Adhikarana atha doShAdivij~jAnIyo nAmaikonaviMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਦੋਸਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो दोषादिविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦੇਹੇ ਦੋਸਾਦਿਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਦ੍ਵਾਰਣੈਵੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਤੇ ਚ ਦੋਸਾਦਯਃ ਪ੍ਰਾਕਤੇਨ ਵੈਕਤੇਨ ਚ ਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਨ ਜ੍ਞਾਤਾਃ| ਅਤਸ੍ਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ||੧||
Adhikarana vAtAdidoShANAM lakShaNaM karmANi ca (2) · Śloka 2
ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਮੂਲੋ ਹਿ ਦੇਹਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇਸਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ| ਤਮੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਨਿਸ਼੍ਵਾਸੋਤ੍ਸਾਹਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿ-ਯਪਾਟਵਵੇਗਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾਯੁਰਨੁਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਪਕ੍ਤ੍ਯੂਸ੍ਮਾਭਿਲਾਸਕ੍ਸੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਪ੍ਰਭਾਪ੍ਰਸਾਦਦਰ੍ਸ਼ਨਮੇਧਾਸ਼ੌਰ੍ਯ-ਮਾਰ੍ਦਵਾਦਿਭਿਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਸ੍ਨੇਹਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਵਸਤਾਕ੍ਸਮਾਧੀ ਧਤਿਬਲਾਲੌਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ||੨||
दोषधातुमलमूलो हि देहः| तस्मात्तेषां लक्षणमुपदेक्ष्यामः| तमुच्छ्वासनिश्वासोत्साहप्रस्पन्दनेन्द्रि-यपाटववेगप्रवर्तनादिभिर्वायुरनुगृह्णाति| पक्त्यूष्माभिलाषक्षुत्पिपासाप्रभाप्रसाददर्शनमेधाशौर्य-मार्दवादिभिः पित्तं स्थैर्यस्नेहसन्धिबन्धवृषताक्षमाधी धृतिबलालौल्यादिभिः श्लेष्मा||२||
🔊 Audio coming soon
ਦੋਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਾਦਯੋ ਮੂਲਂ ਕਾਰਣਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ| ਦੋਸਾਦੀਨ੍ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਨਾਨ੍ਯਚ੍ਛਰੀਰਸਮ੍ਬਦ੍ਧਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਤ ਏਵ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਦੇਹ ਇਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਦੋਸਾ ਵਾਤਾਦਯਃ| ਧਾਤਵੋ ਰਸਾਦਯਃ| ਮਲਾਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਤ੍ਸ੍ਵੇਦਾਦਯਃ| ਏਸਾਂ ਪ੍ਰਾਕਤਾਨਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਨਾਨਾਵਿਧੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤਮੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦੇਹੋਪਕਾਰਿਤ੍ਵਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਨ ਹ੍ਯਨੁਪਕਾਰਕਃ ਕਾਰਣਤਾਂ ਯਾਤਿ| ਤਂ ਦੇਹਮੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾਯੁਰਨੁਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸਃ ਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਯੋਦ੍ਗਮਨਮ੍| ਨਿਃ ਸ਼੍ਵਾਸੋਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਮ੍| ਉਤ੍ਸਾਹਃ ਕਾਰ੍ਯੋਤ੍ਥਾਨਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦੋਙ੍ਗਚੇਸ੍ਟਾ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਾਟਵਂ ਚਕ੍ਸੁਰਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਵਵਿਸਯਗ੍ਰਹਣੇਸੁ ਸ੍ਫੁਟਤ੍ਵਮ੍| ਵੇਗਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨਾਨ੍ਯਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਦੇਹਸ੍ਥਿਤਿਂ ਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਵਰੂਪਂ ਭਾਵਂ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਤਂ ਦੇਹਂ ਪਕ੍ਤ੍ਯੂਸ੍ਮਾਦਿਭਿਃ ਪਿਤ੍ਤਮਨੁਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਪਕ੍ਤਿਃ ਪਾਕਃ ਪਚਨਕ੍ਰਿਯਾ| ਤਤ੍ਫਲਂ ਚੋਸ੍ਮਾ ਤੇਜਃ| ਅਭਿਲਾਸਃ ਪ੍ਰਿਯੋਪਭੋਗੇਚ੍ਛਾ| ਪ੍ਰਭਾਪ੍ਰਸਾਦਃ ਕਾਨ੍ਤਿਵੈਸ਼ਦ੍ਯਮ੍| ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ੍ਵਰੂਪਗ੍ਰਹਣਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਮੇਧਾ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਦਨ੍ਯਾਨਿ ਤੇਜਸ੍ਕਰਾਣਿ ਦੇਹੇ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਂ ਦੇਹਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨੁਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਃ ਪਰ੍ਵਸ਼੍ਲੇਸਃ| ਵਸਤਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਗਮਨਸ਼ਕ੍ਤਤਾ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਸੌਮ੍ਯਭਾਵਪਰਿਗ੍ਰਹਃ||੨||
Adhikarana rasAdidhAtUnAM karmANi (3) · Śloka 3
ਤੁਸ੍ਟਿਪ੍ਰੀਣਨਰਕ੍ਤਪੁਸ੍ਟਿਭਿਸ੍ਤੁ ਰਸਃ| ਜੀਵਨਵਰ੍ਣਪ੍ਰਸਾਦਨਮਾਂਸਪੋਸਣੈਰਸਕ੍| ਦੇਹਲੇਪਮਲਮੇਦਃ ਪੁਸ੍ਟਿਭਿਰ੍ਮਾਂਸਮ੍| ਨੇਤ੍ਰਗਾਤ੍ਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਾਸ੍ਨੇਹਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਸ੍ਥਿਪੁਸ੍ਟਿਭਿਰ੍ਭੇਦਃ| ਦੇਹੋ- ਰ੍ਧ੍ਵਤਾਧਾਰਣਮਜ੍ਜਪੋਸਣਾਭ੍ਯਾਮਸ੍ਥਿ| ਸ੍ਨੇਹਬਲਾਸ੍ਥਿਪੂਰਣ ਸ਼ੁਕ੍ਰਪੁਸ੍ਟਿਭਿਰ੍ਮਜ੍ਜਾ| ਹਰ੍ਸਬਲਗਰ੍ਭੋਤ੍ਪਾਦਨੈਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍||੩||
तुष्टिप्रीणनरक्तपुष्टिभिस्तु रसः| जीवनवर्णप्रसादनमांसपोषणैरसृक्| देहलेपमलमेदः पुष्टिभिर्मांसम्| नेत्रगात्रस्निग्धतास्नेहदार्ढ्यास्थिपुष्टिभिर्भेदः| देहो- र्ध्वताधारणमज्जपोषणाभ्यामस्थि| स्नेहबलास्थिपूरण शुक्रपुष्टिभिर्मज्जा| हर्षबलगर्भोत्पादनैः शुक्रम्||३||
🔊 Audio coming soon
ਦੇਹਂ ਤੁਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਰਸੋਨੁਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਤੁਸ੍ਟਿਃ ਮਨਃਪ੍ਰੀਤਿ| ਪ੍ਰੀਣਨਂ ਹਦਯਾਸ਼੍ਵਾਸਨਮ੍| ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਟਿਰ੍ਦ੍ਧਾਤ੍ਵਾਹਾਰਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸ੍ਮਰਣੀਯਂ ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਸੁ| ਅਸਕ੍ਜੀਵਨਤ੍ਵਾਦਿਭਿਃ| ਜੀਵਨਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਣਸਨ੍ਧਾਰਕਤ੍ਵਮ੍| ਲੇਪਾਦਿਭਿਃ ਮਾਂਸਂ ਦੇਹਮਨੁਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਨੇਤ੍ਰਾਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਾਦਿਭਿਰ੍ਮੇਦਃ| ਦੇਹੋਰ੍ਧ੍ਵਤਾਧਾਰਣੇਨਾਸ੍ਥਿ| ਦੇਹਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਤਯਾ ਧਾਰਣਂ ਦੇਹੋਰ੍ਧ੍ਵਤਾਧਾਰਣਮ੍| ਉਤ੍ਥਿਤਾਸਨਮਿਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਅਨ੍ਯਥਾ ਅਸ੍ਥ੍ਯਭਾਵਾਦ੍ਦੇਹੇ ਮਾਂਸਂ ਪਿਣ੍ਡੀਭੂਤਂਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਭਿਰ੍ਮਜ੍ਜਾ| ਹਰ੍ਸਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍||੩||
Adhikarana puriShAdimalAnAM karmANi (4) · Śloka 4
ਅਵਸ੍ਟਮ੍ਭਾਨਿਲਾਨਲਧਾਰਣੈਃ ਸ਼ਕਤ੍| ਅਨ੍ਨਕ੍ਲੇਦਨਿਰ੍ਵਾਹ ਣੇਨ ਮੂਤ੍ਰਮ੍| ਕ੍ਲੇਦਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਨੇਹਰੋਮਧਾਰਣੈਃ ਸ੍ਵੇਦ ਇਤਿ||੪||
अवष्टम्भानिलानलधारणैः शकृत्| अन्नक्लेदनिर्वाह णेन मूत्रम्| क्लेदत्वक्स्नेहरोमधारणैः स्वेद इति||४||
🔊 Audio coming soon
ਅਵਸ੍ਟਮ੍ਭਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਕਤ੍| ਅਵਸ੍ਟਮ੍ਭਃ ਸ਼ਰੀਰਧਾਰਣਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਅਨ੍ਨਕ੍ਲੇਦਵਾਹਨੇਨ ਮੂਤ੍ਰਮ੍| ਕ੍ਲੇਦਾਦਿਧਾਰਣੇਨ ਸ੍ਵੇਦਃ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਸ਼ੇਸ ਏਵ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਇਤਿ ਦੋਸਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਾਕਤਂ ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍||੪||
Adhikarana vRuddhairvAtAdidoShaiH sharIrapIDanam (5) · Śloka 5
ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯ੍ਗਤ੍ਰਕਮ੍ਪਸ੍ਫੁਰਣੋਸ੍ਣਕਾਮਿਤਾਸਂਜ੍ਞਾਨਿਦ੍ਰਾਨਾ ਸ਼ਬਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਪਘਾਤਾਸ੍ਥਿਸ਼ੂਲਮਜ੍ਜਾਸ਼ੋਸਮਲਸਙ੍ਗਾਧ੍ਮਾਨਾ ਟੋਪਮੋਹਦੈਨ੍ਯਭਯਸ਼ੋਕਪ੍ਰਲਾਪਾਦਿਭਿਰ੍ਵਦ੍ਧੋ ਵਾਯੁਃ ਪੀਡਯਤਿ| ਪੀਤਤ੍ਵਗ੍ਲਾਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯੌਜੋਵਿਸ੍ਰਂਸਸ਼ੀਤਾਭਿ ਲਾਸ਼ਦਾਹ ਤਿਕ੍ਤਾਸ੍ਯਤਾਤਣ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਲ੍ਪਨਿਦ੍ਰਤਾਕ੍ਰੋਧਾਦਿਭਿਃ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਸ਼੍ਵੈਤ੍ਯਸ਼ੈਤ੍ਯਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਲਸ੍ਯਗੌਰਵਾਙ੍ਗਸਾਦਸ੍ਰੋਤਃਪਿਧਾਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਨ੍ਦ੍ਰਾਨਿਦ੍ਰਾਸ਼ਾਸਕਾਸਪ੍ਰਸੇਕਹਲ੍ਲਾਸਾਗ੍ਨਿਸਾਦਸਨ੍ਧਿ ਵਿਸ਼੍ਲੇਸਾਦਿਭਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ||੫||
कार्श्यकार्ष्ण्य्गत्रकम्पस्फुरणोष्णकामितासंज्ञानिद्राना शबलेन्द्रियोपघातास्थिशूलमज्जाशोषमलसङ्गाध्माना टोपमोहदैन्यभयशोकप्रलापादिभिर्वृद्धो वायुः पीडयति| पीतत्वग्लान्द्रियदौर्बल्यौजोविस्रंसशीताभि लाशदाह तिक्तास्यतातृण्मूर्च्छाल्पनिद्रताक्रोधादिभिः पित्तम्| श्वैत्यशैत्यस्थौल्यालस्यगौरवाङ्गसादस्रोतःपिधान मूर्च्छातन्द्रानिद्राशासकासप्रसेकहृल्लासाग्निसादसन्धि विश्लेषादिभिः श्लेष्मा||५||
🔊 Audio coming soon
ਵੈਕਤਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਵਿਕਤਿਰ੍ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਵਦ੍ਧ੍ਯਾਹੀਨਤਯਾ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵਦ੍ਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਂ ਦੇਹਂ ਵਦ੍ਧੋ ਵਾਯੁਃ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪੀਡਯਤਿ| ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕਮ੍ਪਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਚਲਨਮ੍| ਸ੍ਫੁਰਣਂ ਗਾਤ੍ਰੌਕਦੇਸ਼ੇ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਚਲਨਮ੍| ਅਤ੍ਰਾਪ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਦੋਸਸ੍ਵਰੂਪਰੋਗਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਤ੍ਯ੍ਹਾਨਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਾਨਿ| ਪਿਤ੍ਤਮ੍ ਵਦ੍ਧਂ ਪੀਤਤ੍ਵਕ੍ਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਦੇਹਂ ਪੀਡਯਤਿ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਵਦ੍ਧਂ ਸ਼੍ਵੈਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ| ਸ਼੍ਵੈਤ੍ਯਂ ਗਾਤ੍ਰਸ਼੍ਵੇਤਤਾ||੫||
Adhikarana vRuddhaiH rasAdidAtubhiH sharIrapIDanam (6) · Śloka 6
ਪ੍ਰਸੇਕਾਰੋਚਕਸ੍ਯਵੈਰਸ੍ਯਹਲ੍ਲਾਸਸ੍ਰੋਤੋਰੋਧਸ੍ਵਾਦੁਦ੍ਵੇਸਾਙ੍ਗ ਮਰ੍ਦਾਦਿਭਿਰਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰਪ੍ਰਾਯੈਃ ਰਸਃ| ਕੁਸ੍ਠ- ਵਿਸਰ੍ਪਪਿਟਕਾਸਗ੍ਦਰਾਕ੍ਸਿਮੁਖਮੇਢ੍ਰਗੁਦਦਾਹਗੁਲ੍ਮਵਿਦ੍ਰਧਿ-ਪ੍ਲੀਹਵ੍ਯਙ੍ਗਕਾਮਲਾਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਤਮਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ਰਕ੍ਤਾਙ੍ਗਨੇਤ੍ਰਤਾਵਾਤਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦਿਭਿਰਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਵਿਕਾਰਪ੍ਰਾਯੈਰਸਕ੍| ਗਲਗਣ੍ਡਗਣ੍ਡਮਾਲਾਰ੍ਬੁਦਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤਾਲੁਜਿਹ੍ਵਾਕਣ੍ਠਰੋਗਸ੍ਫਿਗ੍ਗਲੌ- ਸ੍ਠਬਾਹੂਦਰੋਰੁਜਙ੍ਘਾਗੌਰਵਵਦ੍ਧਿਭਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰਕ੍ਤਵਿਕਾਰਪ੍ਰਾਯੈਸ਼੍ਚ ਮਾਂਸਮ੍| ਪ੍ਰਮੇਹਪੂਰ੍ਵਰੂਪੈਃ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯੋਪਦ੍ਰਵੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੈਰਪਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰਕ੍ਤਮਾਂਸਵਿਕਾਰਪ੍ਰਾਯੈ| ਰ੍ਮੇਦਃ| ਅਧ੍ਯਸ੍ਥਿਭਿਰਧਿਦਨ੍ਤੈਸ਼੍ਚਾਸ੍ਥਿ| ਨੇਤ੍ਰਾਙ੍ਗਰਕ੍ਤਗੌਰਵੈਃ ਪਰ੍ਵਸੁ ਚ ਸ੍ਥੂਲਮੂਲਾਰੁਭਿਰ੍ਮਜ੍ਜਾ| ਅਤਿਸ੍ਤ੍ਰੀਕਾਮਤਾਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀਸਮ੍ਭਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਧਿਕ੍ਯਕਮ੍||੬||
प्रसेकारोचकस्यवैरस्यहृल्लासस्रोतोरोधस्वादुद्वेषाङ्ग मर्दादिभिरन्यैश्च श्लेष्मविकारप्रायैः रसः| कुष्ठ- विसर्पपिटकासृग्दराक्षिमुखमेढ्रगुददाहगुल्मविद्रधि-प्लीहव्यङ्गकामलाग्निनाशतमःप्रवेशरक्ताङ्गनेत्रतावातरक्तपित्तादिभिरन्यैश्च पित्तविकारप्रायैरसृक्| गलगण्डगण्डमालार्बुदग्रन्थितालुजिह्वाकण्ठरोगस्फिग्गलौ- ष्ठबाहूदरोरुजङ्घागौरववृद्धिभिः श्लेष्मरक्तविकारप्रायैश्च मांसम्| प्रमेहपूर्वरूपैः स्थौल्योपद्रवैश्चान्यैरपि श्लेष्मरक्तमांसविकारप्रायै| र्मेदः| अध्यस्थिभिरधिदन्तैश्चास्थि| नेत्राङ्गरक्तगौरवैः पर्वसु च स्थूलमूलारुभिर्मज्जा| अतिस्त्रीकामताशुक्राश्मरीसम्भवाभ्यां शुक्राधिक्यकम्||६||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਸੇਕਾਦਿਭੀ ਰਸਃ| ਅਤ੍ਰਾਪ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਹਣਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਪ੍ਰਸੇਕੋ ਮੁਖਸ੍ਰਾਵਃ ਹਲ੍ਲਾਸਃ ਸਪ੍ਰਸੇਕੋ ਹਦਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਃ| ਰਕ੍ਤਂ ਕੁਸ੍ਠਾਦਿਭਿਃ| ਦਾਹਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਮਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ੋਤਮਸਿ ਤਮਸੀਵ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਃ| ਗਲਗਣ੍ਡਾਦਿਭਿਰ੍ਮਾਂਸਮ੍| ਪ੍ਰਮੇਹਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਦਿਭਿਰ੍ਮੇਦੋ ਵਦ੍ਧਂ ਪੀਡਯਤਿ| ਪ੍ਰਮੇਹਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ `ਸ੍ਵੇਦੋਙ੍ਗਗਨ੍ਧ' ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਮੇਹਨਿਦਾਨੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸ੍ਥੌਲ੍ਯੋਪਦ੍ਰਵਾਣ੍ਯਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦਤਿ- ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਡਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨਿ| ਅਧ੍ਯਸ੍ਥ੍ਯਾਦਿਭਿਰਸ੍ਥਿ| ਅਸ੍ਥ੍ਨਿ ਯਦਧਿਕਮਸ੍ਥਿ ਤਦ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿ| ਨੇਤ੍ਰਗੌਰਵਾਦਿਭਿਰ੍ਮਜ੍ਜਾ| ਅਰੂਂਸਿ ਪਿਟਕਾਵਿਸ਼ੇਸਾਃ||੬||
Adhikarana vRuddhaiH shakRudAdimalaiH dehapIDanam (7) · Śloka 7
ਕੁਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲਾਟੋਪਗੌਰਵੈਃ ਸ਼ਕਦਾਧਿਕ੍ਯਮ੍| ਬਸ੍ਤਿਤੋਦਾਧ੍ਮਾਨੈਰ੍ਮੂਤ੍ਰਾਧਿਕ੍ਯਮ੍| ਕਣ੍ਡੂਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯੈਃ ਸ੍ਵੇਦਃ| ਅਨ੍ਯੇਪਿ ਚ ਦੂਸਿਕਾਦਿਮਲਾ ਬਾਹੁਲ੍ਯਦ੍ਰਵਤਾਕਣ੍ਡੂਗੌਰਵੈਃ||੭||
कुक्षिशूलाटोपगौरवैः शकृदाधिक्यम्| बस्तितोदाध्मानैर्मूत्राधिक्यम्| कण्डूदौर्गन्ध्यैः स्वेदः| अन्येऽपि च दूषिकादिमला बाहुल्यद्रवताकण्डूगौरवैः||७||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਬੋਧਮ੍||੭||
Adhikarana kShINairvAtAdibhirdoShaiH dehapIDanam (8) · Śloka 8
ਪ੍ਰਸੇਕਾਰੁਚਿਹਲ੍ਲਾਸਸਂਜ੍ਞਾਮੋਹਾਲ੍ਪਵਾਕ੍ਚੇਸ੍ਟਤਾਪ੍ਰਹਰ੍ਸਾ-ਙ੍ਗਸਾਦਾਗ੍ਨਿਵੈਸਮ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਸੀਣੋ ਵਾਯੁਃ ਪੀਡਯਤਿ| ਸ੍ਤਮ੍ਭ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਨਿਯਤਤੋਦਾਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕਾਙ੍ਗਪਾਰੁਸ੍ਯਕਮ੍ਪਗੌਰਵਨਖ-ਨਯਨਸ਼ੌਕ੍ਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਭ੍ਰਮੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਾਨਿਦ੍ਰਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦ- ਪਰਿਪ੍ਲੋਸਤੋਦਦਵਦਾਹਸ੍ਫੋਟਨਵੇਪਨਧੂਮਾਯਨਸਨ੍ਧਿਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯ- ਹਦਯਦ੍ਰਵਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼ਯਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਦਿਭਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ||੮||
प्रसेकारुचिहृल्लाससंज्ञामोहाल्पवाक्चेष्टताप्रहर्षा-ङ्गसादाग्निवैषम्यादिभिः क्षीणो वायुः पीडयति| स्तम्भ शैत्यानियततोदारोचकाविपाकाङ्गपारुष्यकम्पगौरवनख-नयनशौक्ल्यादिभिः पित्तम्| भ्रमोद्वेष्टनानिद्राङ्गमर्द- परिप्लोषतोददवदाहस्फोटनवेपनधूमायनसन्धिशैथिल्य- हृदयद्रवश्लेष्माशयशून्यतादिभिः श्लेष्मा||८||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੀਣੋ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਸੇਕਾਦਿਭਿਰ੍ਦੇਹਂ ਪੀਡਯਤਿ| ਕ੍ਸੀਣਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਾਦਿਭਿਰ੍ਦੇਹਂ ਪੀਡਯਤਿ| ਅਙ੍ਗੇ ਤੋਦ ਇਵ ਤੋਦਃ| ਅਨਿਯਤੇ ਦੇਸ਼ੇ ਵਾ ਕਾਲੇ ਵਾ ਤੋਦੋਨਿਯਤਤੋਦਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਕ੍ਸੀਣੋ ਭ੍ਰਮਾਦਿਭਿਃ ਪੀਡਯਤਿ| ਰਜ੍ਵਾਦਿਨਾਙ੍ਗ ਉਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਮਿਵੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਮ੍| ਪਰਿਪ੍ਲੋਸਃ ਸਨ੍ਤਾਪਾਤ੍ ਸ੍ਵਲ੍ਪਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਦਾਹਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਰੋਗਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਾਃ| ਧੂਮਾਯਨਂ ਕਣ੍ਠੇ ਧੂਮ ਇਵ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼ਯਾ ਉਰਃ ਕਣ੍ਠਾਦਯਃ||੮||
Adhikarana kShINaiH rasAdibhirdhAtubhirdehapIDanam (9) · Śloka 9
ਸ਼ਬ੍ਦਾਸਹਤ੍ਵਹਦਯਦ੍ਰਵਕਮ੍ਪਸ਼ੋਸਸ਼ੂਲਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਸ੍ਪਨ੍ਦਨ ਘਟ੍ਟਨੈਰਲ੍ਪਯਾਪਿ ਚ ਚੇਸ੍ਟਯਾ ਸ਼੍ਰਮਤਰ੍ਸਾਭ੍ਯਾਂ ਰਸਃ| ਤ੍ਵਗ੍ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਲਸ਼ੀਤਾਭਿਲਾਸਸਿਰਾਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯੈਰਸਕ੍| ਸ੍ਫਿਗ੍ਗਣ੍ਡਾਦਿਸ਼ੁਸ੍ਕਤਾਤੋਦਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਕ੍ਸਗ੍ਲਾਨਿਸਨ੍ਧਿਸ੍ਫੋਟਨ-ਧਮਨੀਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯੈਰ੍ਮਾਂਸਮ੍| ਪ੍ਲੀਹਵਦ੍ਧਿਕਟੀਸ੍ਵਾਪਸਨ੍ਧਿ- ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਙ੍ਗਰੌਕ੍ਸ੍ਯਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਮਸ਼ੋਸਮੇਦੁਰਮਾਂਸਾਭਿਲਾਸੈ- ਰ੍ਮਾਂਸਕ੍ਸਯੋਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਮੇਦਃ| ਦਨ੍ਤਨਖਰੋਮਕੇਸ਼ਸ਼ਾਤਨਰੌਕ੍ਸ੍ਯਪਾਰੁਸ੍ਯਸਨ੍ਧਿਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਾਸ੍ਥਿਤੋ- ਦਾਸ੍ਥਿਬਦ੍ਧਮਾਂਸਾਭਿਲਾਸੈਰਸ੍ਥਿ| ਅਸ੍ਥਿਸੌਸਿਰ੍ਯਨਿਸ੍ਤੋਦ- ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਭ੍ਰਮਤਮੋਦਰ੍ਸ਼ਨੈਰ੍ਮਜ੍ਜਾ| ਸ਼੍ਰਮਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸ਼ੋਸਤਿਮਿਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਪਾਣ੍ਡੁਤਾਸਦਨਕ੍ਲੈਬ੍ਯਮੁਸ੍ਕਤੋਦ ਮੇਢ੍ਰਧੂਮਾਯਨੈਸ਼੍ਚਿਰਾਚ੍ਚ ਨਿਸੇਕੇਣ ਸਰਕ੍ਤਨਿਸੇਕੇਣ ਵਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍||੯||
शब्दासहत्वहृदयद्रवकम्पशोषशूलशून्यतास्पन्दन घट्टनैरल्पयापि च चेष्टया श्रमतर्षाभ्यां रसः| त्वग्रौक्ष्याम्लशीताभिलाषसिराशैथिल्यैरसृक्| स्फिग्गण्डादिशुष्कतातोदरौक्ष्याक्षग्लानिसन्धिस्फोटन-धमनीशैथिल्यैर्मांसम्| प्लीहवृद्धिकटीस्वापसन्धि- शून्यताङ्गरौक्ष्यकार्श्यश्रमशोषमेदुरमांसाभिलाषै- र्मांसक्षयोक्तैश्च मेदः| दन्तनखरोमकेशशातनरौक्ष्यपारुष्यसन्धिशैथिल्यास्थितो- दास्थिबद्धमांसाभिलाषैरस्थि| अस्थिसौषिर्यनिस्तोद- दौर्बल्यभ्रमतमोदर्शनैर्मज्जा| श्रमदौर्बल्यास्य शोषतिमिरदर्शनाङ्गमर्दपाण्डुतासदनक्लैब्यमुष्कतोद मेढ्रधूमायनैश्चिराच्च निषेकेण सरक्तनिषेकेण वा शुक्रम्||९||
🔊 Audio coming soon
ਰਸਃ ਕ੍ਸੀਣਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਸਹਤ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਪੀਡਯਤਿ| ਸ੍ਵਲ੍ਪੇਨਾਪਿ ਕਰ੍ਮਣਾ ਸ਼੍ਰਮਸ੍ਤਰ੍ਸਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| ਅਸਕ੍ ਕ੍ਸੀਣਂ ਤ੍ਵਗ੍ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪੀਡਯਤਿ| ਮਾਂਸਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਸ੍ਫਿਕ੍ਸ਼ੁਸ੍ਕਤਾਦਿਭਿਃ ਪੀਡਯਤਿ| ਧਮਨ੍ਯੋਙ੍ਗਵਿਭਾਗੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਾਸਾਂ ਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਂ ਨਿਬਿਡਤ੍ਵਨਾਸ਼ਃ| ਪ੍ਲੀਹਾਵਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਫਿਕ੍ਸ਼ੁਸ੍ਕਤਾਦਿਭਿਰ੍ਮਾਂਸਕ੍ਸਯੋਕ੍ਤੈਰ੍ਮੇਦਃ ਕ੍ਸੀਣਂ ਪੀਡਯਤਿ| ਮੇਦੁਰਸ੍ਯ ਮਾਂਸੇ ਭੋਜਨਾਭਿਲਾਸਃ| ਦਨ੍ਤਸ਼ਾਤਨਾਦਿਭਿਰਸ੍ਥਿਕ੍ਸੀਣਂ ਪੀਡਯਤਿ| ਅਸ੍ਥਿਬਦ੍ਧੇ ਮਾਂਸੇ ਮਗਪਰਸ਼ੁਕਾਦੌ ਰੁਚਿਸ੍ਤਦਭਿਲਾਸਃ| ਮਜ੍ਜਾਸ੍ਥਿਸੌਸਿਰ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪੀਡਯਤਿ| ਨਿਸ੍ਤੋਦੋ ਵਦ੍ਧਸ੍ਤੋਦਃ| ਤਮੋਦਰ੍ਸ਼ਨਮਤਮਸ ਏਵ ਤਮਸੋਨੁਭਵਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਸ਼੍ਰਮਾਦਿਭਿਃ ਪੀਡਯਤਿ| ਸਦਨਮਗ੍ਨਿਸਾਦਃ| ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਂ ਰਤ੍ਯਨਭਿਮੁਖਤਾ| ਮੇਢ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ੇਫਸੋ ਧੂਮਾਯਨਮਨ੍ਤਃ ਸਧੂਮਤੇਵ||੯||
Adhikarana kShINaiH shakRudAdimalaiH dehapIDanam (10) · Śloka 10
ਸਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਵਾਯੋਃ ਕੁਕ੍ਸੌ ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਭ੍ਰਮਣੇਨਾਨ੍ਤ੍ਰ ਵੇਸ੍ਟਨੇਨ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਹਦਯਪੀਡਨੇਨਾਲ੍ਪਤਯਾ ਚ ਸ਼ਕਤ੍| ਬਸ੍ਤਿਨਿਸ੍ਤੋਦਮੁਖਸ਼ੋਸਕਚ੍ਛ੍ਰਾਲ੍ਪਵਿਵਰ੍ਣਮੂਤ੍ਰਤਾਦਿਭਿਃ ਸਰੁਧਿਰਮੂਤ੍ਰਤਯਾ ਵਾ ਮੂਤ੍ਰਮ੍| ਸ੍ਤਬ੍ਧਰੋਮਕੂਪਤਾਰੋਮਚ੍ਯਵਨਤ੍ਵਕ੍ਪਰਿਪਾਟਨਸ੍ਵਾਪਪਾਰੁਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਨਾਸ਼ੈਃ ਸ੍ਵੇਦਃ| ਅਨ੍ਯੇਪਿ ਚ ਮਲਾ ਯਥਾਯਥਂ ਮਲਾਯਨਂ ਸ਼ੋਸਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਲਾਘਵੈਃ||੧੦||
सशब्दस्य वायोः कुक्षौ तिर्यगूर्ध्वं च भ्रमणेनान्त्र वेष्टनेन पार्श्वहृदयपीडनेनाल्पतया च शकृत्| बस्तिनिस्तोदमुखशोषकृच्छ्राल्पविवर्णमूत्रतादिभिः सरुधिरमूत्रतया वा मूत्रम्| स्तब्धरोमकूपतारोमच्यवनत्वक्परिपाटनस्वापपारुष्य स्वेदनाशैः स्वेदः| अन्येऽपि च मला यथायथं मलायनं शोषशून्यत्वलाघवैः||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਕਤ੍ ਕ੍ਸੀਣਂ ਕੁਕ੍ਸੌ ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਪਾਨਵਾਯੋਰ੍ਭ੍ਰ ਮਣੇਨਾਨ੍ਤ੍ਰਵੇਸ੍ਟਨੇਨ ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪੀਡਨਾਦਿਨਾ ਚ ਪੀਡਯਤਿ| ਵੇਸ੍ਟਨਮਿਵ ਰਜ੍ਵਾਦਿਨਾ ਵੇਸ੍ਟਨਮ੍| ਮੂਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਬਸ੍ਤਿਨਿਸ੍ਤੋਦਾਦਿਨਾ ਪੀਡਯਤਿ| ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਮੂਤ੍ਰਾਧਾਰਸ੍ਯ ਸ਼ਲਾਕਾਦਿਭਿਰ੍ਨਿਸ੍ਤੋਦ ਇਵ ਨਿਸ੍ਤੋਦਃ| ਅਥਵਾ ਕੇਵਲਯੈਵ ਸਰੁਧਿਰਮੂਤ੍ਰਤਯਾ ਮੂਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਪੀਡਯਤਿ| ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਯਾ ਤ੍ਸਰੁਧਿਰਮੂਤ੍ਰਤਾ ਭਵਤੀਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਸ੍ਵੇਦਃ ਕ੍ਸੀਣੋ ਰੋਮਕੂਪਸ੍ਤਮ੍ਭਨਾਦਿਨਾ ਦੇਹਂ ਪੀਡਯਤਿ| ਤ੍ਵਚਃ ਸ੍ਵਾਪ ਉਪਘਾਤਾਦਚੈਤਨ੍ਯਮ੍| ਅਨ੍ਯੇਪਿ ਚ ਮਲਾ ਦੂਸਿਕਾਦਯੋ ਯਥਾਯਥਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਮਲਾਧਾਰਂ ਸ਼ੋਸਾਦਿਨਾ ਕ੍ਸੀਣਾਃ ਪੀਡਯਨ੍ਤਿ| ਸ਼ੋਸਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਮਲਾਯਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੧੦||
Adhikarana doShadhAtumalAnAM vRuddhikShayasAmAnyalakShaNam (11) · Śloka 11
ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧਿਭ੍ਯਾਂ ਚ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਾਵੁਪਲਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਮਲਾਨਾਂ ਤ੍ਵਤਿਸਙ੍ਗੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਤਦ੍ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ||੧੧||
विपरीतगुणक्षयवृद्धिभ्यां च वृद्धिक्षयावुपलक्षयेत्| मलानां त्वतिसङ्गोत्सर्गाभ्यां च तद्वृद्धिक्षयौ||११||
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ ਕਿਮੇਤਾਵਦੇਵ ਦੋਸਾਦੀਨਾਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਲਕ੍ਸਣਮੁਤਾਨ੍ਯਦਪੀਤ੍ਯਾਹ-ਵਿਪਰੀਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਾਦੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਯੇ ਵਿਪਰੀਤਾ ਗੁਣਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਦੇਹੇ ਯਦਾ ਕ੍ਸਯੋ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਤੇਸਾਂ ਦੋਸਾਦੀਨਾਂ ਵਦ੍ਧਿਮੁਪਲਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਯਦਾ ਤੁ ਦੋਸਾਦਿਵਿਪਰੀਤਾਨਾਂ ਗੁਣਾਨਾਂ ਵਦ੍ਧਿਰ੍ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਦੇਹੇ ਤਦਾ ਦੋਸਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਸਯਮੁਪਲਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਉਦਾਹਰਣਂ ਯਥਾ ਵਾਤਸ੍ਯ ਗੁਣਾ ਰੂਕ੍ਸਲਘੁਸ਼ੀਤਾਦਯਸ੍ਤੇਸਾਂ ਵਿਪਰੀਤਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗੁਰੂਸ੍ਣਾਦਯਃ ਤੇਸਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਦੇਹੇ ਕ੍ਸਯੋ ਯਦਾ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਵਾਯੋਰ੍ਵਦ੍ਧਿਮੁਪਲਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਯਦਾ ਤੁ ਤੇਸਾਮੇਵ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦੀਨਾਂ ਦੇਹੇ ਵਦ੍ਧਿਰ੍ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਵਾਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸਯਮੁਪਲਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਧਾਤੂਨਾਂ ਮਲਾਨਾਂ ਚ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਮਲਾਨਾਨ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਅਤਿਸਙ੍ਗੋਤ੍ਸਰ੍ਗੌ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯੇਨ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੋਪਲਕ੍ਸਣੌ| ਮਲਾਨਾਂ ਸ਼ਕਦਾਦੀਨਾਂ ਸਙ੍ਗੇਨ ਬਹਿਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯਾ ਤੇਸਾਮੇਵ ਵਦ੍ਧਿਮੁਪਲਕ੍ਸਯੇਤ੍||੧੧||
Adhikarana malakShayaH vRuddherapekShayA pIDAkaraH (2) · Śloka 2
ਵਦ੍ਧੇਸ੍ਤੁ ਮਲਾਨਾਂ ਕ੍ਸਯਃ ਪੀਡਯਤਿ| ਸੁਤਰਾਮਨੌਚਿਤ੍ਯਾਤ੍||੨||
वृद्धेस्तु मलानां क्षयः पीडयति| सुतरामनौचित्यात्||२||
🔊 Audio coming soon
ਤਥੋਤ੍ਸਰ੍ਗੇਣ ਬਹਿਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯਾ ਤੇਸਾਂ ਕ੍ਸਯਮੁਪਲਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਮਲਾਨਾਂ ਚ ਵਦ੍ਧਿਰ੍ਨ ਤਥਾ ਪੀਡਾਕਰੀ ਯਥਾ ਕ੍ਸਯਃ | ਕੁਤਃ? ਅਨੌਚਿਤ੍ਯਾਤ੍| ਦੇਹਿਨੋ ਹਿ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਮਲਕ੍ਸਯੋਨੁਚਿਤੋ ਨਭ੍ਯਸ੍ਤਃ| ਵਦ੍ਧਿਸ੍ਤੂਚਿਤੈਵ|
Adhikarana doShadhAtUnAmekavRuddhikShayakAraNaM tatrApavAdashca (13) · Śloka 13
ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਥਿਨਿ ਸ੍ਥਿਤੋ ਵਾਯੁਃ ਅਸਕ੍ਸ੍ਵੇਦਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਸ਼ੇਸੇਸੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਾਦੇਕਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਕਾਰਣਤ੍ਵਮੇਸਾਮ੍| ਨਤ੍ਵੇਵ ਮਸ੍ਥਿਵਾਯ੍ਵੋਃ| ਸਰ੍ਵੈਵ ਹਿ ਵਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਾਯੋਤਿਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਵਾਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਨੁਗਤਾ ਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਾ ਚ੍ਚ ਕ੍ਸਯੋ ਵਾਯੁਨਾ ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲਙ੍ਘਨਬਂਹਣਾਭ੍ਯਾਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਜਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨੁਪਚਰੇਤ੍| ਪਵਨੇ ਤੁ ਬਂਹਣਲਙ੍ਘਨਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਕਰ੍ਮਵਿਪਰ੍ਯਯ ਤੁਲ੍ਯਭਾਵੇਨਾਵਿਰੁਦ੍ਧੇਨ||੧੩||
तत्रास्थिनि स्थितो वायुः असृक्स्वेदयोः पित्तम्| शेषेषु श्लेष्मा तस्मादेकवृद्धिक्षयकारणत्वमेषाम्| नत्वेव मस्थिवाय्वोः| सर्वैव हि वृद्धिः प्रायोऽतिसन्तर्पणनिमित्तत्वाच्छ्लेष्मणानुगता तद्विपर्यया च्च क्षयो वायुना तस्माल्लङ्घनबृंहणाभ्यां वृद्धिक्षयजान् विकारानुपचरेत्| पवने तु बृंहणलङ्घनाभ्याम्| सर्वत्र च द्रव्यगुणकर्मविपर्यय तुल्यभावेनाविरुद्धेन||१३||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਦੋਸਾਦਿਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯਾਸ਼੍ਰਯਿਭਾਵੇਨ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਕਾਰਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਕਾਮ ਆਹ-ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਤੇਸੁ ਵਾਤਾਦਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਵਾਯੁਰਸ੍ਥ੍ਨਿ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ੍ਵੇਦੇ ਰਕ੍ਤੇ ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਅਸ੍ਥਿ ਸ੍ਵੇਦਂ ਰਕ੍ਤਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ੇਸੇਸੁ ਰਸਾਦਿਸੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਏਤੇ ਰਸਾਦਯੋ ਦੋਸਾਣਾਮਵਿਕਤਾਨਾਮਾਸ਼੍ਰਯਾਃ| ਤਸ੍ਮਾਦੇਸਾਮਾਸ਼੍ਰਯਾਣਾਮਾਸ਼੍ਰਯਿਣਾਂ ਚੈਕਮੇਵ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸ਼ਯਕਾਰਣਮ੍| ਏਕਸਂ ਸਾਧਾਰਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਦੇਵਾਸ਼੍ਰਯਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਕਾਰਣਂ ਤਦੇਵਾਸ਼੍ਰਯਿਣਸ੍ਤਥਾ ਯਦੇਵਾਸ਼੍ਰਯਿਣਸ੍ਤਦੇਵਾਸ਼੍ਰਯਸ੍ਯਾਪੀਤਿ| ਏਵਂ ਕ੍ਸਯੇਪ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰੋਦਾਹਰਣਂ ਯਥਾ ਯਦੇਵੋਸ੍ਣਂ ਸੁਰਾਦਿਕਂ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਕਾਰਣਂ ਤਦੇਵ ਸ੍ਵੇਦਰਕ੍ਤਯੋਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ੀਤਸ੍ਥਿਰਾਦਿਕਂ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸਯਕਾਰਣਂ ਤਦੇਵ ਰਕ੍ਤਸ੍ਵੇਦਯੋਸ਼੍ਚ| ਏਵਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਪਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਵਾਯੋਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਯਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਨ੍ਨਿਵਾਰਣਂ ਕਰੋਤਿ| ਨਤ੍ਵੇਵਮਸ੍ਥਿਵਾਯ੍ਵੋਰਿਤਿ| ਤਤ੍ਰਾਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਯੋਰ੍ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਯੋਃ ਸਰ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥਮਾਹ| ਹਿ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥੇ| ਯੇਯਂ ਸ਼ਾਰੀਰਣਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ ਵਦ੍ਧਿਃ ਸਾ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਨੁਗਤਾ ਅਤਿਸਨ੍ਤਰ੍ਪ ਣਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੇਨ ਹ੍ਯਤ੍ਯੁਪਯੁਜ੍ਯਮਾਨੇਨ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ਾਰੀਰਾ ਭਾਵਾ ਵਦ੍ਧਿਂ ਯਾਨ੍ਤਿ| ਅਤੋਸ੍ਯਾ ਵਦ੍ਧੇਰੇਕਕਾਰਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨੁਗਤਿਂ ਕਰੋਤਿ| ਯ੍ਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਰੀਰਾਣਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ ਕ੍ਸਯਃ ਸ ਵਾਯੁਨਾਨੁਗਤਃ| ਕੁਤਃ? ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍| ਪੋਓਰ੍ਵੋਕ੍ਤਹੇਤੁਤਃ ਅਤ੍ਯਪਤਰ੍ਪਣਨਿਮਿਤ੍ਤ ਤ੍ਵਾਚ੍ਛਾਰੀਰਭਾਵਕ੍ਸਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਦੋਸਾਦਿ ਵਦ੍ਧਿਜਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਲਙ੍ਘਨੇਨੋਪਚਰੇਤ੍| ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਰੀਰਭਾਵਕ੍ਸਯਜਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਬਂਹਣੇਨੋਪਚਰੇਤ੍| ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਹੇਤੁਰ੍ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਯੋਰ੍ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯੇਨ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਾਯ੍ਵਨੁਗਤਤ੍ਵਮ੍| ਵਾਤੇ ਤੁ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਮ੍| ਵਾਤਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਂ ਬਂਹਣੋਪਚਰੇਤ੍| ਕ੍ਸਯਂ ਲਙ੍ਘਨੇਤਿ| ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਦੋਸਾਦਿਵਰ੍ਗੇ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਯਥਾਸਂਖ੍ਯੇਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦੀਨਾਮਵਿਰੁਦ੍ਧੇਨ ਵਿਪਰ੍ਯਯਭਾਵੇਨ ਤੁਲ੍ਯਭਾਵੇਨ ਚੋਪਚਰੇਤ੍| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਦੋਸਾਦੇਰ੍ਵਦ੍ਧਿਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਿਵਿਪਰ੍ਯਯਭਾਵੇਨੋਪਚਰੇਤੀ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਵਿਪਰ੍ਯਯਭਾਵੋ ਯਦ੍ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਾਨਪੇਕ੍ਸਯੈਵ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਯ ਬਾਹ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦ੍ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਮ੍| ਯਥਾ ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਗਵੇਦੁਕਾਨ੍ਨਾਤ੍| ਗੁਣਵਿਪਰ੍ਯਯਭਾਵੋ ਵਿਪਰੀਤ ਗੁਣਤ੍ਵਮ੍| ਯਥਾ ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਮਧੁਨਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਸ਼ੀਧ੍ਵਾਰਨਾਲਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਕਰ੍ਮਣੋ ਵਾਕ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਾਰੀਰਾਤ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਤਃ ਫਲੇ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਮ੍| ਯਥਾ ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਸ਼ੋਕਾਦ੍ਵਾਯੋਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿਤ੍ਯੇਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਤੁਲ੍ਯ ਭਾਵਃ ਸ਼ਾਰੀਰਾਣਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ ਬਾਹ੍ਯੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਾਦਸ਼੍ਯਂ ਯਥਾ ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਮਾਂਸੇਨ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤੇਨੇਤਿ| ਗੁਣਾਨਾਂ ਤੁਲ੍ਯਭਾਵੋ ਯਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਜਾਤ੍ਯਸਾਦਸ਼੍ਯੇਪਿ ਗੁਣਸਾਦਸ਼੍ਯਂ ਯਥਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਮ੍| ਕਰ੍ਮ ਕ੍ਰਿਯਾ ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰੀਰੇਣਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਤੁਲ੍ਯਭਾਵਃ ਕ੍ਰਿਯਾਫਲਦ੍ਵਾਰੇਣ| ਯਥਾ ਵਾਤਸ੍ਯ ਧਾਵਨਪ੍ਲਵਨਾਦਿਨਾ ਕਰ੍ਮਣਾ| ਸ਼੍ਲੇਸ਼੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਹਰ੍ਸ਼ਸ੍ਵਨਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਅਵਿਰੁਦ੍ਧੇਨੇਤਿ ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ ਤੁਲ੍ਯਭਾਵੇਨ ਚ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਤੇਨ ਯਤ੍ਰ ਵਦ੍ਧਿਵਿਪਰ੍ਯਯਭਾਵੇਨੋਪਚਰ੍ਯਾ ਤਤ੍ਰ ਤਥਾ ਵਿਧ ਵਿਪਰ੍ਯਯੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ| ਯਸ੍ਤਦ੍ਵਿਜਾਤੀਯਵਦ੍ਧਿਸਂਪਾਦਨਯਾ ਨ ਵਿਰੁਦ੍ਧ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਕ੍ਸਯੇ ਤੁਲ੍ਯਭਾਵੋ ਯੋਗ੍ਯੇਨ ਵਦ੍ਧੇਨ ਸਮੇਨ ਵਾ ਨ ਵਿਰੁਦ੍ਧ੍ਯਤੇ||੧੩||
Adhikarana doShAdInAM vRuddhikShayayoH kAraNam (14) · Śloka 14
ਧਾਤਵਃ ਖਲੁ ਸ਼ਾਰੀਰਾਃ ਸਮਾਨੈਃ ਸਮਾਨਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠੈਰ੍ਵਾਹਾਰਵਿਹਾਰੈਰਭ੍ਯਸ੍ਯਮਾਨੈਰ੍ਵਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ| ਹ੍ਰਾਸਂ ਤੁ ਵਿਪਰੀਤੈਰ੍ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠੈਰ੍ਵਾ| ਤਥਾਹਿ ਦੇਹਧਾਤਵੋ ਯੇ ਗੁਰਵਸ੍ਤੇ ਗੁਰੁਭਿਰੈਕ੍ਯਕਾਰਿਤਯੋਪਚੀਯਨ੍ਤੇ| ਲਘਵਸ੍ਤੁ ਲਘੁਭਿਃ| ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤੈਸ੍ਤੁ ਪਤਹ੍ਕ੍ਤ੍ਵਾਕਾਰਿਭਿਰਪਚੀਯਨ੍ਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਦਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਭ੍ਯੋਪਿ ਸੁਤਰਾਂ ਰਕ੍ਤਮਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਤੇ| ਰਕ੍ਤੇਨ ਮਾਂਸਂ, ਮਾਂਸੇਨ ਮੇਦੋ, ਮੇਦਸਾਸ੍ਥਿ, ਤਰੁਣਾਸ੍ਥ੍ਨਾ ਮਜ੍ਜਾ, ਮਜ੍ਜਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ, ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣਾਮਗਰ੍ਭੇਣ ਗਰ੍ਭਃ| ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਵੇਵਂਲਕ੍ਸਣੇਨਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਤਾਮਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਣਾਮਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਨਾਞ੍ਚਾਭ੍ਯਵਹਰਣਮਸ਼ਕ੍ਯਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦ੍ ਘਣਿਤ੍ਵਾਦਰੁਚੇਰਨ੍ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਾ ਕਾਰਣਨ੍ਤਰਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਨਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾਨਾਮਯਪ੍ਰਕਤੀਨਾਮਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਨਾਮਭ੍ਯਵਹਾਰਃ ਸ਼੍ਰੇਯਾਨ੍| ਤਦ੍ਯਥਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕ੍ਸਯੇ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸੋਰੁਪਯੋਗੋ ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਾਨਾਮਪਰੇਸਾਂ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮ੍||੧੪||
धातवः खलु शारीराः समानैः समानगुणभूयिष्ठैर्वाऽऽहारविहारैरभ्यस्यमानैर्वृद्धिमाप्नुवन्ति| ह्रासं तु विपरीतैर्विपरीतगुणभूयिष्ठैर्वा| तथाहि देहधातवो ये गुरवस्ते गुरुभिरैक्यकारितयोपचीयन्ते| लघवस्तु लघुभिः| तद्विपरीतैस्तु पृतह्क्त्वाकारिभिरपचीयन्ते| तस्मादन्येभ्यो द्रव्येभ्योऽपि सुतरां रक्तमाप्याय्यते| रक्तेन मांसं, मांसेन मेदो, मेदसाऽस्थि, तरुणास्थ्ना मज्जा, मज्जा शुक्रं, शुक्रेणामगर्भेण गर्भः| यत्र त्वेवंलक्षणेनसामान्येन सामान्यवतामाहारविहाराणामसान्निध्यं स्यात्, सन्निहितानाञ्चाभ्यवहरणमशक्यं विरुद्धत्वाद् घृणित्वादरुचेरन्यस्माद्वा कारणन्तरात्| तत्र समानगुणभूयिष्ठानामयप्रकृतीनामाहारविहारानामभ्यवहारः श्रेयान्| तद्यथा शुक्रक्षये क्षीरसर्पिषोरुपयोगो मधुरस्निग्धशीतानामपरेषां च द्रव्याणाम्||१४||
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ ਦੋਸਾਦੀਨਾਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਯੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚੋਕ੍ਤਾ ਕਾਰਣਂ ਨੋਕ੍ਤਮਤਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਧਾਤਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਧਾਤੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦੇਹਧਾਰਣਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਦੋਸਾਦਯ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤੇਨ ਧਾਤਵਃ ਸ਼ਾਰੀਰਾਃ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਾਃ ਸਮਾਨੈਰ੍ਜਾਤ੍ਯਾ ਸਦਸ਼ੈਰਾਹਾਰੈਰ੍ਵਿਹਾਰੈਸ਼੍ਚ ਵਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ| ਅਥਵਾ ਸਮਾਨਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਟੈਰ੍ਵਿਹਾਰੈਸ਼੍ਚ ਵਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ| ਅਥਵਾ ਸਮਾਨਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਟੈਰ੍ਜਾਤਿਵਿਸਦਸ਼ੈਰਪਿ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਸਦਸ਼ਗੁਣੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਵਂ ਧਾਤਵੋ ਜਾਤਿਵਿਪਰੀਤੈਰ੍ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠੈਰ੍ਵਾ ਹ੍ਰਾਸਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਾਰ ਏਵੋਦਾਹਰਣਪੂਰ੍ਵਕਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਦੇਹੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ਯੇ ਮਾਂਸਕਫਾਦ੍ਯਾ ਗੁਰਵੋ ਧਾਤਵਃ ਤੇ ਤਥਾਵਿਧੈਰ੍ਗੁਰੁਭਿਰੇਵ| ਬਾਹ੍ਯੈਰੁਪਚੀਯਨ੍ਤੇ| ਵਿਪਰੀਤੈਸ੍ਤੁ ਲਘੁਭਿਃ ਪਥਕ੍ਤ੍ਵਕਾਰਿਭਿਰ੍ਵਿਜਾਤੀਯੈਰਪਚੀਯਨ੍ਤੇ| ਪਥਕ੍ਤ੍ਵਂ ਤਜ੍ਜਾਤ੍ਯਪਰਿਪੋਸਃ| ਏਵਂ ਲਘੁਧਾਤੂਨਾਮਪਿ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਤ ਏਵਮਤ ਏਵ ਨ ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਭਾਵਾ ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਕਾਰਣਂ ਯਥਾ ਮਾਂਸਂ ਯਥਃ ਸਰ੍ਵੇਣ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਤਯੋਰੇਵ ਸਾਦਸ਼੍ਯਮ੍| ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਧਾਤੂਨਾਂ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਵਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਂ ਸਮਾਨਂ ਧਾਤੋਰ੍ਨ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਮ੍, ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਮਪਿ ਕੇਨਚਿਦ੍ਧੇਤੁਨਾ ਵਾਭ੍ਯਵਹਰ੍ਤੁਂ ਨ ਪਾਰ੍ਯਤੇ, ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਯਪ੍ਰਕਤੀਨਾਂ ਜਾਤ੍ਯਾ ਸਮਾਨਾਨਾਂ ਸਮਾਨਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾਨਾਮਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਣਾਂ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਾਮਭ੍ਯਵਹਾਰੋ ਵਿਧੇਯਃ| ਨਨੁ ਕਥਂ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਨਾਮਭ੍ਯਵਹਰਣਮਸ਼ਕ੍ਯਤ ਆਹ-ਵਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍, ਘਣਿਤ੍ਵਾਦਰੁਚੇਸ਼੍ਚ| ਵਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਵਂ ਵਿਵਿਕ੍ਸਿਧਾਤੁਵਿਜਾਤੀਯਧਾਤੁਵਦ੍ਧਿਦ੍ਵਾਰੇਣ ਦੇਹੇਪਥ੍ਯਤ੍ਵਂ ਧਾਤੁਸਾਮਾਨ੍ਯੇਪਿ| ਘਣਿਤ੍ਵਮਾਹਾਰਵਿਸੇਸਜੁਗੁਪ੍ਸਾਵਤ੍ਵਮ੍| ਅਰੁਚਿਰ੍ਯਤ੍ਰ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਰੋਚਤੇ| ਨ ਚ ਜੁਗੁਪ੍ਸਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ| ਏਵਂ ਤਤ੍ਰ ਧਾਤੁਵਿਜਾਤੀਯਸ੍ਯ ਸਦਸ਼ਗੁਣਸ੍ਯ ਤ੍ਵਭ੍ਯਵਹਾਰਃ ਸ਼੍ਰੇਯਾਨ੍| ਤਦ੍ਯਥੇਤ੍ਯੁਦਾਹਰਣੇਨੈਤਦੇਵ ਸ੍ਫੁਟਯਤਿ|
Adhikarana karmaNApi vRuddhikShayau bhavataH (15) · Śloka 15
ਕਰ੍ਮਾਪਿ ਯਦ੍ਯਸ੍ਯ ਧਾਤੋਃ ਸਮਾਨਕ੍ਰਿਯਤਯਾ ਵਦ੍ਧਿਕਰਂ ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਮਭਿਲਸਤਾ ਤਤ੍ਤਦਾਸੇਵ੍ਯਮ੍| ਤਥੈਵ ਚਾਤੁਲ੍ਯਕ੍ਰਿਯਤਯਾ ਹ੍ਰਾਸਕਰਂ ਤਦਰ੍ਥਿਨੇਤਿ| ਅਪਿ ਚ - ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਰਕ੍ਤਵਦ੍ਧਿਜਾਨ੍ ਰਕ੍ਤਨਿਰ੍ਹਰਣਪ੍ਰਸਾਦਨਕਾਯਵਿਰੇਚਨੇਨ| ਮਾਂਸਵਦ੍ਧਿਜਾਨ੍ ਸਂਸ਼ੋਧਨਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਭਿਃ| ਮੇਦੋਜਾਨ੍ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮੇਣ| ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯਜਾਨ੍ ਮਾਂਸਰਸਮਦ੍ਯਕ੍ਸੀਰੈਃ| ਅਸ੍ਥਿਕ੍ਸਯਜਾਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਭਿਸ੍ਤਿਕ੍ਤੋਪਹਿਤੈਃ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਤਿਭਿਸ਼੍ਚ| ਸ਼ਕਦ੍ਵਦ੍ਧਿਜਾਨਤੀਸਾਰਵਿਧਾਨੇਨ| ਸ਼ਕਤ੍ਕ੍ਸਯਜਾਨ੍ ਮੇਹਕਚ੍ਛ੍ਰਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ| ਸ੍ਵੇਦਕ੍ਸ੍ਯਜਾਨਭ੍ਯਙ੍ਗਵ੍ਯਾਯਾਮਮਦ੍ਯਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਵਾਤਸ਼ਰਣਾਸ੍ਵੇਦੈਰਿਤਿ||੧੫||
कर्मापि यद्यस्य धातोः समानक्रियतया वृद्धिकरं तस्य तस्य वृद्धिमभिलषता तत्तदासेव्यम्| तथैव चातुल्यक्रियतया ह्रासकरं तदर्थिनेति| अपि च - विशेषतो रक्तवृद्धिजान् रक्तनिर्हरणप्रसादनकायविरेचनेन| मांसवृद्धिजान् संशोधनशस्त्रक्षाराग्निकर्मभिः| मेदोजान् स्थौल्यकार्श्यक्रियाक्रमेण| रक्तक्षयजान् मांसरसमद्यक्षीरैः| अस्थिक्षयजान् बस्तिभिस्तिक्तोपहितैः क्षीरस्तिभिश्च| शकृद्वृद्धिजानतीसारविधानेन| शकृत्क्षयजान् मेहकृच्छ्रचिकित्सया| स्वेदक्ष्यजानभ्यङ्गव्यायाममद्यस्वप्ननिवातशरणास्वेदैरिति||१५||
🔊 Audio coming soon
ਕਰ੍ਮਾਪੀਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾਰ੍ਥਪ੍ਰਾਯਮਿਤਿ| ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਧਾਤੁਵਦ੍ਧਿਹਾਨ੍ਯੋਃ ਕਾਰਣ੍ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਜ੍ਜਾਤਾਨਾਂ ਰੋਗਾਨਾਮਪਿ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸਮੁਚ੍ਚਯਂ ਕਰੋਤਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਗ੍ਰਹਣਂ ਯਦ੍ਯਪਿ ਵਦ੍ਧਧਾਤੁਜਾਨਾਂ ਕ੍ਸੀਣਧਾਤੁਜਾਨਾਂ ਚ ਰੋਗਾਣਾਂ ਧਾਤੋਰ੍ਵਿਸਦਸ਼ੈਃ ਸਦਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਿਭਿਰੁਪਸ਼ਮੋ ਭਵਤਿ| ਤਥਾਪ੍ਯਸਾਰਣ੍ਯੇਨ ਤੇਸਾਂ ਰਕ੍ਤਾਦਿਜਾਨਾਂ ਰੋਗਾਣਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੇਦਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਵਿਸ਼ੇਸਗ੍ਰਹਣਾਦਨੁਕ੍ਤਸ਼ੇਸਧਾਤੁਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨਾਰਮ੍ਭੋ ਨ ਦੋਸਾਯ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤਃ| ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਹਰਣਂ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਾਦਿਨਾ| ਪ੍ਰਸਾਦਨਂ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਦ੍ਰਕ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਸ੍ਵਲ੍ਪਦੁਸ੍ਟੌ| ਮੇਦੋਜਾਨਾਂ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਕਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਮੇਦੋਵਦ੍ਧਿਜਾਨ੍ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮੇਣ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਯੋਪਚਰੇਤ੍| ਮੇਦਃਕ੍ਸਯਜਾਨ੍ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ| ਏਸਾ ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਅਸ੍ਥਿਕ੍ਸਯਜਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਬਸ੍ਥਿਭਿਸ੍ਤਥਾ ਤਿਕ੍ਤੋਪਹਿਤੈਰ੍ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਤਿਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਸਹਿਤੈਃ ਕਲ੍ਪੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੈਃ ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤਿਭਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਖ੍ਯਾਪਨਮ੍| ਕੁਲ੍ਮਾਸਃ ਸਸ੍ਯਾਨ੍ਨਮ੍| ਅਜਮੇਸਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਮਨ੍ਤਰ੍ਜਠਰਮਾਂਸਮ੍| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਦਨ੍ਯਾਨਿ ਪੁਰੀਸਜਨਨਾਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਮੂਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਜਾਨ੍ ਪ੍ਰਮੇਹਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਯਜਾਨ੍ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਚਿਕਿਤ੍ਸਯੇਤਿ| ਸ੍ਵੇਦਕ੍ਸਯਜਾਨਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਵੇਦਾਨ੍ਤੈਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍||੧੫||
Adhikarana dhAtvagnimAndyataikShNAbhyAM dhAtuvRuddhikShayau, samAnavisheShadravye vRuddhikShayakAraNe (16) · Śloka 16
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਯੇ ਪਾਚਕਾਂਸ਼ਾ ਧਾਤੁਸ੍ਥਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਮਾਨ੍ਦ੍ਯਾਤਿਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਤਃ ਵਦ੍ਧਿਃ ਕ੍ਸਯਸ਼੍ਚ ਧਾਤੂਨਾਂ ਜਾਯਤੇ ਸ਼ਣੁ ਚਾਪਰਮ੍| ਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯੇਪਿ ਦਾਵਾਗ੍ਨੇਸ੍ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੇਨ੍ਧਨਂ ਸ਼ਿਖਾ| ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਯਥਾ ਯਾਤਿ ਤਦ੍ਵਦ੍ਧਾਤੁ ਪਰਮ੍ਪਰਾ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤੁਲ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਹਿ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਵਦ੍ਧ੍ਯੈ ਕ੍ਸਯਾਯ ਚ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਤ੍ਮਬੀਜਨਿਯਤਂ ਭਸ਼ਮਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ||੧੬||
भवति चात्र ये पाचकांशा धातुस्थास्तेषां मान्द्यातितैक्ष्ण्यतः वृद्धिः क्षयश्च धातूनां जायते शृणु चापरम्| पारम्पर्येऽपि दावाग्नेस्तत् प्राप्येन्धनं शिखा| वृद्धिक्षयौ यथा याति तद्वद्धातु परम्परा| द्रव्यं तुल्यं विशिष्टं हि स्वं स्वं वृद्ध्यै क्षयाय च| प्रत्यात्मबीजनियतं भृशमाशु प्रजायते||१६||
🔊 Audio coming soon
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਨੇਕਸ਼ ਉਕ੍ਤਮ੍| ਪਾਚਕਨਾਮ੍ਨੋਗ੍ਨਿਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯੇਂਸ਼ਾ ਭਾਗਾਃ ਸਪ੍ਤਸੁ ਧਾਤੁਸੁ ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤੇਸਾਂਧਾਤੁਸ੍ਥਾਨਾਮਨਲਾਨਾਂ ਮਾਨ੍ਦ੍ਯਤੋ ਧਾਤੁਵਦ੍ਧਿਃ| ਪਾਕੇਨੋਤ੍ਤਰਧਾਤ੍ਵਾਪਾਦਨਾਯਾਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਧਾਤੋਃ ਕ੍ਸਪਣਕਾਰਣਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਰਲ੍ਪਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥਾ ਤੇਸਾਮੇਵ ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ ਧਾਤੂਨਾਂ ਕ੍ਸਯੋ ਜਾਯਤੇ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਨ੍ਨਪਾਚਕਾਗ੍ਨਿਪਰਾਯਤ੍ਤਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਾ ਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਯਃ, ਤਥਾਪ੍ਯਾਹਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ਕ੍ਤਿਵਸ਼ਾਦ੍ਯ ਏਵਾਨ੍ਯਤਮੋ ਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਿਰ੍ਮਨ੍ਦੀ ਭਵਤਿ ਸ ਏਵ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਧਾਤੋਃ ਕ੍ਸਪਣਾਸ਼ਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਵਦ੍ਧਿਮੇਵ ਜਨਯਤਿ| ਏਵਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਗ੍ਨਿਃ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਧਾਤੋਃ ਕ੍ਸਯਮ੍| ਸ਼ਣੁ ਚਾਪਰਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਂ ਵਕ੍ਤੁਮਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯੋਪਕ੍ਰਮਤੇ| ਕਿਂ ਸ਼ਣੋਮੀਤਿ ਸ਼ਿਸ੍ਯੇਣ ਪਸ੍ਟ ਆਹ - ਪਾਰਂਪਰ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਾਵਾਗ੍ਨੇਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੀ ਸ਼ਿਖਾ ਪਾਰਂਪਰ੍ਯੇਪ੍ਯਵ੍ਯੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਵਨਦਾਹਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇਪਿ ਯਥਾ ਤਤ੍ਤਦ੍ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਮਿਨ੍ਧਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਂ ਕ੍ਸਯਂ ਚ ਯਾਤਿ| ਤਥੈਵ ਧਾਤੁਪਰਮ੍ਪਰਾ ਧਾਤੁਸਮੂਹਃ| ਕੋਸ੍ਯ ਭਾਸਿਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ? ਉਚ੍ਯਤੇ| ਦਾਵਾਗ੍ਨਿਰ੍ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਕਲਂ ਵਨਂ ਦਹਤਿ ਤਥਾਪਿ ਤਤ੍ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੀ ਸ਼ਿਖਾ ਜ੍ਵਾਲਾ ਯਦਾ ਮਹਦ੍ ਵਕ੍ਸਾਦੀਨ੍ਧਨਮਾਸ਼੍ਲਿਸ੍ਯਤਿ| ਤਦਾ ਸਾ ਜ੍ਵਾਲਾ ਵਦ੍ਧਿਂ ਯਾਤਿ| ਯਦਾ ਤੁ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਿਨ੍ਧਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦਾ ਸਾ ਜ੍ਵਾਲਾ ਕ੍ਸਯਂ ਯਾਤਿ| ਏਵਂ ਧਾਤੁ ਪਰਮ੍ਪਰਾਪਿ| ਤਸ੍ਯ ਇਨ੍ਧਨਮਾਹਾਰਸਾਰਃ| ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਾਦਕ੍ਸਪਨਾਤ੍ਸ ਆਹਾਰਸਾਰਃ ਸਨ੍ਤਤਂ ਸ੍ਰੋਤਃਪ੍ਰਵਾਹਾਨਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇਨ ਵਦ੍ਧੋ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ਰ ਸ ਧਾਤੁਰ੍ਵਦ੍ਧਿਂ ਯਾਤਿ ਏਵਂ ਕ੍ਸਯੇਪਿ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਵਾਚ੍ਯਮ੍ ਧਾਤੁਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਕਾਰਣੇਨੇਦਮੁਚ੍ਯਤੇ - ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸਰ੍ਵਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਬਾਹ੍ਯਮਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇਣ ਤੁਲ੍ਯਂ ਸਤ੍ ਭਸ਼ਮਾਸ਼ੁ ਚ ਵਦ੍ਧ੍ਯੈ ਜਾਯਤੇ ਭ੍ਰੁਸ਼ਮਤ੍ਯਰ੍ਥਮਾਸ਼ੁ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਵਿਸਦਸ਼ਂ ਕ੍ਸਯਾਯ ਜਾਯਤੇ ਕੁਤ ਆਹ-ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਤ੍ਮਬੀਜਨਿਯਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਵਰੂਪਂ ਨਿਯਤਕਾਰਣਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ ਤਥਾ ਹਿ ਮਾਂਸਮੇਵ ਯਥਾ ਮਾਂਸਕਾਰਣਂ ਨ ਤਥਾਨ੍ਯਤ੍ ਇਦਮਪਿ ਧਾਤੁਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਕਾਰਣਮੁਚ੍ਯਤੇ||੧੬||
Adhikarana pUrvadhAtuvRuddhikShayAvuttaradhAtuvRuddhikShayakAraNe (17) · Śloka 17
ਪੂਰ੍ਵੋ ਧਾਤੁਃ ਪਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਦ੍ਧਃ ਕ੍ਸੀਣਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਿਧਮੀ||੧੭||
पूर्वो धातुः परं कुर्याद्वृद्धः क्षीणश्च तद्विधमी||१७||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਯੋ ਧਾਤੁਰ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਃ ਸ ਵਦ੍ਧਃ ਸਨ੍ ਪਰਮਨਨ੍ਤਰਂ ਤਥਾਵਿਧਮਾਤ੍ਮਸਦਸ਼ਂ ਵਦ੍ਧਮੇਵ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ ਏਵਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰੇਣ ਕ੍ਸੀਯਂ ਉਤ੍ਤਰਂ ਤਥਾਵਿਧਂ ਕ੍ਸੀਣਮੇਵ ਕਰੋਤਿ ਯਤੋ ਧਾਤ੍ਵਾਹਾਰਾ ਹਿ ਧਾਤਵ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਇਤਿ ਦੋਸਾਦੀਨਾਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਕਾਰਣਮੁਕ੍ਤਮ੍|
Adhikarana malAyaneShu rogasaMbhavakramaH (18) · Śloka 18
ਦੋਸਾ ਦੁਸ੍ਟਾ ਰਸੈਰ੍ਧਾਤੂਨ੍ ਦੂਸਯਨ੍ਤ੍ਯੁਭਯੇ ਮਲਾਨੀ ਅਧੋ ਦ੍ਵੇ ਸਪ੍ਤ ਸ਼ਿਰਸਿ ਖਾਨਿ ਸ੍ਵੇਦਵਹਾਨਿ ਚ ਮਲਾ ਮਲਾਯਨਾਨਿ ਸ੍ਯਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਤੇਸ੍ਵਤੋ ਗਦਾਃ||੧੮||
दोषा दुष्टा रसैर्धातून् दूषयन्त्युभये मलानी अधो द्वे सप्त शिरसि खानि स्वेदवहानि च मला मलायनानि स्यर्यथास्वं तेष्वतो गदाः||१८||
🔊 Audio coming soon
ਤੇ ਚ ਦੋਸ਼ਾਦਯੋ ਦੁਸ੍ਟਾਰੋਗਕਰਣਤਮੇਵ ਯਾਨ੍ਤੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ- ਦੋਸਾ ਦੁਸ੍ਟਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਾ ਵਾਤਾਦਯੋ ਦੁਸ੍ਟਾ ਧਾਤੂਨ੍ ਰਸਾਦੀਨ੍ ਦੂਸਯਨ੍ਤਿ| ਤੇ ਤੁ ਦੋਸਾਃ ਕਥਂ ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ-ਰਸੈਰ੍ਮਧੁਰਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|ਉਭਯੇ ਦੋਸਾਸ਼੍ਚ ਧਾਤਵਸ਼੍ਚ ਦੁਸ੍ਟਾ ਮਲਾਨ੍ ਦੂਸਯਨ੍ਤਿ| ਤੇ ਚ ਮਲਾ ਦੁਸ੍ਟਾ ਮਲਾਯਨਾਨਿ ਮਲਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ ਦੂਸਯਨ੍ਤਿ| ਕਾਨਿ ਤਾਨੀਤ੍ਯਾਹ-ਅਧੋ ਦ੍ਵੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਧੋ ਦ੍ਵੇ ਗੁਦਮੇਢ੍ਰੇ| ਸ਼ਿਰਸਿ ਸਪ੍ਤ| ਦ੍ਵੌ ਕਰ੍ਣੌਈ ਦ੍ਵੌ ਨਾਸਾਪੁਟੌ| ਦ੍ਵੇ ਅਕ੍ਸਿਣੀ| ਆਸ੍ਯਂ ਚੇਤਿ| ਯਥਾ ਸ੍ਵੇਦਵਹਾਨਿ ਸਕਲਰੋਮਕੂਪਾਨਿ ਇਤਿ ਮਲਾਨਾਂ ਸ਼ਕਦਾਦੀਨਾਮਯਨਾਨਿ ਮਰ੍ਗਾਃ| ਅਤਃ ਕਾਰਣਾਦ੍ਯਾਤੋ ਦੁਸ੍ਟਦੋਸਦੂਸਿਤਮਲਾਨਾਮਾਸ਼੍ਰਯਭੂਤਾਨਿ ਮਲਾਯਨਾਨ੍ਯਤਸ੍ਤੇਸੁ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਗਦਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਯ ਏਵ ਮਲੋ ਦੁਸ੍ਟਸ੍ਤਦਯਨਸ੍ਯੈਵ ਰੋਗੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੮||
Adhikarana vAtajarogAH (19) · Śloka 19
ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਾਤਜਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਿਦਾਨੇ ਵਾਤਰੌਗਿਕੇ||੧੯||
वक्ष्यन्ते वातजास्तत्र निदाने वातरौगिके||१९||
🔊 Audio coming soon
ਏਤੇ ਦੋਸਾਦਯੋ ਦੁਸ੍ਟਾ ਯਤੋ ਰੋਗਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਅਤਸ੍ਤੇਸ਼ਾਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਤਸ੍ਥਾਨਾਸ਼੍ਰਯੇਣ ਰੋਗਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਜਾ ਰੋਗਾ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਨਿਦਾਨੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ|| ੧੯||
Adhikarana pittajarogAH (20) · Śloka 20
ਪਿਤ੍ਤਂ ਤ੍ਵਚਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ੍ਫੋਟਕਮਸੂਰਿਕਾਃ| ਰਕ੍ਤੋ ਵਿਸਰ੍ਪਂ ਦਾਹਂ ਚ ਮਾਂਸੇ ਮਾਂਸ੍ਪਾਕਕੋਥਨਮ੍| ਸਦਾਹਾਨ੍ਮੇਦਸਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥੀਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਾਤ੍ਯੁਦ੍ਵਮਨਂ ਤਸਮ੍| ਅਸ੍ਥ੍ਨਿ ਦਾਹਂ ਭਸ਼ਂ ਮਜ੍ਜਿ ਹਾਰਿਦ੍ਰਨਖਨੇਤ੍ਰਤਾਮ੍| ਪੂਤਪੀਤਾਵਭਾਸਂ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਸ਼ਿਰਾਗਤਂ ਕ੍ਰੋਧਨਤਾਂ ਪ੍ਰਲਾਪਂ ਸ੍ਨਾਵਗਂ ਤਸਮ੍| ਕੋਸ੍ਠਗਂ ਮਦਤਡਾਦਾਹਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਪਿਨੋਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਃ||੨੦||
पित्तं त्वचि स्थितं कुर्याद्विस्फोटकमसूरिकाः| रक्तो विसर्पं दाहं च मांसे मांस्पाककोथनम्| सदाहान्मेदसि ग्रन्थीन् स्वेदात्युद्वमनं तृषम्| अस्थ्नि दाहं भृशं मज्जि हारिद्रनखनेत्रताम्| पूतपीतावभासं च शुक्रं शुक्रसमाश्रितम्| शिरागतं क्रोधनतां प्रलापं स्नावगं तृषम्| कोष्ठगं मदतृडादाहान् व्यापिनोऽन्यांश्च यक्ष्मणः||२०||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਭੋਧਂ ਮਸੂਰਿਕਾ ਮਸੂਰਵਰ੍ਣਪ੍ਰਮਾਣਾਃ ਪਿਟਕਾਃ ਕੋਥਨਂ ਕ੍ਲੇਦਃ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਯਾਤ੍ਯੁਦ੍ਵਮਨਂ ਬਹਿਰ੍ਨਿਰ੍ਗਮਨਮੀ ਅਸ੍ਥਿਸ੍ਥਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਭਸ਼ਂ ਦੇਹੇ ਦਾਹਂ ਕਰੋਤਿ ਵ੍ਯਾਪਿਨੋਪਿ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਣਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਚਰਾ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦਯਃ||੨੦||
Adhikarana shleShmaja rogAH (21) · Śloka 21
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਤ੍ਵਚਿ ਸ੍ਥਿਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਸ਼੍ਵੇਤਾਵਭਾਸਤਾਮ੍| ਪਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਂ ਸ਼ੋਣਿਤਗੋ ਮਾਂਸਸਂਸ੍ਥੋਰ੍ਬੁਦਾਪਚੀਃ| ਆਰ੍ਦ੍ਰਚਰ੍ਮਾਵਨਦ੍ਧਾਭਗਾਤ੍ਰਤਾਂ ਚਾਤਿਗੌਰਵਮ੍| ਮੇਦੋਗਃ ਸ੍ਥੂਲਤਾਂ ਮੇਹਮਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤ੍ਵਮਸ੍ਥਿਗਃ| ਮਜ੍ਜਗਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਨੇਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਞ੍ਚਯਮ੍| ਵਿਬਨ੍ਧਂ ਗੌਰਵਂ ਚਾਤਿ ਸਿਰਾਸ੍ਥਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਗਾਤ੍ਰਤਾਮ੍| ਸ੍ਨਾਯੁਗਃ ਸਨ੍ਧਿ ਸ਼ੂਲਤ੍ਵਂ ਕੋਸ੍ਠਗੋ ਜਠਰੋਨ੍ਨਤਿਮ੍| ਅਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕੌ ਚ ਤਾਂਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਕਫਸਂਭਵਾਨ੍||੨੧||
श्लेष्मा त्वचि स्थितः कुर्यात्स्तम्भं श्वेतावभासताम्| पण्ड्वामयं शोणितगो मांससंस्थोऽर्बुदापचीः| आर्द्रचर्मावनद्धाभगात्रतां चातिगौरवम्| मेदोगः स्थूलतां मेहमस्थ्नां स्तब्धत्वमस्थिगः| मज्जगः शुक्लनेत्रत्वं शुक्रस्थः शुक्रसञ्चयम्| विबन्धं गौरवं चाति सिरास्थः स्तब्धगात्रताम्| स्नायुगः सन्धि शूलत्वं कोष्ठगो जठरोन्नतिम्| अरोचकाविपाकौ च तांस्तांश्च कफसंभवान्||२१||
🔊 Audio coming soon
ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋ ਰੋਗਕਰ੍ਤਤ੍ਵਮਾਸ਼੍ਰਯਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਹ- ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਤ੍ਵਚਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਵੇਤਾਵਭਾਸਤਾ ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਮ੍| ਮੇਦਸਿ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਂ ਪ੍ਰਮੇਹਂ ਚ ਕਰੋਤਿ| ਅਸ੍ਥਿਗਤਃ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯਾਣਾਮਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤ੍ਵਂ ਕਰੋਤਿ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥਿਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸਞ੍ਚਯਂ ਧਾਰਣੇਨ ਬਹੁਤ੍ਵਂ ਕਰੋਤਿ| ਵਿਬਨ੍ਧੋ ਬਹਿਸ੍ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਨਿਰੋਧਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ| ਤਸ੍ਯੈਵਾਤਿਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਚ ਕਰੋਤਿ| ਕੋਸ੍ਠਗੋ ਜਠਰੋਨ੍ਨਤ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿਈ ਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਕਫਜਾਨ੍ ਸ਼੍ਲੇਸ਼੍ਮਜ੍ਵਰਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗੁਲ੍ਮ ਕਾਮਲਾਦੀਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਭਵਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ||੨੧||
Adhikarana malamUtragatadoShavikArAH (22) · Śloka 22
ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਯੋਃ ਸਾਸ਼੍ਰਯਯੋਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਉਪਤਾਪੋਪਘਾਤੌ ਤੁ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਾਮਲਾਃ||੨੨||
विण्मूत्रयोः साश्रययोस्तत्र तत्रोपदेक्ष्यते उपतापोपघातौ तु स्वाश्रयेन्द्रियगामलाः||२२||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ਼ਿ ਪੁਰੀਸੇ ਮੂਤ੍ਰੇ ਚ ਤਯੋਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਦੋਸਾ ਯਤ੍ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾਤਿਸਾਰਾਦਾਵੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਏਤੇ ਚ ਮਲਾ ਵਾਤਦਯੋ ਯਦਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਮਲੋਪਤਪ੍ਤਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਚਕ੍ਸੁਰਾਦੇਰ੍ਯ ਆਸ਼੍ਰਯਃ ਅਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯੇ ਉਪਤਾਪਂ ਵੋਪਘਾਤਂ ਵਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਲ੍ਪਤ੍ਵਾਦੁਪਤਾਪਮਾਧਿਕ੍ਯਾਦੁਪਘਾਤਮਿਤਿ ਮਲਾਨਾਮਾਸ਼੍ਰਯਭੇਦੇਨੇ ਰੋਗ-ਕਰ੍ਤਤ੍ਵਮ੍||੨੨||
Adhikarana doShANAM koShThAcchAkhAdigamanahetustathA shAkhAdibhyaH koShThagamanahetushca (23) · Śloka 23
ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦੂਸ੍ਮਣਸ੍ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਦਹਿਤਾਚਰਣਾਦਪਿ ਕੋਸ੍ਠਾਚ੍ਛਾਖਾਸ੍ਥਿਮਰ੍ਮਾਣਿ ਦ੍ਰੁਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮਾਰੁਤਸ੍ਯ ਚ ਦੋਸਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਤੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਰੋਤੋਮੁਖਵਿਸ਼ੋਧਨਾਤੀ ਵਦ੍ਧ੍ਯਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਤ੍ਪਾਕਾਤ੍ਕੋਸ੍ਠਂ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚ ਨਿਗ੍ਰਹਾਤ੍||੨੩||
व्यायामादूष्मणस्तैक्ष्ण्यादहिताचरणादपि कोष्ठाच्छाखास्थिमर्माणि द्रुतत्वान्मारुतस्य च दोषा यान्ति तथा तेभ्यः स्रोतोमुखविशोधनाती वृद्ध्याभिष्यन्दनात्पाकात्कोष्ठं वायोश्च निग्रहात्||२३||
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਕਲਸ਼ਰੀਰਵ੍ਯਾਪਿਤ੍ਵੇਪਿ ਕੋਸ੍ਠਾਖ੍ਯਃ ਪ੍ਰਧਾਨ ਆਸ਼੍ਰਯੋ ਯਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਚ ਸਤਿ ਕਥਂ ਤੇਸਾਂ ਰਕ੍ਤਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯੇਣੇਨ ਰੋਗਕਰ੍ਤਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਵ੍ਯਾਯਾਮੇਤ੍ਯਾਦਿ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿਭਿਃ ਕਾਰਣੈਰ੍ਦੋਸਾਃ ਕੋਸ੍ਠਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਖਾਦੀਨਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸ਼ਾਖਾ ਭਿਸਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ ਰਕ੍ਤਾਦਯੋ ਧਾਤਵਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਚ ਅਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਮਰ੍ਮਾਣ੍ਯਸ੍ਥਿਮਰ੍ਮਾਂਣਿ ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਯਾਯਾਮੇਨ ਸ਼ਿਥਿਲੀਭੂਤੇਸੁਸ੍ਰੋਤਸ੍ਸੁ ਵਾਯੌ ਪ੍ਰੇਰਕ ਉਦੀਰ੍ਣੇ ਤਤ੍ਪ੍ਰੇਰਿਤਾ ਦੋਸਾਃ ਕੋਸ੍ਠਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਖਾਦੀਨਿ ਯਾਨ੍ਤਿਈ ਤਥਾ ਊਸ੍ਮਣੋਗ੍ਨੇਸ੍ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਨਿਬਿਡਭਾਵਾ ਵਿਲਿਨਾ ਇਵ ਸਰ੍ਵਤੋਭਿਸਰਨ੍ਤਿ ਏਵਮਹਿਤਸ੍ਯਾਹਾਰਾਦੇਰਾਚਰਣਾਦਪਿ ਸ਼ਾਖਾਦੀਨਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਦੋਸਸ੍ਯ ਕੋਸ੍ਠਾਖ੍ਯਸ੍ਥਾਨਭ੍ਰਂਸ਼ਕਰਣਸ੍ਵਰੂਪਾਪਥ੍ਯਸੇਵਨਾਦਿਤਿਈ ਮਾਰੁਤਸ੍ਯ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚ ਕਾਰਣਾਨ੍ਤਰੇਣ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨੈਵ ਵਾ ਦ੍ਰੁਤਤ੍ਵਾਤੀ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚ ਵਾਯ੍ਵਨ੍ਤਰਪ੍ਰੇਰਣਂ ਦਸ੍ਟਤ੍ਵਾਨ੍ਨਾਸਮ੍ਬਦ੍ਧਮੀ ਨਨੁ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਖਾਦੌ ਸ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਯਦਾ ਕੋਸ੍ਠਾਨਯਨਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਤਦਾ ਕਥਮਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ-ਤਥਾ ਤੇਭ੍ਯਃ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਤੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ਾਖਾਦਿਭ੍ਯਃ ਕੋਸ੍ਠਂ ਦੋਸਾ ਯਾਨ੍ਤੀ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਸ੍ਰੋਤੋਮੁਖਾਨਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਦੋਸਾ ਕੋਸ੍ਠਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਰ੍ਦ੍ਧਨੇਨ ਯੋਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਃ ਸ੍ਰਾਵਃ ਸ਼ਾਖਾਦਿਭ੍ਯਃ ਕੋਸ੍ਠੋ ਸ਼ਾਖਾਦਿਸ੍ਥਾ ਦੋਸਾਃ ਪਾਕਾਤ੍ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਸਨ੍ਧਾਨਾਃ ਕੋਸ੍ਠਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰੇਰਕਸ੍ਯ ਵਾਯੋਰ੍ਨਿਗ੍ਰਾਹਾਦਾਧਿਕ੍ਯਨਾਸ਼ਾਤ੍|| ੨੩||
Adhikarana bhUyoH hetupratIkShiNaH doShAH (24) · Śloka 24
ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਵਿਲਮ੍ਬੇਰਨ੍ ਭੂਯੋ ਹੇਤੁਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸਿਣਃ||੨੪||
तत्रस्थाश्च विलम्बेरन् भूयो हेतुप्रतीक्षिणः||२४||
🔊 Audio coming soon
ਤੇ ਚ ਦੋਸਾਸ੍ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਃ ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਥਾ ਹੇਤੁਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸਿਣਃ ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਲਮ੍ਬੇਰਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ਨ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃਈ ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਯੇ ਬਹਵਃ ਸ੍ਵਰੂਪੇਣੈਵ ਤੇ ਨ ਸਦਸ਼ਂ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿਹੇਤੁਮਪੇਕ੍ਸਨ੍ਤੇਈ ਅਪਿ ਤੁ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਰੋਗਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵ|| ੨੪||
Adhikarana anyAshrayeShvapi doShANAM kAlAdibalAtprakopaH (25) · Śloka 25
ਤੇ ਕਾਲਾਦਿਬਲਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯੇਸ੍ਵਪਿ||੨੫||
ते कालादिबलं लब्ध्वा कुप्यन्त्यन्याश्रयेष्वपि||२५||
🔊 Audio coming soon
ਯੇ ਚ ਹੇਤੁਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸਿਣਃ ਸਨ੍ਤੋ ਵਿਲਮ੍ਬਿਤਾਸ੍ਤੇ ਭੂਯਃ ਸਮਾਨਾਤ੍ਕਾਲਾਦਿਤੋ ਬਲਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯੇਸ਼੍ਵਪੀਤ੍ਯਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯੇਪਿ| ਤਤ੍ਰ ਵਾਯੁਹ੍ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸ੍ਵੇ ਯਥੋਕ੍ਤੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਕੁਪ੍ਯਤਿ| ਕਦਾਚਿਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨੇ ਵਾ ਏਵਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸਨੋਰਪਿ ਵਾਚ੍ਯਮ੍||੨੫||
Adhikarana parasthAnagatadoShANAM cikitsAsUtraM (26) · Śloka 26
ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਯਸ੍ਥਾਨਸਂਸ੍ਥੇਸੁ ਤਦੀਯਾਮਬਲੇਸੁ ਤੁ| ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਸ੍ਵਾਮੇਵ ਬਲੇਨਾਨ੍ਯਾਭਿਭਾਵਿਸੁ| ਆਗਨ੍ਤੁਂ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਦੋਸਂ ਸ੍ਥਾਨਿਨਂ ਪ੍ਰਤਿਕਤ੍ਯ ਵਾ||੨੬||
तत्रान्यस्थानसंस्थेषु तदीयामबलेषु तु| कुर्याच्चिकित्सां स्वामेव बलेनान्याभिभाविषु| आगन्तुं शमयेद्दोषं स्थानिनं प्रतिकृत्य वा||२६||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਤੁ ਯਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਤਾਮਾਹ- ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਯਸ੍ਥਾਨਸਂਸ੍ਥੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਾਨਾਞ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਸ੍ਪਸ੍ਟੈਵ| ਪਰਸ੍ਥਾਨ ਗਤਾਨਾਂ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਂ| ਸ੍ਥਾਨਿਨਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯਾਗਨ੍ਤੋਰ੍ਬਲਵਤ੍ਵਮਬਲਵਤ੍ਵਞ੍ਚ| ਤਤ੍ਰਾਗਨ੍ਤੁਸ੍ਵਬਲੇਸੁ ਤਦੀਯਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਤਦੀਯੇਤ੍ਯਨੇਨਾਨ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੋਪਲਕ੍ਸਿਤਃ ਸ੍ਥਾਨ੍| ਪਰਾਮਸਤੇ| ਯਦਾ ਤ੍ਵਾਗਨ੍ਤਵੋ ਬਲੇਨਾਨ੍ਯਂ ਸ੍ਥਾਨਿਨਮਭਿਭਵਨ੍ਤਿ,ਤਦਾ ਤੇਸ੍ਵਾਗਨ੍ਤੁਸੁ ਸ੍ਵਾਮੇਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਦਾ ਤੁ ਦ੍ਵਯੋਃ ਸ੍ਥਾਨਿਨ ਆਗਨ੍ਤੋਸ਼੍ਚ ਸਮਤ੍ਵਂ ਤਦਾ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ੍ਥਾਨਿਨਿਂ ਪ੍ਰਤਿਕਤ੍ਯ ਪਞ੍ਚਾਦਾਗਨ੍ਤੁਂ ਸ਼ਮਯੇਤ੍| ਬਲਾਬਲਾਨਪੇਕ੍ਸਯਾ ਵਾ ਇਤਿ|| ੨੬||
Adhikarana ojonirUpaNam (27) · Śloka 27
ਤੇਜੋ ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਧਾਤੂਨਾਮੋਜਸ੍ਤਤ੍ ਪਰਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਮਦੁ ਸੋਮਾਤ੍ਮਕਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਰਕ੍ਤਮੀਸਤ੍ਸਪੀਤਕਮ੍| ਯਤ੍ਸਾਰਮਾਦੌ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਯਚ੍ਚ ਗਰ੍ਭਰਸਾਦ੍ਰਸਃ| ਸਂਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਹਦਯਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਤਿ ਯਤ੍ਪੁਰਾ| ਯਚ੍ਛਰੀਰਰਸਸ੍ਨੇਹਃ ਪ੍ਰਾਣੋ ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਃ| ਯਸ੍ਯਾ ਨਾਸ਼ਾਨ੍ਨਨਾਸ਼ੋਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰੀਣਿਤਾ ਯੇਨ ਦੇਹਿਨਃ| ਹਦਯਸ੍ਥਮਪਿ ਵ੍ਯਾਪਿ ਤਤ੍ ਪਰਂ ਜੀਵਤਾਸ੍ਪਦਮ੍||੨੭||
तेजो यत्सर्वधातूनामोजस्तत् परमुच्यते| मृदु सोमात्मकं शुद्धं रक्तमीषत्सपीतकम्| यत्सारमादौ गर्भस्य यच्च गर्भरसाद्रसः| संवर्तमानं हृदयं समाश्रयति यत्पुरा| यच्छरीररसस्नेहः प्राणो यत्र प्रतिष्ठितः| यस्या नाशान्ननाशोऽस्ति प्रीणिता येन देहिनः| हृदयस्थमपि व्यापि तत् परं जीवतास्पदम्||२७||
🔊 Audio coming soon
ਦੋਸਾਣਾਂ ਪ੍ਰਾਕਤਂ ਵੈਕਤਂ ਚ ਸ੍ਵਰੂਪਮੁਕ੍ਤਮੀ ਤੇ ਚ ਦੋਸਾਃ ਸਮਾ ਅਪ੍ਯੋਜਸਾ ਵਿਹਿਨਂ ਦੇਹਂ ਸਂਵਾਹਯਿਤੁਮਸ਼ਕ੍ਤਾਃ;ਅਤ ਓਜਸਃ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਪਾਲਨਂ ਚੋਚ੍ਯਤੇ-ਤੇਜ ਇਤ੍ਯਾਦਿਈ ਸਰ੍ਵਧਾਤੂਨਾਂ ਯਤ੍ਤੇਜਸ੍ਤਤ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪਰਮੋਜਃ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਚ੍ਯਤੇਈ ਅਸ੍ਟਬਿਨ੍ਦੁਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃਈ ਤਚ੍ਚ ਮਦ੍ਵਤੀਕ੍ਸ੍ਣਗੁਣਮੀ ਸੋਮਾਤ੍ਮਕਂ ਸੌਮ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਮੀ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਨੁਪਹਤਮੀਸਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਤੋਕਲੋਹਿਤਂ ਸਪੀਤਕਂ ਚਈ ਯਦ੍ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਦੌ ਸਾਰਂ ਸਾਰਮਿਵ ਸਾਰਂ ਨ ਹਿ ਤੇਨ ਵਿਨਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤੇ ਜੀਵਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ਃਈ ਯਚ੍ਚ ਗਰ੍ਭਰਸਾਦ੍ਰਸਃ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਯੋਸੌ ਰਸਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ਧਾਤੁਃ ਤਸ੍ਮਾਦਪਿ ਸਾਰਃ ਪ੍ਰਸਾਦਭੂਤਮੀ ਸਂਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਯਚ੍ਚ ਪੁਰਾ ਧਾਤੋਰ੍ਦੇਹੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਹਦਯਮਾਸ਼੍ਰਯਤਿ, ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ ਦੇਹਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਂ ਚ ਕਰੋਤਿਈ ਯਚ੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਸ੍ਨੇਹੋ ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣੋ ਵ੍ਯਾਪਕੋਪਿ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤੋ ਬਦ੍ਧਃਈ ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਵਸ੍ਟਬਿਨ੍ਦ੍ਵਾਖ੍ਯਸ੍ਯਾਨਾਸ਼ਾਦ੍ਦੇਹਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ੋ ਨਾਸ੍ਤਿਈ ਯੇਨ ਚ ਹਦਯਸ੍ਥੇਨ ਦੇਹਿਨੋ ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ ਪ੍ਰੀਣਿਤਾਸ੍ਤਰ੍ਪਿਤਾਃ ਯਚ੍ਚ ਹਦਯਸ੍ਥਮਪਿ ਵ੍ਯਾਪਿ ਤਦੋਜੋਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਜੀਵਿਤਾਸ੍ਪਦੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ਿਰਃਪ੍ਰਭਤਿਭ੍ਯਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਜੀਵਿਤਾਸ੍ਪਦਮ੍|| ੨੭||
Adhikarana ojaHkShayakAraNAni (28) · Śloka 28
ਓਜਃ ਕ੍ਸੀਯਤੇ ਕੋਪਕ੍ਸੁਦ੍ਧ੍ਯਾਨਸ਼ੋਕਸ਼੍ਰਮਾਦਿਭਿਃ||੨੮||
ओजः क्षीयते कोपक्षुद्ध्यानशोकश्रमादिभिः||२८||
🔊 Audio coming soon
ਤਚ੍ਚੋਜਃ ਕੋਪਕ੍ਸੁਦਾਦਿਭਿਰਸੌਮ੍ਯੈਃ ਕ੍ਸੀਯਤੇ|| ੨੮||
Adhikarana ojaHkShayalakShaNaM tatra bheShaja~jca, ojOvRuddhilakShaNam (29-30) · Śloka 30
ਬਿਭੇਤਿ ਦੁਰ੍ਬਲੋਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਧ੍ਯਾਯਾਤਿ ਵ੍ਯਥਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ| ਦੁਸ਼੍ਚ੍ਛਾਯੋ ਦੁਰ੍ਮਨੋ ਰੁਕ੍ਸੋ ਭਵੇਤ੍ ਕ੍ਸਾਮਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਕ੍ਸਤੇ \\\\\\\\ ਜੀਵਨੇਯੌਸਧਕ੍ਸੀਰਰਸਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭੇਸਜਮ੍||੨੯|| ਓਜੋਵਦ੍ਧੌ ਹਿ ਦੇਹਸ੍ਯ ਤੁਸ੍ਟਿਪੁਸ੍ਟਿਬਲੋਦਯਃ||੩੦||
बिभेति दुर्बलोऽभीक्ष्णं ध्यायाति व्यथितेन्द्रियः| दुश्च्छायो दुर्मनो रुक्षो भवेत् क्षामश्च तत्क्षते \\\\\\\\ जीवनेयौषधक्षीररसाद्यास्तत्र भेषजम्||२९|| ओजोवृद्धौ हि देहस्य तुष्टिपुष्टिबलोदयः||३०||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਕ੍ਸਯੇ ਚ ਦੇਹੀ ਬਿਭੇਤਿ| ਅਕਾਰਣਾਦ੍ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਦਿਯੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਭਵੇਤ੍| ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਧ੍ਯਾਯਾਤਿ ਧ੍ਯਾਨਪਰੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵ੍ਯਥਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਸ਼ਕ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਹ੍| ਦੁਸ੍ਚ੍ਛਾਯੋ ਦੁਸ੍ਟਕਾਨ੍ਤਿਃ| ਤਤ੍ਰੌਜਃਕ੍ਸਯੇ ਭੈਸਜ੍ਯਮੌਸਧਂ ਜੀਵਨਿਯੌਸਧਸਿਦ੍ਧਕ੍ਸੀਰਮਾਂਸਰਸਾਦ੍ਯਾਃ|ਆਦਿਗਹਣੇਨ ਨਾਨਾਵਿਧਾਭ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਪਰਿਗ੍ਰਹਃ ||੨੯|| ਏਵਂਵਿਧੇਨ ਚ ਭੇਸਜੇਨ ਓਜੋਵਦ੍ਧੌ ਸਤ੍ਯਾਂ ਚ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਤੁਸ੍ਟ੍ਯਾਦ੍ਯੁਦ੍ਭਵਃ| ਤੁਸ੍ਟਿਰ੍ਮਨਃਪਰਿਤੋਸਃ| ਪੁਸ੍ਟਿਰਙ੍ਗਾਨਾਂ ਪਰਿਪੋਸ ਇਤਿ|
Adhikarana doShANAM vRuddhikShayajayopAyastatropapattishca (31) · Śloka 31
ਯਦਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵੇਸ੍ਟਿ ਯਦਾਪਿ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯੇਤਾਵਿਰੋਧਿ ਤੁ| ਤਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ ਸਮਸ਼੍ਨਂਸ਼੍ਚ ਤੌ ਤੌ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਜਯੇਤ੍| ਕੁਰ੍ਵਤੇਭਿਰੁਚਿਂ ਦੋਸਾ ਵਿਪਰੀਤਸਮਾਨਯੋਃ| ਵਦ੍ਧਾਃ ਕ੍ਸੀਣਾਸ਼੍ਚ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਲਕ੍ਸਯਨ੍ਤ੍ਯਬੁਧਾ ਨ ਤਤ੍||੩੧||
यदन्नं द्वेष्टि यदापि प्रार्थयेताविरोधि तु| तत्तत्त्यजन् समश्नंश्च तौ तौ वृद्धिक्षयौ जयेत्| कुर्वतेऽभिरुचिं दोषा विपरीतसमानयोः| वृद्धाः क्षीणाश्च भूयिष्ठं लक्षयन्त्यबुधा न तत्||३१||
🔊 Audio coming soon
ਓਜੋਸਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਦੋਸਾਦੀਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਰੂਪੇਣ ਵੈਕਾਰਿਕਰੂਪਵਿਨਾਸ਼ਾਰ੍ਥਮਾਹ-ਯਦਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿਈ ਯਦਨ੍ਨਮਭ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਂ ਦ੍ਵੇਸ੍ਟਿ ਨਾਭਿਲਸਤਿ ਤਦਨ੍ਨਂ ਤ੍ਯਜਨ੍ ਦੋਸਾਦੇਰ੍ਵਦ੍ਧਿਂ ਜਯੇਤੀ ਯਚ੍ਚ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯੇਤਾਭਿਲਸੇਤ, ਤਦਸ਼੍ਨਨ੍ ਭੁਞ੍ਜਾਨਃ ਕ੍ਸਯਂ ਦੋਸਾਦੇਰ੍ਜਯੇਤੀ ਕੁਤਃ ਯਤੋ ਦੋਸਾ ਵਾਤਾਦਯੋ ਦੇਹੇ ਵਦ੍ਧਾਃ ਸਨ੍ਤਃ ਸ੍ਵਗੁਣੈਰ੍ਵਿਪਰੀਤ ਆਹਾਰਜਾਤੇ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਰੁਚਿਮਭਿਲਾਸਂ ਕੁਰ੍ਵਤੇ, ਤ ਏਵ ਕ੍ਸੀਣਃ ਸਮਾਨਗੁਣੇਭਿਲਾਸਮਾਹਾਰੇ ਕੁਰ੍ਵਤੇਈ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਪ੍ਰਾਯੋਗ ਏਤਚ੍ਚ ਦੋਸਸ੍ਵਰੂਪਮਬੁਧਾਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਭਿਸਜੋ ਨ ਲਕ੍ਸਯਨ੍ਤਿਈ ਯਦਯਂ ਦੋਸਸ੍ਵਰੂਪਾਨੁਗਤੋਭਿਲਾਸੋ ਯਨ੍ਨੇਤਿ|| ੩੧||
Adhikarana hInAdhikasamAnaM doShANAM kAryANi (32) · Śloka 32
ਯਥਾਬਲਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚ ਦੋਸਾ ਵਦ੍ਧਾ ਵਿਤਨ੍ਵਤੇ| ਰੂਪਾਣਿ ਜਹਤਿ ਕ੍ਸੀਣਾਃ ਸਮਾਃ ਸ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਤੇ||੩੨||
यथाबलं यथास्वं च दोषा वृद्धा वितन्वते| रूपाणि जहति क्षीणाः समाः स्वं कर्म कुर्वते||३२||
🔊 Audio coming soon
ਨ ਕੇਵਲਮਨ੍ਨਰੁਚਿਰੇਵ ਦੋਸਾਣਾਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਪਰਿਜ੍ਞਾਨਕਾਰਣਂ ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਮਪਿ ਏਤਤ੍ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮਾਹ-ਯਥਾਬਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਦ੍ਧਾ ਦੋਸਾ ਬਲਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਆਤ੍ਮਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ਸ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਵਿਤਨ੍ਵਤੇ ਵਿਸ੍ਤਾਰਯਨ੍ਤਿ| ਯ ਏਵ ਦੋਸੋ ਵਦ੍ਧਃ ਸ ਏਵ ਸ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਸਮਾਨਾਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤੀਤਿ ਯਥਾਸ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ ਯਥਾਬਲਮਿਤਿ ਵਦ੍ਧੇਰਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਰੂਪਾਣਾਮਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਃ ਤ ਏਵ ਦੋਸਾਃ ਕ੍ਸੀਣਾਃ ਸਨ੍ਤਸ੍ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਯਥੋਕ੍ਤਾਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ਜਹਤਿ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਯਥਾਬਲਂ ਯਥਾਸ੍ਵਮਿਤਿ ਚਾਨੁਵਰ੍ਤਤੇ ਸਮਾਸ੍ਤੁ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਮੇਵ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਤੇ|| ੩੨||
Adhikarana doShANAM kShayadapi rakShaNIyatvam (33-34) · Śloka 34
ਯ ਏਵ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਮਾ ਵਿਵਦ੍ਧ੍ਯੈ ਤ ਏਵ ਦੋਸਾ ਵਿਸਮਾ ਵਧਾਯ| ਯਸ੍ਮਾਦਤਸ੍ਤੇ ਹਿਤਾਚਰ੍ਯਯੈਵ ਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵਿਵਦ੍ਧੇਰਿਵ ਰਕ੍ਸਣੀਯਾਃ||੩੩|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦੋਸਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨਿਯੋ ਨਾਮੈਕੋਨਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੪||
य एव देहस्य समा विवृद्ध्यै त एव दोषा विषमा वधाय| यस्मादतस्ते हिताचर्ययैव क्षयाद्विवृद्धेरिव रक्षणीयाः||३३|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने दोषादिविज्ञानियो नामैकोनविंशोऽध्यायः||३४||
🔊 Audio coming soon
ਤੇ ਚ ਦੋਸਾਦਯਃ ਕ੍ਸਯਾਤ੍ਤਥਾ ਰਕ੍ਸਣੀਯਾਃ, ਯਥੈਵ ਵਦ੍ਧੇ ਰਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇਈ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਯ ਏਵ ਦੋਸਾ ਵਾਤਾਦਯਃ ਸਮਾਃ ਸਨ੍ਤੋ ਦੇਹਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧ੍ਯੈ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤ ਏਵ ਵਿਸਮਾ ਵਧਾਯ ਭਵਨ੍ਤਿਈ ਵੈਸਮ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰੂਪਾਦ੍ ਵਦ੍ਧਿਃ ਕ੍ਸਯੋ ਵਾਈ ਅਤੋ ਵਦ੍ਧਿਹਾਨ੍ਯੋਃ ਸਮਾਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਸਯਾਦ੍ ਵਦ੍ਧੇਰਿਵ ਰਕ੍ਸਣੀਯਾਃ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨ ਏਕੋਨਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ