటుజ్ఞానాదేవ నశ్యతి|| 8||
Adhikarana palAshAsanAdiShu niShedhaH (9) · Śloka 9
పాలాశమాసనం దంతధావనం పాదుకే త్యజేత్||9||
पालाशमासनं दन्तधावनं पादुके त्यजेत्||९||
🔊 Audio coming soon
దంతధావనప్రసంగేనాహ- పాలాశవృక్షజాతం ఆసనం, దంతధావనం, పాదుకే చ త్యజేత్|| 9||
Adhikarana dantadhAvanakramaH (10) · Śloka 10
దంతాన్ పూర్వమధో ఘర్షేత్...................||10||
दन्तान् पूर्वमधो घर्षेत्...................||१०||
🔊 Audio coming soon
దంతపవనే చాధో దంతాన్ పూర్వం ఘర్షేత్|| 10||
Adhikarana akShisi~jcanam (11) · Śloka 11
......................ప్రాతః సించేచ్చ లోచనే| తోయపూర్ణముఖో గ్రీష్మశరదోః శీతవారిణా||11||
......................प्रातः सिञ्चेच्च लोचने| तोयपूर्णमुखो ग्रीष्मशरदोः शीतवारिणा||११||
🔊 Audio coming soon
ప్రతిదినం ప్రాతర్దినారంభే అక్షిణీ సించేత్తోయపూర్ణముఖః సన్| కేన సించేత్? శీతవారిణా| కిం నిత్యమేవ శీతవారిణా? గ్రీష్మశరదోరేవ| అన్యస్మిన్ ఋతౌ కోష్ణవారిణా ఇత్యర్థాల్లభ్యతే|
Adhikarana ma~ggalakRutyam (12) · Śloka 12
ప్రణమ్య దేవాన్ వృద్ధాంశ్చ మంగలాష్టశతం శుభం| శ్రృణ్వన్ కాంచనవిన్యస్తం సర్పిః పశ్యేదనంతరం||12||
प्रणम्य देवान् वृद्धांश्च मङ्गलाष्टशतं शुभम्| श्रृण्वन् काञ्चनविन्यस्तं सर्पिः पश्येदनन्तरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
ఇదంచానంతరం కుర్యాత్ దేవాన్ వృద్ధాంశ్చ ప్రణమ్య మంగలాష్టశతం శుభం శ్రృణ్వన్ సౌవర్ణభాండస్థం ఘృతమవాఙ్ముఖః పశ్యేత్, మంగలాష్టశతం దూతాదివిజ్ఞానీయే (శా0అ0-12) వక్ష్యతే|| 12||
Adhikarana sauvIrA~jjanavidhistadguNAshca (13) · Śloka 13
సౌవీరమంజనం నిత్యం హితమక్ష్ణోస్తతో భజేత్| లోచనే తేన భవతో మనోజ్ఞే సూక్ష్మదర్శనే| వ్యక్తత్రివర్ణే విమలే సుస్నిగ్ధఘనపక్ష్మణీ||13||
सौवीरमञ्जनं नित्यं हितमक्ष्णोस्ततो भजेत्| लोचने तेन भवतो मनोज्ञे सूक्ष्मदर्शने| व्यक्तत्रिवर्णे विमले सुस्निग्धघनपक्ष्मणी||१३||
🔊 Audio coming soon
తతః సౌవీరమంజనమక్షిభ్యాం హితం నిత్యం భజేత్| తేన చాంజనేన లోచనే నేత్రే, మనోజ్ఞే దర్శనీయే భవతః| సూక్ష్మంచ రూపం పశ్యతః| వ్యక్తత్రివర్ణత్వాచ్చ నిర్మలే, రక్తశుక్లకృష్ణం వర్ణత్రయం| సుస్నిగ్ధాని సుఘనాని చ పక్ష్మాణి యయోస్తే తథావిధే|| 13||
Adhikarana rasA~jjanavidhiH (14) · Śloka 14
చక్షుస్తేజోమయం తస్య విశేషాచ్ఛ్లేష్మతో భయం| యోజయేత్సప్తరాత్రేఽస్మాత్ స్రావణార్థం రసాంజనం||14||
चक्षुस्तेजोमयं तस्य विशेषाच्छ्लेष्मतो भयम्| योजयेत्सप्तरात्रेऽस्मात् स्रावणार्थं रसाञ्जनम्||१४||
🔊 Audio coming soon
తథా సప్తరాత్రాంతరేణ చక్షుషః శ్లేష్మస్రావణార్థం రసాంజనం యోజయేత్| కుతః? యతశ్చక్షుస్తేజోమయం, చక్షుషస్తేజోమయవ్యపదేశో భూయసా| యతః పంచభూతాత్మకమింద్రియం తస్య చ వాతాదితో విశేషాచ్ఛ్లేష్మణో విపరీతత్వాద్భయమితి|| 14||
Adhikarana nasyagaNDUShadhAraNAdiguNAH (15) · Śloka 15
అణుతైలం తతో నస్యంతతో గండూషధారణం| ఘనోన్నతప్రసన్నత్వక్ స్కంధగ్రీవాస్యవక్షసః| సుస్నిగ్ధవదనాః స్నిగ్ధనిఃస్వనా విమలేంద్రియాః| నిర్వలీపలితవ్యంగా భవేయుర్నస్యశీలినః| ఓష్ఠస్ఫుటనపారుష్యముఖశోషద్విజామయాః| న స్యుః స్వరోపఘాతాశ్చ స్నేహగండూషధారణాత్| ఖదిరక్షీరివృక్షారిమేదాంబుకవలగ్రహః| అరోచకాస్యవైరస్యమలపూతిప్రసేకజిత్| సుఖోష్ణోదకగండూషైర్జాయతే వక్త్రలాఘవం||15||
अणुतैलं ततो नस्यन्ततो गण्डूषधारणम्| घनोन्नतप्रसन्नत्वक् स्कन्धग्रीवास्यवक्षसः| सुस्निग्धवदनाः स्निग्धनिःस्वना विमलेन्द्रियाः| निर्वलीपलितव्यङ्गा भवेयुर्नस्यशीलिनः| ओष्ठस्फुटनपारुष्यमुखशोषद्विजामयाः| न स्युः स्वरोपघाताश्च स्नेहगण्डूषधारणात्| खदिरक्षीरिवृक्षारिमेदाम्बुकवलग्रहः| अरोचकास्यवैरस्यमलपूतिप्रसेकजित्| सुखोष्णोदकगण्डूषैर्जायते वक्त्रलाघवम्||१५||
🔊 Audio coming soon
అనంతరం వక్ష్యమాణమణుతైలం నస్యం యోజ్యం| అనంతరం గండూషధారణం| నస్యశీలిన ఏవ భవంతి ఘనోన్నతప్రసన్నాః త్వగాదయః యేషాం తే తథావిధాః| ఘనత్వాదిభిస్త్వగాదీనాం యథాసంభవం సంబంధః| ప్రసన్నత్వచః ఉన్నతస్కంధాః, ఘనగ్రీవాః, ప్రసన్నముఖాః, ఘనవక్షసః, సుగంధాస్యాః, మధురస్వరాః, వలీపలితవ్యంగరహితాశ్చ| వల్యస్త్వక్సంకోచః, వ్యంగాని ముఖే శ్యావాని మండలాని| స్నేహగండూషధారణాదోష్ఠఫుటనాదయో న భవంతి| పారుష్యమోష్ఠయోరేవ, తథా ఆస్యశోషః, దంతరోగః, స్వరహానిశ్చ| తథా అరోచకాదినాశకామేన ఖదిరాద్యంబుకవలగ్రహః కార్యః| తథా వక్త్రలాఘవకామేన ఉష్ణోదకగండూషః| కవలగండూషయోర్భేదో గండూషాదివిధౌ వక్ష్యతే| ప్రసేకః ఆస్యస్రావః|| 15||
Adhikarana prAyogikadhUmapAnAdi (16) · Śloka 16
ప్రాయోగికం తతో ధూమం గంధమాల్యాది చాచరేత్| ధూమాదస్యోర్ధ్వజత్రూత్థా న స్యుర్వాతకఫామయాః||16||
प्रायोगिकं ततो धूमं गन्धमाल्यादि चाचरेत्| धूमादस्योर्ध्वजत्रूत्था न स्युर्वातकफामयाः||१६||
🔊 Audio coming soon
అనంతరం వక్ష్యమాణలక్షణం ప్రాయోగికం ధూమం గంధమాల్యాది చాఽఽచరేత్| ఆదిశబ్దేన వాసః ప్రభృతీనాం గ్రహణం| ధూమపస్య కిం భవతి? జత్రారక్షకసంధ్యభిధానస్య, ఊర్ధ్వముపరి శిరసి వాతకఫజా రోగా న భవంతి|| 16||
Adhikarana a~jjanAdikrame yuktiH (17) · Śloka 17
అంజనోత్క్లేశితం నస్యైః కవలైర్నావనేరితం| ధూమేన కవలోత్క్లిష్టం క్రమాద్వాతకఫం జయేత్||17||
अञ्जनोत्क्लेशितं नस्यैः कवलैर्नावनेरितम्| धूमेन कवलोत्क्लिष्टं क्रमाद्वातकफं जयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
నన్వంజనాదీనామేవంభూతః క్రమః కిమర్థమాశ్రిత ఇత్యాహ- అంజనో-త్క్లేశితమిత్యాది|| 17||
Adhikarana gandhamAlyAdidhAraNaguNAH (18) · Śloka 18
గంధమాల్యాదికం వృష్యమలక్ష్మీఘ్నం ప్రసాధనం||18||
गन्धमाल्यादिकं वृष्यमलक्ष्मीघ्नं प्रसाधनम्||१८||
🔊 Audio coming soon
గంధమాల్యాదికముపయుజ్యమానం వృష్యమలక్ష్మీఘ్నం కాంతికరం చ భవతి|| 18||
Adhikarana jIrNavastradhAraNAdiniShedhaH (19) · Śloka 19
వాసో న ధారయేజ్జీర్ణం మలినం రక్తముల్బణం| మాల్యం న లంబం న బహిర్న రక్తం జలజాదృతే| నైవ చాన్యేన విధృతం వస్త్రం పుష్పముపానహౌ||19||
वासो न धारयेज्जीर्णं मलिनं रक्तमुल्बणम्| माल्यं न लम्बं न बहिर्न रक्तं जलजादृते| नैव चान्येन विधृतं वस्त्रं पुष्पमुपानहौ||१९||
🔊 Audio coming soon
అన్యచ్చేదమిదం కుర్యాత్| జీర్ణం జీర్ణప్రాయం వాసః పరిధానం న ధారయేత్| మలినం రక్తముల్బణంచ, ఉన్నద్ధం (ఉల్బణం) ఉద్భటం మాల్యం పుష్పం, లంబం స్రగ్దామాది, న ధారయేత్| న బహిః రాజమార్గే దృశ్యమానం వా| జలజం వర్జయిత్వా రక్తమన్యన్మాల్యం న ధారయేత్| ప్రసంగేనాహ- అన్యేన విధృతం వస్త్రం న ధారయేత్ పుష్పముపానహౌ చర్మపాదుకే తథా|| 19||
Adhikarana tAmbUlasevanataddhAraNaguNAH (20) · Śloka 20
రుచివైశద్యసౌగంధ్యమిచ్ఛన్వక్త్రేణ ధారయేత్| జాతీలవంగకర్పూరకంకోలకటుకైః సహ| తాంబూలీనాం కిసలయం హృద్యం పూగఫలాన్వితం| రక్తపిత్తక్షతక్షీణరూక్షోత్కుపితచక్షుషాం| విషమూర్చ్ఛామదార్త్తానామపథ్యం శోషిణాం చ తత్| పథ్యం సుప్తోత్థితే భుక్తే స్నాతే వాంతే చ మానవే| ద్విపత్రమేకం పూగం చ సచూర్ణఖదిరం చ తత్||20||
रुचिवैशद्यसौगन्ध्यमिच्छन्वक्त्रेण धारयेत्| जातीलवङ्गकर्पूरकङ्कोलकटुकैः सह| ताम्बूलीनां किसलयं हृद्यं पूगफलान्वितम्| रक्तपित्तक्षतक्षीणरूक्षोत्कुपितचक्षुषाम्| विषमूर्च्छामदार्त्तानामपथ्यं शोषिणां च तत्| पथ्यं सुप्तोत्थिते भुक्ते स्नाते वान्ते च मानवे| द्विपत्रमेकं पूगं च सचूर्णखदिरं च तत्||२०||
🔊 Audio coming soon
రూచ్యాదికమిచ్ఛన్ వక్త్రేణ జాత్యాదిభిః సహ పూగఫలాన్వితం తాంబూలీనాం నాగలతానాం కిసలయం పల్లవం ధారయేత్| రక్తపిత్తాద్యుపహతస్య శోషిణశ్చ తత్సేవనమపథ్యం| రూక్షేణ హేతునోత్కుపితాని చక్షూంషి యేషాం తే రూక్షోత్కుపితచక్షుషః, తేషామథవా రూక్షాణాముత్కుపితచక్షుషాంచ సుబోధం|| 20||
Adhikarana dhanopArjanam (21) · Śloka 21
ఉత్తిష్ఠేత తతోఽత్యర్థమర్థేష్వర్థానుబంధిషు| నిందితం దీర్ఘమప్యాయురసన్నిహితసాధనం| కృషిం వణిజ్యాం గోరక్షాముపాయైర్గుణినం నృపం| లోకద్వయావిరుద్ధాంచ ధనార్థీ సంశ్రయేత్క్రియాం||21||
उत्तिष्ठेत ततोऽत्यर्थमर्थेष्वर्थानुबन्धिषु| निन्दितं दीर्घमप्यायुरसन्निहितसाधनम्| कृषिं वणिज्यां गोरक्षामुपायैर्गुणिनं नृपम्| लोकद्वयाविरुद्धाञ्च धनार्थी संश्रयेत्क्रियाम्||२१||
🔊 Audio coming soon
తతోఽనంతరమర్థానుబంధిషు ధనహేతుషు కార్యేష్వత్యర్థముత్తిష్ఠేత యత్నాచ్చేష్టేత| యస్మాద్దీర్ఘమప్యాయురసన్నిహితసాధనం దారిద్ర్యయుక్తం నిందితం గర్హితం| తథా ధనార్థీ కృష్యాదికమారభేత| అన్యాంచ క్రియాం ధనలాభహేతుకీముభయలోకావిరుద్ధాం సతీమాశ్రయేత్|| 21||
Adhikarana niShkramaNavidhiH (22) · Śloka 22
ముక్తవేగశ్చ గమనస్వప్నాహారసభాస్త్రియః| పాణినాలభ్య నిష్క్రామేద్రత్నపూజ్యాజ్యమంగలం| సాతపత్రపదత్రాణో విచరేద్యుగమాత్రదృక్| నిశి చాత్యయికే కార్యే దండీ మౌలీ సహాయవాన్| ప్రావృత్య పర్యటేద్రాత్రౌ న ప్రావృత్య శిరోఽహని||22||
मुक्तवेगश्च गमनस्वप्नाहारसभास्त्रियः| पाणिनालभ्य निष्क्रामेद्रत्नपूज्याज्यमङ्गलम्| सातपत्रपदत्राणो विचरेद्युगमात्रदृक्| निशि चात्ययिके कार्ये दण्डी मौली सहायवान्| प्रावृत्य पर्यटेद्रात्रौ न प्रावृत्य शिरोऽहनि||२२||
🔊 Audio coming soon
తథా ముక్తవేగ ఉత్సృష్టమూత్రపురీషాదివేగశ్చ అధ్వగమనాదికం| తథా రత్నాదికమాలభ్య సపూజం సంస్పృశ్య, కార్యార్థం నిష్క్రామేత్| నిర్గతశ్చ ఛత్రపాదత్రాణసంయుక్తో యుగమాత్రదృగ్విచరేత్| యుగో హస్తద్వయం, అన్యే హస్తచతుష్టయం యుగమాహుః, తన్మాత్రమగ్రతః పశ్యన్ కృమిస్థాణ్వాదిభయాత్| నిశి రాత్రావాత్యయికే అతిప్రయోజనవతి కార్యే, దండీ మౌలీ సహాయవాంశ్చ విచరేత్| అర్థబలాదుక్తం అనాత్యయికే కార్యే నైవ విచరేన్నిశీతి| మౌలీ వేష్టితశిరాః| తథా రాత్రౌ శిరః పిధాయ పర్యటేత్ పరిభ్రమేదితి|| 22||
Adhikarana caityAdisthAnAnatikramaH (23) · Śloka 23
చైత్యపూజ్యధ్వజాశస్తచ్ఛాయాభస్మతుషాశుచీన్| నాక్రామేచ్ఛర్కరాలోష్ఠబలిస్నానభువో న చ||23||
चैत्यपूज्यध्वजाशस्तच्छायाभस्मतुषाशुचीन्| नाक्रामेच्छर्करालोष्ठबलिस्नानभुवो न च||२३||
🔊 Audio coming soon
చైత్యాదీనాం ఛాయాం నాక్రామేత పాదాభ్యాం న ల~ఘ్ఘయేత్| చైత్యః ప్రసిద్ధః, పూజ్యో గుర్వాదిః, అశస్తమమంగల్యం వస్తు, తథా భస్మాదికమపి| తథా శర్కరాదికమపి| శర్కరా శిలాచూర్ణం బలిర్భూతోపహారః, స్నానభూః యత్ర కశ్చిత్ స్నాతః|| 23||
Adhikarana madhyAhnAdau catuShpathAdi sevananiShedhaH (24) · Śloka 24
మధ్యాహ్నే సంధ్యయో రాత్రావర్ధరాత్రే చతుష్పథం| న సేవేత న శర్వర్యాం వృక్షచైత్యం న చత్వరం| సూనాటవీశూన్యగృహశ్మశానాని దివాఽపి న||24||
मध्याह्ने सन्ध्ययो रात्रावर्धरात्रे चतुष्पथम्| न सेवेत न शर्वर्यां वृक्षचैत्यं न चत्वरम्| सूनाटवीशून्यगृहश्मशानानि दिवाऽपि न||२४||
🔊 Audio coming soon
తథా మధ్యాహ్నాదిషు కాలేషు చతుష్పథం న సేవేత| తథా శర్వర్యాం సర్వస్యామపి రాత్రౌ, వృక్షాదికం న సేవేత| చత్వరం త్రిపథమాహుః, గ్రామాద్బహిరవతారాశ్రయమన్యే, గ్రామీణసమాజస్థానమిత్యన్యే, యస్తు లోకే చత్వర ఇతి ప్రసిద్ధః| సూనాటవ్యాదికం దివాఽపి న సేవేత| సూనాటవీ వధారణ్యం|| 24||
Adhikarana shavahu~gkArAdInAM pratiShedhAdi (25) · Śloka 25
న హుంకుర్యాచ్ఛవం పూజ్యం ప్రశస్తాన్మంగలాని చ| నాపసవ్యం పరిక్రామేన్నేతరాణ్యనుదక్షిణం| చతుష్పథం నమస్కుర్యాత్ప్రజ్ఞాతాంశ్చ వనస్పతీన్| న వ్యాలవ్యాధితాశస్తైర్నాదాంతక్షుత్పిపాసితైః| న చ్ఛిన్నపుచ్ఛైర్నైకాక్షైర్గోపృష్ఠేన చ న వ్రజేత్| నాతిప్రగేఽతిసాయం వా న నభోమధ్యగే రవౌ| నాసన్నిహితపానీయో నాతితూర్ణం న సంతతం| న శత్రుణా నావిదితైర్నైకో నాధార్మికైః సహ| దద్యాద్వర్త్మార్తవృద్ధస్త్రీభారిచక్రద్విజన్మనే| స్నానభోజనపానాని వాహేభ్యో నాచరేత్పురః| నదీం తరేన్న బాహుభ్యాం నాగ్నిస్కంధమభివ్రజేత్| నారోహేద్విషమం శైలం నావం సంశయితాం తరుం| నిపాతయేన్న లోష్టేన న ఫలేన ఫలం ద్రుమాత్| న వార్యమాణః ప్రవిశేన్నాద్వారేణ న చాఽసనే| స్వయం తిష్ఠేత్పరగృహే యుక్తనిద్రం న బోధయేత్| నాఽచరేత్పాణివాక్పాదదృఙ్మేఢ్రోదరచాపలం||25||
न हुङ्कुर्याच्छवं पूज्यं प्रशस्तान्मङ्गलानि च| नापसव्यं परिक्रामेन्नेतराण्यनुदक्षिणम्| चतुष्पथं नमस्कुर्यात्प्रज्ञातांश्च वनस्पतीन्| न व्यालव्याधिताशस्तैर्नादान्तक्षुत्पिपासितैः| न च्छिन्नपुच्छैर्नैकाक्षैर्गोपृष्ठेन च न व्रजेत्| नातिप्रगेऽतिसायं वा न नभोमध्यगे रवौ| नासन्निहितपानीयो नातितूर्णं न सन्ततम्| न शत्रुणा नाविदितैर्नैको नाधार्मिकैः सह| दद्याद्वर्त्मार्तवृद्धस्त्रीभारिचक्रद्विजन्मने| स्नानभोजनपानानि वाहेभ्यो नाचरेत्पुरः| नदीं तरेन्न बाहुभ्यां नाग्निस्कन्धमभिव्रजेत्| नारोहेद्विषमं शैलं नावं संशयितां तरुम्| निपातयेन्न लोष्टेन न फलेन फलं द्रुमात्| न वार्यमाणः प्रविशेन्नाद्वारेण न चाऽसने| स्वयम् तिष्ठेत्परगृहे युक्तनिद्रं न बोधयेत्| नाऽचरेत्पाणिवाक्पाददृङ्मेढ्रोदरचापलम्||२५||
🔊 Audio coming soon
శవం న హుంకుర్యాత్ మృతశరీరం హుంకారేణ న తర్జయేత్| పూజ్యాదీని చాపసవ్యం వామం పరిత్యజ్య న గచ్ఛేత్| ఇతరాణి తద్విపరీతాని దక్షిణం త్యక్త్వా న గచ్ఛేత్| చతుష్పథం ప్రజ్ఞాతాన్ ప్రసిద్ధాంశ్చ వనస్పతీన్ వృక్షాన్ నమస్కుర్యాత్| వ్యాలాదిభిశ్చ వాహైర్న వ్రజేత్| వ్యాలః దుష్టః, క్షుద్రః, అతిపూర్వాహ్ణాదికాలే చ న వ్రజేత్| అసన్నిహితపానీయః అగృహీతపానీయః, తూర్ణం వేగేన, న సంతతం బహుకాలమపి తు విశ్రమ్యైవ గంతవ్యమిత్యభిప్రాయః, శత్రుణా సహ న వ్రజేత్, అవిదితైరవిజ్ఞాతస్వరూపైః సహ న వ్రజేత్, ఏకాకీ న వ్రజేత్, అధార్మికైశ్చ సహ| తథా ఆర్తాదిభ్యో వర్త్మ దద్యాత్ మార్గం త్యజేత్| భారీ భారవాహకః, చక్రీ గంత్ర్యాదిః| వాహేభ్యః పురా స్నానాదికం నాఽఽచరేత్| పూర్వం స్వవాహానశ్వాదీన్ స్నాపయేత్ భోజయేత్ పాయయేచ్చ పశ్చాత్స్వయం స్నాయాత్ భుంజీత చేత్యర్థః| బాహుభ్యాం చ నదీం న తరేత్| అగ్నిస్కంధాభిముఖో న గచ్ఛేత్| అగ్నిస్కంధో మహానగ్నిరాశిః| విషమమతినిమ్నోన్నతప్రదేశం, శైలం పర్వతం నాఽరోహేత్| సంశయితామవిజ్ఞాతస్వరూపాం నావం, వృక్షంచ సర్వం నాఽఽరోహేత్| ద్రుమాద్వృక్షాత్, లోష్టేన, ఫలేన వా ఫలం న పాతయేత్| పరగృహే వార్యమాణః ప్రతిషిధ్యమానప్రవేశో న ప్రవిశేత్| అప్రసిద్ధేన మార్గేణ న ప్రవిశేత్| ప్రవిష్టశ్చ అదత్తే ఆసనే న స్వయం తిష్ఠేత్ నోపవిశేత్| యుక్తా అవిరుద్ధా నిద్రా యస్య తం న బోధయేత్| పాణ్యాదిచాపలం చ నాఽఽచరేత్| హస్తచాపలం వాద్యానుకరణాది, పాదచాపలమప్యేవంప్రకారమేవ, వాక్చాపలం యత్కించనవాదిత్వం, దృక్చాపలం పరయువత్యాదిదర్శనం, మేఢ్రచాపలమప్రాసంగికానుచితయోషిద్గమనాది, ఉదరచాపలం భోజనగృఘ్నుతా|| 25||
Adhikarana keSAdivardhane niyamAH (26) · Śloka 26
త్రిః పక్షస్య కచశ్మశ్రునఖరోమాణి వర్ధయేత్| న స్వహస్తేన దంతైర్వా స్నానం చాను సమాచరేత్||26||
त्रिः पक्षस्य कचश्मश्रुनखरोमाणि वर्धयेत्| न स्वहस्तेन दन्तैर्वा स्नानं चानु समाचरेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
పక్షస్య మధ్యే త్రీన్ వారాన్ కేశాదీన్ కర్తయేత్, స్వహస్తేన దంతైర్వా న కర్తయేత్| కర్తయిత్వా చ స్నానమాచరేత్|| 26||
Adhikarana abhya~ggavidhiH (27) · Śloka 27
అథ జాతాన్నపానేచ్ఛో మారుతఘ్నైః సుగంధిభిః| యథర్తుసంస్పర్శసుఖైస్తైలైరభ్యంగమాచరేత్||27||
अथ जातान्नपानेच्छो मारुतघ्नैः सुगन्धिभिः| यथर्तुसंस्पर्शसुखैस्तैलैरभ्यङ्गमाचरेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
అథానంతరమనంతరోక్తప్రకారేణ కాలమతివాహ్య ఉత్పన్నాన్నపానేచ్ఛోఽభ్యంగమాచరేత్| కేనేత్యాహ-తైలైః| కింభూతైః? వాతఘ్నైః సుగంధిభిశ్చ ఋత్వనతిక్రమేణ సంస్పర్శసుఖకరైశ్చ ఉష్ణకాలే శీతైః, శీతకాలే చోష్ణైరిత్యర్థః|| 27||
Adhikarana abhya~ggaguNAH (28) · Śloka 28
అభ్యంగో వాతహా పుష్టిస్వప్నదార్ఢ్యబృహత్వకృత్| దగ్ధభగ్నక్షతరుజా క్లమశ్రమజరాపహః| రథాక్షచర్మఘటద్భవత్యభ్యంగతో గుణాః| స్పర్శనేఽభ్యధికో వాయుః స్పర్శనం చ త్వగాశ్రయం| త్వచ్యశ్చ పరమభ్యంగో యస్మాత్తం శీలయేదతః| శిరః శ్రవణపాదేషు తం విశేషేణ శీలయేత్||28||
अभ्यङ्गो वातहा पुष्टिस्वप्नदार्ढ्यबृहत्वकृत्| दग्धभग्नक्षतरुजा क्लमश्रमजरापहः| रथाक्षचर्मघटद्भवत्यभ्यङ्गतो गुणाः| स्पर्शनेऽभ्यधिको वायुः स्पर्शनं च त्वगाश्रयम्| त्वच्यश्च परमभ्यङ्गो यस्मात्तं शीलयेदतः| शिरः श्रवणपादेषु तं विशेषेण शीलयेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
అభ్యంగగుణానాహ-అభ్యంగేతి| దగ్ధాదిత్రయస్య Rరుజయా సంబంధః| క్షతః శస్త్రాదినా| తథా రథాక్షాదివదభ్యంగాద్గుణా భవంతి, రథాక్షం చక్రనాభిః, తస్య చర్మఘటయోశ్చ యథాఽభ్యంగేన శ్లక్ష్ణత్వం, యథా మార్దవం, యథా చ దార్ఢ్యం, తథా శరీరస్యాపి| యథా చ రథాక్షస్య స్నేహస్పర్శనమాత్రేణ, చర్మనో మర్దనేన, ఘటస్య స్నేహసంస్కారేణేతి| యతశ్చ పరమత్యర్థం త్వచ్యశ్చాభ్యంగః, తస్మాదభ్యంగమాచరేత్| కథమిత్యాహ-స్పర్శనమితి| స్పర్శనం త్వగాశ్రితం| స్పర్శనే చావశ్యం వాయునా భవితవ్యం| అతో వాతాఽఽబాధభయాదిత్యర్థః| శిరః ప్రభ్రుతిషు తమభ్యంగం విశేషేణశీలయేత్|| 28||
Adhikarana mUrdhni tailakAraNaguNAH (29) · Śloka 29
స కేశ్యః శీలితో మూర్ధ్ని కపాలేంద్రియతర్పణః||29||
स केश्यः शीलितो मूर्ध्नि कपालेन्द्रियतर्पणः||२९||
🔊 Audio coming soon
కిమర్థమిత్యాహ-సోఽభ్యంగః మూర్ధ్ని శిరసి, శీలితః కేశ్యో కేశేభ్యో హితః, కపాలస్యేంద్రియాణాంచ తర్పణః తృప్తికరః|| 29||
Adhikarana karNapUraNaguNAH (30) · Śloka 30
హనుమన్యాశిరః కర్ణశూలఘ్నం కర్ణపూరణం||30||
हनुमन्याशिरः कर्णशूलघ्नं कर्णपूरणम्||३०||
🔊 Audio coming soon
స్నేహేన కర్ణపూరణం హనుమన్యాదిశూలఘ్నం|| 30||
Adhikarana pAdAbhya~gge guNAH (31) · Śloka 31
పాదాభ్యంగస్తు తత్స్థైర్యనిద్రాదృష్టిప్రసాదకృత్| పాదసుప్తిశ్రమస్తంభసంకోచస్ఫుటనప్రణుత్||31||
पादाभ्यङ्गस्तु तत्स्थैर्यनिद्रादृष्टिप्रसादकृत्| पादसुप्तिश्रमस्तम्भसङ्कोचस्फुटनप्रणुत्||३१||
🔊 Audio coming soon
పాదాదిషు తమభ్యంగం విశేషేణ శీలయేత్| పాదాభ్యంగస్తు తత్స్థైర్యాదికృత్ పాదసుప్త్యాదిఘ్నశ్చ| సుప్తిరివ సుప్తిః అభిఘాతాద్యచైతన్యం|| 31||
Adhikarana aBya~ggavarjyAH (32) · Śloka 32
వర్జ్యోఽభ్యంగః కఫగ్రస్తకృతసంశుద్ధ్యజీర్ణిభిః||32||
वर्ज्योऽभ्यङ्गः कफग्रस्तकृतसंशुद्ध्यजीर्णिभिः||३२||
🔊 Audio coming soon
సర్వోఽభ్యంగః కఫగ్రస్తాదిభిర్వర్జ్యః న సేవ్యః| కఫగ్రస్తః శ్లేష్మరోగార్త్తః| గ్రస్తగ్రహణమతిశయోపలక్షణార్థం| కృతసంశుద్ధిః వమనవిరేచనాదిభిరచిరకాలనిఃసృతదోషః|| 32||
Adhikarana vyAyAmaH (33) · Śloka 33
శరీరాయాసజననం కర్మ వ్యాయామ ఉచ్యతే||33||
शरीरायासजननं कर्म व्यायाम उच्यते||३३||
🔊 Audio coming soon
అనంతరం వ్యాయామం శీలయేత్| క ఉచ్యతే వ్యాయామః? ఆహ- శరీరేతి| యేన కర్మణా క్రియమాణేన శరీరమాయస్యతే తద్వ్యాయామశబ్దేన వాచ్యం| తేనైతదుక్తం భవతి- కస్యచిచ్చంక్రమణమేవ వ్యాయామః, కస్యచిదన్యదధికమితి|| 33||
Adhikarana vyAyAmaguNAH (34) · Śloka 34
లాఘవం కర్మసామర్థ్యం దీప్తోఽగ్నిర్మేదసః క్షయః| విభక్తఘనగాత్రత్త్వం వ్యాయామాదుపజాయతే||34||
लाघवं कर्मसामर्थ्यं दीप्तोऽग्निर्मेदसः क्षयः| विभक्तघनगात्रत्त्वं व्यायामादुपजायते||३४||
🔊 Audio coming soon
తేన కృతేన కిం భవతీత్యాహ- లాఘవమిత్యాది| లాఘవం దేహస్య లఘుత్వం| అన్యత్ సుబోధం|| 34||
Adhikarana vyAyAmavarjyAH (35) · Śloka 35
వాతపిత్తామయీ బాలో వృద్ధోఽజీర్ణీ చ తం త్యజేత్||35||
वातपित्तामयी बालो वृद्धोऽजीर्णी च तं त्यजेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
వాతపిత్తరోగార్తో బాలో వృద్ధశ్చ వ్యాయామం త్యజేత్|| 35||
Adhikarana vyAyAmavidhiH (36) · Śloka 36
అర్ద్ధశక్త్యా నిషేవ్యస్తు బలిభిః స్నిగ్ధభోజిభిః| శీతకాలే వసంతే చ మందమేవ తతోఽన్యదా| తం కృత్వాఽనుసుఖం దేహం మర్దయేచ్చ సమంతతః||36||
अर्द्धशक्त्या निषेव्यस्तु बलिभिः स्निग्धभोजिभिः| शीतकाले वसन्ते च मन्दमेव ततोऽन्यदा| तं कृत्वाऽनुसुखं देहं मर्दयेच्च समन्ततः||३६||
🔊 Audio coming soon
స చ వ్యాయామో బలవద్భిః పురుషైః శీతకాలే హేమంతశిశిరయోః వసంతే చ స్నిగ్ధాన్నభోజిభిః సద్భిరర్ద్ధశక్త్యా (సు0చి024/47) నిషేవణీయః యావచ్ఛక్యం తతోఽర్ద్ధమితి| అన్యస్మింపునః ఋతౌ స్వల్పమేవ| తంచ వ్యాయామం కృత్వా యథాసుఖం దేహం మర్దయేత్సర్వం|| 36||
Adhikarana ativyAyAmadoShAH (37) · Śloka 37
తృష్ణా క్షయః ప్రతమకో రక్తపిత్తం శ్రమః క్లమః| అతివ్యాయామతః కాసో జ్వరశ్చ్ఛర్దిశ్చ జాయతే||37||
तृष्णा क्षयः प्रतमको रक्तपित्तं श्रमः क्लमः| अतिव्यायामतः कासो ज्वरश्च्छर्दिश्च जायते||३७||
🔊 Audio coming soon
యథోక్తప్రమాణాతిక్రమాదతివ్యాయామేన కాసాదిరోగోత్పత్తిః|
Adhikarana vyAyAmajAgarAdInAmatisevananiShedhaH (38) · Śloka 38
గజం సింహ ఇవాకర్షన్ భజన్నతి వినశ్యతి||38||
गजं सिंह इवाकर्षन् भजन्नति विनश्यति||३८||
🔊 Audio coming soon
ప్రసంగేనాహ- వ్యాయామాదీనాం సాహసమతిసేవాం భజన్ పురుషో వినశ్యతి| యథా సింహో విక్రమవానతిస్వల్పబలః మహాబలం దంతినమాకర్షయన్ స్వయమేవ వినశ్యతి|| 38||
Adhikarana udvarttanaguNAH (39) · Śloka 39
ఉద్వర్త్తనం కఫహరం మేదసః ప్రవిలాయనం| స్థిరీకరణమంగానాం త్వక్ప్రసాదకరం పరం||39||
उद्वर्त्तनं कफहरं मेदसः प्रविलायनम्| स्थिरीकरणमङ्गानां त्वक्प्रसादकरं परम्||३९||
🔊 Audio coming soon
అనంతరం కషాయద్రవ్యైరుద్వర్తనం కుర్యాత్| తద్గుణానాహ- కఫహరమిత్యాది|| 39||
Adhikarana shItajalasnAnaguNAH (40) · Śloka 40
దీపనం వృష్యమాయుష్యం స్నానమూర్జాబలప్రదం| కండూమలశ్రమస్వేదతంద్రాతృడ్దాహపాప్మజిత్||40||
दीपनं वृष्यमायुष्यं स्नानमूर्जाबलप्रदम्| कण्डूमलश्रमस्वेदतन्द्रातृड्दाहपाप्मजित्||४०||
🔊 Audio coming soon
తదను స్నానమాచరేత్| తచ్చాగ్న్యుదీరణత్వాదియుక్తం కండ్వాదిఘ్నంచ|| 40||
Adhikarana uShNAmbupariShekaguNAH (41) · Śloka 41
ఉష్ణాంబునాఽధఃకాయస్య పరిషేకో బలావహః| తేనైవ తూత్తమాంగస్య బలహృత్కేశచక్షుషాం||41||
उष्णाम्बुनाऽधःकायस्य परिषेको बलावहः| तेनैव तूत्तमाङ्गस्य बलहृत्केशचक्षुषाम्||४१||
🔊 Audio coming soon
ఉష్ణాంబునేత్యాది సుబోధం|| 41||
Adhikarana snAnaniyamAH (42) · Śloka 42
నాఽనాప్లుత్య శిరః స్నాయాన్న జలేఽల్పే న శీతలే| స్నానోదకావతరణస్వప్నాన్నగ్నో న చాచారేత్| పంచ పిండాననుద్ధృత్య న స్నాయాత్పరవారిణి| నాత్మానమీక్షేత జలే న తటస్థో జలాశయం| న ప్రతిస్ఫాలయేదంబు పాణినా చరణేన వా| స్నాత్వా న మృజ్యాద్గాత్రాణి ధునుయాన్న శిరోరుహాన్||42||
नाऽनाप्लुत्य शिरः स्नायान्न जलेऽल्पे न शीतले| स्नानोदकावतरणस्वप्नान्नग्नो न चाचारेत्| पञ्च पिण्डाननुद्धृत्य न स्नायात्परवारिणि| नात्मानमीक्षेत जले न तटस्थो जलाशयम्| न प्रतिस्फालयेदम्बु पाणिना चरणेन वा| स्नात्वा न मृज्याद्गात्राणि धुनुयान्न शिरोरुहान्||४२||
🔊 Audio coming soon
శిరస్యనాప్లుతే అసిక్తే న స్నాయాత్| జలే నద్యాదిస్థే స్వల్పే శీతలే చ న స్నాయాత్| నగ్నః అగృహీతపరిధానః, స్నానముదకావతరణం చ నాఽఽచరేత్| తథా స్వప్నం చ నగ్నో నాచరేత్| పరవారిణి అన్యకృతే తటాకాదౌ పంచ పిండాననుద్ధృత్య న స్నాయాత్| పంచభిః పిండైరుద్ధృతైరాత్మనైవ స్నానార్థం జలాశయః కృతో భవతి| దర్పణవదాత్మానం జలే నేక్షేత| తటస్థః కూలస్థో, జలాశయం కూపాదికం నేక్షేత| పాణినా పాదేన వా జలం న ప్రతిస్ఫాలయేన్నాభిహన్యాత్| స్నాత్వా చ పాణ్యాదినాఽంగాని న పరిమార్జయేత్| కేశాంశ్చ స్నాత్వా న ధునుయాత్|| 42||
Adhikarana snAnAntaravastradhAraNaniyamAH (43) · Śloka 43
నివసీతార్ద్ర ఏవాఽశు సోష్ణీషే ధౌతవాససీ| న త్వంబరం పూర్వధృతం న చ తైలవసే స్పృశేత్||43||
निवसीतार्द्र एवाऽशु सोष्णीषे धौतवाससी| न त्वम्बरं पूर्वधृतं न च तैलवसे स्पृशेत्||४३||
🔊 Audio coming soon
ఆర్ద్ర ఏవ ధౌతోష్ణీషం ధౌతవాససీ చ నివసీత పరిదధ్యాత్| ఉష్ణీషః శిరః పట్టకం| స్నాత్వా చ స్నానకాలధృతం వాసో న స్పృశేత్| తైలం వసాం చ స్నాత్వా న స్పృశేత్|| 43||
Adhikarana punarvastradhAraNaniyamAH (44) · Śloka 44
వాసోఽన్యదన్యచ్ఛయనే నిర్గమే దేవతార్చనే||44||
वासोऽन्यदन्यच्छयने निर्गमे देवतार्चने||४४||
🔊 Audio coming soon
శయనాద్యవసరే అన్యదన్యద్వాసః పరివర్తయేత్| నిర్గమే దేవతార్చనే చాన్యదన్యద్వాసో నివసీత|| 44||
Adhikarana snAne varjyAH (45) · Śloka 45
స్నానమర్దితనేత్రాస్యకర్ణరోగాతిసారిషు| ఆధ్మానపీనసాజీర్ణభుక్తవత్సు చ గర్హితం||45||
स्नानमर्दितनेत्रास्यकर्णरोगातिसारिषु| आध्मानपीनसाजीर्णभुक्तवत्सु च गर्हितम्||४५||
🔊 Audio coming soon
అర్దితాద్యార్తానాం స్నానం గర్హితం నింద్యం| ఆధ్మానం వాయునా జఠరాపూరణం, పీనసో నాసాస్రావః||45||
Adhikarana bhojanavidhiH (46) · Śloka 46
అన్నపానవిధానేన భుంజీతాన్నం వినాఽత్యయాత్| అభినంద్య ప్రసన్నాత్మా హుత్వా దత్వా చ శక్తితః| పాకం సజలమేకాంతే యథాసుఖమితి బ్రువన్| ప్రయచ్ఛేత్సర్వముద్దిశ్య పాచయేన్నాఽన్నమాత్మనే||46||
अन्नपानविधानेन भुञ्जीतान्नं विनाऽत्ययात्| अभिनन्द्य प्रसन्नात्मा हुत्वा दत्वा च शक्तितः| पाकं सजलमेकान्ते यथासुखमिति ब्रुवन्| प्रयच्छेत्सर्वमुद्दिश्य पाचयेन्नाऽन्नमात्मने||४६||
🔊 Audio coming soon
తతోఽనంతరమన్నపానవిధానేనాన్నం భుంజీత| అత్యయే తు యథేచ్ఛమేవ| ప్రాప్తమాహారమభినంద్య ప్రసన్నాత్మా ప్రసన్నహృదయః, హుత్వా చాగ్నిముఖే, శక్తితశ్చ దత్వా కృపణాదిభ్యో యథాశక్తి దత్త్వా, సర్వం భూతగ్రామముద్దిశ్య, ఏకాంతే పాకం సర్వమాహార్యం సోదకం యథాసుఖమితి మంత్రపదమివ బ్రువన్ దద్యాత్| దానాదివ్యవచ్ఛేదేనాత్మార్థమన్నం న పాచయేత్|| 46||
Adhikarana niShiddhAnnam (47) · Śloka 47
నాఽన్నమద్యాన్ముమూర్షూణాం మృతానాం దుఃఖజీవినాం| స్త్రీజితక్లీబపతితక్రూరదుష్కృతకారిణాం| గణారిగణికాసత్రధూర్తాన్నాపణికంచ న||47||
नाऽन्नमद्यान्मुमूर्षूणां मृतानां दुःखजीविनाम्| स्त्रीजितक्लीबपतितक्रूरदुष्कृतकारिणाम्| गणारिगणिकासत्रधूर्तान्नापणिकञ्च न||४७||
🔊 Audio coming soon
ముమూర్షుప్రభృతీనామన్నం నాద్యాత్| గణాన్నం బహ్వాయత్తమన్నం నాద్యాత్| ఆపణికో వణిక్|| 47||
Adhikarana utsa~gge BakShaNaniShedhaH (48) · Śloka 48
నోత్సంగే భక్షయేద్భక్ష్యాంజలం నాంజలినా పిబేత్| సర్వంచ తిలసంబద్ధం నాఽద్యాదస్తమితే రవౌ| న భుక్తమాత్ర ఆయస్యేన్న నిషిద్ధం భజేత్సుఖం||48||
नोत्सङ्गे भक्षयेद्भक्ष्याञ्जलं नाञ्जलिना पिबेत्| सर्वञ्च तिलसम्बद्धं नाऽद्यादस्तमिते रवौ| न भुक्तमात्र आयस्येन्न निषिद्धं भजेत्सुखम्||४८||
🔊 Audio coming soon
ఉత్సంగే గృహీత్వా భక్ష్యాన్నం న భక్షయేత్| అంజలినా పాణిసంపుటేన జలం న పిబేత్| రవౌ దినకృతి, అస్తమితే తిలసంబద్ధం సర్వం భక్ష్యం నాద్యాత్| భోజనాదుత్థితః శరీరాయాసం న కుర్యాత్| స్మృత్యాదిప్రతిషిద్ధం సుఖం న సేవేత|| 48||
Adhikarana madhyAhnacaryA (49) · Śloka 49
ధర్మోత్తరాభిరర్థ్యాభిః కథాభిస్త్రిగుణాత్మభిః| మధ్యం దినస్య గమయేదిష్టశిష్టసహాయవాన్||49||
धर्मोत्तराभिरर्थ्याभिः कथाभिस्त्रिगुणात्मभिः| मध्यं दिनस्य गमयेदिष्टशिष्टसहायवान्||४९||
🔊 Audio coming soon
దినస్య చ మధ్యమిష్టైః శిష్టైశ్చ సహాయైర్యుతః కథాభిర్గమయేత్| కింభూతాభిః? ధర్మప్రధానాభిః, మధ్యార్థాభిః, అర్థబలాత్ స్వల్పకాయాభిః| ఏవం త్రిగుణాత్మభిః త్రిగుణో ధర్మాదీనాం స్థానవృద్ధిక్షయలక్షణః|| 49||
Adhikarana sadvRuttam (50) · Śloka 50
న లోకభూపవిద్విష్టైర్న సంగచ్ఛేత నాస్తికైః| కలివైరరుచిర్న స్యాద్ధీరః సంపద్విపత్తిషు| శ్రుతాదన్యత్ర సంతుష్టస్తత్రైవ చ కుతూహలీ| క్షాంతిమాందక్షిణో దక్షః సుసమీక్షితకార్యకృత్| హ్రీమాంధీమాన్మహోత్సాహః సంవిభాగీ ప్రియాతిథిః| అక్షుద్రవృత్తిర్గంభీరః సాధురాశ్రితవత్సలః| దాతా పితృభ్యః పిండస్య యష్టా హోతా కృపాత్మకః| అనుజ్ఞాతా సువార్తానాం దీనానామనుకంపకః| ఆశ్వాసకారీ భీతానాం క్రుద్ధానామనునాయకః| పూర్వాభిభాషీ సుముఖః సుశీలః పూజ్యపూజకః| విత్తబంధువయోవిద్యావృత్తైః పూజ్యా యథోత్తరం| ఆత్మద్రుహమమర్యాదం మూఢముజ్ఝితసత్పథం| సుతరామనుకంపేత నరకార్చిష్మదింధనం| ధర్మ్యమర్థ్యం ప్రియం తథ్యం మితం పథ్యం వదేద్వచః| నాఽత్మానమవజానీయాన్న స్తూయాన్న చ పీడయేత్| న హీనానవమన్యేత వృత్తార్థాంగబలశ్రుతైః| నారుంతుదః స్యాన్న క్రూరో న తీక్ష్ణో నోపతాపవాన్| హేతావీర్ష్యేన్న తు ఫలే పాపం పాపేఽపి నాచరేత్| పరస్య దండం నోద్యచ్ఛేత్క్రుద్ధో నైనం నిపాతయేత్| అన్యత్ర పుత్రాచ్ఛిష్యాద్వా శాసనార్హాద్ధితాశయః| నృత్యవాదిత్రగీతాది నోల్బణామాచరేత్క్రియాం| ప్రసిద్ధకేశవాగ్వేశశమసాంత్వపరాయణః| ఊర్ధ్వే నాభేః శరీరస్య స్పృశేన్నాఽధరవాససా| న కుర్యాన్మిథునీభూయ శౌచం ప్రతి విలంబనం| నాఽసంవృతముఖో హాస్యక్షవోద్గారవిజృంభణం| పాణిద్వయేన యుగపత్కండూయేన్నాత్మనః శిరః| వహేన్న భారం శిరసా యుగపచ్చాగ్నివారిణీ| నాసికాం న వికుష్ణీయాద్దశనాన్న విఘట్టయేత్| కుర్యాద్విలేఖనచ్ఛేదభేదాస్ఫోటనమర్దనం| నాఽకార్యే న చ కార్యేఽపి ముఖాంగనఖవాదనం| పాదం పాదేన నాక్రామేన్న కండూయేన్న శౌచయేత్| నా కాంస్యభాజనే తౌ చ నోపవిష్టః ప్రసాధయేత్| అభీక్ష్ణం నిర్మలాన్ దధ్యాన్నఖపాదమలాశయాన్| నాఽసమిద్ధముపాసీత హుతాశం నైవ చాశుచిః| నాఽనువాతం న వివృతే న క్లాంతో నాఽన్యమానసః| ధమేన్నాస్యేన న స్కందేన్నాఽధః కుర్యాన్న పాదతః| సతతం న నిరీక్షేత చలసూక్ష్మాప్రియాణి చ| నాప్రశస్తం న విణ్మూత్రం న దర్పణమమార్జితం| ఉద్యంతమస్తమాయాంతం తపంతం ప్రతిమాగతం| ఉపరక్తం చ భాస్వాంతం వాససా వా తిరోహితం| నాన్యదప్యతితేజస్వి క్రుద్ధస్య చ గురోర్ముఖం| స్త్రీం న స్రవంతీం నోదక్యాం న నగ్నాం నాన్యసంగతాం| న పత్నీం భోజనస్వప్నక్షుతజృంభాదురాసనే| శయీత నైకశయనే న చాశ్నీయాత్తయా సహ| తామనీర్ష్యంశ్చ గోపాయేత్ స్వైరిణీం నాధివాసయేత్| నోచ్ఛిష్టస్తారకారాహుతుహినాంశుదివాకరాన్| పశ్యేన్న యాయాన్న పఠేన్న స్వప్యాన్న స్పృశేచ్ఛిరః| పాయయంతీం చరంతీం వా నాన్యస్మై గాం నివేదయేత్| అర్కేందుపరివేషోల్కాశతక్రతుధనూంషి చ| నాన్యద్దేవార్చనే కర్మ కుర్యాద్ధావేన్న వర్షతి| తిథిం పక్షస్య న బ్రూయాత్ నక్షత్రాణి న నిర్దిశేత్| నాత్మనో జన్మలగ్నర్క్షఘనసారం గృహే మలం| ప్రకాశయేన్నావమానం న చ నిఃస్నేహతాం ప్రభోః| పురోవాతాతపరజస్తుషారపరుషానిలాన్| అనృజుః క్షవథూద్గారకాసస్వప్నాన్నమైథునం| సశబ్దమలినం హస్తభ్రూనేత్రోత్క్షేపవాదితాం| కూలచ్ఛాయాం సురాపానం వ్యాలదంష్ట్రివిషాణినః| హీనానార్యాతినిపుణసేవాం విగ్రహముత్తమైః| సంధ్యాస్వభ్యవహారస్త్రీస్వప్నాధ్యయనచింతనం| ఆరోగ్యజీవితైశ్వర్యవిద్యాసు స్థిరమానితాం| తోయాగ్నిపూజ్యమధ్యేన యానం ధూమం శవాశ్రయం| మద్యాతిసక్తిం విశ్రంభస్వాతంత్ర్యే స్త్రీషు చ త్యజేత్||50||
न लोकभूपविद्विष्टैर्न सङ्गच्छेत नास्तिकैः| कलिवैररुचिर्न स्याद्धीरः सम्पद्विपत्तिषु| श्रुतादन्यत्र सन्तुष्टस्तत्रैव च कुतूहली| क्षान्तिमान्दक्षिणो दक्षः सुसमीक्षितकार्यकृत्| ह्रीमान्धीमान्महोत्साहः संविभागी प्रियातिथिः| अक्षुद्रवृत्तिर्गम्भीरः साधुराश्रितवत्सलः| दाता पितृभ्यः पिण्डस्य यष्टा होता कृपात्मकः| अनुज्ञाता सुवार्तानां दीनानामनुकम्पकः| आश्वासकारी भीतानां क्रुद्धानामनुनायकः| पूर्वाभिभाषी सुमुखः सुशीलः पूज्यपूजकः| वित्तबन्धुवयोविद्यावृत्तैः पूज्या यथोत्तरम्| आत्मद्रुहममर्यादं मूढमुज्झितसत्पथम्| सुतरामनुकम्पेत नरकार्चिष्मदिन्धनम्| धर्म्यमर्थ्यं प्रियं तथ्यं मितं पथ्यं वदेद्वचः| नाऽत्मानमवजानीयान्न स्तूयान्न च पीडयेत्| न हीनानवमन्येत वृत्तार्थाङ्गबलश्रुतैः| नारुन्तुदः स्यान्न क्रूरो न तीक्ष्णो नोपतापवान्| हेतावीर्ष्येन्न तु फले पापं पापेऽपि नाचरेत्| परस्य दण्डं नोद्यच्छेत्क्रुद्धो नैनं निपातयेत्| अन्यत्र पुत्राच्छिष्याद्वा शासनार्हाद्धिताशयः| नृत्यवादित्रगीतादि नोल्बणामाचरेत्क्रियाम्| प्रसिद्धकेशवाग्वेशशमसान्त्वपरायणः| ऊर्ध्वे नाभेः शरीरस्य स्पृशेन्नाऽधरवाससा| न कुर्यान्मिथुनीभूय शौचं प्रति विलम्बनम्| नाऽसंवृतमुखो हास्यक्षवोद्गारविजृम्भणम्| पाणिद्वयेन युगपत्कण्डूयेन्नात्मनः शिरः| वहेन्न भारं शिरसा युगपच्चाग्निवारिणी| नासिकां न विकुष्णीयाद्दशनान्न विघट्टयेत्| कुर्याद्विलेखनच्छेदभेदास्फोटनमर्दनम्| नाऽकार्ये न च कार्येऽपि मुखाङ्गनखवादनम्| पादं पादेन नाक्रामेन्न कण्डूयेन्न शौचयेत्| ना कांस्यभाजने तौ च नोपविष्टः प्रसाधयेत्| अभीक्ष्णं निर्मलान् दध्यान्नखपादमलाशयान्| नाऽसमिद्धमुपासीत हुताशं नैव चाशुचिः| नाऽनुवातं न विवृते न क्लान्तो नाऽन्यमानसः| धमेन्नास्येन न स्कन्देन्नाऽधः कुर्यान्न पादतः| सततं न निरीक्षेत चलसूक्ष्माप्रियाणि च| नाप्रशस्तं न विण्मूत्रं न दर्पणममार्जितम्| उद्यन्तमस्तमायान्तं तपन्तं प्रतिमागतम्| उपरक्तं च भास्वान्तं वाससा वा तिरोहितम्| नान्यदप्यतितेजस्वि क्रुद्धस्य च गुरोर्मुखम्| स्त्रीं न स्रवन्तीं नोदक्यां न नग्नां नान्यसङ्गताम्| न पत्नीं भोजनस्वप्नक्षुतजृम्भादुरासने| शयीत नैकशयने न चाश्नीयात्तया सह| तामनीर्ष्यंश्च गोपायेत् स्वैरिणीं नाधिवासयेत्| नोच्छिष्टस्तारकाराहुतुहिनांशुदिवाकरान्| पश्येन्न यायान्न पठेन्न स्वप्यान्न स्पृशेच्छिरः| पाययन्तीं चरन्तीं वा नान्यस्मै गां निवेदयेत्| अर्केन्दुपरिवेषोल्काशतक्रतुधनूंषि च| नान्यद्देवार्चने कर्म कुर्याद्धावेन्न वर्षति| तिथिं पक्षस्य न ब्रूयात् नक्षत्राणि न निर्दिशेत्| नात्मनो जन्मलग्नर्क्षघनसारं गृहे मलम्| प्रकाशयेन्नावमानं न च निःस्नेहतां प्रभोः| पुरोवातातपरजस्तुषारपरुषानिलान्| अनृजुः क्षवथूद्गारकासस्वप्नान्नमैथुनम्| सशब्दमलिनं हस्तभ्रूनेत्रोत्क्षेपवादिताम्| कूलच्छायां सुरापानं व्यालदंष्ट्रिविषाणिनः| हीनानार्यातिनिपुणसेवां विग्रहमुत्तमैः| सन्ध्यास्वभ्यवहारस्त्रीस्वप्नाध्ययनचिन्तनम्| आरोग्यजीवितैश्वर्यविद्यासु स्थिरमानिताम्| तोयाग्निपूज्यमध्येन यानं धूमं शवाश्रयम्| मद्यातिसक्तिं विश्रम्भस्वातन्त्र्ये स्त्रीषु च त्यजेत्||५०||
🔊 Audio coming soon
లోకద్విష్టైః రాజద్విష్టైః సహ సంగతిం న కుర్యాత్, నాస్తికైశ్చ| అదృష్టం నాస్తీతి బోద్ధారో నాస్తికాః| కలహం వైరం న రోచయేత్| సంపత్స్వాపత్సు చ ధైర్యవలంబేత్| శాస్త్రశ్రవణాదన్యత్రాశనాదికే సంతుష్టః శ్రుతే త్వసంతుష్టః| ఉపనతాదధికేనాఽఽకాంక్షా అసంతోషః| తత్రైవ చ శ్రుతే శేషవిషయే కుతూహలవాన్| సర్వభూతేషు క్షాంతిమత్వాదియుక్తో భవేత్| దక్షిణః పక్షపాతీ| అన్యత్సుబోధం| పూజ్యాంశ్చ పూజయేత్| అత ఆహ- విత్తేత్యాది| (1) ధనవాన్ పూజ్యః, (2) అతోఽధికం బంధుః, (3) అతోఽధికమధికవయాః, (4) తతోఽధికం విద్యావాన్, (5) తతోఽధికం శీలవాన్ పూజ్య ఇతి యథోత్తరార్థః| యో యస్మాదుత్తరః స తస్మాత్పూజ్య ఇతి| ఆత్మద్రోహాదియుక్తమత్యంతం కృపయా సత్పథయోజనాదినా, పరమనుకంపేత| సర్వస్య చ ధర్మ్యాదికం వాక్యం వదేత్| ధర్మాదనపేతం ధర్మ్యమర్థాదనపేతమర్థ్యం, ప్రియం శ్రోతుః, తథ్యం సత్యం, మితం స్వల్పం, పథ్యం హితానుబంధి| ఆత్మనః శరీరస్యావజ్ఞాం న కుర్యాత్| న చాత్మానం స్తూయాత్| న చ పీడయేత్| వృత్తాదిహీనానామవమానో న విధేయః| అరుంతుదో మర్మస్పృక్| ఉపతాపః పరనిర్బంధః| హేతౌ సేవాదికే ఈర్ష్యేత్| ఈర్ష్యా నామ యత్ పరస్య భూతం తత్కథం మమ నేతి బుద్ధిః| న తు తత్ఫలే అర్థాదికే, ఫలార్థినా హి తత్కారణే ప్రయతితవ్యమిత్యర్థః| పాపశీలేఽప్యభద్రం నాఽఽచరేత్| పరస్య చ దండం నోద్యచ్ఛేత్| క్రుద్ధశ్చ సన్ పరస్య ఏనం దండం న పాతయేత్| పుత్రం శాసనార్హం శిష్యం చ అన్యత్ర వర్జయిత్వా| అశాసనార్హయోస్తయోరపి న నిపాతయేత్| హితాశయః తద్ధితకామః| నృత్యాదిక్రియాముల్బణామతిమాత్రం నాఽఽచరేత్| దేశకాలాదప్రసిద్ధాన్ కేశాదీన్ న ధారయేత్| నాభేరుపరి శరీరమధః కాయవాససా న స్పృశేత్| కృతవ్యవాయశ్చ శీఘ్రం శౌచమాచరేత్| అస్థగితాస్యో హాస్యాదికం నాఽచరేత్| హస్తద్వయేన యుగపచ్ఛిరో న కండూయేత్| అన్యత్సుబోధం| నిష్ప్రయోజనం విలేఖనాదికం నాచరేత్| ఆస్యాదివాదనం సర్వథైవ న కుర్యాత్| పాదేన పాదం నాఽక్రామేత్| న చ శౌచయేత్| తౌ పాదౌ కాంస్యమయే భాజనే కృత్వా న శౌచయేత్| నఖాదీన్ నిర్మలాన్ దధ్యాద్ధారయేత్| ముఖేన హుతాశనమగ్నిం న ధమేత్ ముఖవాతేన నోదీరయేదిత్యర్థః| న స్కందేత్ న వికిరేత్ శయనాసనాదిష్వధో న కుర్యాత్| ఉద్యదాద్యవస్థాస్థితం సూర్యం నేక్షేత| ఉపరక్తోరాహురాచ్ఛాదితః| అన్యదప్యతితేజోయుక్తం నేక్షేత| గురోః క్రుద్ధస్య ముఖం నేక్షేత| స్రవంతీం మూత్రాయమాణాం స్త్రియం నేక్షేత| ఉదక్యాం రజస్వలామపి నేక్షేత| అన్యపురుషమిథునీభూతాంచ నేక్షేత| భోజనాదికాం క్రియాం కుర్వంతీం దురాసనే చోపవిష్టాం స్వపత్నీం నేక్షేత| న చ స్వభార్యయా సహైకశయనే శయీత| తయా సహ నాశ్నీయాత్| ఈర్ష్యాం చాకుర్వన్ స్వగృహిణీం రక్షేత్| స్వైరిణీం చ స్త్రియం స్వగృహే నాధివాసయేత్, భర్తారం జీవంతం పరిత్యజ్య స్వేచ్ఛయా గృహాన్నిర్గతా స్వైరిణీ| ఉచ్ఛిష్టః అప్రయతః, తారకాదీన్న పశ్యేత్| యానాదికంచ న కుర్యాత్| పాయయంతీం వత్సం, చరంతీం భక్షయంతీం సస్యాది, గామన్యస్మై న దర్శయేత్| అర్కేందుపరివేషాదికం చాన్యస్మై న దర్శయేత్| పరివేషో మండలం, దేవార్చన ప్రసంగే అన్యత్కర్మ న కుర్వీత| వర్షతి పతతి పానీయే, న ధావేత్| పక్షస్య తిథిం న బ్రూయాత్, అద్యామావాస్యేతి న కస్మైచిత్కథయేదిత్యర్థః| పక్షస్య మధ్యే సర్వాం తిథిం న బ్రూయాదితి కేచిత్, తే పక్షశబ్దస్య ప్రయోజనం ప్రష్టవ్యాః| ఆత్మనశ్చ జన్మలగ్ననక్షత్రాదికం న కథయేత్| గృహే మలం గృహదోషం, ఆత్మన్యవమానం ప్రభోః నిఃస్నేహతాంచ న లోకే ప్రకాశయేత్| పురోవాతాదీనాం త్యజేదిత్యుత్తరేణ సంబంధః| హస్తాద్యుత్క్షేపేణ ప్రాయేణ జనో వదతి తత్ప్రతిషిద్ధం| హీనాతిసేవాంచ త్యజేత్| ఆరోగ్యాదీనాం స్థిరజ్ఞానం విశ్వాసః, తం `అహమరోగః' 'అహం గృహీతవిద్యః' ఇత్యాదికం త్యజేదుపేక్షయా నాశభయాత్||50||
Adhikarana vAsAyogyaM gRuham (51) · Śloka 51
నైకాహమప్యధివసేద్వాస్తుతచ్ఛాస్త్రగర్హితం||51||
नैकाहमप्यधिवसेद्वास्तुतच्छास्त्रगर्हितम्||५१||
🔊 Audio coming soon
ఏకాహమపి వాస్తువిద్యాగర్హితం గృహం నాధివసేత్||51||
Adhikarana vAsAyogyadeSaH (52) · Śloka 52
న దేశ వ్యాధిబహులం నావైద్యం నాప్యనాయకం| నాధర్మిజనభూయిష్ఠం నోపసృష్టం న పర్వతం||52||
न देश व्याधिबहुलं नावैद्यं नाप्यनायकम्| नाधर्मिजनभूयिष्ठं नोपसृष्टं न पर्वतम्||५२||
🔊 Audio coming soon
వ్యాధిబహులాదికం దేశంచ| ఉపసృష్టం నోపసర్గం మారకాదినా|
Adhikarana vAsayogyapuram (53) · Śloka 53
వసేత్ప్రాజ్యాంబుభైషజ్యసమిత్పుష్పతృణేంధనే| సుభిక్షక్షేమరమ్యాంతే పండితైర్మండితే పురే||53||
वसेत्प्राज्याम्बुभैषज्यसमित्पुष्पतृणेन्धने| सुभिक्षक्षेमरम्यान्ते पण्डितैर्मण्डिते पुरे||५३||
🔊 Audio coming soon
ప్రభూతాంబ్వాదికే పురే వసేత్|| 53||
Adhikarana punaH saddharmavRuttam (54) · Śloka 54
నరామరాణాం సిద్ధానాం శాస్త్రాణాంచాజుగుప్సకః| ఆధారకస్త్రివర్గస్య యథాయోగ్యం జనస్య చ| దశ కర్మపథాన్ రక్షంజయన్నభ్యంతరానరీన్| హింసాస్తేయాన్యథాకామం పైశూన్యం పరుషానృతం| సంభిన్నాలాపం వ్యాపాదమభిధ్యాం దృగ్విపర్యయం| పాపం కర్మేతి దశధా కాయవాఙ్మానసైస్త్యజేత్| పరోపఘాతక్రియయా వర్జయేదర్జనం శ్రియః| అర్థానాం ధర్మలబ్ధానామదాతాపి హ్యసంభవాత్| స్వర్గాపవర్గ విభవానయత్నేనాధితిష్ఠతి||54||
नरामराणां सिद्धानां शास्त्राणाञ्चाजुगुप्सकः| आधारकस्त्रिवर्गस्य यथायोग्यं जनस्य च| दश कर्मपथान् रक्षञ्जयन्नभ्यन्तरानरीन्| हिंसास्तेयान्यथाकामं पैशून्यं परुषानृतम्| सम्भिन्नालापं व्यापादमभिध्यां दृग्विपर्ययम्| पापं कर्मेति दशधा कायवाङ्मानसैस्त्यजेत्| परोपघातक्रियया वर्जयेदर्जनं श्रियः| अर्थानां धर्मलब्धानामदातापि ह्यसम्भवात्| स्वर्गापवर्ग विभवानयत्नेनाधितिष्ठति||५४||
🔊 Audio coming soon
గుణవన్నరాదీనాం చాజుగుప్సకోఽద్వేష్టా| దశ కర్మపథాన్ రక్షన్నభ్యంతరానరీన్ రాగాదీంజయన్ త్రివర్గం సాధయేత్| దశ కర్మపథాః- కాయవాఙ్మానసాః| తత్ర కాయికాస్త్రయః- (1) ప్రాణాతిపాతః, (2) పరద్రవ్యాపహారః, (3) అగమ్యాగమనమితి| వాచికం చతుర్విధం- (4) అసత్యవచనం, (5) పరేషాం భేదకృద్వచనం, (6) పరుషవచనం, (7) అసంబద్ధప్రలాపశ్చ| మానసం త్రివిధం- (8) అభిధ్యా, (9) వ్యాపాదః (10) మిథ్యాదృష్టిశ్చ| పరస్వస్యాన్యాయేన స్పృహా అభిధ్యా| వ్యాపాదః సత్త్వవిద్వేషః| దృగ్విపర్యయః శాస్త్రదృష్టివైపరీత్యం, నాస్తికత్వమితి యావత్| పరోపఘాతేన శ్రియ అర్జనం వర్జయేత్| యో హ్యర్థో దానాద్యర్థముపయుజ్యతే సోఽధర్మేణార్జితో యది దత్తో నిష్ఫల ఏవ| వరం ధర్మపరస్య సాధుధనాసంభవాదదానం| ఏతదేవాహ- అర్థానామిత్యాది| ధర్మలబ్ధానామర్థామసంభవాదదాతాపి స్వర్గాదీనయత్నేనాధితిష్ఠతి|| 54||
Adhikarana rAtriBojanAdi (55) · Śloka 55
సాయం భుక్త్వా లఘు హితం సమాహితమనాః శుచిః| శాస్తారమనుసంస్మృత్య స్వచర్యాంచాథ సంవిశేత్||55||
सायं भुक्त्वा लघु हितं समाहितमनाः शुचिः| शास्तारमनुसंस्मृत्य स्वचर्याञ्चाथ संविशेत्||५५||
🔊 Audio coming soon
అథ సాయాహ్నే పునర్భోజనం కృత్వా సమాహితమనాః శాస్తారం మహేశ్వరాదికం సంస్మృత్య స్వచర్యాంచ శరీరస్థితిం వికల్ప్య శయ్యాయాం సంవిశేత్| సంవేశనం నిషదనాధ్యాసనం|| 55||
Adhikarana shayanAsanavidhiH (56) · Śloka 56
దేశే శుచావనాకీర్ణే ద్విత్రాప్తపరిచారకః| యుక్తోపధానం స్వాస్తీర్ణం విస్తీర్ణావిషమం సుఖం| జానుతుల్యం మృదు శుభం సేవేత శయనాసనం| ప్రాగ్దక్షిణశిరాః పాదావకుర్వాణో గురూన్ ప్రతి| పూర్వాపరదిశోభాగే ధర్మమేవానుచింతయన్||56||
देशे शुचावनाकीर्णे द्वित्राप्तपरिचारकः| युक्तोपधानं स्वास्तीर्णं विस्तीर्णाविषमं सुखम्| जानुतुल्यं मृदु शुभं सेवेत शयनासनम्| प्राग्दक्षिणशिराः पादावकुर्वाणो गुरून् प्रति| पूर्वापरदिशोभागे धर्ममेवानुचिन्तयन्||५६||
🔊 Audio coming soon
శుచ్యాదౌ దేశే శయనమాసనంచ సేవేత| ఆకీర్ణం బహుజనాధ్యాసితం, యుక్తోపధానం దర్శనీయశిరోగండికం, జానుతుల్యముచ్చతయా, ప్రాచీం దక్షిణాం వా దిశం ప్రతి కృతశిరాః| గురూన్ ప్రతి చ పాదావకుర్వాణః| వేశ్మనః పూర్వే అపరే వా దిగ్భాగే శయనాసనం సేవేత|| 56||
Adhikarana puruShaH svasthavRuttaparo Bavet (57) · Śloka 57
ఆదదీత సదా దేహాదిత్థం సారమసారతః| బిభ్యత్ప్రతిక్షణం మృత్యోరయథాతథచేష్టితాత్| ఆరోగ్యవిభవప్రజ్ఞావయోధర్మక్రియావతః| సుఖమాయుర్హితం చోక్తం విపరీతం విపర్యయే||57||
आददीत सदा देहादित्थं सारमसारतः| बिभ्यत्प्रतिक्षणं मृत्योरयथातथचेष्टितात्| आरोग्यविभवप्रज्ञावयोधर्मक्रियावतः| सुखमायुर्हितं चोक्तं विपरीतं विपर्यये||५७||
🔊 Audio coming soon
ఇత్థమనేనానంతరోక్తప్రకారేణ సారం గృహ్ణీయాదసారాత్ దేహాత్| `ఏతదేవ హి తత్సారం దేహే యత్సాధుశీలతా'| కిం కుర్వన్నాహ- అయథాతథచేష్టితాదనియతాచారిణో మృత్యోః ప్రతిక్షణం బిభ్యత్ భయమాకలయన్ మమ కదాచిన్మృత్యురాపతిష్యతీతి| యచ్చాయుర్జీవితం తదారోగ్యాదియుక్తస్య హితం సుఖంచ సాధుభిరుక్తం| ఏతద్విపరీతే విపరీతసుఖమహితంచ|| 57||
Adhikarana nRupasevAprakAraH (58) · Śloka 58
సర్వతేజోనిధానం హి నృప ఇత్యుచ్యతే భువి| అదూషయన్మనస్తస్మాద్భక్తిమాంస్తదుపాచరేత్||58||
सर्वतेजोनिधानं हि नृप इत्युच्यते भुवि| अदूषयन्मनस्तस्माद्भक्तिमांस्तदुपाचरेत्||५८||
🔊 Audio coming soon
తథా సకలతేజోనిధానం రాజశబ్దవాచ్యం| మనసా శుద్ధేన భక్త్యా చోపచరేత్ సేవేత|| 58||
Adhikarana nRupasannidhAne varjanIyam (59) · Śloka 59
పర్యస్తికోపాశ్రయకోపహాస వివాదనిష్ఠీవనజృంభణాని| సర్వాః ప్రకృత్యభ్యధికాశ్చ చేష్టా స్తత్సన్నిధానే పరివర్జయేత్తు||59||
पर्यस्तिकोपाश्रयकोपहास विवादनिष्ठीवनजृम्भणानि| सर्वाः प्रकृत्यभ्यधिकाश्च चेष्टा स्तत्सन्निधाने परिवर्जयेत्तु||५९||
🔊 Audio coming soon
తత్సన్నిధానే చ పర్యస్తికాదీని వర్జయేత్| పర్యస్తికా వస్త్రాదినా స్వపృష్ఠజానుపరివేష్టనం| ఉపవిష్టస్య ఉపాశ్రయో భిత్యాదికే శరీరసంక్రమణం|| 59||
Adhikarana anyadapi hitaM seveta (60) · Śloka 60
సత్త్వాద్యవస్థా వివిధాశ్చ తాస్తాః సమ్యక్సమీక్ష్యాత్మహితం విదధ్యాత్| అన్యోఽపి యః కశ్చిదిహాఽస్తి మార్గో హితోపదేశేషు భజేత తం చ||60||
सत्त्वाद्यवस्था विविधाश्च तास्ताः सम्यक्समीक्ष्यात्महितं विदध्यात्| अन्योऽपि यः कश्चिदिहाऽस्ति मार्गो हितोपदेशेषु भजेत तं च||६०||
🔊 Audio coming soon
సత్త్వరజస్తమసాం నానావిధానవస్థావిశేషాన్ పరీక్ష్యాత్మహితం కరణీయం| దుస్తరా హి ధర్మప్రతిబంధకా రజస్తమోవికారాః| తథా మనుబుద్ధాదిప్రణీతేషు హితోపదేశశాస్త్రేషు యః మార్గః అస్తి తమపి సేవేత|| 60||
Adhikarana svasthavRuttAnusaraNaPalam (3) · Śloka 3
ఇతి చరితముపేతః సర్వజీవోపజీవ్యం ప్రథితపృథుగుణౌఘో రక్షితో దేవతాభిః| సమధికశతజీవీ నిర్వృతః పుణ్యకర్మా వ్రజతి సుగతినిమ్నో దేహభేదేఽపి తుష్టిం||61|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం సూత్రస్థానే దినచర్యానామ తృతీయోఽధ్యాయః||3||
इति चरितमुपेतः सर्वजीवोपजीव्यं प्रथितपृथुगुणौघो रक्षितो देवताभिः| समधिकशतजीवी निर्वृतः पुण्यकर्मा व्रजति सुगतिनिम्नो देहभेदेऽपि तुष्टिम्||६१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने दिनचर्यानाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon
ఇతి సర్వభూతోపజీవ్యం చరితం ప్రాప్తః పురుషః తథా ప్రఖ్యాతవిస్తీర్ణగుణసమూహః దేవతాభీ రక్షితః పరిపూర్ణసంవత్సరశతజీవీ చ దేహనాశేఽపి తుష్టిమపవర్గాఖ్యాం వ్రజతి గచ్ఛతి| కింభూతః? సుగతౌ సువర్త్మని, నిమ్నః మగ్నః|| 61|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయా-మష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం సూత్రస్థానే తృతీయోఽధ్యాయః||3||