Adhikarana atha doShopakramaNIyo nAmaikaviMSo&dhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
அதாதோ தோஷோபக்ரமணீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||
अथातो दोषोपक्रमणीयमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
பூர்வே&அம்ப்;த்யாயே விகதாந் தோஷாநாஶ்வேவோபக்ரமேதேத்யுக்தஂ தமேவோபக்ரமஂ ரோகவிஶேஷாநபேக்ஷயா ஸாமாந்யரூபேணைவாஸ்மிந்ந்ந்த்யாயே தர்ஶயதி-அதாத இத்யாதி||௧||
Adhikarana vAtasyopakramaH (2) · Śloka 2
வாதஸ்யோபக்ரமஃ ஸ்நேஹஃ ஸ்வேதோ மதூநி ஸ்நிக்தோஷ்ணமதுராம்லலவணாநி ஸஂஶோதநாந்யப்யவஹார்யாணி சாப்யங்கபூர்வமுபநாஹநோபவேஷ்டநோந்மர்தநபரிஷேகாவகாஹஸஂவாஹநபீடநாநி வித்ராஸநவித்மாபநவிஸ்மரணாநி ஸுராஸவவிதாநஂ ஸ்நேஹாஶ்சாநேகயோநயோ தீபநீயபாசநீயவாதஹரவிரேசநீயத்ரவ்யோபஹிதாஸ்ததா ஶதபாகஸஹஸ்ரபாகாஃ ஸர்வஶஃ ப்ரயோகார்தா பஸ்தயோ பஸ்திநியமோ விஶேஷதஸ்தைலஂ மாஂஸரஸோ&அம்ப்;நுவாஸநாநி ஸுகஶீலதா ஸ்த்ரீஸம்பர்கவர்ஜ்யஶ்ச ஹைமந்தோ விதிஃ||௨||
वातस्योपक्रमः स्नेहः स्वेदो मृदूनि स्निग्धोष्णमधुराम्ललवणानि संशोधनान्यभ्यवहार्याणि चाभ्यङ्गपूर्वमुपनाहनोपवेष्टनोन्मर्दनपरिषेकावगाहसंवाहनपीडनानि वित्रासनविध्मापनविस्मरणानि सुरासवविधानं स्नेहाश्चानेकयोनयो दीपनीयपाचनीयवातहरविरेचनीयद्रव्योपहितास्तथा शतपाकसहस्रपाकाः सर्वशः प्रयोगार्था बस्तयो बस्तिनियमो विशेषतस्तैलं मांसरसो&अम्प्;नुवासनानि सुख़शीलता स्त्रीसम्पर्कवर्ज्यश्च हैमन्तो विधिः||२||
🔊 Audio coming soon
தத்ர வாதஸ்யோபக்ரமஃ ஸ்நேஹஸ்வேதௌ ஶோதநப்ரயோஜநே து ஸஂஶோதநாந்யௌஷதாநி | கிம்பூதாந்யாஹ- மதூந்யதீக்ஷ்ணாநி ஸ்நிக்தாதிகுணஸஂயுக்தாநி அப்யவஹார்யாணி ச| ச ஶப்தாந்மத்வாதிகுணயுக்தாந்யேவாஹாரத்ரவ்யாணி| ததோபநாஹாதீநி பீடிதாந்தாந்யப்யங்கபூர்வகமேவாங்கேஷு கார்யாணி|உபநாஹஃ ஸ்நிக்தோஷ்ணவாதஹரகதஃ பிண்டபந்தஃ | உபவேஷ்டநஂ வஸ்த்ரரஜ்வாதிநா | உந்மர்தநஂ பாண்யாதிபிஃ| அவகாஹோ வாதஹரத்ரவ்யபூர்ணத்ரோந்யாஂ மஜ்ஜநம்| ஸஂவாஹநஂ மதுஸுகஂ பாணிமர்தநம்| ததா வித்ராஸநாதீநி| வித்ராஸநஂ பயங்கரைர்ஜடிதி த்ராஸநம்| விஸ்மரணஂ வாதவேகோத்பூதஸ்ய ஸம்பாதஸ்ய| ஸுராயா ஆஸவஸ்ய ச விதாநம்| விதாந ஶப்தேந மாஂஸாபூபஸஂயோகாதிஶாஸ்த்ரோக்தஂ விதாநஂ தர்ஶயதி| ஸ்நேஹா அநேகயோநயஃ ஸ்தாவரஜங்கமஜாஃ | ததா தீபநீயாதிபிஃ ஸஹிதாஃ ஸித்தாஶ்ச தைஃ ஶதபாகஸஹஸ்ரபாகக்ரஹணேந ஸ்நேஹாநாஂ யதாஶ்க்யஂ புநஃ புநர்த்ரவ்யேண பாகஃ ப்ரதர்ஶிதஃ| ப்ராயோகிக பலஸ்தயோ வக்ஷ்யமாணலக்ஷணாஃ | பஸ்தாவநுபயுஜ்யமாநே&அம்ப்;பி பஸ்திநியமோ பஸ்திவித்யுக்த ஆசாரஃ| ஸர்வேப்யோ&அம்ப்;பி விஶேஷாத்தைலாதி ப்ராதாந்யேநாவஶ்யஂ யோஜ்யமித்யர்தஃ| ஸுகஶீலதா ஸௌக்யவத்தித்வஂ ஹைமந்த துசர்யாயாஂ ஹேமந்தோக்தஃ| இதி வாதஸ்யோபக்ரமஃ||௨||
Adhikarana pittasyopakramaH (3) · Śloka 3
பித்தஸ்ய ஸர்பிஷ்பாநஂ ஸர்பிஷா ஸ்நேஹநமதோதோஷஹரணஂ மதுரதிக்தகஷாயாணாமௌஷதாப்யவஹார்யாணாமுபயோகோ மதுஸுரபிஶீதஹத்யாநாஂ கந்தாநாமுபஸேவா பரமஶிஶிரஸுரபிஸலிலமஜ்ஜநம்| மநோநுகூலஸஂஸ்பர்ஶஸுகாநாஂ முக்தாமணிவைடூர்யாஶ்மகர்பஶங்கஶிலாபத்மராகசந்த்ரகாந்தகாந்ததரதரலாவலீநாஂ ப்ராமரத்ராஸிதஸஹஸ்ரபத்ராஸிதோத்பலகதலீதலநவமாலிகாகுந்தமல்லிகாதிவிவிதவர்ணப்ரஸூநவிரசிதாநாஂ ஸ்ரஜாஞ்ச தாரணமுரஸா| க்ஷணே க்ஷணே சாகுருசந்தநப்ரியங்குகாலேயகமணாலகர்பூரஸுகந்திஶீதஸ்வச்சகந்தவாரிபிஃ ஸகமலகுமுதகுவலயைர்பூமிதலகவாடவாதாயநஹர்ம்யபித்தீநாமபிப்ரோக்ஷணம்| ஶ்ருதிஸுகமதுமதுரமநோநுகாநாஂ கீதவாதித்ராணாமப்யுதயாநாஞ்ச ஶ்ரவணம்| அயந்த்ரணைஃ ஸமாநவிஷயவேஷசரிதைருத்ஸவோத்ஸவதராந்யோந்யதர்ஶநைஃ ஸுஹத்பிஃ ஸஹாஸநம்| அநதவசநவிரஹஸ்வபாவஸுரபிதரவதநகுட்மலாநாஂ நாதிஸ்பஷ்டாபிதாயிநாமநுபசாரமதுரகோமலோல்லாபாநாஂ ப்ரியாணாமபத்யகாநாஂ ஸதயமாஶ்லேஷஃ| நிர்தயஞ்ச தநுதரமதுஸுரபிநிவஸநாபிர்மல்லிகாமுகுலாநுகாரிமுக்தாபலப்ரயாலங்காரிபிஃ ஸஹசரீநிநாதஸஞ்ஜல்போபஜநிதௌத்ஸுக்யகலஹஂஸாநுநாதிதநூபுரரஶநாகலாபஶிஞ்ஜிதாநுகமநஸம்முக்தமதுவசநாபிர்நிஜஜகநநிபிடகுசயுகலாலங்காரபாரோத்வஹநஶ்ரமஶ்வஸநகம்பிதமத்யமுகுலிதலோசநோத்பலாபிஃ கிஞ்சித்விகலிதநவயௌவநாபிஃ ப்ரியாங்கஸங்கமாத்ராதிமாத்ரஸுகாஸ்வாதவிஸ்ரஂஸ்யமாநாஂஶுகைககாலோபஜாதவ்ரீடாவைலக்ஷ்யப்ரகல்பதாவைக்லவ்யஹர்ஷவிஷாதவிஸ்மயஸ்மிதகோபப்ரஸாதஸாத்வஸஸ்ரஸ்தஸ்விந்நஸர்வாங்கத்ரவீகதஹிமாங்கராகாபிஃ ஸமஸ்ததேஹஹதயப்ரஹ்லாதகாரிணீபிர்விலாஸவதீபிஶ்சதுரங்கமிவாநங்கபலமங்கைஸ்தநுபிரபி ஸமுத்வஹந்தீபிரங்கநாபிராஶ்லேஷஃ| ஸகலரஜநீகரகரநிகராவகீர்ணஶிஶிரதராணி பவநதலஸலிலபுலிநாநி| அதிஸிதஸிகதோபஸ்தததலமநேககாயயந்த்ரப்ரவத்தவிமலஸலிலதாரஂ தாராகஹம்| ஸாகராநுகாரிதோயாஶயோபதீரஸுநிவிஷ்டகுஸுமிதபஹுவிடபபதுதுங்கவிவிததரதடருஹதருநிவஹபஹலச்சாயோபஸ்ஞ்சந்நஂ தவலரக்தநீலிநீரஜரஜோவ்யாப்தஸமஸ்தஜலவிபுலஸிகதிலதலோபகல்பிதஂ தோலாயமாநகணதிபதுததிகலஶஸரணகரகஸ்ரவதுதகப்ரவாஹாஹிதமத்ஸௌரபபூதைலகதஶஂ ப்ரலம்பமாநாம்பஜம்பூகதம்பவிதுலநிசுலாதிகிஸலயமஞ்ஜரீஸ்தபகப்ரத்யுப்தபடாலிகஂ முஹுர்முஹுஃ புருஷப்ரயத்நப்ரேரிதகடமுகோத்கீர்ணோஶீரசந்தநாநுவித்தாவலக்நபதிதஶேஷமுக்தாபலாயமாநஜலலவமுச்ச்ராயவிஸ்தாரவதநிஷித்ததூரவிஸ்ததஶீதவாதப்ரவேஶமத்யர்தஸந்ததாம்புஶீதஶீகராபிஷேகப்ரதிஹதஸந்தாபதாஹமோஹஶ்ரமக்லமபிபாஸமதிஶயப்ராப்தராமணீயகஂ ஹிமாசலஸ்பர்த்திஶைத்யமம்புதரகாலலீலாவிடம்பிகாயமாநம்| ப்ரபுல்லபத்மோத்பலபுண்டரீகஸௌகந்திககோகநதஶதபத்ரபராகராகாநுரஞ்ஜிதஜலசரவிஹககணகலநிநதரம்யா தீர்கிகாஃ| மதுபாநலோபநிலீயமாநாலிகுலசலிதலதாப்ரதாநநிபதிதவிவிதகுஸுமநிசயஶயநரசநாஸவ்யாபாரமதுபவநாந்யுபவநாநி| விஶேஷஸ்து கதஂ பயோ விரேசநாநி ஸௌம்யாஃ ஸர்வே பாவாஃ திவாஸ்வப்நவர்ஜ்யஶ்ச க்ரைஷ்மோ விதிஃ||௩||
पित्तस्य सर्पिष्पानं सर्पिषा स्नेहनमधोदोषहरणं मधुरतिक्तकषायाणामौषधाभ्यवहार्याणामुपयोगो मृदुसुरभिशीतहृद्यानां गन्धानामुपसेवा परमशिशिरसुरभिसलिलमज्जनम्| मनोनुकूलसंस्पर्शसुखानां मुक्तामणिवैडूर्याश्मगर्भशङ्खशिलापद्मरागचन्द्रकान्तकान्ततरतरलावलीनां भ्रामरत्रासितसहस्रपत्रासितोत्पलकदलीदलनवमालिकाकुन्दमल्लिकादिविविधवर्णप्रसूनविरचितानां स्रजाञ्च धारणमुरसा| क्षणे क्षणे चागुरुचन्दनप्रियङ्गुकालेयकमृणालकर्पूरसुगन्धिशीतस्वच्छगन्धवारिभिः सकमलकुमुदकुवलयैर्भूमितलकवाटवातायनहर्म्यभित्तीनामभिप्रोक्षणम्| श्रुतिसुखमृदुमधुरमनोनुगानां गीतवादित्राणामभ्युदयानाञ्च श्रवणम्| अयन्त्रणैः समानविषयवेषचरितैरुत्सवोत्सवतरान्योन्यदर्शनैः सुहृद्भिः सहासनम्| अनृतवचनविरहस्वभावसुरभितरवदनकुड्मलानां नातिस्पष्टाभिदायिनामनुपचारमधुरकोमलोल्लापानां प्रियाणामपत्यकानां सदयमाश्लेषः| निर्दयञ्च तनुतरमृदुसुरभिनिवसनाभिर्मल्लिकामुकुलानुकारिमुक्ताफलप्रयालङ्कारिभिः सहचरीनिनादसञ्जल्पोपजनितौत्सुक्यकलहंसानुनादितनूपुररशनाकलापशिञ्जितानुगमनसम्मुग्धमृदुवचनाभिर्निजजघननिबिडकुचयुगलालङ्कारभारोद्वहनश्रमश्वसनकम्पितमध्यमुकुलितलोचनोत्पलाभिः किञ्चिद्विगलितनवयौवनाभिः प्रियाङ्गसङ्गमात्रातिमात्रसुखास्वादविस्रंस्यमानांशुकैककालोपजातव्रीडावैलक्ष्यप्रगल्भतावैक्लव्यहर्षविषादविस्मयस्मितकोपप्रसादसाध्वसस्रस्तस्विन्नसर्वाङ्गद्रवीकृतहिमाङ्गरागाभिः समस्तदेहहृदयप्रह्लादकारिणीभिर्विलासवतीभिश्चतुरङ्गमिवानङ्गबलमङ्गैस्तनुभिरपि समुद्वहन्तीभिरङ्गनाभिराश्लेषः| सकलरजनीकरकरनिकरावकीर्णशिशिरतराणि भवनतलसलिलपुलिनानि| अतिसितसिकतोपस्तृततलमनेककाययन्त्रप्रवृत्तविमलसलिलधारं धारागृहम्| सागरानुकारितोयाशयोपतीरसुनिविष्टकुसुमितबहुविटपपृथुतुङ्गविविधतरतटरुहतरुनिवहबहलच्छायोपस्ञ्छन्नं धवलरक्तनीलिनीरजरजोव्याप्तसमस्तजलविपुलसिकतिलतलोपकल्पितं दोलायमानगणतिपृथुदृतिकलशसरणकरकस्रवदुदकप्रवाहाहितमृत्सौरभभूतैलकदशं प्रलम्बमानाम्बजम्बूकदम्बविदुलनिचुलादिकिसलयमञ्जरीस्तबकप्रत्युप्तपटालिकं मुहुर्मुहुः पुरुषप्रयत्नप्रेरितघटमुखोद्गीर्णोशीरचन्दनानुविद्धावलग्नपतितशेषमुक्ताफलायमानजललवमुच्छ्रायविस्तारवदनिषिद्धदूरविस्तृतशीतवातप्रवेशमत्यर्थसन्तताम्बुशीतशीकराभिषेकप्रतिहतसन्तापदाहमोहश्रमक्लमपिपासमतिशयप्राप्तरामणीयकं हिमाचलस्पर्द्धिशैत्यमम्बुधरकाललीलाविडम्बिकायमानम्| प्रफुल्लपद्मोत्पलपुण्डरीकसौगन्धिककोकनदशतपत्रपरागरागानुरञ्जितजलचरविहगगणकलनिनदरम्या दीर्घिकाः| मधुपानलोभनिलीयमानालिकुलचलितलताप्रताननिपतितविविधकुसुमनिचयशयनरचनासव्यापारमृदुपवनान्युपवनानि| विशेषस्तु घृतं पयो विरेचनानि सौम्याः सर्वे भावाः दिवास्वप्नवर्ज्यश्च ग्रैष्मो विधिः||३||
🔊 Audio coming soon
பித்தஸ்யோச்யதே| ஸர்பிஷ்பாநமப்யாஸேந| பவிஷ்யத் ஸஂஶோதநாய ச ஸர்பிஷைவ ஸ்நேஹநம் ந தைலாதிநா| ததாऽதோமார்கேணைவ தோஷஹரணஂ விரேசநமேவ,ந வமநமித்யர்தஃ| மதுராதிகுணயுக்தாநாமௌஷதாநாமப்யவஹார்யாணாஂ சோபயோகஃ| ததா மத்வாதிகுணயுக்தாநாஂ கந்தாநாமுபஸேவநம்| மதுரதீக்ஷ்ணஃ| சந்தநாதிஶீதத்ரவ்யப்ரபாவத்வாத் கந்தஃ ஶீதஃ| அதவா கந்தாநாமிதி கந்தத்ரவ்யாணாம்| ஸர்வத்ர சைவஂ கந்தஶப்தேந கந்தத்ரவ்யாணாஂ வ்யவஹாரஃ| பரமஶிஶிரஸுரபிணி ஜலே மஜ்ஜநம்| பரமஶப்தோऽத்யர்த பர்யாயஃ| ததோரஸா வக்ஷஸா தரலாவலீநாஂ ஸ்ரஜாஂ ச தாரணம்| ஆவல்ய ஆபரணகுணாஃ| தரலைருபலக்ஷிதா ஆவல்யஸ்தரலாவல்யஃ| தரலோஹரமத்யமணிஃ| முக்தாதிபிர்மணிரத்நைஃ காந்ததராஸ்தரலாவல்யஸ்ததோக்தாஃ|ஸ்ரஜோ மாலாஸ்தாஶ்ச கிம்பூதாஸ்தாமரஸாதிபிர்நாநாவர்ணைஃ ப்ரஸூநைஃ புஷ்பைர்விரசிதாஸ்ததா க்ஷணே க்ஷணே ப்ரதிக்ஷணஂ வாஸகஹே பூமிதலாதீநாஂ கந்தவாரிபிஃ ப்ரோக்ஷணஂ ஸிஞ்சநம்| கந்தோபலக்ஷிதாநி வாரீணி கந்தவாரீணி ஸ்வச்சாநி ச தாநி கந்தவாரீணி ஸ்வச்சகந்தவாரீணி| அக்ர்யசந்தநாதிபிஃ ஸுகந்தீநி ஶீதாநி ச ஸ்வச்சகந்தவாரீணி ததோக்தாநி | தைஃ ஸகலாதிபிரக்ர்யசந்தநஂ ஹரிசந்தநம்| காலேயசந்தநஂ ரக்தசந்தநம்| கமலஂ பத்மம்| குமுதஂ ஶ்வேதஸரோஜம்| குவலயஂ நீலோத்பலம்| கவாடோ த்வாரச்சாதந படஃ| வாதயநஂ கவாக்ஷஃ | ஹர்ம்யஂ கஹம் | ததா ஶதிஸுகத்வாதியுக்தாநாஂ கீதாதீநாஂ ஶ்ரவணம்| அயந்த்ரணத்வதிகுணயுக்தைஃ ஸுஹத்பிஃ ஸஹாஸநம்| ப்ரியாணாமபத்யகாநாஂ ச ஸதயஂ கத்வாऽऽஶ்லேஷஃ கிம்பூதாநாமநதவசநவிரஹஸ்வபாவேநைவ ஸுரபிதமிவவதநகுட்மலஂ யேஷாமித்யர்தஃ| குட்மலஂ முகுலம்| அதிஸ்பஷ்டஂ ந வதந்தீதி நாதிஸ்பஷ்டாபிதயிநஃ| அநுபசாரேண ஸ்வபாவேநைவ மதுரஃ கோமலஶ்சோல்லாப ஆலபோ யேஷாஂ தே ததோக்தாஃ| நிர்தயமங்கநாபிராஶ்லேஷ இதி ஸம்பந்தஃ| கிம்பூதாபிஸ்தநூநி மதூநி ஸுரபீணிச வஸநாநி வாஸாஂஸி யாஸாஂ தாபிஃ தத மல்லிகாமுகுலஸதஶமுக்தபலபூயிஷ்டாலங்காராபிஃ| ததா ஸஹசாரீநிநாதஸஞ்ஜல்பேநோபஜநிதமௌத்ஸுக்யஂ யஸ்ய கலஹஂஸஸ்ய தேநாநுநாதிதஂ யந்நூபுரயோ ரஶநாகலாபஸ்ய ச ஶிஞ்ஜிதஂ ததநுகமநேந ஸம்முக்தமஸ்புடோபலக்ஷ்யமாணஂ முக்தஸ்நிக்தமப்ரௌடஂ மதுவசநஂ யாஸாஂ தாபிஃ|ததா நிஜஜகநவந்நிபிடஂ யத் குசயுகலஂ தத்ஸம்பந்தீ யோலங்காரபாரஸ்தத்வஹநேந யோऽஸௌ ஶ்ரமஶ்வஸநஸ்தேந கம்பிதாநி மத்யமுகுலிதாநி லோசநோத்பலாநி யாஸாஂ தாபிஃ| ததா கிஞ்சித்விகலிதஂ நவயௌவநஂ யாஸாஂ தாபிஃ | ததா ப்ரியங்கஸங்கமாத்ராத்யோऽதிமாத்ரஃ ஸுகஸ்தஸ்யாஸ்வாதநே ஏகாக்ரசித்ததயா யோऽஸௌ விஸ்ரஂஸ்யமாநஃ ஸ்தாநாத் ப்ரஶ்யமாந அஂஶுகஸ்தேநைககாலோபஜாதைர்வ்றீடாவைலக்ஷ்யாதிபிர்யாநி ஸ்ரஸ்தாநி ஶிதிலாநி ஸ்விந்நாநி சாங்காநி தைர்த்ரவீகதோ ஹிமஃ ஶீதோऽங்கராகோ யாஸாஂ தாபிஃ| ததா ஸ்பர்ஶநேந ஸகலதேஹப்ரஹ்லாதகாரிணீபிர்தர்ஶநேந ஹதயப்ரஹ்லாதகாரிணீபிஃ| ததா விலாஸவதீபிஃ | ததா தநுபிரப்யங்கைரநங்கஸ்ய பலஂ சதுரங்கமிவோத்வஹந்தீபிஃ அநங்கபலஂ கமஸ்ய ஸகலஜயஸம்பாதநீ ஸேநா | சதுரங்கஹஸ்த்யஶ்வரதபதாதிஸங்குலஂ ததா பவநதலஸலிலபுலிநாநி க்ரீடாஜலாஶயதடாநீத்யர்தஃ | கிம்பூதாந்யாஹ- ஸகலரஜநீகரஸ்ய கரநிகராவகிரணேந ஶிஶிரதராணி | ததா தாராகஹஂ அதிஸிதாபிஃ ஸிகதாபிருபாஸ்தததலமநேகைர்யந்த்ரைஃ ப்ரவத்திவிமலஸலிலதாரஂ ச| ததா காயமாநம் | கிம்பூதஂ ஸாகராநுகாரீ யஸ்தோயாஶயஃ தஸ்யோபதீரே யஃ ஸுநிவிஷ்டஃ குஸுமிதபஹுவிடபாநாஂ பதுதங்காநாஂ விவிதாநாஂ தடருஹாணாஂ தரூணாஂ நிவஹஃ தச்சாயயோபஸஞ்சந்நே தவலாநாஂ ரக்தாநாஞ்ச நீரஜாநாஂ ரஜஸா வ்யாப்தஸமஸ்தஜலே விபுலே ஸிகதிலே ப்ரதேஶ உபகல்பிதம்| ததா தோலாயமாநாநாஂ கணதிதாநாஂ பஹுப்ரகாராணாஂ ததிகலஶாநாஂ ஸரணேநகரகஸ்ரவந்த்ய உதகப்ரவாஹஃ தேநாஹிதமத்ஸௌரபோ பூதலைகதேஶோ யஸ்மிந் | ஸரணஂ பாதஃ | கரகஸ்துஷாரஃ| ததா ப்ரலம்பமாநைராம்ரஜம்ப்வாதிகிஸலயாதிபிஃ ப்ரத்யுப்தாஃ பரிகலிதாஃ படாலிகாஃ படகுட்யோ யஸ்மிந்| ததா முஹுர்முஹுஃ ப்ரதிக்ஷணஂ புருஷயத்நப்ரேரிதாநாஂ கடாநாஂ முகோத்கீர்ணஶ்சந்தநேநாநுவித்தா அவலக்நாஃ ஸந்தஃ பதிதஶேஷா முக்தாபலாயமாநா ஜலலவா யஸ்மிந்| ததா உச்ராயவிஸ்தாரவந்தோ நிஷித்தா தூரப்ரவிஸதாஃ ஶீதவாதப்ரவேஶா வாதாயநாதயோ யத்ர | ததாத்யர்தஸந்ததாம்புநஃ ஶீதஶீகராபிஷேகேண ப்ரதிஹதாஃ ஸந்தாபாதயோ யஸ்மிந்| ததாதிஶயப்ராப்தஂ ராமணீயகஂ ரம்யத்வஂ யஸ்மிந் | ஹிமாசலேந ஸ்பர்ததே ஶைத்யஂ யஸ்மிந் யதோக்தேந சாயாம்புஶைத்யாதிநா வர்ஷாகாலலீலாஂ விடம்பயந்தீதி | ததா குஹபுஷ்கரிண்யஃ கிம்பூதா ப்ரபுல்லாநாஂ பத்மாதீநாஂ பராகராகேணாநுரஞ்ஜிதாநாஂ ஜலசரவிஹககணாநாஂ நிநாதேந ரம்யாஃ | ததோபவநாநி கிம்பூதாநி மதுபாநலோபேந நிலீயமாநேநாலிகுலேந சலிதால்லாதப்ரதாநாந்நிபதிதகுஸுமநிசயேந ஶய்யாரசநாயாஂ ஸவ்யாபரோ மதுபவநோ யேஷு| இதி பித்தோபக்ரமஃ | விஶேஷஸ்து கதாதிஃ பித்தோபக்ரமஃ| திவஸ்வப்நஃ பித்தஶ்லேஷ்மகரத்வாதஹிதஃ||௩||
Adhikarana kaphasyopakramaH (4) · Śloka 4
ஶ்லேஷ்மணஃ புநர்விதிவிஹிதாநி தீக்ஷாநி ஸஂஶோதநாநி ரூக்ஷப்ராயாண்யப்யவஹார்யாணி கடுதிக்தகஷாயோபஹிதாநி தீக்ஷ்ணாநி தீர்ககாலஸ்திதாநி ஹத்யாநி மத்யாநி தாவநலந்மர்தநஸ்நாநோச்சாதநாநி| விஶேஷதஃ க்ஷௌத்ரஂ யூஷோ வமநாநி ஸர்வஶஶ்சோபவாஸஃ ஸதூமகடூஷஃ ஸுகப்ரதிஷேதஃ ஸுகார்தமேவ வாஸந்திகோ விதிரிதி||௪||
श्लेष्मणः पुनर्विधिविहितानि तीक्षानि संशोधनानि रूक्षप्रायाण्यभ्यवहार्याणि कटुतिक्तकषायोपहितानि तीक्ष्णानि दीर्ग़कालस्थितानि हृद्यानि मद्यानि धावनलन्मर्दनस्नानोच्छादनानि| विशेषतः क्षौद्रं यूषो वमनानि सर्वशश्चोपवासः सधूमगडूषः सुख़प्रतिषेधः सुख़ार्थमेव वासन्तिको विधिरिति||४||
🔊 Audio coming soon
ஶ்லேஷ்மணஃ உபக்ரமஃ ஶாஸ்த்ரோக்தவிதிநா விஹிதாநி தீக்ஷ்ணாநி ஸஂஶோதநாநி வமநவிரேசநாநி | விதிக்ரஹணமுத்கேஶரக்ஷணார்தம்| ஆஹாரத்ரவ்யாணி ச ரூக்ஷபூயிஷ்டாநி கட்வாதிரஸமிஶ்ராணி | மத்யாநி தீக்ஷ்ணாதி குணயுக்தாநி| தாவநாத்யாஶ்ச க்ரியாஃ| தாவநஂ த்ருதகமநம்| லங்கநங்கமநம்| ப்லவநஂ பத்ப்யாமுத்ப்லவநம்| நியுத்தஂ பாஹுயுத்தஂ யுத்தஂ காஷ்டாதிபிஃ| வ்யவாயஃ ஸ்த்ரீகமநம்| வ்யாயாமோ வாஹநாதி ஶரீராயஸஜநநஂ கர்ம| ததாரூக்ஷாணி ரூக்ஷத்ரவ்யகதாந்யங்காநாமுந்மர்தநாதீநி| விஶேஷதோ மத்வாதீந்யுபக்ரமஃ| ஸர்வஶோவமநாநி ஸர்வாணீத்யர்தஃ ஸுககாரணஸ்யாஸேவா ஸுகப்ரதிஷேதஃ| ஸ ச ஸுகார்தஂ தோஷோபஶமாயேத்யர்தஃ||௪||
Adhikarana saMsargasannipAteShu cikitsAtideSaH (5) · Śloka 5
பவந்தி சாத்ர- உபக்ரமஃ பதக்தோஷாந் யோऽயமுத்திஶ்ய கீர்திதஃ| ஸஂஸர்கஸந்நிபாதேஷு தஂ யதாஸ்வஂ விகல்பயேத்| க்ரைஷ்மஃ ப்ராயோ மருத்பித்தே வஸந்தஃ கபமாருதே| மருதோ யோகவாஹித்வாத் கபபித்தே து ஶாரதஃ||௫||
भवन्ति चात्र- उपक्रमः पृथग्दोषान् योऽयमुद्दिश्य कीर्तितः| संसर्गसन्निपातेषु तं यथास्वं विकल्पयेत्| ग्रैष्मः प्रायो मरुत्पित्ते वसन्तः कफमारुते| मरुतो योगवाहित्वात् कफपित्ते तु शारदः||५||
🔊 Audio coming soon
பவந்தி சாத்ரேதி பத்யாரம்பே ஸமுச்சயதீதி| தோஷாந் பதகுத்திஶ்ய யோऽயமுபக்ரமஃ கீர்திதஃ ஸ ஏவ ஸஂஸர்கேஷு ஸந்நிபாதேஷு ச யதாஸ்வஂ கார்யஃ ப்ரவத்ததோஷாநுஸரணேநேதி யதாஸ்வஶப்தார்தஃ| ந கேவலமேதத்யாவதிதமபி| மருத்பித்தே வாதபித்தே க்ரைஷ்மோ விதிஃ ஶீதபதாநஃ கார்யஃ| கப்மாருதே வஸந்தோ விதி ரூக்ஷப்ரதாநஃ கார்யஃ| நநு க்ரைஷ்மவாஸந்திகயோஃ கதஂ ஸஂஸர்கஸ்ய வாதஶமகாரணத்வஂ ஶீதாதிஸாதஷ்யாதாஹ- மருதோ யோகவாஹித்வாத்வாயுர்யோகவாஹீ| யேநைவ ஸஂயுஜ்யதே தேநைவைகயோகக்ஷேமோ பவதீத்யர்தஃ| தேந பித்தேந ஸஹிதஸ்ய வாயோஃ பித்தசிகித்ஸா | கபேந ஸஹிதஸ்ய கபசிகித்ஸேதி| அத்ர ஸ்வபாவோ ஹேதுஃ| கபபித்தே து ஶாரதோ விதிரிதி ஸம்பந்தஃ||௫||
Adhikarana vAtAdiShu krameNa lavaNAdiprayogavidhiH (6) · Śloka 6
யோஜ்யஃ பட்வம்லமதுரா வாயௌ க்ருத்தோ ரஸாஃ க்ரமாத்| பித்தே திக்தஸ்ததஃ ஸ்வாதுஃ கஷாயஶ்ச ரஸோ ஹிதஃ| கடுகஃ ப்ராக் ததஸ்திக்தஃ கஷாயோऽந்தே கபாமயே||௬||
योज्यः पट्वम्लमधुरा वायौ क्रुद्धो रसाः क्रमात्| पित्ते तिक्तस्ततः स्वादुः कषायश्च रसो हितः| कटुकः प्राक् ततस्तिक्तः कषायोऽन्ते कफामये||६||
🔊 Audio coming soon
ததா க்ருத்தே வாயவாதௌ லவணோ ரஸோ யோஜ்யஃ| பஶ்சாதம்லஃ| ததோ மதுரஃ| ஏவஂ க்ரமேணைவ பித்தே திக்தாதயஃ| கபே கடுகாதயஃ | யுக்திஶ்சாத்ர மந்தபுத்திஸம்மோஹபயாந்நோச்யதே||௬||
Adhikarana vAyvAdInA~jcayAdiShu kAlastatra hetuSca (7) · Śloka 7
சயப்ரகோபப்ரஶமா வாயோர்க்ரீஷ்மாதிஷு த்ரிஷு| வர்ஷாதிஷு து பித்தஸ்ய ஶ்லேஷ்மணஃ ஶிஶிராதிஷு| சீயதே லகு ரூக்ஷாபிரோஷதீபிஃ ஸமீரணஃ| தத்விதஸ்தத்விதே தேஹே காலஸ்யௌஷ்ண்யாந்ந குபய்தி| அத்பிரம்லவிபாகாபிரோஷதீபிஶ்ச தாதஶம்| பித்தஂ யாதி சயஂ கோபஂ ந து காலஸ்ய ஶைத்யதஃ| சீயதே ஸ்நிக்தஶீதாபிருதகௌஷதீபிஃ கபஃ| துல்யேऽபி காலே தேஹே ச ஸ்கந்நத்வாந்ந ப்ரகுப்யதி| இதி காலஸ்வபாவோऽயம்..........................||௭||
चयप्रकोपप्रशमा वायोर्ग्रीष्मादिषु त्रिषु| वर्षादिषु तु पित्तस्य श्लेष्मणः शिशिरादिषु| चीयते लग़ु रूक्षाभिरोषदीभिः समीरणः| तद्विधस्तद्विधे देहे कालस्यौष्ण्यान्न कुपय्ति| अद्भिरम्लविपाकाभिरोषधीभिश्च तादृशम्| पित्तं याति चयं कोपं न तु कालस्य शैत्यतः| चीयते स्निग्धशीताभिरुदकौषधीभिः कफः| तुल्येऽपि काले देहे च स्कन्नत्वान्न प्रकुप्यति| इति कालस्वभावोऽयम्..........................||७||
🔊 Audio coming soon
ஏஷாஂ ச தோஷாணாமாஹாராத்யநபேக்ஷயா காலஸ்வபாவேநைவ சயாதய உச்யந்தே| தத்ர வாயோர்க்ரீஷ்மாதிஷு த்ரிஷ்வதுஷு க்ரமேண் சயாதயோ பவந்தி| க்ரீஷ்மே வாதவத்திகாரணபஹுத்வாச்சீதரஹிதத்வேநாபரிபூர்ணத்வாச்ச வாதஸ்ய சய ஏவ பவதி| வர்ஷாஸு து ஶீதபூரணாதௌஷ்ண்யாபாவாத்வாயுஃ குப்யத்யேவ| ஸரதி து வைபரீத்யாத் காலஸ்ய ப்ரஶாம்யதி| ஏவஂ பித்தகபயோரபி துஷு க்ரமேணைவ சயாதயோ வாச்யாஃ| க்ரீஷ்மவர்ஷாஶிஶிரேஷு வாதாதயஶ்சயமேவ யாந்தி| நநு குப்யந்தீத்யத்ர தந்த்ரகாரஃ ஸ்வயமேவ ஹேதுஂ வக்தி-சீயத இத்யாதி| க்ரீஷ்மே லகுத்வாத்ரூக்ஷத்வாச்சௌஷதீநாஂ ஸமீரணோ வாயுஃ ஸ்வரூபேண தத்வித ஔஷதீஸதஶோ லகுரூக்ஷ அதாநத்வாச்ச தத்விதே லகுரூக்ஷே தேஹே சீயத ஏவ| ந து குப்யதி, காலஸ்யோஷ்ணத்வாத்| வர்ஷாஸ்வத்பிரௌஷதீபிஶ்சாம்லவிபாகாபிஸ்தாதஶமம்லஂ பித்தஂ சயமேவ யாதி| நது கோபம்| காலஸ்ய ஶைத்யேந பித்தவைபரீத்யாத்| ஶிஶிரே ஸ்நிக்தஶீதேநோதகேந ஓஷதீபிஶ்ச காலேऽபி கபேந ஸதஶே விஸர்கத்வாத்தேஹேऽபி ஸ்நிக்தஶீதே கபஃ ஶிதத்வேந ஸ்கந்நத்வாத் ஸ்த்யாநத்வாந்ந குப்யதி| சயமேவ யாதி| இத்யாஹாராதிநிரபேக்ஷஃ காலஸ்வபாவஃ||௭||
Adhikarana AhArAdivaSattu sadya eva doShANAM cayAdisamBavAsamBavau (8) · Śloka 8
................................ஆஹாராதிவஶாத் புநஃ| சயாதீந் யாந்தி ஸத்யோऽபி தோஷாஃ காலேऽபி வா ந து||௮||
................................आहारादिवशात् पुनः| चयादीन् यान्ति सद्योऽपि दोषाः कालेऽपि वा न तु||८||
🔊 Audio coming soon
ஆஹாராதிவஶத் யதாயதஂ வாதாதயஶ்சயஂ வா கோபஂ வா ஶமஂ வா ஸத்ய ஏவ ப்ராப்நுவந்தி| பூர்வோக்தே வா காலே ந ப்ராப்நுவந்தி| யதா வர்ஷாஸ்வபி வாதவிபரீதாஹாராதிஸேவநேந வாயுர்ந குப்யதி | ஶீதாதி ஸேவநாத்து க்ரீஷ்மே குப்யதி| ஏவஂ ஸர்வத்ரோஹ்யம்||௮||
Adhikarana kupitadoShavyAptinivRuttikramaSca (9) · Śloka 9
வ்யாப்நோதி ஸஹஸா தேஹமபாததலமஸ்தகம்| நிவர்ததே து குபிதோ மலோऽல்பால்வஂ ஜலௌகவத்||௯||
व्याप्नोति सहसा देहमपादतलमस्तकम्| निवर्तते तु कुपितो मलोऽल्पाल्वं जलौग़वत्||९||
🔊 Audio coming soon
அயஂ ச ஸஞ்சிதோ மலோ வாதாதிதோஷஃ குபிதஃ ஸந் ஸஹஸா க்ஷிப்ரதரமேவாபாததலமஸ்தகஂ தேஹஂ வ்யாப்நோதி| கோபாத்து யதா நிவர்ததே ததால்பால்பம்| அத்ர தஷ்டாந்தோ ஜலௌகஃ| யதா ஜலௌகோ ஜடித்யாக்ராமதி| ஆக்ரம்ய ச காரணாந்தரேண க்ஷீயமாணஃ க்ரமேண க்ஷயஂ யாதி | தத்வத் குபிதோ தோஷ இதி||௯||
Adhikarana doShasyopakramakAlaH kramaSca parASarasammatiH (10) · Śloka 10
சய ஏவ ஜயேத்தோஷஂ குபிதஂ த்வவிரோதயந்| ஸர்வகோபோ பலீயாஂஸஂ ஶேஷதோஷாவிரோததஃ| க்ரமாந்மருத்பித்தகபாந் ஸர்வத்ர ஸதஶே பலே| வாதாதீநாஂ யதா பூர்வஂ யதஃ ஸ்வாபாவிகஂ பலம்| ஊசே பராஶரோऽப்யர்தமமுமேவ ப்ரமாணயந்| யதோபந்யாஸதஃ ப்ராப்தமாதௌ தோஷபிஷக்ஜிதம்| நேதபங்கேந தஷ்டோ ஹி ஸமஂ ஸைந்யபராஜயஃ||௧௦||
चय एव जयेद्दोषं कुपितं त्वविरोधयन्| सर्वकोपो बलीयांसं शेषदोषाविरोधतः| क्रमान्मरुत्पित्तकफान् सर्वत्र सदृशे बले| वातादीनां यथा पूर्वं यतः स्वाभाविकं बलम्| ऊचे पराशरोऽप्यर्थममुमेव प्रमाणयन्| यथोपन्यासतः प्राप्तमादौ दोषभिषग्जितम्| नेतृभङ्गेन दृष्टो हि समं सैन्यपराजयः||१०||
🔊 Audio coming soon
ஸர்வஂ ச தோஷஂ சய ஏவ சய காலஏவ ஜயேத்| யதா து சயகால உபேக்ஷிதஃ ஸந் குபிதஸ்ததாऽவிரோதயந் அகுபிதேந தோஷாந்தரேணேத்யர்தால்லப்யதே| தேந குபிதஸ்ததா ஜேதவ்யஃ யதா தத்விபரீதைராஹாராதிபிஃ ஸதஶத்வாத்தோஷாந்தரஂ ந குப்யதீதி| யதா து ஸர்வே தோஷா அஸாம்யேந யுகபத்குபிதாஸ்ததா பலீயாஂஸமதிககுபிதஂ ஜயேத்| ஶேஷயோஸ்த்வல்பகுபிதயோரவிரோதேந| யத து ஸர்வே ஸாம்யேந குபிதாஸ்ததா மருத்பித்தகபாந் க்ரமாஜ்ஜயேத்| ஆதௌ வாயுர்ஜேதவ்யஃ| ததஃ பித்தஂ | ததஃ கப இதி| குதஃ யதோ வாதாதீநாஂ யதாபூர்வஂ ஸ்வாபாவிகஂ பலம்| ஸ்வபாவேநைவ கபாத் பித்தஂ பலவத்| ததோ வாயுரிதி| பராஶரோऽப்யஷிரமுமேவாஸ்மதுக்தமர்தஂ ப்ரமாணயந் தடீகுர்வந் யதோக்தோபந்யாஸேந வாதாதிக்ரமேண தோஷாணாஂ பிஷக்ஜிதமௌஷதஂ ப்ராப்தமித்யூசே வக்தி ஸ்ம| தஷ்டாந்தரூபேண் ச ஹேதுஂ வக்தி| நேதபங்கேந ஸமஂ நாயகவிநாஶேநைககாலஂ ஸைந்யபராஜயோ தஷ்டஃ| வாயுஶ்ச நேதஸ்தாநீயஃ ததாயத்தத்வாச்சாரீராணாம் தோஷதாத்வாதீநாம்| பித்தகபௌ ஸைந்யஸ்தாநீயௌ| ஸ்தாநாந்தரகமநாதிஷு வாயுபராயத்வாத்| தேந வாயாவாதௌ ப்ரதாநே நாஶிதே பித்தகபநாஶஃ ஸுகர இதி||௧௦||
Adhikarana keShA~jcinmatena sthAnAnukrameNopakramaH (11) · Śloka 11
ஸ்தாநதஃ கேசிதிச்சந்தி ப்ராக்தாவச்ச்லேஷ்மணோ வதம்| ஶிரஸ்யுரஸி கண்டே ச ப்ரலிப்தேऽந்நருசிஃ குதஃ| ததபாவே கதஂ போஜ்யபாநத்ரவ்யாவசாரணம்| அஸத்யப்யவஹாரே ச குதோ தோஷவிநிக்ரஹஃ| தஸ்மாதாதௌ கபோ காத்யஃ காயத்வாரார்கலோ ஹி ஸஃ| மத்யஸ்தாயி யதஃ பித்தமாஶுகாரி ச சிந்த்யதே| அதோ வாதஸகஸ்யாஸ்ய குர்யாத்ததநு நிக்ரஹம்||௧௧||
स्थानतः केचिदिच्छन्ति प्राक्तावच्छ्लेष्मणो वधम्| शिरस्युरसि कण्ठे च प्रलिप्तेऽन्नरुचिः कुतः| तदभावे कथं भोज्यपानद्रव्यावचारणम्| असत्यभ्यवहारे च कुतो दोषविनिग्रहः| तस्मादादौ कफो ग़ात्यः कायद्वारार्गलो हि सः| मध्यस्थायि यतः पित्तमाशुकारि च चिन्त्यते| अतो वातसख़स्यास्य कुर्यात्तदनु निग्रहम्||११||
🔊 Audio coming soon
கேசித் புநராசார்யாஃ ஶரீரஸ்தாநாநுக்ரமேண ப்ரதமஂ ஶ்லேஷ்மணோ வதஂ நாஶமிச்சந்தி ஸ்தாநாநுக்ரமாத்ததஃ பித்தஸ்ய ததோ வாயுரிதி| அஸ்மிஂஶ்சார்தே யுக்திஃ கா? ஆஹ- ஶிரஸீத்யாதி| ஶிரஸி வக்ஷஸி கண்டே ச வத்தேந ஸந்நிபாதகுபிதேந ஶ்லேஷ்மணா ப்ரலிப்தே ஸதி குதோऽந்நருசேஃ ஸம்பவஃ| ருச்யபாவே ச போஜ்யாதீநாமவசாரணஂ கதம்| ந ஸஜ்ஜத இத்யர்தஃ| அஸதி ச போஜ்யாப்யவஹாரே தோஷஸ்ய நாஶயிதவ்யஸ்ய க்ஷயஂ கர்துஂ ந பார்யதே| அத ஆதாவேவ கபோ காத்யஃ| யஸ்மாத் கபஃ ப்ரவத்தஃ காயத்வாரஸ்ய மஹாஸ்ரோதோமுகஸ்யார்கல இவார்கலோ பந்த இத்யர்தஃ| ததஃ கபே நஷ்டே வாதஸகஂ பித்தம்| தத்ராபி பித்தஸ்யைவாதௌ நிக்ரஹஂ குர்யாத்| யதஃ பித்தஂ தேஹஸ்ய மத்யே ப்ரதாநே பாகே திஷ்டதி| ஆஶு ச ஸ்வஂ கர்ம ரோகாக்யஂ கரோதி| பித்தே ஜிதே வாயுர்ஜேதவ்யஃ இத்யநுக்தமபி பலால்லபதே||௧௧||
Adhikarana suSrutamatena pittAdikaPAntakramaH jvarAtisArayorviSeShaSca (12) · Śloka 12
அத ஏவ ச பித்தாதிஃ கபாந்தோऽந்யை க்ரமஃ ஸ்மதஃ| ஸுஶ்ருதஶ்ச ந ஸர்வத்ர மதமேதத் ப்ரவீதி து| ஜயேஜ்ஜ்வரேऽதிஸாரே ச க்ரமாத்பித்தகபாநிலாந்| ப்ராயேண தாபாத்மதயா ஜ்வரே தேஜோ விஶிஷ்யதே| விஶஶ்ச ஸரணஂ பித்தஸ்ததா ச மதுகோஷ்டதா| தஸ்ய சாऽநுபலஃ ஶ்லேஷ்மா கௌரவாऽபக்திஜாட்யகத்| வாயுஶ்ச வர்ததேऽவஶ்யஂ யாத்யஹஸ்ஸு தயோஃ க்ஷயே| ஜ்வராதிஸாரயோஸ்தஸ்மாதேஷ தோஷஜயே கதஃ||௧௨||
अत एव च पित्तादिः कफान्तोऽन्यै क्रमः स्मृतः| सुश्रुतश्च न सर्वत्र मतमेतत् ब्रवीति तु| जयेज्ज्वरेऽतिसारे च क्रमात्पित्तकफानिलान्| प्रायेण तापात्मतया ज्वरे तेजो विशिष्यते| विशश्च सरणं पित्तस्तथा च मृदुकोष्ठता| तस्य चाऽनुबलः श्लेष्मा गौरवाऽपक्तिजाड्यकृत्| वायुश्च वर्धतेऽवश्यं यात्यहस्सु तयोः क्षये| ज्वरातिसारयोस्तस्मादेष दोषजये कृतः||१२||
🔊 Audio coming soon
அதவா பித்தஸ்ய வாதஸகஸ்ய நிக்ரஹஂ குர்யாதிதி வாயோர்யோகவாஹித்வாத் பித்தைககாலமேவ சிகித்ஸாஂ குர்யாத்| அந்யைஶ்சாசார்யைரத ஏவ பித்தஸ்ய மத்யஸ்தாயித்வாதாஶுகாரித்வாச்ச ஹேதோஃ பித்தாதி கபாந்தஃ ஸந்நிபாதே க்ரம ஆஶ்ரிதஃ| காயே விசாராதிக்ஷமத்வாத் பித்தாநந்தர்யேண வாயோஶ்சிகித்ஸா | ஏதச்ச யஃ பித்தாதிஃ கபாந்தே தோஷஜயக்ரமஸ்தத் ஸுஶ்ருதஸ்ய மதமேவ ந து ஸர்வத்ர| கதமேதத்விஜ்ஞாயத இத்யாஹ- ப்ரவீதிது ஸுஶ்ருதஃ| கிமித்யாஹ- ஜயேதிதாதி| அநேந ஶ்லோகத்ரயேண ஸுஶ்ருதமதஂ ஸுயுக்திகஂ படதி| ஜ்வரேऽதிஸாரே சாऽதௌ பித்தஂ ஜயேத்| ததஃ கபம்| ததோऽநிலமிதி| கதமேவமித்யாஹ- ப்ராயேணேத்யாதி| ஸர்வோ ஜ்வரஃ ஸந்தாபஸ்வரூபத்வாத் பித்தகார்யஃ| ஏவமதிஸாரோऽபி விட்ஸரணமதுகோஷ்டஸ்வரூபத்வாத் பித்தகார்ய ஏவ| அதோ ஜ்வராதிஸாரயோரேவாதௌ பித்தஂ ஜயேத்| பித்தே ச ஜிதே ததுபயாங்கபூதாநாஂ கௌரவாதீநாஂ காரணஂ ஶ்லேஷ்மா ஜேயஃ| தயோஃ பித்தஶ்லேஷ்மணோஃ க்ஷீணயோஸ்தத்க்ஷயப்ரபாவாதேவாஹஸ்ஸு யாத்யவஶ்யஂ வாயுவத்திஂ யாத்யதஸ்ஸ ஜேயஃ| அதஃ காரணாத் ஸுஶ்ருதேந தோஷஜயே ஏஷ பித்ததிர்வாதாந்தஃ க்ரமஃ ஆஶ்ரிதஃ||௧௨||
Adhikarana jvarAtIsArayoScikitsAkrame matAntarANi (13) · Śloka 13
கபபித்தாநிலாநந்யே க்ரமாதாஹுஸ்தயோரபி| யஸ்மாதாமாஶயோத்க்லேஶாத்பூயிஷ்டஂ தத்ஸமுத்பவஃ| க்ரமேணாத்யேந தத்ராபி ப்ரவத்தாந் ஸ்வாஶ்ரயே ஸ்திதாந்| ஸ்வாஶ்ரயேஷு ப்ரதுஷ்டாநாஂ ஸ்திதைவ ஹ்யாஷுகாரிதா||௧௩||
कफपित्तानिलानन्ये क्रमादाहुस्तयोरपि| यस्मादामाशयोत्क्लेशाद्भूयिष्ठं तत्समुद्भवः| क्रमेणाद्येन तत्रापि प्रवृद्धान् स्वाश्रये स्थितान्| स्वाश्रयेषु प्रदुष्टानां स्थितैव ह्याषुकारिता||१३||
🔊 Audio coming soon
அந்யே புநராசார்யாஸ்தயோரபி ஜ்வராதிஸாரயோஃ க்ரமாத் கபபித்தாநிலாந் ஜேயாநாஹுஃ| அத்ர ச யுக்திஂ வதந்தி- ஆத்யேந பித்தாதிநா வாதாந்தேந க்ரமேண பூயிஷ்டமத்யர்தஂ தத்ஸமுத்பவஃ ஜ்வராதிஸாரஸமுத்பவஃ| குதஃ ஆமாஶயோத்க்லேஶாத்தயோஃ | ஆமாஶயோத்க்லேஶே ச பித்தஹரஂ ஶீதாதிகமபத்யமித்யாஹுர்மதாநி| தத்ராபி ஸ்திதேऽப்யேவஂ ஸர்வாஶ்ரயே ஸ்திதாந் ஸதஃ ப்ரவத்தாந் ஜயேத்||௧௩||
Adhikarana pUrvoktakramaNe BeShajaM yojayet (14) · Śloka 14
விஜ்ஞாய கர்மபிஃ ஸ்வைஃ ஸ்வைர்தோஷோத்ரேகஂ யதாபலம்| பேஷஜஂ யோஜயேத்தத்தத் தந்த்ரீகுர்யாந்நந் து க்ரமம்||௧௪||
विज्ञाय कर्मभिः स्वैः स्वैर्दोषोद्रेकं यथाबलम्| भेषजं योजयेत्तत्तत् तन्त्रीकुर्यान्नन् तु क्रमम्||१४||
🔊 Audio coming soon
யதஃ ஸ்வாஶ்ரயேஷு துஷ்டாநாஂ பலித்வாதாஶுகாரிதா ஸ்திதைவ | அதவா தோஷாணாஂ பூர்வோக்தைர்யதாஸ்வஂ கர்மபிருத்ரேகஂ பலஞ்ச விஜ்ஞாய பேஷஜஂ யோஜயேத்| ந து தந்த்ரீ | தந்த்ரஜ்ஞஃ க்ரமஂ குர்யாத்||௧௪||
Adhikarana SuddhaprayogalakShaNam (15) · Śloka 15
ப்ரயோகஃ ஶமயேத் வ்யாதிஂ யோந்யமந்யமுதீரயேத்| நாஸௌ விஶுத்தஃ ஶுத்தஸ்து ஶமயேத்யோ ந கோபயேத்||௧௫||
प्रयोगः शमयेद् व्याधिं योन्यमन्यमुदीरयेत्| नासौ विशुद्धः शुद्धस्तु शमयेद्यो न कोपयेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
ததா ய ஔஷதாஹாராதியோஜநாரூபஃ ப்ரயோகஃ ஏகஂ வ்யாதிஂ ஶமயத்யந்யமுதரீயதி ச | அஸௌ ப்ரயோகோ ந விஶுத்தஃ | யஸ்த்வேகஂ ஶமயேதந்யஂ ச ந கோபயேத் ஸஃ ஶுத்தஃ||௧௫||
Adhikarana doShA anyonyaM na jayanti (16) · Śloka 16
க்ருத்தஂ மலமலஂ ஜேதுஂ நால்பபாவாதுபாவபி| தோஷா தோஷாத்மகத்வாச்ச ந ஸமேऽபி பரஸ்பரம்| ஶீதத்ரவாம்லலவணகட்வாதிகுணதுல்யதா| தஷ்டா மிதஶ்ச தோஷேஷு நாதோऽந்யோந்யஂ ஜயந்தி தே||௧௬||
क्रुद्धं मलमलं जेतुं नाल्पभावादुभावपि| दोषा दोषात्मकत्वाच्च न समेऽपि परस्परम्| शीतद्रवाम्ललवणकट्वादिगुणतुल्यता| दृष्टा मिथश्च दोषेषु नातोऽन्योन्यं जयन्ति ते||१६||
🔊 Audio coming soon
நநு ச ஸர்வரோகஸ்த்ரிதோஷஜ இத்யுக்தஂ தே தோஷாஃ பரஸ்பரவிருத்தாஃ| அத கதமேகஃ க்ருத்தோ த்வயோர்விருத்தயோஃ ஸதோஃ ஶமஂ ந யாதி | ததா பரஸ்பரவிருத்தாஃ ஸந்தஃ கதஂ ரோகாக்யமேகஂ கார்யஂ ஜநயிதுஂ ஸமர்தா பவந்தி| அத உத்தரத்வயமாஹ- க்ருத்தமித்யாதி| த்விவிதஃ ஸந்நிபாதஃ| விஷமதோஷஃ ஸமதோஷஶ்ச| தத்ர விஷமதோஷே ஏகஂ க்ருத்தஂ ஜேதுஂ ஶேஷாவபலத்வாதுபாவபி நாலமபர்யாப்தௌ | ஸமேऽபி தோஷாஃ ஸந்நிபாதே பரஸ்பரஂ ஜேதுஂ நாலம்| குதஃ தோஷாத்மகத்வாத்| தோஷாணாஂ ஹி துஷ்டீகரண ஸ்வபாவாத் | ந து பரஸ்பரோபஶமஃ| அந்யச்சாஸாதாரணோ தோஷாணாஂ குணஃ ப்ராயேண துர்லபஃ,யேநவிபரீதத்வாத் தோஷோऽந்யஂ ந ஶமயதி| ஏததேவாஹ-ஶீதத்ரவேத்யாதி| ஶீதாதயோ ஹி குணாஃ தோஷாணாஂ துல்யாஃ ஸதஶா தஷ்டாஃ | ததா ச வாதஶ்லேஷ்மாணௌ ஶீதௌ பித்தஶ்லேஷ்மாணௌ த்ரவௌ| அதஃ ஶீதோ குணோ யதா வாதஸ்ய ஹேதுஃ ஶ்லேஷ்மணோऽபி| ஏவமம்லோ லவணஶ்ச | கடுர்வாதபித்தயோஃ| ஆதிக்ரஹணால்லகு வாதபித்தயோஃ| ஏவமந்யதப்யூஹ்யம்| தஸ்மாத்தோஷாஃ பரஸ்பரகுணஸாதஶ்யேநாவைபரீத்யாதந்யோऽந்யஂ பரஸ்பரஂ ந ஜயந்தி| ஸந்நிபாதே ஸமஂ குப்யந்தீத்யர்தஃ| இதி தோஷாஃ பரஸ்பரஂ ஜேதுஂ நாலம்||௧௬||
Adhikarana viruddhairapi doShaiH vyAdhyutpAdastatra dRuShTAntaSca (17) · Śloka 17
ஆரம்பகஂ விரோதேऽபி மிதோ யத்யத் குணத்ரயம்| விஶ்வஸ்ய தஷ்டஂ யுகபத்வ்யாதேர்தோஷத்ரயஂ ததா||௧௭||
आरम्भकं विरोधेऽपि मिथो यद्यत् गुणत्रयम्| विश्वस्य दृष्टं युगपद्व्याधेर्दोषत्रयं तथा||१७||
🔊 Audio coming soon
விருத்தாநாஂ ஏககார்யஜநகத்வே ஹேதுருச்யதே-ஆரம்பகமபித்யாதி| யதா பரஸ்பரவிருத்தமபி ஸத்வரஜஸ்தம இத்யாக்யஂ குணத்ரயஂ யுகபத்விஶ்வஸ்ய ஸர்வஸ்ய காரணஂ தஷ்டம்| தத்வத் வ்யாதேரபி தோஷத்ரயஂ விஜ்ஞேயம்||௧௭||
Adhikarana vAtAdInAM sAmanirAmalakShaNAni (18) · Śloka 18
வாயுராமாந்வயஃ ஸார்திராத்மாநகதஸஞ்சரஃ| துர்கந்தமஸிதஂ பித்தஂ கடுகஂ பஹலஂ குரு| ஆவிலஸ்தந்துமாஂஸ்த்யாநஃ ப்ரலேபீ பிச்சிலஃ கபஃ| விபர்யயே து பக்வத்வஂ ததா தாம்ரஂ ஸமேசகம்| பீதஞ்ச பித்தமச்சஞ்ச ஶ்லேஷ்மாऽச்சஃ பிண்டிதோऽதவா| விஶதஶ்ச ஸபேநஶ்ச தவலோ மதுரோ ரஸே||௧௮||
वायुरामान्वयः सार्तिराध्मानकृदसञ्चरः| दुर्गन्धमसितं पित्तं कटुकं बहलं गुरु| आविलस्तन्तुमांस्त्यानः प्रलेपी पिच्छिलः कफः| विपर्यये तु पक्वत्वं तथा ताम्रं समेचकम्| पीतञ्च पित्तमच्छञ्च श्लेष्माऽच्छः पिण्डितोऽथवा| विशदश्च सफेनश्च धवलो मधुरो रसे||१८||
🔊 Audio coming soon
அஸ்மிந் தோஷோபக்ரம ப்ரஸங்கே தோஷாணாஂ ஸாமாநாஂ லக்ஷணஂ ப்ரதீகாரஶ்சோச்யதே-வாயுரித்யாதி| தத்ர வாயுராமாந்வயஃ ஸாமஃ ஸார்திஃ ஸந் அத்மாநகதஸஞ்சரஶ்ச பவதி| பித்தமாமாந்வயஂ துர்கந்தத்வாதி குணயுக்தஂ பவதி| கப ஆமாந்வய ஆவிலத்வாதியுக்தஃ| ஆவிலோ கநஃ| தந்தவோ ரஜ்ஜவஃ ஶ்லேஷ்மமயாஃ யதோக்தஸ்வரூபவிபர்யயே து வாதாதீநாஂ பக்வத்வஂ நிராமத்வஂ விஜ்ஞேயம்| பித்தஶ்லேஷ்மணோஸ்து நிராமயோர்விஶேஷ உச்யதே| பித்தஂ நிராமஂ தாம்ரத்வாதிகுணயுக்தம்| ஸமேசகமநேகவர்ணம்| ஶ்லேஷ்மா நிராம அச்சோ பவதி| ஶுஷ்கத்வாத் பிண்டிதோ வா பவதி| விஶதத்வாதிகுணயுக்தஶ்ச| மதுரோऽதிஶயேந||௧௮||
Adhikarana AmalakShaNamatra matAntara~jca (19) · Śloka 19
ஊஷ்மணோऽல்பபலத்வேந தாதுமத்யமபாசிதம்| துஷ்டமாமாஶயகதஂ ரஸமாமஂ ப்ரசக்ஷதே| அந்யே தோஷேப்ய ஏவாதி துஷ்டேப்யோऽந்யோந்யமூர்சநாத்| கோத்ரவேப்யோ விஷஸ்யேவ வதந்த்யாமஸ்ய ஸம்பவம்||௧௯||
ऊष्मणोऽल्पबलत्वेन धातुमद्यमपाचितम्| दुष्टमामाशयगतं रसमामं प्रचक्षते| अन्ये दोषेभ्य एवाति दुष्टेभ्योऽन्योन्यमूर्छनात्| कोद्रवेभ्यो विषस्येव वदन्त्यामस्य सम्भवम्||१९||
🔊 Audio coming soon
நநு சாऽமஂ கிமுச்யத? ஆஹ-ஊஷ்மண இத்யாதி| அத்யஂ தாதுமாஹாரஸாராக்யஂ ஸ்வஸ்யோஷ்மணோ அக்நேரல்பத்வேநாऽபாசிதஂ துஷ்டமாமாஶயகதஂ ஸந்தஂ ரஸமாமமித்யாசார்யாஃ ப்ரசக்ஷதே| அந்யே புநராசார்யா அந்யதா ஆமஸ்ய ஸம்பவஂ வர்ணயந்தி| கதமித்யாஹ-தோஷேப்ய ஏவ வாதாதிப்யோऽதிதுஷ்டேப்யோऽந்யோந்யஂ பரஸ்பரஂ ஸம்மூர்சநாத் பேநவதாமஸம்பவஃ| யதா கோத்ரவாக்யேப்யஃ ஶாலிப்யோ தேஶகாலாபேக்ஷயா விஷஸம்பவஃ| தேநைததுக்தஂ பவதி- யதா கோத்ரவா ஏவ விஷஂ ஸம்பத்யந்தே| ஏவம் தோஷாஃ அப்யதிதுஷ்டாஃ ஸ்வேநைவ பாவேநாऽऽமஃ ஸம்பத்யந்தே||௧௯||
Adhikarana sAmadoSheShu SodhananiShedhaH pakveShu tadvidhiSca (20) · Śloka 20
ஸர்வதேஹப்ரவிஸதாந் ஸாமாந் தோஷாந் ந நிர்ஹரேத்| லீநாந்தாதுஷ்வநுத்க்லிஷ்டாந் பலாதாமாத்ரஸாநிவ| ஆஶ்ரயஸ்ய ஹி நாஶாய தே ஸ்யுர்துர்நிர்ஹரத்வதஃ| பாசநைர்தீபநைஃ ஸ்நேஹைஸ்தாந்ஸ்வேதைஶ்ச பரிஷ்கதாந்| ஶோதயேச்சோதநைஃ காலே யதாஸந்நஂ யதாபலம்||௨௦||
सर्वदेहप्रविसृतान् सामान् दोषान् न निर्हरेत्| लीनान्धातुष्वनुत्क्लिष्टान् फलादामाद्रसानिव| आश्रयस्य हि नाशाय ते स्युर्दुर्निर्हरत्वतः| पाचनैर्दीपनैः स्नेहैस्तान्स्वेदैश्च परिष्कृतान्| शोधयेच्छोधनैः काले यथासन्नं यथाबलम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ஏவஂ பூதேநாऽऽமேந ஸம்பக்தாந் தோஷாந் தாதுஷு ரஸாதிஷு லீநாந் ஸர்வதேஹப்ரவிஸதாந் வ்யாப்தாऽஶேஷகாயாந் அநுத்க்லிஷ்டாஂஶ்ச ந நிர்ஹரேத்| உத்க்லேஷஃ சலநம்| தே ச தோஷா துர்நிர்ஹரத்வோத்ததோராஶ்ரயஸ்ய ஶரீராக்யஸ்ய நிர்ஹ்ரியமாணா தோஷாய ஸ்யுஃ| தஷ்டாந்தோ யதா ஆமாத் பலாந்நிர்ஹ்ரியமாணோ ரஸோ துர்நிர்ஹரத்வாதாஶ்ரயஸ்ய பலாக்யஸ்ய நாஶாய பவதி| ஏவஂ தோஷா அபி| தஸ்மாத்தாஂஸ்ததாவிதாந் பாசநாதிபிஃ கதஸஂஸ்காராந் யதாஸந்நஂ யதாபலஞ்ச கத்வா யதோக்தே காலே ஶோதநைர்தவ்யைஃ ஶோதயேத்| ஊர்த்வமாஸந்நாந் வமநேந| அத ஆஸந்நாந் விரேசநபஸ்திபிஶ்ச| ஶிர ஆஶ்ரிதாஂஸ்தத்விரேசநேநேதி| ப்ரகஷ்டபலாந் தீக்ஷ்ணைஃ ஶோதநைஃ | மத்யாந் மத்யபலைஃ | ஹீநாந் மதுபிரிதி யதாபலம்||௨௦||
Adhikarana yathAMsannatvavyAkaraNam (21) · Śloka 21
ஹந்த்யாஶு யுக்தஂ வக்த்ரேண த்ரவ்யமாமாஶயாந்மலாந்| க்ராணேந சோர்த்வஜத்ரூத்தாந் பக்வதாநாத் குதேந து||௨௧||
हन्त्याशु युक्तं वक्त्रेण द्रव्यमामाशयान्मलान्| ग़्राणेन चोर्ध्वजत्रूत्थान् पक्वधानात् गुदेन तु||२१||
🔊 Audio coming soon
யதாஸந்நமிதி ஸ்வயஂ வ்யாகரோதி} வக்த்ரேண ப்ரயுக்தமௌஷதமாமாஶயாதாஶு மலாந் ஹந்தி| க்ராணேந ப்ரயுக்தமூர்த்வஜத்ரூத்தாநாஶு மலாந் ஹந்தி| குதேந ப்ரயுக்தஂ பக்வாஶயாதாஶு மலாந் ஹந்தி ஸகலஶரீரமாகர்ஷணேऽபி விஶேஷார்தமாஶுக்ரஹணம்||௨௧||
Adhikarana svayampravRuttAnAM doShANAmadhAryatvaM dhAraNe doShASca vibaddhAnAM pAcanapUrvakaM Sodhanam (22-23) · Śloka 23
உத்க்லிஷ்டாநத ஊர்த்வஂ வா ந சாऽऽமாந் வஹதஃ ஸ்வயம்| தாரயேதௌஷதைர்தோஷாந்விததாஸ்தே ஹி குர்வதே| ரோகாநுத்பதநிர்திஷ்டாநதிஸ்தௌல்யாதிகாந் கதாந்| ப்ரவத்தாந் ப்ராகதோ தோஷாநுபேக்ஷேத ஹிதாஶிநஃ| விபத்தாந் பாசநைஸ்தைஸ்தைஃ பாசயந்நிர்ஹரேத வா||௨௨|| இதி ஶ்ரீவத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸுநோர்வாக்படஸ்ய கதௌ அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே தோஷோபக்ரமணீயோநாமைகவிஂஶோऽத்யாயஃ||௨௩||
उत्क्लिष्टानध ऊर्ध्वं वा न चाऽऽमान् वहतः स्वयम्| धारयेदौषधैर्दोषान्विधृतास्ते हि कुर्वते| रोगानुत्पदनिर्दिष्टानतिस्थौल्यादिकान् गदान्| प्रवृत्तान् प्रागतो दोषानुपेक्षेत हिताशिनः| विबद्धान् पाचनैस्तैस्तैः पाचयन्निर्हरेत वा||२२|| इति श्रीवद्यपतिसिंहगुप्तस्य सुनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने दोषोपक्रमणीयोनामैकविंशोऽध्यायः||२३||
🔊 Audio coming soon
ததோத்க்லிஷ்டாநாமாந் தோஷாந் அதோமார்கேணோர்த்வமார்கேண வா ஸ்வயமயத்நேந வஹதஃ ஔஷதைஃ ஸ்தபநைர்ந தாரயேத்| தே ஹி விததாஃ ஸந்தோऽதிஸ்தௌல்யாதிகாந் ரோகநுத்பாதநீயாத்யாயநிர்திஷ்டாந் கதாந் குர்வதே| தே ச பேஷஜத்வேஷிணாநுபக்ரம்யா கதா அதிஸ்தௌல்யாக்நிஸதநேத்யாத்யுக்தாஃ| அதோ விதாரணஸ்ய ரோகோத்பத்திஹேதுத்வாத் ப்ராகுபேக்ஷேத ப்ரவத்ததோஷாநுகுண்யேந ஹிதாஶநஃ ஸந் யாவதாமக்ஷயஸ்தாவத் ஸ்தம்பநஂ யேதிதி ப்ராக்ரஹணால்லப்யதே| அதவா விபத்தாநீஷத்ப்ரவத்தாஂஸ்தைஸ்தைஃ யதோக்தைர்யதாயோக்யபாசநைஃ பாசயந் நிர்ஹரேத்||௨௨|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயாம் அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஏகவிஂஶோऽத்யாயஃ