Adhikarana atha doShAdivij~jAnIyo nAmaikonaviMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਦੋਸਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो दोषादिविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdidoShANAM lakShaNaM karmANi ca (2) · Śloka 2
ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਮੂਲੋ ਹਿ ਦੇਹਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇਸਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ| ਤਮੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਨਿਸ਼੍ਵਾਸੋਤ੍ਸਾਹਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿ-ਯਪਾਟਵਵੇਗਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾਯੁਰਨੁਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਪਕ੍ਤ੍ਯੂਸ੍ਮਾਭਿਲਾਸਕ੍ਸੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਪ੍ਰਭਾਪ੍ਰਸਾਦਦਰ੍ਸ਼ਨਮੇਧਾਸ਼ੌਰ੍ਯ-ਮਾਰ੍ਦਵਾਦਿਭਿਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਸ੍ਨੇਹਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਵਸਤਾਕ੍ਸਮਾਧੀ ਧਤਿਬਲਾਲੌਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ||੨||
दोषधातुमलमूलो हि देहः| तस्मात्तेषां लक्षणमुपदेक्ष्यामः| तमुच्छ्वासनिश्वासोत्साहप्रस्पन्दनेन्द्रि-यपाटववेगप्रवर्तनादिभिर्वायुरनुगृह्णाति| पक्त्यूष्माभिलाषक्षुत्पिपासाप्रभाप्रसाददर्शनमेधाशौर्य-मार्दवादिभिः पित्तं स्थैर्यस्नेहसन्धिबन्धवृषताक्षमाधी धृतिबलालौल्यादिभिः श्लेष्मा||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasAdidhAtUnAM karmANi (3) · Śloka 3
ਤੁਸ੍ਟਿਪ੍ਰੀਣਨਰਕ੍ਤਪੁਸ੍ਟਿਭਿਸ੍ਤੁ ਰਸਃ| ਜੀਵਨਵਰ੍ਣਪ੍ਰਸਾਦਨਮਾਂਸਪੋਸਣੈਰਸਕ੍| ਦੇਹਲੇਪਮਲਮੇਦਃ ਪੁਸ੍ਟਿਭਿਰ੍ਮਾਂਸਮ੍| ਨੇਤ੍ਰਗਾਤ੍ਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਾਸ੍ਨੇਹਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਸ੍ਥਿਪੁਸ੍ਟਿਭਿਰ੍ਭੇਦਃ| ਦੇਹੋ- ਰ੍ਧ੍ਵਤਾਧਾਰਣਮਜ੍ਜਪੋਸਣਾਭ੍ਯਾਮਸ੍ਥਿ| ਸ੍ਨੇਹਬਲਾਸ੍ਥਿਪੂਰਣ ਸ਼ੁਕ੍ਰਪੁਸ੍ਟਿਭਿਰ੍ਮਜ੍ਜਾ| ਹਰ੍ਸਬਲਗਰ੍ਭੋਤ੍ਪਾਦਨੈਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍||੩||
तुष्टिप्रीणनरक्तपुष्टिभिस्तु रसः| जीवनवर्णप्रसादनमांसपोषणैरसृक्| देहलेपमलमेदः पुष्टिभिर्मांसम्| नेत्रगात्रस्निग्धतास्नेहदार्ढ्यास्थिपुष्टिभिर्भेदः| देहो- र्ध्वताधारणमज्जपोषणाभ्यामस्थि| स्नेहबलास्थिपूरण शुक्रपुष्टिभिर्मज्जा| हर्षबलगर्भोत्पादनैः शुक्रम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puriShAdimalAnAM karmANi (4) · Śloka 4
ਅਵਸ੍ਟਮ੍ਭਾਨਿਲਾਨਲਧਾਰਣੈਃ ਸ਼ਕਤ੍| ਅਨ੍ਨਕ੍ਲੇਦਨਿਰ੍ਵਾਹ ਣੇਨ ਮੂਤ੍ਰਮ੍| ਕ੍ਲੇਦਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਨੇਹਰੋਮਧਾਰਣੈਃ ਸ੍ਵੇਦ ਇਤਿ||੪||
अवष्टम्भानिलानलधारणैः शकृत्| अन्नक्लेदनिर्वाह णेन मूत्रम्| क्लेदत्वक्स्नेहरोमधारणैः स्वेद इति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuddhairvAtAdidoShaiH sharIrapIDanam (5) · Śloka 5
ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯ੍ਗਤ੍ਰਕਮ੍ਪਸ੍ਫੁਰਣੋਸ੍ਣਕਾਮਿਤਾਸਂਜ੍ਞਾਨਿਦ੍ਰਾਨਾ ਸ਼ਬਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਪਘਾਤਾਸ੍ਥਿਸ਼ੂਲਮਜ੍ਜਾਸ਼ੋਸਮਲਸਙ੍ਗਾਧ੍ਮਾਨਾ ਟੋਪਮੋਹਦੈਨ੍ਯਭਯਸ਼ੋਕਪ੍ਰਲਾਪਾਦਿਭਿਰ੍ਵਦ੍ਧੋ ਵਾਯੁਃ ਪੀਡਯਤਿ| ਪੀਤਤ੍ਵਗ੍ਲਾਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯੌਜੋਵਿਸ੍ਰਂਸਸ਼ੀਤਾਭਿ ਲਾਸ਼ਦਾਹ ਤਿਕ੍ਤਾਸ੍ਯਤਾਤਣ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਲ੍ਪਨਿਦ੍ਰਤਾਕ੍ਰੋਧਾਦਿਭਿਃ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਸ਼੍ਵੈਤ੍ਯਸ਼ੈਤ੍ਯਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਲਸ੍ਯਗੌਰਵਾਙ੍ਗਸਾਦਸ੍ਰੋਤਃਪਿਧਾਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਨ੍ਦ੍ਰਾਨਿਦ੍ਰਾਸ਼ਾਸਕਾਸਪ੍ਰਸੇਕਹਲ੍ਲਾਸਾਗ੍ਨਿਸਾਦਸਨ੍ਧਿ ਵਿਸ਼੍ਲੇਸਾਦਿਭਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ||੫||
कार्श्यकार्ष्ण्य्गत्रकम्पस्फुरणोष्णकामितासंज्ञानिद्राना शबलेन्द्रियोपघातास्थिशूलमज्जाशोषमलसङ्गाध्माना टोपमोहदैन्यभयशोकप्रलापादिभिर्वृद्धो वायुः पीडयति| पीतत्वग्लान्द्रियदौर्बल्यौजोविस्रंसशीताभि लाशदाह तिक्तास्यतातृण्मूर्च्छाल्पनिद्रताक्रोधादिभिः पित्तम्| श्वैत्यशैत्यस्थौल्यालस्यगौरवाङ्गसादस्रोतःपिधान मूर्च्छातन्द्रानिद्राशासकासप्रसेकहृल्लासाग्निसादसन्धि विश्लेषादिभिः श्लेष्मा||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuddhaiH rasAdidAtubhiH sharIrapIDanam (6) · Śloka 6
ਪ੍ਰਸੇਕਾਰੋਚਕਸ੍ਯਵੈਰਸ੍ਯਹਲ੍ਲਾਸਸ੍ਰੋਤੋਰੋਧਸ੍ਵਾਦੁਦ੍ਵੇਸਾਙ੍ਗ ਮਰ੍ਦਾਦਿਭਿਰਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰਪ੍ਰਾਯੈਃ ਰਸਃ| ਕੁਸ੍ਠ- ਵਿਸਰ੍ਪਪਿਟਕਾਸਗ੍ਦਰਾਕ੍ਸਿਮੁਖਮੇਢ੍ਰਗੁਦਦਾਹਗੁਲ੍ਮਵਿਦ੍ਰਧਿ-ਪ੍ਲੀਹਵ੍ਯਙ੍ਗਕਾਮਲਾਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਤਮਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ਰਕ੍ਤਾਙ੍ਗਨੇਤ੍ਰਤਾਵਾਤਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦਿਭਿਰਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਵਿਕਾਰਪ੍ਰਾਯੈਰਸਕ੍| ਗਲਗਣ੍ਡਗਣ੍ਡਮਾਲਾਰ੍ਬੁਦਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤਾਲੁਜਿਹ੍ਵਾਕਣ੍ਠਰੋਗਸ੍ਫਿਗ੍ਗਲੌ- ਸ੍ਠਬਾਹੂਦਰੋਰੁਜਙ੍ਘਾਗੌਰਵਵਦ੍ਧਿਭਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰਕ੍ਤਵਿਕਾਰਪ੍ਰਾਯੈਸ਼੍ਚ ਮਾਂਸਮ੍| ਪ੍ਰਮੇਹਪੂਰ੍ਵਰੂਪੈਃ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯੋਪਦ੍ਰਵੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੈਰਪਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰਕ੍ਤਮਾਂਸਵਿਕਾਰਪ੍ਰਾਯੈ| ਰ੍ਮੇਦਃ| ਅਧ੍ਯਸ੍ਥਿਭਿਰਧਿਦਨ੍ਤੈਸ਼੍ਚਾਸ੍ਥਿ| ਨੇਤ੍ਰਾਙ੍ਗਰਕ੍ਤਗੌਰਵੈਃ ਪਰ੍ਵਸੁ ਚ ਸ੍ਥੂਲਮੂਲਾਰੁਭਿਰ੍ਮਜ੍ਜਾ| ਅਤਿਸ੍ਤ੍ਰੀਕਾਮਤਾਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀਸਮ੍ਭਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਧਿਕ੍ਯਕਮ੍||੬||
प्रसेकारोचकस्यवैरस्यहृल्लासस्रोतोरोधस्वादुद्वेषाङ्ग मर्दादिभिरन्यैश्च श्लेष्मविकारप्रायैः रसः| कुष्ठ- विसर्पपिटकासृग्दराक्षिमुखमेढ्रगुददाहगुल्मविद्रधि-प्लीहव्यङ्गकामलाग्निनाशतमःप्रवेशरक्ताङ्गनेत्रतावातरक्तपित्तादिभिरन्यैश्च पित्तविकारप्रायैरसृक्| गलगण्डगण्डमालार्बुदग्रन्थितालुजिह्वाकण्ठरोगस्फिग्गलौ- ष्ठबाहूदरोरुजङ्घागौरववृद्धिभिः श्लेष्मरक्तविकारप्रायैश्च मांसम्| प्रमेहपूर्वरूपैः स्थौल्योपद्रवैश्चान्यैरपि श्लेष्मरक्तमांसविकारप्रायै| र्मेदः| अध्यस्थिभिरधिदन्तैश्चास्थि| नेत्राङ्गरक्तगौरवैः पर्वसु च स्थूलमूलारुभिर्मज्जा| अतिस्त्रीकामताशुक्राश्मरीसम्भवाभ्यां शुक्राधिक्यकम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuddhaiH shakRudAdimalaiH dehapIDanam (7) · Śloka 7
ਕੁਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲਾਟੋਪਗੌਰਵੈਃ ਸ਼ਕਦਾਧਿਕ੍ਯਮ੍| ਬਸ੍ਤਿਤੋਦਾਧ੍ਮਾਨੈਰ੍ਮੂਤ੍ਰਾਧਿਕ੍ਯਮ੍| ਕਣ੍ਡੂਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯੈਃ ਸ੍ਵੇਦਃ| ਅਨ੍ਯੇਪਿ ਚ ਦੂਸਿਕਾਦਿਮਲਾ ਬਾਹੁਲ੍ਯਦ੍ਰਵਤਾਕਣ੍ਡੂਗੌਰਵੈਃ||੭||
कुक्षिशूलाटोपगौरवैः शकृदाधिक्यम्| बस्तितोदाध्मानैर्मूत्राधिक्यम्| कण्डूदौर्गन्ध्यैः स्वेदः| अन्येऽपि च दूषिकादिमला बाहुल्यद्रवताकण्डूगौरवैः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShINairvAtAdibhirdoShaiH dehapIDanam (8) · Śloka 8
ਪ੍ਰਸੇਕਾਰੁਚਿਹਲ੍ਲਾਸਸਂਜ੍ਞਾਮੋਹਾਲ੍ਪਵਾਕ੍ਚੇਸ੍ਟਤਾਪ੍ਰਹਰ੍ਸਾ-ਙ੍ਗਸਾਦਾਗ੍ਨਿਵੈਸਮ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਸੀਣੋ ਵਾਯੁਃ ਪੀਡਯਤਿ| ਸ੍ਤਮ੍ਭ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਨਿਯਤਤੋਦਾਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕਾਙ੍ਗਪਾਰੁਸ੍ਯਕਮ੍ਪਗੌਰਵਨਖ-ਨਯਨਸ਼ੌਕ੍ਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਭ੍ਰਮੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਾਨਿਦ੍ਰਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦ- ਪਰਿਪ੍ਲੋਸਤੋਦਦਵਦਾਹਸ੍ਫੋਟਨਵੇਪਨਧੂਮਾਯਨਸਨ੍ਧਿਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯ- ਹਦਯਦ੍ਰਵਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼ਯਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਦਿਭਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ||੮||
प्रसेकारुचिहृल्लाससंज्ञामोहाल्पवाक्चेष्टताप्रहर्षा-ङ्गसादाग्निवैषम्यादिभिः क्षीणो वायुः पीडयति| स्तम्भ शैत्यानियततोदारोचकाविपाकाङ्गपारुष्यकम्पगौरवनख-नयनशौक्ल्यादिभिः पित्तम्| भ्रमोद्वेष्टनानिद्राङ्गमर्द- परिप्लोषतोददवदाहस्फोटनवेपनधूमायनसन्धिशैथिल्य- हृदयद्रवश्लेष्माशयशून्यतादिभिः श्लेष्मा||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShINaiH rasAdibhirdhAtubhirdehapIDanam (9) · Śloka 9
ਸ਼ਬ੍ਦਾਸਹਤ੍ਵਹਦਯਦ੍ਰਵਕਮ੍ਪਸ਼ੋਸਸ਼ੂਲਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਸ੍ਪਨ੍ਦਨ ਘਟ੍ਟਨੈਰਲ੍ਪਯਾਪਿ ਚ ਚੇਸ੍ਟਯਾ ਸ਼੍ਰਮਤਰ੍ਸਾਭ੍ਯਾਂ ਰਸਃ| ਤ੍ਵਗ੍ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਲਸ਼ੀਤਾਭਿਲਾਸਸਿਰਾਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯੈਰਸਕ੍| ਸ੍ਫਿਗ੍ਗਣ੍ਡਾਦਿਸ਼ੁਸ੍ਕਤਾਤੋਦਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਕ੍ਸਗ੍ਲਾਨਿਸਨ੍ਧਿਸ੍ਫੋਟਨ-ਧਮਨੀਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯੈਰ੍ਮਾਂਸਮ੍| ਪ੍ਲੀਹਵਦ੍ਧਿਕਟੀਸ੍ਵਾਪਸਨ੍ਧਿ- ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਙ੍ਗਰੌਕ੍ਸ੍ਯਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਮਸ਼ੋਸਮੇਦੁਰਮਾਂਸਾਭਿਲਾਸੈ- ਰ੍ਮਾਂਸਕ੍ਸਯੋਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਮੇਦਃ| ਦਨ੍ਤਨਖਰੋਮਕੇਸ਼ਸ਼ਾਤਨਰੌਕ੍ਸ੍ਯਪਾਰੁਸ੍ਯਸਨ੍ਧਿਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਾਸ੍ਥਿਤੋ- ਦਾਸ੍ਥਿਬਦ੍ਧਮਾਂਸਾਭਿਲਾਸੈਰਸ੍ਥਿ| ਅਸ੍ਥਿਸੌਸਿਰ੍ਯਨਿਸ੍ਤੋਦ- ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਭ੍ਰਮਤਮੋਦਰ੍ਸ਼ਨੈਰ੍ਮਜ੍ਜਾ| ਸ਼੍ਰਮਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸ਼ੋਸਤਿਮਿਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਪਾਣ੍ਡੁਤਾਸਦਨਕ੍ਲੈਬ੍ਯਮੁਸ੍ਕਤੋਦ ਮੇਢ੍ਰਧੂਮਾਯਨੈਸ਼੍ਚਿਰਾਚ੍ਚ ਨਿਸੇਕੇਣ ਸਰਕ੍ਤਨਿਸੇਕੇਣ ਵਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍||੯||
शब्दासहत्वहृदयद्रवकम्पशोषशूलशून्यतास्पन्दन घट्टनैरल्पयापि च चेष्टया श्रमतर्षाभ्यां रसः| त्वग्रौक्ष्याम्लशीताभिलाषसिराशैथिल्यैरसृक्| स्फिग्गण्डादिशुष्कतातोदरौक्ष्याक्षग्लानिसन्धिस्फोटन-धमनीशैथिल्यैर्मांसम्| प्लीहवृद्धिकटीस्वापसन्धि- शून्यताङ्गरौक्ष्यकार्श्यश्रमशोषमेदुरमांसाभिलाषै- र्मांसक्षयोक्तैश्च मेदः| दन्तनखरोमकेशशातनरौक्ष्यपारुष्यसन्धिशैथिल्यास्थितो- दास्थिबद्धमांसाभिलाषैरस्थि| अस्थिसौषिर्यनिस्तोद- दौर्बल्यभ्रमतमोदर्शनैर्मज्जा| श्रमदौर्बल्यास्य शोषतिमिरदर्शनाङ्गमर्दपाण्डुतासदनक्लैब्यमुष्कतोद मेढ्रधूमायनैश्चिराच्च निषेकेण सरक्तनिषेकेण वा शुक्रम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShINaiH shakRudAdimalaiH dehapIDanam (10) · Śloka 10
ਸਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਵਾਯੋਃ ਕੁਕ੍ਸੌ ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਭ੍ਰਮਣੇਨਾਨ੍ਤ੍ਰ ਵੇਸ੍ਟਨੇਨ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਹਦਯਪੀਡਨੇਨਾਲ੍ਪਤਯਾ ਚ ਸ਼ਕਤ੍| ਬਸ੍ਤਿਨਿਸ੍ਤੋਦਮੁਖਸ਼ੋਸਕਚ੍ਛ੍ਰਾਲ੍ਪਵਿਵਰ੍ਣਮੂਤ੍ਰਤਾਦਿਭਿਃ ਸਰੁਧਿਰਮੂਤ੍ਰਤਯਾ ਵਾ ਮੂਤ੍ਰਮ੍| ਸ੍ਤਬ੍ਧਰੋਮਕੂਪਤਾਰੋਮਚ੍ਯਵਨਤ੍ਵਕ੍ਪਰਿਪਾਟਨਸ੍ਵਾਪਪਾਰੁਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਨਾਸ਼ੈਃ ਸ੍ਵੇਦਃ| ਅਨ੍ਯੇਪਿ ਚ ਮਲਾ ਯਥਾਯਥਂ ਮਲਾਯਨਂ ਸ਼ੋਸਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਲਾਘਵੈਃ||੧੦||
सशब्दस्य वायोः कुक्षौ तिर्यगूर्ध्वं च भ्रमणेनान्त्र वेष्टनेन पार्श्वहृदयपीडनेनाल्पतया च शकृत्| बस्तिनिस्तोदमुखशोषकृच्छ्राल्पविवर्णमूत्रतादिभिः सरुधिरमूत्रतया वा मूत्रम्| स्तब्धरोमकूपतारोमच्यवनत्वक्परिपाटनस्वापपारुष्य स्वेदनाशैः स्वेदः| अन्येऽपि च मला यथायथं मलायनं शोषशून्यत्वलाघवैः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShadhAtumalAnAM vRuddhikShayasAmAnyalakShaNam (11) · Śloka 11
ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧਿਭ੍ਯਾਂ ਚ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਾਵੁਪਲਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਮਲਾਨਾਂ ਤ੍ਵਤਿਸਙ੍ਗੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਤਦ੍ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ||੧੧||
विपरीतगुणक्षयवृद्धिभ्यां च वृद्धिक्षयावुपलक्षयेत्| मलानां त्वतिसङ्गोत्सर्गाभ्यां च तद्वृद्धिक्षयौ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana malakShayaH vRuddherapekShayA pIDAkaraH (2) · Śloka 2
ਵਦ੍ਧੇਸ੍ਤੁ ਮਲਾਨਾਂ ਕ੍ਸਯਃ ਪੀਡਯਤਿ| ਸੁਤਰਾਮਨੌਚਿਤ੍ਯਾਤ੍||੨||
वृद्धेस्तु मलानां क्षयः पीडयति| सुतरामनौचित्यात्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShadhAtUnAmekavRuddhikShayakAraNaM tatrApavAdashca (13) · Śloka 13
ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਥਿਨਿ ਸ੍ਥਿਤੋ ਵਾਯੁਃ ਅਸਕ੍ਸ੍ਵੇਦਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਸ਼ੇਸੇਸੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਾਦੇਕਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਕਾਰਣਤ੍ਵਮੇਸਾਮ੍| ਨਤ੍ਵੇਵ ਮਸ੍ਥਿਵਾਯ੍ਵੋਃ| ਸਰ੍ਵੈਵ ਹਿ ਵਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਾਯੋਤਿਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਵਾਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਨੁਗਤਾ ਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਾ ਚ੍ਚ ਕ੍ਸਯੋ ਵਾਯੁਨਾ ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲਙ੍ਘਨਬਂਹਣਾਭ੍ਯਾਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਜਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨੁਪਚਰੇਤ੍| ਪਵਨੇ ਤੁ ਬਂਹਣਲਙ੍ਘਨਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਕਰ੍ਮਵਿਪਰ੍ਯਯ ਤੁਲ੍ਯਭਾਵੇਨਾਵਿਰੁਦ੍ਧੇਨ||੧੩||
तत्रास्थिनि स्थितो वायुः असृक्स्वेदयोः पित्तम्| शेषेषु श्लेष्मा तस्मादेकवृद्धिक्षयकारणत्वमेषाम्| नत्वेव मस्थिवाय्वोः| सर्वैव हि वृद्धिः प्रायोऽतिसन्तर्पणनिमित्तत्वाच्छ्लेष्मणानुगता तद्विपर्यया च्च क्षयो वायुना तस्माल्लङ्घनबृंहणाभ्यां वृद्धिक्षयजान् विकारानुपचरेत्| पवने तु बृंहणलङ्घनाभ्याम्| सर्वत्र च द्रव्यगुणकर्मविपर्यय तुल्यभावेनाविरुद्धेन||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAdInAM vRuddhikShayayoH kAraNam (14) · Śloka 14
ਧਾਤਵਃ ਖਲੁ ਸ਼ਾਰੀਰਾਃ ਸਮਾਨੈਃ ਸਮਾਨਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠੈਰ੍ਵਾਹਾਰਵਿਹਾਰੈਰਭ੍ਯਸ੍ਯਮਾਨੈਰ੍ਵਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ| ਹ੍ਰਾਸਂ ਤੁ ਵਿਪਰੀਤੈਰ੍ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠੈਰ੍ਵਾ| ਤਥਾਹਿ ਦੇਹਧਾਤਵੋ ਯੇ ਗੁਰਵਸ੍ਤੇ ਗੁਰੁਭਿਰੈਕ੍ਯਕਾਰਿਤਯੋਪਚੀਯਨ੍ਤੇ| ਲਘਵਸ੍ਤੁ ਲਘੁਭਿਃ| ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤੈਸ੍ਤੁ ਪਤਹ੍ਕ੍ਤ੍ਵਾਕਾਰਿਭਿਰਪਚੀਯਨ੍ਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਦਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਭ੍ਯੋਪਿ ਸੁਤਰਾਂ ਰਕ੍ਤਮਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਤੇ| ਰਕ੍ਤੇਨ ਮਾਂਸਂ, ਮਾਂਸੇਨ ਮੇਦੋ, ਮੇਦਸਾਸ੍ਥਿ, ਤਰੁਣਾਸ੍ਥ੍ਨਾ ਮਜ੍ਜਾ, ਮਜ੍ਜਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ, ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣਾਮਗਰ੍ਭੇਣ ਗਰ੍ਭਃ| ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਵੇਵਂਲਕ੍ਸਣੇਨਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਤਾਮਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਣਾਮਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਨਾਞ੍ਚਾਭ੍ਯਵਹਰਣਮਸ਼ਕ੍ਯਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦ੍ ਘਣਿਤ੍ਵਾਦਰੁਚੇਰਨ੍ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਾ ਕਾਰਣਨ੍ਤਰਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਨਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾਨਾਮਯਪ੍ਰਕਤੀਨਾਮਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਨਾਮਭ੍ਯਵਹਾਰਃ ਸ਼੍ਰੇਯਾਨ੍| ਤਦ੍ਯਥਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕ੍ਸਯੇ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸੋਰੁਪਯੋਗੋ ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਾਨਾਮਪਰੇਸਾਂ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮ੍||੧੪||
धातवः खलु शारीराः समानैः समानगुणभूयिष्ठैर्वाऽऽहारविहारैरभ्यस्यमानैर्वृद्धिमाप्नुवन्ति| ह्रासं तु विपरीतैर्विपरीतगुणभूयिष्ठैर्वा| तथाहि देहधातवो ये गुरवस्ते गुरुभिरैक्यकारितयोपचीयन्ते| लघवस्तु लघुभिः| तद्विपरीतैस्तु पृतह्क्त्वाकारिभिरपचीयन्ते| तस्मादन्येभ्यो द्रव्येभ्योऽपि सुतरां रक्तमाप्याय्यते| रक्तेन मांसं, मांसेन मेदो, मेदसाऽस्थि, तरुणास्थ्ना मज्जा, मज्जा शुक्रं, शुक्रेणामगर्भेण गर्भः| यत्र त्वेवंलक्षणेनसामान्येन सामान्यवतामाहारविहाराणामसान्निध्यं स्यात्, सन्निहितानाञ्चाभ्यवहरणमशक्यं विरुद्धत्वाद् घृणित्वादरुचेरन्यस्माद्वा कारणन्तरात्| तत्र समानगुणभूयिष्ठानामयप्रकृतीनामाहारविहारानामभ्यवहारः श्रेयान्| तद्यथा शुक्रक्षये क्षीरसर्पिषोरुपयोगो मधुरस्निग्धशीतानामपरेषां च द्रव्याणाम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karmaNApi vRuddhikShayau bhavataH (15) · Śloka 15
ਕਰ੍ਮਾਪਿ ਯਦ੍ਯਸ੍ਯ ਧਾਤੋਃ ਸਮਾਨਕ੍ਰਿਯਤਯਾ ਵਦ੍ਧਿਕਰਂ ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਮਭਿਲਸਤਾ ਤਤ੍ਤਦਾਸੇਵ੍ਯਮ੍| ਤਥੈਵ ਚਾਤੁਲ੍ਯਕ੍ਰਿਯਤਯਾ ਹ੍ਰਾਸਕਰਂ ਤਦਰ੍ਥਿਨੇਤਿ| ਅਪਿ ਚ - ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਰਕ੍ਤਵਦ੍ਧਿਜਾਨ੍ ਰਕ੍ਤਨਿਰ੍ਹਰਣਪ੍ਰਸਾਦਨਕਾਯਵਿਰੇਚਨੇਨ| ਮਾਂਸਵਦ੍ਧਿਜਾਨ੍ ਸਂਸ਼ੋਧਨਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਭਿਃ| ਮੇਦੋਜਾਨ੍ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮੇਣ| ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯਜਾਨ੍ ਮਾਂਸਰਸਮਦ੍ਯਕ੍ਸੀਰੈਃ| ਅਸ੍ਥਿਕ੍ਸਯਜਾਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਭਿਸ੍ਤਿਕ੍ਤੋਪਹਿਤੈਃ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਤਿਭਿਸ਼੍ਚ| ਸ਼ਕਦ੍ਵਦ੍ਧਿਜਾਨਤੀਸਾਰਵਿਧਾਨੇਨ| ਸ਼ਕਤ੍ਕ੍ਸਯਜਾਨ੍ ਮੇਹਕਚ੍ਛ੍ਰਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ| ਸ੍ਵੇਦਕ੍ਸ੍ਯਜਾਨਭ੍ਯਙ੍ਗਵ੍ਯਾਯਾਮਮਦ੍ਯਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਵਾਤਸ਼ਰਣਾਸ੍ਵੇਦੈਰਿਤਿ||੧੫||
कर्मापि यद्यस्य धातोः समानक्रियतया वृद्धिकरं तस्य तस्य वृद्धिमभिलषता तत्तदासेव्यम्| तथैव चातुल्यक्रियतया ह्रासकरं तदर्थिनेति| अपि च - विशेषतो रक्तवृद्धिजान् रक्तनिर्हरणप्रसादनकायविरेचनेन| मांसवृद्धिजान् संशोधनशस्त्रक्षाराग्निकर्मभिः| मेदोजान् स्थौल्यकार्श्यक्रियाक्रमेण| रक्तक्षयजान् मांसरसमद्यक्षीरैः| अस्थिक्षयजान् बस्तिभिस्तिक्तोपहितैः क्षीरस्तिभिश्च| शकृद्वृद्धिजानतीसारविधानेन| शकृत्क्षयजान् मेहकृच्छ्रचिकित्सया| स्वेदक्ष्यजानभ्यङ्गव्यायाममद्यस्वप्ननिवातशरणास्वेदैरिति||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtvagnimAndyataikShNAbhyAM dhAtuvRuddhikShayau, samAnavisheShadravye vRuddhikShayakAraNe (16) · Śloka 16
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਯੇ ਪਾਚਕਾਂਸ਼ਾ ਧਾਤੁਸ੍ਥਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਮਾਨ੍ਦ੍ਯਾਤਿਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਤਃ ਵਦ੍ਧਿਃ ਕ੍ਸਯਸ਼੍ਚ ਧਾਤੂਨਾਂ ਜਾਯਤੇ ਸ਼ਣੁ ਚਾਪਰਮ੍| ਪਾਰਮ੍ਪਰ੍ਯੇਪਿ ਦਾਵਾਗ੍ਨੇਸ੍ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੇਨ੍ਧਨਂ ਸ਼ਿਖਾ| ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਯਥਾ ਯਾਤਿ ਤਦ੍ਵਦ੍ਧਾਤੁ ਪਰਮ੍ਪਰਾ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤੁਲ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਹਿ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਵਦ੍ਧ੍ਯੈ ਕ੍ਸਯਾਯ ਚ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਤ੍ਮਬੀਜਨਿਯਤਂ ਭਸ਼ਮਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ||੧੬||
भवति चात्र ये पाचकांशा धातुस्थास्तेषां मान्द्यातितैक्ष्ण्यतः वृद्धिः क्षयश्च धातूनां जायते शृणु चापरम्| पारम्पर्येऽपि दावाग्नेस्तत् प्राप्येन्धनं शिखा| वृद्धिक्षयौ यथा याति तद्वद्धातु परम्परा| द्रव्यं तुल्यं विशिष्टं हि स्वं स्वं वृद्ध्यै क्षयाय च| प्रत्यात्मबीजनियतं भृशमाशु प्रजायते||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvadhAtuvRuddhikShayAvuttaradhAtuvRuddhikShayakAraNe (17) · Śloka 17
ਪੂਰ੍ਵੋ ਧਾਤੁਃ ਪਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਦ੍ਧਃ ਕ੍ਸੀਣਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਿਧਮੀ||੧੭||
पूर्वो धातुः परं कुर्याद्वृद्धः क्षीणश्च तद्विधमी||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana malAyaneShu rogasaMbhavakramaH (18) · Śloka 18
ਦੋਸਾ ਦੁਸ੍ਟਾ ਰਸੈਰ੍ਧਾਤੂਨ੍ ਦੂਸਯਨ੍ਤ੍ਯੁਭਯੇ ਮਲਾਨੀ ਅਧੋ ਦ੍ਵੇ ਸਪ੍ਤ ਸ਼ਿਰਸਿ ਖਾਨਿ ਸ੍ਵੇਦਵਹਾਨਿ ਚ ਮਲਾ ਮਲਾਯਨਾਨਿ ਸ੍ਯਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਤੇਸ੍ਵਤੋ ਗਦਾਃ||੧੮||
दोषा दुष्टा रसैर्धातून् दूषयन्त्युभये मलानी अधो द्वे सप्त शिरसि खानि स्वेदवहानि च मला मलायनानि स्यर्यथास्वं तेष्वतो गदाः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajarogAH (19) · Śloka 19
ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਾਤਜਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਿਦਾਨੇ ਵਾਤਰੌਗਿਕੇ||੧੯||
वक्ष्यन्ते वातजास्तत्र निदाने वातरौगिके||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajarogAH (20) · Śloka 20
ਪਿਤ੍ਤਂ ਤ੍ਵਚਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ੍ਫੋਟਕਮਸੂਰਿਕਾਃ| ਰਕ੍ਤੋ ਵਿਸਰ੍ਪਂ ਦਾਹਂ ਚ ਮਾਂਸੇ ਮਾਂਸ੍ਪਾਕਕੋਥਨਮ੍| ਸਦਾਹਾਨ੍ਮੇਦਸਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥੀਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਾਤ੍ਯੁਦ੍ਵਮਨਂ ਤਸਮ੍| ਅਸ੍ਥ੍ਨਿ ਦਾਹਂ ਭਸ਼ਂ ਮਜ੍ਜਿ ਹਾਰਿਦ੍ਰਨਖਨੇਤ੍ਰਤਾਮ੍| ਪੂਤਪੀਤਾਵਭਾਸਂ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਸ਼ਿਰਾਗਤਂ ਕ੍ਰੋਧਨਤਾਂ ਪ੍ਰਲਾਪਂ ਸ੍ਨਾਵਗਂ ਤਸਮ੍| ਕੋਸ੍ਠਗਂ ਮਦਤਡਾਦਾਹਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਪਿਨੋਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਃ||੨੦||
पित्तं त्वचि स्थितं कुर्याद्विस्फोटकमसूरिकाः| रक्तो विसर्पं दाहं च मांसे मांस्पाककोथनम्| सदाहान्मेदसि ग्रन्थीन् स्वेदात्युद्वमनं तृषम्| अस्थ्नि दाहं भृशं मज्जि हारिद्रनखनेत्रताम्| पूतपीतावभासं च शुक्रं शुक्रसमाश्रितम्| शिरागतं क्रोधनतां प्रलापं स्नावगं तृषम्| कोष्ठगं मदतृडादाहान् व्यापिनोऽन्यांश्च यक्ष्मणः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmaja rogAH (21) · Śloka 21
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਤ੍ਵਚਿ ਸ੍ਥਿਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਸ਼੍ਵੇਤਾਵਭਾਸਤਾਮ੍| ਪਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਂ ਸ਼ੋਣਿਤਗੋ ਮਾਂਸਸਂਸ੍ਥੋਰ੍ਬੁਦਾਪਚੀਃ| ਆਰ੍ਦ੍ਰਚਰ੍ਮਾਵਨਦ੍ਧਾਭਗਾਤ੍ਰਤਾਂ ਚਾਤਿਗੌਰਵਮ੍| ਮੇਦੋਗਃ ਸ੍ਥੂਲਤਾਂ ਮੇਹਮਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤ੍ਵਮਸ੍ਥਿਗਃ| ਮਜ੍ਜਗਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਨੇਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਞ੍ਚਯਮ੍| ਵਿਬਨ੍ਧਂ ਗੌਰਵਂ ਚਾਤਿ ਸਿਰਾਸ੍ਥਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਗਾਤ੍ਰਤਾਮ੍| ਸ੍ਨਾਯੁਗਃ ਸਨ੍ਧਿ ਸ਼ੂਲਤ੍ਵਂ ਕੋਸ੍ਠਗੋ ਜਠਰੋਨ੍ਨਤਿਮ੍| ਅਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕੌ ਚ ਤਾਂਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਕਫਸਂਭਵਾਨ੍||੨੧||
श्लेष्मा त्वचि स्थितः कुर्यात्स्तम्भं श्वेतावभासताम्| पण्ड्वामयं शोणितगो मांससंस्थोऽर्बुदापचीः| आर्द्रचर्मावनद्धाभगात्रतां चातिगौरवम्| मेदोगः स्थूलतां मेहमस्थ्नां स्तब्धत्वमस्थिगः| मज्जगः शुक्लनेत्रत्वं शुक्रस्थः शुक्रसञ्चयम्| विबन्धं गौरवं चाति सिरास्थः स्तब्धगात्रताम्| स्नायुगः सन्धि शूलत्वं कोष्ठगो जठरोन्नतिम्| अरोचकाविपाकौ च तांस्तांश्च कफसंभवान्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana malamUtragatadoShavikArAH (22) · Śloka 22
ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਯੋਃ ਸਾਸ਼੍ਰਯਯੋਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਉਪਤਾਪੋਪਘਾਤੌ ਤੁ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਾਮਲਾਃ||੨੨||
विण्मूत्रयोः साश्रययोस्तत्र तत्रोपदेक्ष्यते उपतापोपघातौ तु स्वाश्रयेन्द्रियगामलाः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAM koShThAcchAkhAdigamanahetustathA shAkhAdibhyaH koShThagamanahetushca (23) · Śloka 23
ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦੂਸ੍ਮਣਸ੍ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਦਹਿਤਾਚਰਣਾਦਪਿ ਕੋਸ੍ਠਾਚ੍ਛਾਖਾਸ੍ਥਿਮਰ੍ਮਾਣਿ ਦ੍ਰੁਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮਾਰੁਤਸ੍ਯ ਚ ਦੋਸਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਤੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਰੋਤੋਮੁਖਵਿਸ਼ੋਧਨਾਤੀ ਵਦ੍ਧ੍ਯਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਤ੍ਪਾਕਾਤ੍ਕੋਸ੍ਠਂ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚ ਨਿਗ੍ਰਹਾਤ੍||੨੩||
व्यायामादूष्मणस्तैक्ष्ण्यादहिताचरणादपि कोष्ठाच्छाखास्थिमर्माणि द्रुतत्वान्मारुतस्य च दोषा यान्ति तथा तेभ्यः स्रोतोमुखविशोधनाती वृद्ध्याभिष्यन्दनात्पाकात्कोष्ठं वायोश्च निग्रहात्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhUyoH hetupratIkShiNaH doShAH (24) · Śloka 24
ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਵਿਲਮ੍ਬੇਰਨ੍ ਭੂਯੋ ਹੇਤੁਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸਿਣਃ||੨੪||
तत्रस्थाश्च विलम्बेरन् भूयो हेतुप्रतीक्षिणः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyAshrayeShvapi doShANAM kAlAdibalAtprakopaH (25) · Śloka 25
ਤੇ ਕਾਲਾਦਿਬਲਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯੇਸ੍ਵਪਿ||੨੫||
ते कालादिबलं लब्ध्वा कुप्यन्त्यन्याश्रयेष्वपि||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana parasthAnagatadoShANAM cikitsAsUtraM (26) · Śloka 26
ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਯਸ੍ਥਾਨਸਂਸ੍ਥੇਸੁ ਤਦੀਯਾਮਬਲੇਸੁ ਤੁ| ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਸ੍ਵਾਮੇਵ ਬਲੇਨਾਨ੍ਯਾਭਿਭਾਵਿਸੁ| ਆਗਨ੍ਤੁਂ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਦੋਸਂ ਸ੍ਥਾਨਿਨਂ ਪ੍ਰਤਿਕਤ੍ਯ ਵਾ||੨੬||
तत्रान्यस्थानसंस्थेषु तदीयामबलेषु तु| कुर्याच्चिकित्सां स्वामेव बलेनान्याभिभाविषु| आगन्तुं शमयेद्दोषं स्थानिनं प्रतिकृत्य वा||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ojonirUpaNam (27) · Śloka 27
ਤੇਜੋ ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਧਾਤੂਨਾਮੋਜਸ੍ਤਤ੍ ਪਰਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਮਦੁ ਸੋਮਾਤ੍ਮਕਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਰਕ੍ਤਮੀਸਤ੍ਸਪੀਤਕਮ੍| ਯਤ੍ਸਾਰਮਾਦੌ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਯਚ੍ਚ ਗਰ੍ਭਰਸਾਦ੍ਰਸਃ| ਸਂਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਹਦਯਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਤਿ ਯਤ੍ਪੁਰਾ| ਯਚ੍ਛਰੀਰਰਸਸ੍ਨੇਹਃ ਪ੍ਰਾਣੋ ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਃ| ਯਸ੍ਯਾ ਨਾਸ਼ਾਨ੍ਨਨਾਸ਼ੋਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰੀਣਿਤਾ ਯੇਨ ਦੇਹਿਨਃ| ਹਦਯਸ੍ਥਮਪਿ ਵ੍ਯਾਪਿ ਤਤ੍ ਪਰਂ ਜੀਵਤਾਸ੍ਪਦਮ੍||੨੭||
तेजो यत्सर्वधातूनामोजस्तत् परमुच्यते| मृदु सोमात्मकं शुद्धं रक्तमीषत्सपीतकम्| यत्सारमादौ गर्भस्य यच्च गर्भरसाद्रसः| संवर्तमानं हृदयं समाश्रयति यत्पुरा| यच्छरीररसस्नेहः प्राणो यत्र प्रतिष्ठितः| यस्या नाशान्ननाशोऽस्ति प्रीणिता येन देहिनः| हृदयस्थमपि व्यापि तत् परं जीवतास्पदम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ojaHkShayakAraNAni (28) · Śloka 28
ਓਜਃ ਕ੍ਸੀਯਤੇ ਕੋਪਕ੍ਸੁਦ੍ਧ੍ਯਾਨਸ਼ੋਕਸ਼੍ਰਮਾਦਿਭਿਃ||੨੮||
ओजः क्षीयते कोपक्षुद्ध्यानशोकश्रमादिभिः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ojaHkShayalakShaNaM tatra bheShaja~jca, ojOvRuddhilakShaNam (29-30) · Śloka 30
ਬਿਭੇਤਿ ਦੁਰ੍ਬਲੋਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਧ੍ਯਾਯਾਤਿ ਵ੍ਯਥਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ| ਦੁਸ਼੍ਚ੍ਛਾਯੋ ਦੁਰ੍ਮਨੋ ਰੁਕ੍ਸੋ ਭਵੇਤ੍ ਕ੍ਸਾਮਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਕ੍ਸਤੇ \\\\\\\\ ਜੀਵਨੇਯੌਸਧਕ੍ਸੀਰਰਸਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭੇਸਜਮ੍||੨੯|| ਓਜੋਵਦ੍ਧੌ ਹਿ ਦੇਹਸ੍ਯ ਤੁਸ੍ਟਿਪੁਸ੍ਟਿਬਲੋਦਯਃ||੩੦||
बिभेति दुर्बलोऽभीक्ष्णं ध्यायाति व्यथितेन्द्रियः| दुश्च्छायो दुर्मनो रुक्षो भवेत् क्षामश्च तत्क्षते \\\\\\\\ जीवनेयौषधक्षीररसाद्यास्तत्र भेषजम्||२९|| ओजोवृद्धौ हि देहस्य तुष्टिपुष्टिबलोदयः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAM vRuddhikShayajayopAyastatropapattishca (31) · Śloka 31
ਯਦਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵੇਸ੍ਟਿ ਯਦਾਪਿ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯੇਤਾਵਿਰੋਧਿ ਤੁ| ਤਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ ਸਮਸ਼੍ਨਂਸ਼੍ਚ ਤੌ ਤੌ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਜਯੇਤ੍| ਕੁਰ੍ਵਤੇਭਿਰੁਚਿਂ ਦੋਸਾ ਵਿਪਰੀਤਸਮਾਨਯੋਃ| ਵਦ੍ਧਾਃ ਕ੍ਸੀਣਾਸ਼੍ਚ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਲਕ੍ਸਯਨ੍ਤ੍ਯਬੁਧਾ ਨ ਤਤ੍||੩੧||
यदन्नं द्वेष्टि यदापि प्रार्थयेताविरोधि तु| तत्तत्त्यजन् समश्नंश्च तौ तौ वृद्धिक्षयौ जयेत्| कुर्वतेऽभिरुचिं दोषा विपरीतसमानयोः| वृद्धाः क्षीणाश्च भूयिष्ठं लक्षयन्त्यबुधा न तत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hInAdhikasamAnaM doShANAM kAryANi (32) · Śloka 32
ਯਥਾਬਲਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚ ਦੋਸਾ ਵਦ੍ਧਾ ਵਿਤਨ੍ਵਤੇ| ਰੂਪਾਣਿ ਜਹਤਿ ਕ੍ਸੀਣਾਃ ਸਮਾਃ ਸ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਤੇ||੩੨||
यथाबलं यथास्वं च दोषा वृद्धा वितन्वते| रूपाणि जहति क्षीणाः समाः स्वं कर्म कुर्वते||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAM kShayadapi rakShaNIyatvam (33-34) · Śloka 34
ਯ ਏਵ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਮਾ ਵਿਵਦ੍ਧ੍ਯੈ ਤ ਏਵ ਦੋਸਾ ਵਿਸਮਾ ਵਧਾਯ| ਯਸ੍ਮਾਦਤਸ੍ਤੇ ਹਿਤਾਚਰ੍ਯਯੈਵ ਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵਿਵਦ੍ਧੇਰਿਵ ਰਕ੍ਸਣੀਯਾਃ||੩੩|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦੋਸਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨਿਯੋ ਨਾਮੈਕੋਨਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੪||
य एव देहस्य समा विवृद्ध्यै त एव दोषा विषमा वधाय| यस्मादतस्ते हिताचर्ययैव क्षयाद्विवृद्धेरिव रक्षणीयाः||३३|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने दोषादिविज्ञानियो नामैकोनविंशोऽध्यायः||३४||
🔊 Audio coming soon