Adhikarana atha dravadravyavij~jAnIyo nAma ShaShTho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो द्रवद्रव्यविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵਸ੍ਥਹਿਤਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨਾਨ੍ਨਪਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਨਪਾਨਾਨਾਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦ੍ਯੁਪਯੋਗੋ ਦ੍ਰਵੇ ਤੋਯਾਦਿਕੇ ਸਮ੍ਭਵਤਿ| ਅਥ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤੋਯਾਦੀਨ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ-ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|| ੧||
Adhikarana (1) toyavargaH (2) · Śloka 2
ਜੀਵਨਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਹ੍ਰ੍ਦ੍ਯਂ ਹ੍ਲਾਦਿ ਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਬੋਧਨਮ੍| ਤਨ੍ਵਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਂ ਮਸ੍ਟਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸ਼ੁਚ੍ਯਮਤੋਪਮਮ੍| ਸੂਰ੍ਯੋਦ੍ਧਤਪ੍ਰਭੁਕ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਲ੍ਲਘੁ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍| ਸ਼ੈਤ੍ਯਜੀਵਨਸੌਮ੍ਯਤ੍ਵੈਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਵਿਸਾਰ੍ਤਿਜਿਤ੍| ਗਙ੍ਗਾਮ੍ਬੁ ਨਭਸੋ ਭ੍ਰਸ੍ਟਂ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਤ੍ਵਰ੍ਕੇਨ੍ਦੁਮਾਰੁਤੈਃ| ਹਿਤਾਹਿਤਤ੍ਵੇ ਤਦ੍ਭੂਯੋ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਵਪੇਕ੍ਸਤੇ||੨||
जीवनं तर्पणं ह्र्द्यं ह्लादि बुद्धिप्रबोधनम्| तन्वव्यक्तरसं मृष्टं शीतं शुच्यमृतोपमम्| सूर्योद्धृतप्रभुक्तत्त्वाल्लघु वातकफापहम्| शैत्यजीवनसौम्यत्वैः पित्तरक्तविषार्तिजित्| गङ्गाम्बु नभसो भ्रष्टं स्पृष्टं त्वर्केन्दुमारुतैः| हिताहितत्वे तद्भूयो देशकालावपेक्षते||२||
🔊 Audio coming soon
ਜਲਸ੍ਯ ਚ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਦ੍ਗ੍ਰੇ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਅਤ ਆਹ - ਜੀਵਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਙ੍ਗਾਮ੍ਬੁ ਜੀਵਨਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਜੀਵਨਂ ਸੌਮ੍ਯਧਾਤੁਵਦ੍ਧਿਕਰਮ੍| ਓਜੋਵਦ੍ਧਿਕਰਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਤਰ੍ਪਣਂ ਤਪ੍ਤਿਕਤ੍| ਹਦਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਂ ਹਦ੍ਯਮ੍| ਹ੍ਲਾਦਿ ਆਹ੍ਲਾਦਕਰਮ੍| ਬੁਦ੍ਧੇਃ ਪ੍ਰਬੋਧਨਂ ਪਟੁਤ੍ਵਕਰਮ੍| ਤਨੁ ਸ੍ਵਚ੍ਛਮ੍| ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਂ ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਦਿਨਾਵਿਵਿਕ੍ਤਮ੍| ਮਸ੍ਟਂ ਸ੍ਵਾਦੁਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਸ਼ੀਤਂ ਵੀਰ੍ਯੇਣ| ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਤਪਾਦ੍ਯਤਪ੍ਤਮਨ੍ਯੋਦਕੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਸ਼ੀਤਤਰਮ੍| ਸ਼ੁਚਿ ਪਵਿਤ੍ਰਮ੍| ਅਮਤੋਪਮਂ ਪ੍ਰਾਣਸਨ੍ਧਾਰਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਸੂਰ੍ਯੇਣ ਰਵਿਣੋਦ੍ਧਤ੍ਯ ਯਤੋ ਮੁਕ੍ਤਮਤਃ ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਾਦਾਗਤਲਾਘਵਂ ਚ| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਂ ਚ ਅਨ੍ਯਪਾਨੀਯਾਪੇਕ੍ਸਯਾ| ਸ਼ੀਤਤ੍ਵਾਦਿਨਾ ਚ ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਗਙ੍ਗਾਮ੍ਬੁ ਨਭਸੋਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ੍ਰਾਤ੍ ਭ੍ਰਸ੍ਟਂ ਪਤਿਤਮ੍| ਤਥਾ ਰਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਵਾਯੁਭਿਃ ਪਤਦੇਵ ਸ੍ਪਸ੍ਟਮ੍| ਏਵਂ ਸ੍ਵਰੂਪਮਪਿ ਗਙ੍ਗਾਮ੍ਬੁ ਪਥ੍ਯਤ੍ਵੇਪਥ੍ਯਤ੍ਵੇ ਚ ਦੇਸ਼ਂ ਕਾਲਂ ਚਾਪੇਕ੍ਸਤੇ| ਏਵਂਵਿਧੇ ਦੇਸ਼ੇ ਚ ਯਤਃ ਪਤਿਤਮਤ ਏਵਂ ਗੁਣਂ ਏਵਂ ਕਾਲੇਪਿ| ਦੇਸ਼ਕਾਲੌ ਚ ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣੌ||੨||
Adhikarana gA~ggasAmudrajalalakShaNe tayoH pEyatvamapeyatva~jca (3) · Śloka 3
ਯੇਨਾਭਿਵਸ੍ਟਮਮਲਂ ਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਂ ਰਾਜਤਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਅਕ੍ਲਿਨ੍ਨਮਵਿਵਰ੍ਣਂ ਵਾ ਤਤ੍ਪੇਯਂ ਗਾਙ੍ਗਮਨ੍ਯਥਾ| ਸਾਮੁਦ੍ਰਂ ਤਨ੍ਨ ਪਾਤਵ੍ਯਂ ਮਾਸਾਦਾਸ਼੍ਵਯੁਜਾਦ੍ਵਿਨਾ||੩||
येनाभिवृष्टममलं शाल्यन्नं राजतस्थितम्| अक्लिन्नमविवर्णं वा तत्पेयं गाङ्गमन्यथा| सामुद्रं तन्न पातव्यं मासादाश्वयुजाद्विना||३||
🔊 Audio coming soon
ਨਨੁ ਗਾਙ੍ਗਾਮ੍ਬੁ ਨ ਜ੍ਞਾਯਤੇ| ਕਤਮਤ੍ਤਦਿਤ੍ਯਤ ਉਚ੍ਯਤੇ- ਯੇਨਾਭਿਵਸ੍ਟਮਿਤਿ| ਯੇਨਾਮ੍ਬੁਨਾਭਿਵਸ੍ਟਂ ਸਿਕ੍ਤ ਮਮਲਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਮਕ੍ਲਿਨ੍ਨਮਵਿਵਰ੍ਣਂ ਵਾ ਭਵਤਿ ਤਦਮ੍ਬੁ ਗਾਙ੍ਗਤ੍ਵਾਤ੍ਪੇਯਮ੍| ਵੇਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਏਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ ਸਾਮੁਦ੍ਰਮ੍| ਤਚ੍ਚਾਸ਼੍ਵਯੁਜਂ ਮਾਸਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਾਸੇ ਨ ਪੇਯਮ੍|| ੩||
Adhikarana gA~ggodakasaMgrahaNopAyaH (4) · Śloka 4
ਖਾਤਧੌਤਸ਼ਿਲਾਪਸ੍ਠਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਂ ਜਲਮ੍| ਹੇਮਮਨ੍ਮਯਪਾਤ੍ਰਸ੍ਥਮਵਿਪਨ੍ਨਂ ਸਦਾ ਪਿਬੇਤ੍||੪||
खातधौतशिलापृष्ठवस्त्रादिभ्यश्च्युतं जलम्| हेममृन्मयपात्रस्थमविपन्नं सदा पिबेत्||४||
🔊 Audio coming soon
ਏਤਚ੍ਚਾਭਿਵਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਖਾਤਾਦਿਨੋਪਾਯੇਨ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਖਾਤਾਦ੍ ਗਹੀਤਮ੍| ਧੌਤਸ਼ਿਲਾਪਸ੍ਠਾਦ੍ ਗਹੀਤਮ੍| ਧੌਤਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭ੍ਯੋ ਵਾ ਚ੍ਯੁਤਮ੍| ਹੈਮੇ ਸੌਵਰ੍ਣੇ ਮਨ੍ਮਯੇ ਵਾ ਪਾਤ੍ਰੇਵਸ੍ਥਿਤਮਵਿਕਤਮ੍| ਤਤ੍ਸਦਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਖਾਤੋ ਜਲਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥੋ ਭੂਕੁਣ੍ਡਿਕਾ|| ੪||
Adhikarana BUmiShThamudakam (5) · Śloka 5
ਤਦਭਾਵੇ ਚ ਭੂਮਿਸ੍ਠਮਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਾਨੁਕਾਰਿ ਯਤ੍||੫||
तदभावे च भूमिष्ठमान्तरिक्षानुकारि यत्||५||
🔊 Audio coming soon
ਤਦਭਾਵੇ ਚ ਭੂਮਿਸ੍ਠਂ ਪੇਯਮ੍| ਯਦ੍ਗੁਣੈਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਮਨੁਕਰੇਤਿ ਤਤ੍ਸਦਸ਼ਂ ਗੁਣੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੫||
Adhikarana deshavargaBedEna BUtavisheSheNa ca jale rasAH (6) · Śloka 6
ਸ਼੍ਵੇਤੇ ਕਸਾਯਂ ਤਤ੍ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਸ੍ਣੇ ਤਿਕ੍ਤਂ ਚ ਪਾਣ੍ਡੁਰੇ| ਨੀਲੇ ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਦੇਸ਼ੇ ਲਵਣਮੂਸਰੇ| ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਕਪਿਲੇ ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਮਿਸ਼੍ਰੇਥਾਮ੍ਬੁਗੁਣਾਧਿਕੇ| ਮ੍ਧੁਰਂ ਲਵਣਾਮ੍ਲਂ ਤੁ ਭਵੇਦ੍ਭੂਮਿਗੁਣਾਧਿਕੇ| ਤੇਜੋਧਿਕੇ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁ ਕਸਾਯਂ ਪਵਨਾਧਿਕੇ| ਦਿਵ੍ਯਾਨੁਕਾਰਿ ਤ੍ਵਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਤ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਵਗੁਣਾਧਿਕੇ| ਸ਼ੁਚਿਪਥ੍ਵਸਿਤਸ਼੍ਵੇਤੇ ਦੇਸ਼ੇ ਚਾਰ੍ਕਾਨਿਲਾਹਤਮ੍||੬||
श्वेते कषायं तत्स्वादु कृष्णे तिक्तं च पाण्डुरे| नीले कषायमधुरं देशे लवणमूषरे| सक्षारं कपिले मिश्रं मिश्रेऽथाम्बुगुणाधिके| म्धुरं लवणाम्लं तु भवेद्भूमिगुणाधिके| तेजोधिके तिक्तकटु कषायं पवनाधिके| दिव्यानुकारि त्वव्यक्तरसत्वास्त्वगुणाधिके| शुचिपृथ्वसितश्वेते देशे चार्कानिलाहतम्||६||
🔊 Audio coming soon
ਭੂਮਿਸ੍ਠਮੁਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯੈਵ ਵਿਸ਼ੇਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ਦੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ| ਸ਼੍ਵੇਤੇ ਮਦਿ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਸ੍ਥਿਤਮੁਦਕਂ ਕਸਾਯਰਸਤਂ ਯਾਤਿ| ਏਵਂ ਕਸ੍ਣੇ ਮਧੁਰਤਾਮ੍| ਪਾਣ੍ਡੁਰੇ ਤਿਕ੍ਤਤਾਮ੍| ਨੀਲੇ ਕਸਾਯਮਧੁਰਤਾਮ੍| ਊਸਰੇ ਚ੍ ਲਾਵਣ੍ਯਮ੍| ਊਸਰੋ ਯੋ ਦਗ੍ਧਮਦਿਵ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਃ ਸ ਊਸਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ `ਊਸਰਃ ਕ੍ਸਾਰਮਤ੍ਤਿਕਾ'| ਕਪਿਲੇ ਸਕ੍ਸਾਰਮੁਦਕਂ ਭਵਤਿ| ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਕ੍ਸਾਰਤ੍ਵਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ, ਕ੍ਸਾਰੋ ਨਾਮ ਰਸਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਕ੍ਸਾਰੋਸੌਮ੍ਯਃ ਕਠਿਨਭਾਵਵੈਪਰੀਤ੍ਯਕਤ੍| ਮਿਸ਼੍ਰਲਕ੍ਸਣੇ ਮਿਸ਼੍ਰਗੁਣਃ| ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਚ ਭੂਪ੍ਰਦੇਸ਼ਃ ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਤ੍ਮਕਃ ਨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਭੂਤਸਾਮ੍ਯਂ ਭਵਤਿ| ਅਤ ਉਚ੍ਯਤੇ ਆਪ੍ਯਭਾਗਾਧਿਕੇ ਦੇਸ਼ੇ ਮਧੁਰਮੁਦਕਂ ਭਵਤਿ| ਪਰ੍ਥਿਵਰੁਣਾਧਿਕੇ ਲਵਣਾਮ੍ਲਮ੍| ਤੇਜੋਭਾਗਾਧਿਕੇ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਮ੍| ਵਾਯੁਭਾਗਾਧਿਕੇ ਕਸਾਯਮ੍| ਆਕਾਸ਼ਗੁਣਾਧਿਕੇ ਚਾਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਤ੍ਵਾਦਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਸਮਗੁਣਮ੍| ਭੂਤਾਧਿਕ੍ਯਞ੍ਚ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਮਨੇਨੈਵ ਮਧੁਰਤ੍ਵਾਦਿਨਾ ਜ੍ਞਾਯਤੇ| `ਗੁਣਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚ ਭਾਗਪਰ੍ਯਾਯਃ'| ਸਂਖ੍ਯਾਯਾ ਗੁਣਸ੍ਯ ਸਮਾਨੇ' ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ (ਪਾ੦ਸੂ੦- ੫.੨.੪੭) ਕਾਸ਼ਿਕਾ| ਵਿਭਾਗੋ ਗੁਣ ਇਤਿ ਚ| ਯਥਾ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਤ੍ਵਮ੍| ਮੂਰ੍ਤਮਹਾਭੂਤਸ੍ਵਲ੍ਪਤ੍ਵਾਦਿਦਮਪਿ ਦਿਵ੍ਯਸਦਸ਼ਂ ਸ਼ੁਚੌ ਵਿਸ੍ਤੀਣੇਂ ਕਸ੍ਣੋ ਸ਼੍ਵੇਤਮਦਿ ਚ ਸ੍ਥਿਤਮਰ੍ਕੇਣ ਵਾਯੁਨਾ ਚਾਹਤਮ੍|| ੬||
Adhikarana jalasyAShTau BedAsteShAM guNAshca (7) · Śloka 7
ਕੌਪਸਾਰਸਤਾਟਾਕਚੌਣ੍ਡਪ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਵਣੋਦ੍ਭਿਦਮ੍| ਵਾਪੀਨਦੀਤੋਯਮਿਤਿ ਤਤ੍ਪੁਨਃ ਸ੍ਮਤਮਸ੍ਟਧਾ| ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ਕੌਪਂ ਦੀਪਨਂ ਨਾਤਿਵਾਤਲਮ੍| ਸਾਰਸਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਲਘੁ ਚ ਤਾਟਾਕਂ ਗੁਰੁ ਵਾਤਲਮ੍| ਚੌਣ੍ਡਂ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਦੋਸਹਰਂ ਪ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਵਣੋਦਕਮ੍| ਔਦ੍ਭਿਦਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਵਾਪੀਜਲਂ ਲਘੁ| ਨਾਦੇਯਂ ਵਾਤਲਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਕਟੁਕਞ੍ਚ ਤਦਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਧਨ੍ਵਾਨੂਪਮਹੀਧ੍ਰਾਣਾਂ ਸਾਮੀਪ੍ਯਾਦ੍ ਗੁਰੁਲਾਘਵਮ੍||੭||
कौपसारसताटाकचौण्डप्रास्त्रवणोद्भिदम्| वापीनदीतोयमिति तत्पुनः स्मृतमष्टधा| सक्षारं पित्तकृत्कौपं दीपनं नातिवातलम्| सारसं स्वादु लघु च ताटाकं गुरु वातलम्| चौण्डं तु पित्तलं दोषहरं प्रास्त्रवणोदकम्| औद्भिदं स्वादु पित्तघ्नं स्वादु वापीजलं लघु| नादेयं वातलं रूक्षं कटुकञ्च तदाऽऽदिशेत्| धन्वानूपमहीध्राणां सामीप्याद् गुरुलाघवम्||७||
🔊 Audio coming soon
ਤਦ੍ਭੂਮਿਸ੍ਠਮਧਾਸ੍ਟਭਿਃ ਪ੍ਰਕਾਰੈਃ ਸ੍ਮਤਂ ਕੌਪਤ੍ਵਾਦਿਭਿਃ| ਕੂਪੇ ਭਵਂ ਕੌਪਮ੍| ਸਰਸਿ ਭਵਂ ਸਾਰਸਮ੍| ਤਥਾ ਤਾਟਾਕਮ੍| ਚੌਣ੍ਡਂ ਪਰ੍ਵਤਾਦੌ ਪਾਸਾਣਨਿਮ੍ਨਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਤਾਟਾਕਞ੍ਚਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਾਤ੍ਪਤਿਤ੍ਵਾ ਭੂਮੌ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਵਣਂ ਪਰ੍ਵਤਾਤ੍ਸ੍ਤ੍ਰੁਤਮ੍| ਔਦ੍ਭਿਦਂ ਭੂਮਾਵੁਦ੍ਭਿਦ੍ਯ ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਵਾਪੀ ਕੂਪਵਤ੍ਸਰ੍ਵਤਃ ਕਤਸੋਪਾਨਪਂਕ੍ਤਿਃ| ਨਦੀ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ| ਏਤੇਸਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਗੁਣਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਕੌਪਂ ਕ੍ਸਾਰਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਅਗ੍ਨਿਦੀਪਨਮਲ੍ਪਵਾਤਲਞ੍ਚ| ਸਾਰਸਂ ਮਧੁਰਂ ਲਘੁ ਚ| ਤਾਟਾਕਂ ਗੁਰੁ ਵਾਤਕਰਞ੍ਹ੍ਚ| ਚੌਣ੍ਡਂ ਪਿਤ੍ਤਲਮ੍| ਪ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਵਣਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਹਰਮ੍| ਔਦ੍ਭਿਦਂ ਮਧੁਰਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਮ੍| ਵਾਪੀਜਲਂ ਮਧੁਰਂ ਲਘੁ ਚ| ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਵਾਤਲਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਕਟੁਕਂ ਚ ਨਾਦੇਯਮ੍| ਕੌਪਾਦੀਨਾਂ ਚ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਧਨ੍ਵਾਦਿਸਾਮੀਪ੍ਯਾਦ੍ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਲਘੁਤ੍ਵਞ੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਆਨੂਪੇ ਯਥੋਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਕੂਪਾਦਯੋ ਗੁਰਵਃ| ਧਨ੍ਵਨਿ ਜਾਙ੍ਗਲੇ ਦੇਸ਼ੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਆਨੂਪੇਭ੍ਯੋ ਲਘਵੋ ਬਹੂਦਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਭਾਵਾਤ੍| ਤੇਭ੍ਯੋ ਜਾਙ੍ਗਲੇਭ੍ਯਃ ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਥਾਨਾਂ ਕੂਪਾਦੀਨਾਮਤਿਲਘੁਤ੍ਵਮੁਦਕਾਨਾਮਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵਾਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਚੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਪਵਾਦੋਪਬਂਹਣਕਲ੍ਪਨਾ ਚ ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਯੋਜ੍ਯਾ|| ੭||
Adhikarana pathyA~apathyAshca nadyaH samudrajalaguNAshca (8) · Śloka 8
ਪਸ਼੍ਚਿਮੋਦਧਿਗਾਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਵਹਾ ਯਾਸ਼੍ਚਾਮਲੋਦਕਾਃ| ਪਥ੍ਯਾਃ ਸਮਾਸਾਤ੍ਤਾ ਨਦ੍ਯੋ ਵਿਪਰੀਤਾਸ੍ਤਤੋਨ੍ਯਥਾ| ਉਪਲਾਸ੍ਫਾਲਨਾਕ੍ਸੇਪਵਿਚ੍ਛੇਦੈਃ ਖੇਦਿਤੋਦਕਾਃ| ਹਿਮਵਨ੍ਮਲਯੋਦ੍ਭੂਤਾਃ ਪਥ੍ਯਾਸ੍ਤਾ ਏਵ ਚ ਸ੍ਥਿਤਾਃ| ਕਮਿਸ਼੍ਲੀਪਦਹਤ੍ਕਣ੍ਠਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਨ੍ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਵਨ੍ਤ੍ਯਪਰਾਨ੍ਤੋਤ੍ਥਾ ਦੁਰ੍ਨਾਮਾਨਿ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਃ| ਉਦਰਸ਼੍ਲੀਪਦਾਤਙ੍ਕਾਨ੍ ਸਹ੍ਯਵਿਨ੍ਧ੍ਯਭਵਾਃ ਪੁਨਃ| ਕੁਸ੍ਠਪਾਣ੍ਡੁਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਨ੍ ਦੋਸਘ੍ਨ੍ਯਃ ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰਜਾਃ| ਬਲਪੌਰੁਸਕਾਰਿਣ੍ਯਃ ਸਾਗਰਾਮ੍ਭਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍||੮||
पश्चिमोदधिगाः शीघ्रवहा याश्चामलोदकाः| पथ्याः समासात्ता नद्यो विपरीतास्ततोऽन्यथा| उपलास्फालनाक्षेपविच्छेदैः खेदितोदकाः| हिमवन्मलयोद्भूताः पथ्यास्ता एव च स्थिताः| कृमिश्लीपदहृत्कण्ठशिरोरोगान्प्रकुर्वते| प्राच्यावन्त्यपरान्तोत्था दुर्नामानि महेन्द्रजाः| उदरश्लीपदातङ्कान् सह्यविन्ध्यभवाः पुनः| कुष्ठपाण्डुशिरोरोगान् दोषघ्न्यः पारियात्रजाः| बलपौरुषकारिण्यः सागराम्भस्त्रिदोषकृत्||८||
🔊 Audio coming soon
ਨਦ੍ਯ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸਮਾਸਾਤ੍ਸਂਕ੍ਸੇਪਤਃ ਇਦਮੁਚ੍ਯਤੇ- ਪਸ਼੍ਚਿਮਸਮੁਦ੍ਰਗਾਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਵਾਹਿਨ੍ਯੋ ਨਿਰ੍ਮਲਪਾਨੀਯਾਸ਼੍ਚ ਨਦ੍ਯਃ ਪਥ੍ਯਾਃ| ਏਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਲਕ੍ਸਣਾ ਵਿਪਰੀਤਾ ਅਪਥ੍ਯਾਃ| ਹਿਮਵਦੁਦ੍ਭੂਤਾ ਮਲਯੋਦ੍ਭੂਤਾਸ਼੍ਚ ਪਾਸਾਣਕ੍ਸੁਣ੍ਣਾਃ ਪਥ੍ਯਾਃ| ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤਾ ਏਵਾਪਥ੍ਯਾਃ ਕ੍ਰਿਮਿਸ਼੍ਲੀਪਦਾਦਿਕਰਾਸ਼੍ਚ| ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਦਿਜਾਤਾ ਦੁਰ੍ਨਾਮਾਨਿ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾ ਗੌਡਾਃ| ਅਵਨ੍ਤਯੋ ਮਾਲਵਾਃ| ਅਪਰਾਨ੍ਤਾਃ ਕੋਙ੍ਕਣਾਃ| ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਜਾ ਉਦਰਾਦਿਕਂ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਸਹ੍ਯਾਦ੍ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਚ੍ਚ ਜਾਤਾਃ ਕੁਸ੍ਠਾਦਿਕਂ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰਜਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਹਰਾ ਬਲ੍ਯਾਃ ਪੌਰੁਸਕਾਰਿਣ੍ਯਃ| ਪੌਰੁਸਂ ਵਸਤ੍ਵਮ੍| ਸਮੁਦ੍ਰਜਲਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰਮ੍|| ੮||
Adhikarana snAnapAnayorvarjyajalaM tatra hetuSca (9) · Śloka 9
ਕੀਟਾਹਿਮੂਤ੍ਰਵਿਟ੍ਕੋਥਤਣਜਾਲੋਤ੍ਕਰਾਵਿਲਮ੍| ਪਙ੍ਕਪਙ੍ਕਜਸ਼ੈਵਾਲਹਠਪਰ੍ਣਾਦਿਸਂਸ੍ਤਤਮ੍| ਸੂਰ੍ਯੇਨ੍ਦੁਪਵਨਾਦਸ੍ਟਂ ਜੁਸ੍ਟਂ ਚ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਜਨ੍ਤੁਭਿਃ| ਅਭਿਵਸ੍ਟਂ ਵਿਵਰ੍ਣਞ੍ਚ ਕਲੁਸਂ ਸ੍ਥੂਲਫੇਨਿਲਮ੍| ਵਿਰਸਂ ਗਨ੍ਧਵਤ੍ਤਪ੍ਤਂ ਦਨ੍ਤਗ੍ਰਹ੍ਯਤਿਸ਼ੈਤ੍ਯਤਃ| ਅਨਾਰ੍ਤਵਂ ਚ ਯਦ੍ਦਿਵ੍ਯਮਾਰ੍ਤਵਂ ਪ੍ਰਥਮਞ੍ਚ ਯਤ੍| ਲੂਤਾਦਿਤਨ੍ਤੁਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿਸਸਂਸ਼੍ਲੇਸਦੂਸਿਤਮ੍| ਤਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਨਾਨਪਾਨਾਭ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਣਾਧ੍ਮਾਨੋਦਰਜ੍ਵਰਾਨ੍| ਕਾਸਾਗ੍ਨਿਸਾਦਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਕਣ੍ਡੂਗਣ੍ਡਾਦਿਕਾਨਤਃ| ਤਦ੍ਵਰ੍ਜਯੇਦਭਾਵੇ ਵਾ ਤੋਯਸ੍ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਘਨਵਸ੍ਤ੍ਰਪਰਿਸ੍ਤ੍ਰਾਵੈਃ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਜਨ੍ਤ੍ਵਭਿਰਕ੍ਸਣਮ੍| ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਤਪਨਮਗ੍ਨ੍ਯਰ੍ਕਾਯਸਪਿਣ੍ਡਕੈਃ| ਪਰ੍ਣੀਮੂਲ-ਬਿਸਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮੁਕ੍ਤਾ-ਕਤਕ-ਸ਼ੈਵਲੈਃ| ਵਸ੍ਤ੍ਰਗੋਮੇਦਕਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਕਾਰਯੇਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍| ਪਾਟਲਾ-ਕਰਵੀਰਾਦਿ-ਕੁਸੁਮੈਰ੍ਗਨ੍ਧ-ਨਾਸ਼ਨਮ੍||੯||
कीटाहिमूत्रविट्कोथतृणजालोत्कराविलम्| पङ्कपङ्कजशैवालहठपर्णादिसंस्तृतम्| सूर्येन्दुपवनादृष्टं जुष्टं च क्षुद्रजन्तुभिः| अभिवृष्टं विवर्णञ्च कलुषं स्थूलफेनिलम्| विरसं गन्धवत्तप्तं दन्तग्रह्यतिशैत्यतः| अनार्तवं च यद्दिव्यमार्तवं प्रथमञ्च यत्| लूतादितन्तुविण्मूत्रविषसंश्लेषदूषितम्| तत्कुर्यात्स्नानपानाभ्यां तृष्णाऽऽध्मानोदरज्वरान्| कासाग्निसादाभिष्यन्दकण्डूगण्डादिकानतः| तद्वर्जयेदभावे वा तोयस्यान्यस्य शस्यते| घनवस्त्रपरिस्त्रावैः क्षुद्रजन्त्वभिरक्षणम्| व्यापन्नस्यास्य तपनमग्न्यर्कायसपिण्डकैः| पर्णीमूल-बिसग्रन्थिमुक्ता-कतक-शैवलैः| वस्त्रगोमेदकाभ्यां वा कारयेत्तत्प्रसादनम्| पाटला-करवीरादि-कुसुमैर्गन्ध-नाशनम्||९||
🔊 Audio coming soon
ਕੀਟਮੂਤ੍ਰਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਜਲਂ ਸ੍ਨਾਨਪਾਨਾਦਿਨਾ ਤਸ੍ਣਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕੀਟਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਰਿਮ੍ਯਾਦੀਨਾਮ੍ ਮੂਤ੍ਰੇਣ, ਵਿਸ਼ਾ, ਕੋਥੇਨ ਚਾਵਿਲਂ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭੂਤਮ੍| ਕੋਥੋ ਮਤਸ਼ਰੀਰਕ੍ਲੇਦਃ| ਤਣਸਮੂਹੇਨ ਚਾਵਿਲਮ੍| ਉਤ੍ਕਰੋ ਗਹਾਦਿਮਾਰ੍ਜਨਰਾਸ਼ਿਃ| ਪਙ੍ਕਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸਂਸ੍ਤਤਂ ਗਹੀਤਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰਮ੍| ਹਠੋ ਨਿਰ੍ਮੂਲੋਦ੍ਭਵਸ੍ਤਣਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਤਥਾ ਸੂਰ੍ਯਾਦਿਭਿਰਦਸ੍ਟਮ੍| ਤਥਾ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਜਨ੍ਤੁਭਿਃ ਕ੍ਰਿਮਿਭਿਰ੍ਜੁਸ੍ਟਂ ਸੇਵਿਤਮ੍| ਅਭਿਵਸ੍ਟਂ ਤਤ੍ਕਾਲਪਤਿਤਾਨ੍ਯਵਰ੍ਸਮਿਸ਼੍ਰੀਭੂਤਮ੍| ਤਥਾ ਘਨਮ੍| ਤਥਾ ਸ੍ਥੂਲਫੇਨਿਲਂ ਬਹਤ੍ਫੇਨਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਵਿਰਸਂ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਿ| ਅਤਿਸ਼ੀਤਞ੍ਚ| ਦਿਵ੍ਯਮ੍ ਆਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਮ੍ ਅਨਾਰ੍ਤਵਮ੍ ਅਨਤੌ ਪਤਿਤਮ੍| ਤੁਰ੍ਦੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਨਿਯਤ ਏਵ| ਵਰ੍ਸਸ੍ਯ ਵਰ੍ਸਾ ਏਵੇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਤਾਵਪਿ ਪ੍ਰਥਮਪਤਿਤਂ ਨ ਪੇਯਮ੍| ਲੂਤਾਦਿਦੂਸਿਤਂ ਚ| ਏਤਚ੍ਚ ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਣਾਧ੍ਮਾਨਾਦਿਕਾਨ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਅਤੋ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਸਰ੍ਵੇ ਚੇਮੇ ਰੋਗਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਾਃ| ਏਤੈਸ਼੍ਚੋਪਹਿਤਮਨ੍ਯਜਲਾਲਾਭੇ ਕਤਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਤਮੇਵ ਚ ਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ ਧਨਵਸ੍ਤ੍ਰਪਰਿਸ੍ਤ੍ਰਾਵਣੇਨ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਜਨ੍ਤ੍ਵਭਿਰਕ੍ਸਣਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਾਦਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਅਗ੍ਨਿਨਾ, ਸੂਰ੍ਯੇਣ, ਤਪ੍ਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਿਣ੍ਡਮਜ੍ਜਨੇਨ ਵਾ ਤਾਪਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਪਰ੍ਣੀਮੂਲਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਸਾਦਨਂ ਨਿਰ੍ਮਲੀਕਰਣਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਪਰ੍ਣੀਮੂਲਮੇਰਕਾਮੂਲਮ੍| ਏਰਕਾ ਕਾਸ਼੍ਮੀਰੇਸੁ `ਪਿਤ੍ਤੀ' ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਦਣ੍ਡੇਰਕਪਟ੍ਟੇਰਕਭੇਦੇਨ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ| ਬਿਸਗ੍ਰਨ੍ਥਿਨਾ, ਮੁਕ੍ਤਾਭਿਃ, ਕਤਕਫਲੇਨ, ਸ਼ੈਵਲੇਨ, ਵਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਾਵੇਣ, ਗੋਮੇਦਕੇਨ ਵਾ| ਬਿਸਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ੍ਤ੍ਰਿਪਾਦਿਕਾ| ਕਤਕਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਸ਼ੈਵਲਂ ਕਚ੍ਛਮ੍| ਗੋਮੇਦਕਮਙ੍ਕੋਲਕਂ ਮਣਿਵਿਸ਼ੇਸਸ਼੍ਚ| ਪਾਟਲਾਦਿਪੁਸ਼੍ਪੈਃ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਨਸ਼ਨਂ ਸਮ੍ਪਾਦਨੀਯਮ੍|| ੯||
Adhikarana jalapAnaniyamAH (10) · Śloka 10
ਪਾਨੀਯਂ ਨ ਤੁ ਪਾਨੀਯਂ ਪਾਨੀਯੇਨ੍ਯਪ੍ਰਦੇਸ਼ਜੇ| ਅਜੀਰ੍ਣੇ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਚਾਮੇ ਪਕ੍ਵੇ ਜੀਰ੍ਣੇਪਿ ਨੇਤਰਤ੍| ਸ਼ੀਤੇ ਵਿਧਿਰਯਂ ਤਪ੍ਤੇ ਤ੍ਵਜੀਰ੍ਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੧੦||
पानीयं न तु पानीयं पानीयेऽन्यप्रदेशजे| अजीर्णे क्वथितं चामे पक्वे जीर्णेऽपि नेतरत्| शीते विधिरयं तप्ते त्वजीर्णे शिशिरं त्यजेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵੇ ਪਾਨੀਯਮਨ੍ਯਪ੍ਰਦੇਸ਼ਜੇ ਪਾਨੀਯੇਜੀਰ੍ਣੇ ਨ ਪਾਨੀਯਂ ਨ ਪੇਯਮਿਤਿ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਵਿਜਾਤੀਯੇ ਪਾਨੀਯੇ ਪੀਤੇ ਤਜ੍ਜਰਣਾਨ੍ਤਂ ਯਾਵਦ੍ਵਿਜਾਤੀਯਂ ਪਾਨੀਯਂ ਨ ਪੇਯਮਿਤਿ| ਯਥਾ ਕੌਪੇ ਤਾਟਾਕਂ ਤਾਟਾਕੇ ਕੌਪਮਿਤਿ| ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ| ਤਥਾ ਆਮੇ ਅਪਕ੍ਵਜਲੇ ਅਜੀਰ੍ਣੇ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਨ ਪੇਯਮ੍| ਤਥਾ ਪਕ੍ਵੇ ਕ੍ਵਥਿਤੇ ਜੀਰ੍ਣੇਪਿ ਇਤਰਦਾਮਂ ਨ ਪੇਯਮ੍| ਸਜਾਤੀਯਮਪਿ ਪਕ੍ਵੇ ਜੇਰ੍ਣੇਪਿ ਯਾਵਤ੍ਰ ਭੁਕ੍ਤਂ ਤਾਵਦਾਮਂ ਨ ਪੇਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਸ ਚ ਵਿਧਿਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰਪ੍ਯਾਮਪਕ੍ਵਯੋਃ ਸ਼ੀਤਯੋਃ| ਤਪ੍ਤੇ ਤ੍ਵਜੀਰ੍ਣ ਏਵ ਸ਼ੀਤਂ ਤ੍ਯਜੇਨ੍ਨ ਜੀਰ੍ਣੇ|| ੧੦||
Adhikarana jalasya prANamayatvaM nAtyantaniShedhaH (11) · Śloka 11
ਪਾਨੀਯਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵਿਸ਼੍ਵਮੇਵ ਚ ਤਨ੍ਮਯਮ੍| ਅਤੋਤ੍ਯਨ੍ਤਨਿਸੇਧੇਨ ਨ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਵਾਰਿ ਵਾਰ੍ਯਤੇ| ਆਸ੍ਯਸ਼ੋਸਾਙ੍ਗਸਾਦਾਦ੍ਯਾ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਵਾ ਤਦਲਾਭਤਃ| ਨਹਿ ਤੋਯਾਦ੍ਵਿਨਾ ਵਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥ੍ਯਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਿਤਸ੍ਯ ਚ||੧੧||
पानीयं प्राणिनां प्राणा विश्वमेव च तन्मयम्| अतोऽत्यन्तनिषेधेन न क्वचिद्वारि वार्यते| आस्यशोषाङ्गसादाद्या मृत्युर्वा तदलाभतः| नहि तोयाद्विना वृत्तिः स्वस्थ्यस्य व्याधितस्य च||११||
🔊 Audio coming soon
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਨਿਸੇਧੇਨ ਨ ਕੁਤ੍ਰਚਿਦ੍ਵਾਰਿ ਵਾਰ੍ਯਤੇ| ਯਤਃ ਪਾਨੀਯਮਾਹ੍ਲਾਦਕਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਵਿਸ਼੍ਵਞ੍ਚ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਂ ਪਾਨੀਯਮਯਮੇਵ| ਯਤਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਿਤਸ੍ਯ ਚ ਤੋਯਾਦ੍ਵਿਨਾ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ਨ ਭਵਤਿ|| ੧੧||
Adhikarana avasthAvashAjjalavisheShasya hitAhitatvaM jalasyopayogaprakArAshca (12) · Śloka 12
ਕੇਵਲਂ ਸੌਸਧਂ ਪਕ੍ਵਮਾਮਮੁਸ੍ਣਂ ਹਿਤਞ੍ਚ ਤਤ੍| ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਯੁਕ੍ਤਮਮਤਂ ਵਿਸਮਨ੍ਯਥਾ||੧੨||
केवलं सौषधं पक्वमाममुष्णं हितञ्च तत्| समीक्ष्य मात्रया युक्तममृतं विषमन्यथा||१२||
🔊 Audio coming soon
ਅਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚ-(੧) ਕੇਵਲਂ (੨) ਸੌਸਧਂ ਵਾ (੩) ਪਕ੍ਵਮ੍ (੪) ਆਮਂ (੫) ਸ਼ੀਤਂ ਉਸ੍ਣਂ ਚ ਤਦ੍ਧਿਤਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਪਾਨੀਯਂ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵਿਸਯੇ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਯੁਕ੍ਤਮਮਤਮ੍| ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਸਮ੍|| ੧੨||
Adhikarana tRuShyato~apyatijalapAne doShAH (13) · Śloka 13
ਅਤਿਯੋਗੇਨ ਸਲਿਲਂ ਤਸ੍ਯਤੋਪਿ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਤ੍ਵਂ ਜ੍ਵਰਿਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਵਰ੍ਧਯਤ੍ਯਾਮਤਣ੍ਨਿਦ੍ਰਾਤਨ੍ਦ੍ਰਾਧ੍ਮਾਨਾਙ੍ਗਗੌਰਵਮ੍| ਕਾਸਾਗ੍ਨਿਸਾਦਹਲ੍ਲਾਸਪ੍ਰਸੇਕਸ਼੍ਵਾਸਪੀਨਸਾਨ੍||੧੩||
अतियोगेन सलिलं तृष्यतोऽपि प्रयोजितम्| प्रयाति पित्तश्लेष्मत्वं ज्वरितस्य विशेषतः| वर्धयत्यामतृण्निद्रातन्द्राध्मानाङ्गगौरवम्| कासाग्निसादहृल्लासप्रसेकश्वासपीनसान्||१३||
🔊 Audio coming soon
ਅਤਿਯੋਗੇਨ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਤਸ੍ਣਾਵਤੋਪਿ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਤਾਂ ਯਾਤਿ| ਜ੍ਵਰਿਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਆਮੇਨਾਗ੍ਨੌ ਬਹਿਸ੍ਕਤੇ ਜ੍ਵਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਆਮਸ੍ਯ ਚ ਪਾਨੀਯਂ ਤਰ੍ਪਕਮ੍ (ਵਰ੍ਧਕਮ੍)| ਤਸ੍ਯ ਚ ਜ੍ਵਰਿਤਸ੍ਯਾਮਤਡਾਦੀਨ੍ ਵਰ੍ਧਯਤਿ| ਹਲ੍ਲਾਸਃ ਸਪ੍ਰਸੇਕੋ ਹਦਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਃ, ਪ੍ਰਸੇਕਃ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰ ਏਵ, ਤਚ੍ਚ ਸ੍ਠੀਵਨਮ੍|| ੧੩||
Adhikarana jalasya laghutvameva (14) · Śloka 14
ਪਾਕੇ ਸ੍ਵਾਦੁ ਹਿਮਂ ਵੀਰ੍ਯੇ ਤਦੁਸ੍ਣਮਪਿ ਯੋਜਿਤਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਦਯੋਗਪਾਨੇਨ ਲਾਘਵਾਨ੍ਨ ਵਿਯੋਜਯੇਤ੍||੧੪||
पाके स्वादु हिमं वीर्ये तदुष्णमपि योजितम्| तस्मादयोगपानेन लाघवान्न वियोजयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਞ੍ਚ ਜਲਂ ਮਧੁਰਵਿਪਾਕਂ ਯਤਸ੍ਤਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋਸ੍ਣਮਪਿ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਅਤਃ ਅਯੋਗਪਾਨੇਨਾਤਿਸ੍ਵਲ੍ਪਪਾਨੇਨ ਲਾਘਵਾਤ੍ਸ੍ਵਲ੍ਪਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਵਿਯੋਜਯੇਤ੍| ਸ੍ਵਲ੍ਪਤ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯ ਨ ਚਾਲਨੀਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੧੪||
Adhikarana AmaviShTabdhayostRuShNArahitasyApi koShNajalapAnavidhiH (15) · Śloka 15
ਆਮਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਯੋਃ ਕੋਸ੍ਣਂ ਨਿਸ੍ਪਿਪਾਸੋਪ੍ਯਪਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਯਾਵਤ੍ਯਃ ਕ੍ਲੇਦਯਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਨਮਤਿਕ੍ਲੇਦੋਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਨਃ| ਵਿਬਦ੍ਧਃ ਕਫਵਾਤਾਭ੍ਯਾਂ ਮੁਕ੍ਤਾਮਾਸ਼ਯਬਨ੍ਧਨਃ| ਪਚ੍ਯਤੇ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮਾਹਾਰਃ ਕੋਸ੍ਣਤੋਯਦ੍ਰਵੀਕਤਃ||੧੫||
आमविष्टब्धयोः कोष्णं निष्पिपासोऽप्यपः पिबेत्| यावत्यः क्लेदयन्त्यन्नमतिक्लेदोऽग्निनाशनः| विबद्धः कफवाताभ्यां मुक्तामाशयबन्धनः| पच्यते क्षिप्रमाहारः कोष्णतोयद्रवीकृतः||१५||
🔊 Audio coming soon
ਆਮਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਯੋਃ ਪਿਪਾਸਾਰਹਿਤੋਪ੍ਯੁਪਕਾਰਾਯੈਵ ਈਸਦੁਸ੍ਣਾ ਅਪਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਆਮਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਪਹਤਜਠਰਤ੍ਵਾਦਜੀਰ੍ਣਮਨ੍ਨਮ੍| ਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਮਪ੍ਯੇਵਂ ਵਾਤਾਜੀਰ੍ਣਮ੍| ਏਤੌ ਦ੍ਵਾਵਪ੍ਯਾਮਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧੌ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ੀਤੀਯੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣੌ (ਸੂ੦ ਅ੦-੧੧) ਤਯੋਸ਼੍ਚ ਤਾਵਤੀਃ ਅਪਃ ਪਿਬੇਤ੍ ਯਾਵਤ੍ਯੋਨ੍ਨਂ ਕ੍ਲੇਦਯਿਤੁਂ ਸਮਰ੍ਥਾਃ| ਅਤਿਕ੍ਲੇਦੇਨ ਚਾਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਭਯਾਤ੍ ਬਹ੍ਵ੍ਯੋ ਨ ਪੇਯਾਃ| ਕਫਵਾਤਾਭ੍ਯਾਂ ਜਠਰੇ ਵਿਬਦ੍ਧਂ ਨਿਸ਼੍ਚਲਮਪਚ੍ਯਮਾਨਮਨ੍ਨਂ ਕੋਸ੍ਣਤੋਯਦ੍ਰਵੀਕਰਣਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਮਾਸ਼ਯਬਨ੍ਧਨਂ ਸਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮੇਵ ਪਚ੍ਯਤੇ| ਮੁਕ੍ਤਂ ਬਨ੍ਧਨਮਾਮਾਸ਼ਯੇ ਨਿਬਨ੍ਧਨਂ ਯੇਨ ਸ ਤਥਾ|| ੧੫||
Adhikarana vishiShTAvasthAyAM sarvAmanA jalaniShedhaH saMskRutajalapAnavidhishca (16) · Śloka 16
ਅਨਵਸ੍ਥਿਤਦੋਸਾਗ੍ਨੇਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਸੀਣਬਲਸ੍ਯ ਚ| ਨਲ੍ਪਮਪ੍ਯਾਮਮੁਦਕਂ ਹਿਤਂ ਤਦ੍ਧਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍| ਤੇਜਸਃ ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸਤ੍ਵਾਨ੍ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਜਯੇਜ੍ਜਲਮ੍| ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਤਥਾ ਸ੍ਯਨ੍ਦਪ੍ਲੀਹਵਿਦ੍ਰਦ੍ਧਿਗੁਲ੍ਮਿਨਃ| ਪਾਣ੍ਡੂਦਰਾਤਿਸਾਰਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਸ਼ੋਸਸ਼ੋਫਿਨਃ| ਕਾਮਮਲ੍ਪਮਸ਼ਕ੍ਤੌ ਤੁ ਪੇਯਮੌਸਧਸਂਸ੍ਕਤਮ੍| ਤੇ ਸ਼ਰਨ੍ਨਿਦਾਘਾਭ੍ਯਾਮ੍ਪਿਬੇਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਥੋਪਿ ਚਾਲ੍ਪਸ਼ਃ||੧੬||
अनवस्थितदोषाग्नेर्व्याधिक्षीणबलस्य च| नल्पमप्याममुदकं हितं तद्धि त्रिदोषकृत्| तेजसः प्रतिपक्षत्वान्मन्दाग्निर्वर्जयेज्जलम्| सर्वमेव तथा स्यन्दप्लीहविद्रद्धिगुल्मिनः| पाण्डूदरातिसारार्शोग्रहणीशोषशोफिनः| काममल्पमशक्तौ तु पेयमौषधसंस्कृतम्| ऋते शरन्निदाघाभ्याम्पिबेत्स्वस्थोऽपि चाल्पशः||१६||
🔊 Audio coming soon
ਅਨਵਸ੍ਥਿਤਦੋਸਸ੍ਯਾਨਵਸ੍ਥਿਤਾਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਪ੍ਯਾਮਂ ਜਲਂ ਨ ਪਥ੍ਯਮ੍| ਤਦ੍ਧ੍ਯਾਮਮੇਸਾਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰਮ੍| ਅਨਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸ੍ਵਰੂਪਾਚ੍ਚਲਿਤਾ ਅਨੇਕਰੂਪਾਸ਼੍ਚ ਦੋਸਾ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾਵਿਧਃ| ਏਵਮਨਵਸ੍ਥਿਤਾਗ੍ਨਿਰਪਿ| ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਃ ਕ੍ਸੀਣਂ ਬਲਂ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਮਮੁਦਕਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰਮ੍| ਤਥਾ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਃ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਜਲਂ ਕੌਪਾਦਿਕਮਾਮਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ, ਪਕ੍ਵਂ ਬਹੁ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਤਥਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾਦ੍ਯਾਰ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਜਲਂ ਵਰ੍ਜਨੀਯਮ੍| ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੋ ਨਾਮ ਚਕ੍ਸੂਰੋਗੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਃ (ਉ੦ਅ੦-੧੮)| ਅਸ਼ਕ੍ਤੌ ਤੁ ਵਿਨਾ ਜਲਂ ਪ੍ਰਾਣਸਨ੍ਧਾਰਣਾਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯੇ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪੇਯਮ| ਤਚ੍ਚ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮਲ੍ਪਂ ਪੇਯਮ੍? ਆਹ ਰੋਗਯੋਗ੍ਯੈਰੌਸਧੈਃ ਸਂਸ੍ਕਤਮ੍| ਤਥਾ ਸ਼ਰਦਂ ਨਿਦਾਘਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਅਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਤੌ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇਨਾਪਿ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮੇਵ| ਏਤਯੋਸ੍ਤੁ ਯਥੇਚ੍ਛਮੇਵ|| ੧੬||
Adhikarana bhojanasyAdimadhyAnteShu jalapAnam (17) · Śloka 17
ਭਕ੍ਤਸ੍ਯਾਦੌ ਜਲਂ ਪੀਤਮਗ੍ਨਿਸਾਦਂ ਕਸ਼ਾਙ੍ਗਤਾਮ੍| ਅਨ੍ਤੇ ਕਰੋਤਿ ਸ੍ਥੂਲਤ੍ਵਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਾਮਾਸ਼ਯਾਤ੍ਕਫਮ੍| ਮਧ੍ਯੇ ਮਧ੍ਯਾਙ੍ਗਤਾਂ ਸਾਮ੍ਯਂ ਧਾਤੂਨਾਂ ਜਰਣਂ ਸੁਖਮ੍||੧੭||
भक्तस्यादौ जलं पीतमग्निसादं कृशाङ्गताम्| अन्ते करोति स्थूलत्वमूर्ध्वं चामाशयात्कफम्| मध्ये मध्याङ्गतां साम्यं धातूनां जरणं सुखम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ਤਚ੍ਚ ਜਲਂ ਭੋਜਨਕਾਲੇ ਅਨ੍ਨਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੀਤਮਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਚ ਕਰੋਤਿ| ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਭੁਤ੍ਤਵਾ ਅਨ੍ਤੇ ਪੀਤਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਮਾਮਾਸ਼ਯਾਦੁਪਰਿ ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਦ੍ਧਿਂ ਕਰੋਤਿ| ਮਧ੍ਯੇ ਤ੍ਵਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪੀਤਂ ਸਮਾਙ੍ਗਤਾਂ ਚ ਕਰੋਤਿ| ਸੁਖੇਨ ਚਾਨ੍ਨਂ ਜਰਯਤਿ|| ੧੭||
Adhikarana shItajalaguNAH (18) · Śloka 18
ਸ਼ੀਤਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਗ੍ਲਾਨਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਰਮਭ੍ਰਮਾਨ੍| ਤਸ੍ਣੋਸ੍ਣਦਾਹਪਿਤ੍ਤਾਸਗ੍ਵਸਾਣਿ ਚ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਤਤ੍||੧੮||
शीतं मदात्ययग्लानिमूर्च्छाच्छर्दिश्रमभ्रमान्| तृष्णोष्णदाहपित्तासृग्वषाणि च निहन्ति तत्||१८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੀਤਞ੍ਚ ਤਦਮ੍ਬੁ ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਦੀਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਨਾਸ਼ਯਤਿ| ਉਸ੍ਣੇਨ ਕਾਲੇਨ ਉਸ੍ਣੇਨਾਹਾਰਾਦਿਨਾ ਚ ਦਾਹਃ ਉਸ੍ਣਾਦਾਹਃ|| ੧੮||
Adhikarana uShNakvathitashItajalaguNAH (19) · Śloka 19
ਕ੍ਸੀਣਪਾਦਤ੍ਰਿਭਾਗਾਰ੍ਧਂ ਦੇਸ਼ਰ੍ਤੁਗੁਰੁਲਾਘਵਾਤ੍| ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਫੇਨਰਹਿਤਮਵੇਗਮਮਲਂ ਹਿਤਮ੍| ਹਿਧ੍ਮਾਧ੍ਮਾਨਾਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸਤਟ੍ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਪੀਨਸੇ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਾਮਮੇਦਃਸੁ ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੌ ਨਵਜ੍ਵਰੇ| ਦੀਪਨਂ ਪਾਚਨਂ ਕਣ੍ਠ੍ਯਂ ਲਘੁ ਬਸ੍ਤਿਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਪਾਸਾਣਰੂਪ੍ਯਮਦ੍ਧੇਮਜਤੁਤਾਪਾਰ੍ਕਤਾਪਿਤਮ੍| ਪਾਨੀਯਮੁਸ੍ਣਂ ਸ਼ੀਤਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਂ ਤਡਰ੍ਤਿਜਿਤ੍| ਲਘ੍ਵਰੂਕ੍ਸਂ ਕ੍ਲਮਘ੍ਨਞ੍ਚ ਤੋਯਂ ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਪਿਤ੍ਤਕਫਯੋਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੯||
क्षीणपादत्रिभागार्धं देशर्तुगुरुलाघवात्| क्वथितं फेनरहितमवेगममलं हितम्| हिध्माऽऽध्मानानिलश्लेषतृट्कासश्वासपीनसे| पार्श्वशूलाममेदःसु सद्यः शुद्धौ नवज्वरे| दीपनं पाचनं कण्ठ्यं लघु बस्तिविशोधनम्| पाषाणरूप्यमृद्धेमजतुतापार्कतापितम्| पानीयमुष्णं शीतं वा त्रिदोषघ्नं तृडर्तिजित्| लघ्वरूक्षं क्लमघ्नञ्च तोयं क्वथितशीतलम्| संसर्गे पित्तकफयोः सन्निपाते च शस्यते||१९||
🔊 Audio coming soon
ਤਚ੍ਚਾਮ੍ਬੁ ਹਿਧ੍ਮਾਦਿਸੁ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਪੇਯਮ੍| ਕਾ ਕ੍ਵਥਨਮਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ- ਦੇਸ਼ਰ੍ਤੁਗੁਰੁਲਾਘਵਂ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਕ੍ਸੀਣਚਤੁਰ੍ਭਾਗਂ ਵਾ ਕ੍ਸੀਣਤ੍ਰਿਭਾਗਂ ਵਾ ਕ੍ਸੀਣਾਰ੍ਧਂ ਵੇਤਿ ਤ੍ਰਿਧਾ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਾਤਿ ਯਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਦੇਸ਼ੇ ਤੌ ਵਾ ਸ੍ਵਲ੍ਪੇਨ ਗੁਰੁਤ੍ਵੇਨ ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਉਦਕਂ ਤਤ੍ਕ੍ਵਥਨੇਨ ਕ੍ਸੀਣਚਤੁਰ੍ਭਾਗਮ੍| ਅਧਿਕਗੁਰੌ ਕ੍ਸੀਣਤ੍ਰਿਭਾਗਮ੍| ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਗੁਰੌ ਅਰ੍ਧਕ੍ਸੀਨਮਿਤਿ| ਏਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਞ੍ਚ ਲਾਘਵੇਪ੍ਯੇਵਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਜਲਮਗ੍ਨਿਸਂਯੋਗੇਪਿ ਆਫੇਨਪਰਿਕ੍ਸਯਾਦਾਮਂ ਭਵਤਿ| ਫੇਨਰਹਿਤਂ ਤੁ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਭਵਤਿ| ਵੇਗਰਹਿਤਤ੍ਵਞ੍ਚ ਪਕ੍ਵਲਕ੍ਸਣਂ ਨਿਰ੍ਮਲਤ੍ਵਂ ਚ| ਤਚ੍ਚ ਪਕ੍ਵਂ ਹਿਧ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਹਿਤਮ੍| ਉਸ੍ਣਾਮੁਦਕਂ ਦੀਪਨਮਾਮਦੋਸਪਾਚਨਮ੍| ਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਲਘੁ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਞ੍ਚ| ਤਪ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਪਾਸਾਣਾਦਿਭਿਸ੍ਤਾਪਿਤਂ ਤਤ੍ਕਾਲੋਸ੍ਣਂ ਸ਼ੀਤਮੇਵ ਵਾ ਪੀਤਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਂ ਤਸ੍ਣਘ੍ਨਞ੍ਹ੍ਚ| ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੀਤਲਂ ਲਘੁਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਃ, ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਚ ਪਥ੍ਯਮ੍| ਉਤ੍ਤਰਤ੍ਰ ਸ਼ੀਤਸ੍ਯ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕੋਪਹੇਤੁਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤੇਃ| ਵਾਤੇ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਕਫੇ ਚ ਨ ਪਥ੍ਯਮ੍|| ੧੯||
Adhikarana paryuShitajalaguNAH (20) · Śloka 20
ਤੋਯਂ ਵਹ੍ਨਿਗੁਣਭ੍ਰਸ੍ਟਂ ਪਾਕੇਮ੍ਲਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤ੍| ਭਵੇਤ੍ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਤਚ੍ਚ............................||੨੦||
तोयं वह्निगुणभ्रष्टं पाकेऽम्लं सर्वदोषकृत्| भवेत्पर्युषितं तच्च............................||२०||
🔊 Audio coming soon
ਤਚ੍ਚ ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੀਤਲਂ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਵਿਗਤਾਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਸਦ੍ਵਹ੍ਨਿਗੁਣਾਲ੍ਲਘੁਤ੍ਵਦੀਪਨੀਯਤ੍ਵਾਦਿਤਃ ਭ੍ਰਸ੍ਟਂ ਰਹਿਤਂ ਭਵਤਿ| ਅਮ੍ਲਵਿਪਾਕਂ ਦੋਸਕਰਞ੍ਚ||੨੦||
Adhikarana himakarajalaguNAH (21) · Śloka 21
...............................ਤੋਯਂ ਹਿਮਕਰੋਦ੍ਭਵਮ੍| ਅਤਿਸ਼ੈਤ੍ਯਗੁਰੁਸ੍ਥੈਰ੍ਯਸਙ੍ਘਾਤੈਃ ਕਫਵਾਤਕਤ੍||੨੧||
...............................तोयं हिमकरोद्भवम्| अतिशैत्यगुरुस्थैर्यसङ्घातैः कफवातकृत्||२१||
🔊 Audio coming soon
ਹਿਮਕਰਸ੍ਰੁਤਂ ਤੋਯਮਤਿਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਤ੍|| ੨੧||
Adhikarana candrakAntajalaguNAH (22) · Śloka 22
ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਨ੍ਤਭਵਂ ਰਕ੍ਸੋਵਿਸਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍| ਦਸ੍ਟਿਮੇਧਾਵਪੁਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਰਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਹਿਮਂ ਲਘੁ||੨੨||
चन्द्रकन्तभवं रक्षोविषपित्तज्वरापहम्| दृष्टिमेधावपुस्थैर्यकरं स्वादु हिमं लघु||२२||
🔊 Audio coming soon
ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਾਨ੍ਤਮਣਿਸ੍ਰੁਤਂ ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮ੍|| ੨੨||
Adhikarana nArikelodakaguNAH (23) · Śloka 23
ਨਾਰਿਕੇਲੋਦਕਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਵਸ੍ਯਂ ਹਿਮਂ ਲਘੁ| ਤਸ੍ਣਾਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਹਰਂ ਦੀਪਨਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਮ੍||੨੩||
नारिकेलोदकं स्निग्धं स्वादु वृष्यं हिमं लघु| तृष्णापित्तानिलहरं दीपनं बस्तिशोधनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
ਨਾਰਿਕੇਲਾਨ੍ਤਰ੍ਜਾਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮ੍|| ੨੩||
Adhikarana jalAnAM varAvaratve (24) · Śloka 24
ਦ੍ਵਯਂ ਵਾਰਿ ਵਰਂ ਵਰ੍ਸੇ ਨਾਦੇਯਮਵਰਂ ਪਰਮ੍||੨੪||
द्वयं वारि वरं वर्षे नादेयमवरं परम्||२४||
🔊 Audio coming soon
ਵਰ੍ਗਾਰ੍ਥਮੁਪਸਂਹਰਤਿ-ਵਰ੍ਸਕਾਲੇ ਆਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਂ ਜਲਮਤ੍ਯਨ੍ਤਪਥ੍ਯਂ ਨਦੀਗਹੀਤਮਪਥ੍ਯਮ੍|| ੨੪|| ਇਤਿ ਤੋਯਵਰ੍ਗਃ
Adhikarana (2) kShIravargaH kShIrabhedAH kShIrasAmAnyaguNAH (26) · Śloka 26
ਗਵ੍ਯਂ ਮਾਹਿਸਮਾਜਂ ਚ ਕ੍ਰਾਰਭਂ ਸ੍ਤ੍ਰੈਣਮਾਵਿਕਮ੍| ਐਭਮੈਕਸ਼ਫਂ ਚੇਤਿ ਕ੍ਸੀਰਮਸ੍ਟਵਿਧਂ ਸ੍ਮਤਮ੍||੨੫|| ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੋਜਸ੍ਯਂ ਧਾਤੁਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਸ੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਪ੍ਰਾਯਃ ਪਯੋ......................................||੨੬||
गव्यं माहिषमाजं च क्रारभं स्त्रैणमाविकम्| ऐभमैकशफं चेति क्षीरमष्टविधं स्मृतम्||२५|| स्वादुपाकरसं स्निग्धमोजस्यं धातुवर्धनम्| वातपित्तहरं वृष्यं स्लेष्मलं गुरु शीतलम्| प्रायः पयो......................................||२६||
🔊 Audio coming soon
ਤੋਯਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਾਣ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ- ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਮਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕ੍ਸੀਰਜਾਤਂ ਮਧੁਰਰਸਂ ਮਧੁਰਵਿਪਾਕਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਓਜਸੇ ਹਿਤਮੋਜਸ੍ਯਮ੍| ਓਜੋ ਨਾਮ ਧਾਤੁਸਾਰਭੂਤਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਮ੍ (ਸੂ੦ਅ੦-੯)| ਵਸ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਖ੍ਯਧਾਤੁਵਦ੍ਧ੍ਯਤਿਸ਼ਯਸ੍ਤ੍ਰੀਗਮਨਸ਼ਕ੍ਤਤਾ ਚੋਕ੍ਤਾ| ਪ੍ਰਾਯੋ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਮੇਵਂਵਿਧਂ ਪਯ ਇਤਿ|| ੨੬||
Adhikarana sagokShIraM kShIrANAM guNAH (27) · Śloka 27
..........ਤ੍ਰ ਗਵ੍ਯਂ ਤੁ ਜੀਵਨੀਯਂ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਹਿਤਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਬਲ੍ਯਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਕਰਂ ਸਰਮ੍| ਸ਼੍ਰਮਭ੍ਰਮਮਦਾਲਕ੍ਸ੍ਮੀਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਤਿਤਟ੍ਕ੍ਸੁਧਃ| ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍||੨੭||
..........ऽत्र गव्यं तु जीवनीयं रसायनम्| क्षतक्षीणहितं मेध्यं बल्यं स्तन्यकरं सरम्| श्रमभ्रममदालक्ष्मीश्वासकासातितृट्क्षुधः| जीर्णज्वरं मूत्रकृच्छ्रं रक्तपित्तं च नाशयेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਪਯੋਗੁਣਸਙ੍ਕੀਰ੍ਤਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਗਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕ੍ਰਿਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਕ੍ਤਗੁਣਵਿਪਰੀਤੋ ਯੋ ਵਿਸ਼ੇਸਗੁਣਃ ਸੋਪਵਾਦੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ| ਅਥ ਚੇਤ੍ਸਦਸ਼ਃ ਸ ਤਸ੍ਯੈਵੋਪਬਂਹਕਃ| ਗਵ੍ਯਨ੍ਤੁ ਜੀਵਨੀਯਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਜੀਵਨੀਯਂ ਸੌਮ੍ਯਧਾਤੁਵਦ੍ਧਿਕਰਮ੍| ਰਸਾਯਨਮਿਵ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਪ੍ਰਾਣਸਨ੍ਧਾਰਕਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ਼ਸ੍ਤਰਸਾਦਿਧਾਤੁਲਾਭੋਪਾਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ| ਉਰਃ ਕ੍ਸਤਯੁਕ੍ਤਾਯ ਕ੍ਸੀਣਾਯ ਚ ਹਿਤਮ੍| ਕ੍ਸੀਣਃ ਕ੍ਸੀਣਧਾਤੁਃ| ਮੇਧਾਯੈ ਬੁਧ੍ਯੈ ਹਿਤਂ ਮੇਧ੍ਯਮ੍| ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਞ੍ਚ ਸ੍ਤਨ੍ਯਵਦ੍ਧਿਂ ਕਰੋਤਿ| ਸਰਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਨੈਕਤ੍ਰ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਸ਼੍ਰਮਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍|| ੨੭||
Adhikarana mAhiShakShIraguNAH (28) · Śloka 28
ਹਿਤਮਤ੍ਯਗ੍ਨ੍ਯਨਿਦ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਗਰੀਯੋ ਮਾਹਿਸਂ ਹਿਮਮ੍||੨੮||
हितमत्यग्न्यनिद्रेभ्यो गरीयो माहिषं हिमम्||२८||
🔊 Audio coming soon
ਮਾਹਿਸਂ ਪਯੋਤ੍ਯਗ੍ਨ੍ਯੀਨਾਮਨਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਹਿਤਮ੍ ਪਥ੍ਯਮ੍| ਅਤਿਗੁਰੁ ਚ| ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਚ ਹਿਮਮ੍|| ੨੮||
Adhikarana AjakShIraguNAH (29) · Śloka 29
ਅਲ੍ਪਾਮ੍ਬੁਪਾਨਵ੍ਯਾਯਾਮਕਟੁਤਿਕ੍ਤਾਸ਼ਨੈਰ੍ਲਘੁ| ਆਜਂ ਸ਼ੋਸਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਜਿਤ੍||੨੯||
अल्पाम्बुपानव्यायामकटुतिक्ताशनैर्लघु| आजं शोषज्वरश्वासरक्तपित्तातिसारजित्||२९||
🔊 Audio coming soon
ਅਜਾਨਾਂ ਪਯਃ ਅਲ੍ਪਾਮ੍ਬੁਪਾਨਾਦਿਹੇਤੋਰ੍ਲ੍ਘੁ| ਹੇਤੁਕੀਰ੍ਤਨਮਸ੍ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯਾ ਅਪ੍ਯੇਵਂ ਹੇਤੁਯੁਕ੍ਤਾਯਾ ਜਾਤੇਃ ਕ੍ਸੀਰਲਘੁਤ੍ਵਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਏਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਾਯਾਸ਼੍ਚ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਲਭ੍ਯਮ੍| ਅਜਾਨਾਂ ਤੁ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਮ੍ਬੁਪਾਨਾਦਿਸ੍ਵਭਾਵਃ| ਅਨ੍ਯਾਸਾਨ੍ਤੁ ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ| ਏਤਚ੍ਚਾਜਂ ਸ਼ੋਸਾਣਾਦਿਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍|| ੨੯||
Adhikarana uShTrIkShIraguNAH (30) · Śloka 30
ਈਸ੍ਦ੍ਰੁਕ੍ਸੋਸ੍ਣਲਵਣਮੌਸ੍ਟ੍ਰਿਕਂ ਦੀਪਨਂ ਲਘੁ| ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਵਾਤਕਫਾਨਾਹਕਮਿਸ਼ੋਫੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍||੩੦||
ईष्द्रुक्षोष्णलवणमौष्ट्रिकं दीपनं लघु| शस्तं वातकफानाहकृमिशोफोदरार्शसाम्||३०||
🔊 Audio coming soon
ਔਸ੍ਟ੍ਰਮੇਵੌਸ੍ਟ੍ਰਕਂ ਕ੍ਸੀਰਮੀਸਦ੍ਰੂਕ੍ਸਮੀਸਤ੍ ਲਵਣਮੀਸਦੁਸ੍ਣਮ੍| ਦੀਪਨਂ ਲਘੁ ਚ| ਵਾਤਸ੍ਲੇਸ੍ਮਾਦ੍ਯਾਰ੍ਤਾਨਾਞ੍ਚ ਪਥ੍ਯਮ੍|| ੩੦||
Adhikarana mAnuShakShIraguNAH (31) · Śloka 31
ਮਾਨੁਸਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਸਗਭਿਘਾਤਾਕ੍ਸੀਰੋਗਜਿਤ੍| ਤਰ੍ਪਣਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨੈਰ੍ਨਸ੍ਯੇਰਹਦ੍ਯਂ ਤੂਸ੍ਣਮਾਵਿਕਮ੍||੩੧||
मानुषं वातपित्तासृगभिघाताक्षीरोगजित्| तर्पणाश्च्योतनैर्नस्येरहृद्यं तूष्णमाविकम्||३१||
🔊 Audio coming soon
ਮਾਨੁਸਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾਤੇਨ ਪਿਤ੍ਤੇਨਾਸਜਾ ਅਭਿਘਾਤੇਨ ਚੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਚਕ੍ਸੂਰੋਗਾਣਾਂ ਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਕਥਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ-ਤਰ੍ਪਣੇਨਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨੇਨ ਨਸ੍ਯੇਨ ਚ| ਏਤਾਨਿ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਸ੍ਥਾਨੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਾਨਿ|| ੩੧||
Adhikarana AvikShIraguNAH (32) · Śloka 32
ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਹਰਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਪਿਤ੍ਤਕਫਪ੍ਰਦਮ੍||੩੨||
वातव्याधिहरं हिध्माश्वासपित्तकफप्रदम्||३२||
🔊 Audio coming soon
ਆਵਿਕਮਹਦ੍ਯਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਵਿਨਾਸ਼ਨਂ ਹਿਧ੍ਮਾਦਿਕਰਞ੍ਚ|
Adhikarana hastinIkShIraguNAH (33) · Śloka 33
ਹਸ੍ਤਿਨ੍ਯਾਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਦ੍ਵਾਢਮੁਸ੍ਣਂ ਤ੍ਵੈਕਸ਼ਫਂ ਲਘੁ||੩੩||
हस्तिन्याः स्थैर्यकृद्वाढमुष्णं त्वैकशफं लघु||३३||
🔊 Audio coming soon
ਹਸ੍ਤਿਨ੍ਯਾਃ ਪਯੋ ਬਾਢਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਤ੍|| ੩੩||
Adhikarana EkashaPakShIraguNAH (34) · Śloka 34
ਸ਼ਖਾਵਾਤਹਰਂ ਸਾਮ੍ਲਲਵਣਂ ਜਡਤਾਕਰਮ੍||੩੪||
शखावातहरं साम्ललवणं जडताकरम्||३४||
🔊 Audio coming soon
ਏਕਸ਼ਫਸ੍ਯੇਦਮੈਕਸ਼ਫਂ ਪਯਃ ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਤਹਰਮਮਧੁਰਰਸਮੀਸ਼ਦਮ੍ਲਲਵਣੇਨ ਚ ਰਸੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਜਾਡ੍ਯਕਰਂ ਚ| ਏਕਵਿਭਾਗਃ ਖੁਰੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਕਸ਼ਫਃ ਅਸ਼੍ਵਗਰ੍ਦਭਾਦਿਃ| ਸ਼ਾਖਾ ਰਕ੍ਤਾਦਯੋ ਧਾਤਵਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਵਾਤਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਜਾਡ੍ਯਂ ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ|| ੩੪||
Adhikarana Ama-shRuta-dhAroShNapayoguNAH (35) · Śloka 35
ਪਯੋਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਗੁਰ੍ਵਾਮਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ਤਮਤੋਨ੍ਯਥਾ| ਵਿਨਾ ਤੁ ਵਨਿਤਾਸ੍ਤਨ੍ਯਮਾਮੇਵ ਤੁ ਤਦ੍ਧਿਤਮ੍| ਭਵੇਦ੍ ਗਰੀਯੋਤਿਸ਼ਤਂ ਧਾਰੋਸ੍ਣਮਮਤੋਪਮਮ੍||੩੫||
पयोऽभिष्यन्दि गुर्वामं युक्त्या शृतमतोऽन्यथा| विना तु वनितास्तन्यमामेव तु तद्धितम्| भवेद् गरीयोऽतिशृतं धारोष्णममृतोपमम्||३५||
🔊 Audio coming soon
ਆਮਪਕ੍ਵਂ ਪਯਃ ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਗੁਰੁ ਚ| ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਮਾਲਿਨ੍ਯੇਨ ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਕਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ਤਂ ਪਯਃ ਆਮਾਦ੍ਵਿਪਰੀਤਂ ਨਾਤਿਸ਼ਤਂ ਨ ਸ੍ਵਲ੍ਪਸ਼੍ਰਤਮਿਤਿ ਯੁਕ੍ਤਿਃ| ਅਤਿਸ਼ਤਞ੍ਚਾਤਿਗੁਰੁ| ਧਾਰੋਸ੍ਣਮਮਤੋਪਮਂ ਪਥ੍ਯਤ੍ਵੇਨ|| ੩੫||
Adhikarana AhAradivashena kShIrAdInAM lAghavagauravam (36) · Śloka 36
ਪਿਣ੍ਯਾਕਾਮ੍ਲਾਸ਼ਿਨੀਨਾਨ੍ਤੁ ਗੁਰ੍ਵਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਤਦ੍ਭਸ਼ਮ੍| ਅਚੇਸ੍ਟਯਾ ਚ ਪ੍ਰਾਦੋਸਾਦ੍ ਗਰੀਯਃ ਸ੍ਮਤਮੌਸਸਮ੍| ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤੇਨ ਲਘਿਮਾ ਚੇਸ੍ਟਾਵਤ੍ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਵਪਿ| ਹ੍ਰਤ੍ਵੇਸੁ ਚਾਤਿਦੇਹੇਭ੍ਯੋ ਮਾਂਸੇਸ੍ਵਪ੍ਯੇਵਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੩੬||
पिण्याकाम्लाशिनीनान्तु गुर्वभिष्यन्दि तद्भृशम्| अचेष्टया च प्रादोषाद् गरीयः स्मृतमौषसम्| व्याख्यातस्तेन लघिमा चेष्टावत्प्रकृतिष्वपि| ह्रत्वेषु चातिदेहेभ्यो मांसेष्वप्येवमादिशेत्||३६||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਨਿਸ੍ਪੀਡਿਤਰਸਂ ਤਿਲਾਦਿ| ਅਮ੍ਲਰਸਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਹ੍ਚਿਦ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸੀਰਯੋਨਯ ਅਸ਼੍ਨਨ੍ਤਿ ਤਾਸਾਂ ਪਯੋਤਿਗੁਰ੍ਵਤ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਚ| ਪ੍ਰਦੋਸੇ ਅਪਰਾਹ੍ਣੇ ਗਹੀਤਂ ਯਤ੍ਪਯਃ ਤਦਪੇਕ੍ਸਯਾ ਔਸਸਂ ਪ੍ਰਭਾਤਗਹੀਤਮਤਿਗੁਰੁ| ਕੁਤਃ? ਚੇਸ੍ਟਾਰਹਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਨ ਕਦਾਚਿਚ੍ਚੇਸ੍ਟਾ ਭਵਤਿ| ਅਤ ਔਸਸਂ ਗੁਰੁ| ਦਿਵਾ ਚ ਧਾਵਨਪ੍ਲਵਨਾਦਿਕਯਾ ਚੇਸ੍ਟਯਾ ਪ੍ਰਾਦੋਸਂ ਲਘੁ| ਅਨਯਾ ਚ ਦਿਸ਼ਾ ਚੇਸ੍ਟਾਵਤ੍ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਵਪਿ ਲਘਿਮਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਃ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ-ਭਵਤਿ ਚੇਸ੍ਟਾਸ੍ਵਭਾਵੇਸੁ ਹਰਿਣਾਦਿਸੁ ਲਘੁ| ਅਚੇਸ੍ਟਾਸ੍ਵਭਾਵੇਸੁ ਸੂਕਰਾਦਿਸੁ ਗੁਰੁ| ਅਤਿਦੇਹਾਨ੍ਮਹਾਭੋਗਸ਼ਰੀਰਾਨਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸ੍ਵਲ੍ਪਭੋਗਸ਼ਰੀਰੇਸੁ ਲਘੁ ਪਯਃ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਪਯਃਸੁ ਯਾਵਨ੍ਮਾਂਸੇਸੁ ਅਪਿ ਚੇਸ੍ਟਾਸ੍ਵਲ੍ਪਤ੍ਵਬਂਹਤ੍ਵਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਗੁਰੁਲਾਘਵਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍|
Adhikarana dadhiguNAH (37) · Śloka 37
ਅਮ੍ਲਪਾਕਰਸਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਗੁਰੂਸ੍ਣਂ ਦਧਿ ਵਾਤਜਿਤ੍| ਮੇਦਃਸ਼ੁਕ੍ਰਬਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਗ੍ਨਿਸ਼ੋਫਕਤ੍| ਰੋਚਿਸ੍ਣੁ ਸ਼ਸ੍ਤਮਰੁਚੌ ਸ਼ੀਤਕੇ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ| ਪੀਨਸੇ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੇ ਚ ਰੂਕ੍ਸਂ ਤੁ ਗ੍ਰਹਣੀਗਦੇ||੩੭||
अम्लपाकरसं ग्राहि गुरूष्णं दधि वातजित्| मेदःशुक्रबलश्लेष्मपित्तरक्ताग्निशोफकृत्| रोचिष्णु शस्तमरुचौ शीतके विषमज्वरे| पीनसे मूत्रकृच्छ्रे च रूक्षं तु ग्रहणीगदे||३७||
🔊 Audio coming soon
ਦਧਿ ਤ੍ਵਮ੍ਲਵਿਪਾਕਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਰੋਚਿਸ੍ਣੁ ਸਾਧੁ ਰੋਚਤੇ| ਅਰੁਚੌ ਪਥ੍ਯਮ੍| ਅਨ੍ਯਦਪ੍ਯਾਹਾਰਂ ਰੋਚਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੀਤਕੇ ਸ਼ੀਤਪੂਰ੍ਵਕੇ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ ਸਨ੍ਤਤਕਾਦੌ ਪਥ੍ਯਮ੍| ਪੀਨਸੋ ਨਾਸਾਸ੍ਤ੍ਰਾਵਃ| ਰੂਕ੍ਸਨ੍ਤੂਦ੍ਧਤਸਾਰਂ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੇ ਹਿਤਮ੍|| ੩੭||
Adhikarana dadhyupayoge niyamAH niyamasya ulla~gghane hAnishca (38) · Śloka 38
ਨੈਵਾਦ੍ਯਾਨ੍ਨਿਸ਼ਿ ਨੈਵੋਸ੍ਣਂ ਵਸਨ੍ਤੋਸ੍ਣਸ਼ਰਤ੍ਸੁ ਨ| ਨਾਮੁਦ੍ਗਸੂਪਂ ਨਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਨਾਘਤਂ ਨਾਸਿਤੋਪਲਮ੍| ਨ ਚਾਨਾਮਲਕਂ ਨਾਪਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨੋ ਮਨ੍ਦਮਨ੍ਯਥਾ| ਜ੍ਵਰਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤ ਵੀਸਰ੍ਪਕੁਸ੍ਠਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਪ੍ਰਦਮ੍||੩੮||
नैवाद्यान्निशि नैवोष्णं वसन्तोष्णशरत्सु न| नामुद्गसूपं नाक्षौद्रं नाघृतं नासितोपलम्| न चानामलकं नापि नित्यं नो मन्दमन्यथा| ज्वरासृक्पित्त वीसर्पकुष्ठपाण्ड्वामयप्रदम्||३८||
🔊 Audio coming soon
ਤਚ੍ਚ ਦਧਿ ਰਾਤ੍ਰੌ ਨ ਭੋਜ੍ਯਮ੍| ਏਵਕਾਰੋ ਰਾਤ੍ਰਾਵੁਸ੍ਣਂ ਚਾਤ੍ਯਨ੍ਤਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਯ| ਵਸਨ੍ਤਗ੍ਰੀਸ੍ਮਸ਼ਰਤ੍ਸੁ ਨ ਭੋਜ੍ਯਂ, ਨ ਚ ਮੁਦ੍ਗਸੂਪਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮੇਨ ਰਹਿਤਮ੍| ਨਾਪਿ ਨਿਤ੍ਯਂ, ਸਾਤਤ੍ਯੇਨ ਨ ਭੋਜ੍ਯਂ, ਨ ਚ ਮਨ੍ਦਮਜਾਤਮ੍| ਏਵਂ ਚ ਸਤਿ ਯਦਿ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸੋਵਸ਼੍ਯਂ ਜ੍ਵਰਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ|| ੩੮||
Adhikarana takraguNAH takravarjyAH (39) · Śloka 39
ਤਕ੍ਰਂ ਲਘੁ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਂ ਦੀਪਨਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍| ਸ਼ੋਫੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋ- ਗ੍ਰਹਣੀ- ਦੋਸ- ਮੂਤ੍ਰ- ਗ੍ਰਹਾਰੁਚੀਃ| ਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀਹਘਤਵ੍ਯਾਪਦ੍ਗਰਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਾਞ੍ਜਯੇਤ੍| ਨੈਵਂ ਤਕ੍ਰਂ ਕ੍ਸਤੇ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨੋਸ੍ਣਕਾਲੇ ਨ ਦੁਰ੍ਬਲੇ| ਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭ੍ਰਮਦਾਹੇਸੁ ਨ ਰੋਗੇ ਰਕ੍ਤਪੈਤ੍ਤਿਕੇ||੩੯||
तक्रं लघु कषायाम्लं दीपनं कफवातजित्| शोफोदरार्शो- ग्रहणी- दोष- मूत्र- ग्रहारुचीः| गुल्मप्लीहघृतव्यापद्गरपाण्ड्वामयाञ्जयेत्| नैवं तक्रं क्षते दद्यान्नोष्णकाले न दुर्बले| न मूर्च्छाभ्रमदाहेषु न रोगे रक्तपैत्तिके||३९||
🔊 Audio coming soon
ਤਕ੍ਰਂ ਦਣ੍ਡੇਨ ਮਥਿਤਾਦ੍ਦਧ੍ਨਃ ਉਦ੍ਧਤੇ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹੇ| ਤਤ੍ਤਕ੍ਰਂ ਲਘੁਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਘਤਵ੍ਯਾਪਤ੍ ਘਤਸ੍ਯਾਤਿਪਾਨਾਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਰੋਗਃ| ਗਰਃ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਃ(ਉ੦ਨ੦ਅ੦-੪੦)|| ੩੯||
Adhikarana mastuguNAH (40) · Śloka 40
ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਸ੍ਤੁ ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਸ਼੍ਸ਼ੋਧਿ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਜਿਲ੍ਲਘੁ||੪੦||
तद्वन्मस्तु स्त्रोतश्शोधि विष्टम्भजिल्लघु||४०||
🔊 Audio coming soon
ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਕ੍ਰਵਤ੍ ਗੁਣੈਰ੍ਮਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ, ਮਸ੍ਤੁਨਃ ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਃਸ਼ੋਧਕਤ੍ਵੇਨ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਨਾਸ਼ਕਤ੍ਵੇਨ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਤਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਸ਼੍ਸ਼ੋਧਕਤ੍ਵੇਪਿ ਮਸ੍ਤੁਨੋਤਿਸ਼ਯਃ|| ੪੦||
Adhikarana navanItaguNAH (41) · Śloka 41
ਸ਼ੀਤਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਂ ਨਵਨੀਤਂ ਨਵੋਦ੍ਧਤਮ੍| ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ੋਰ੍ਦਿਤਪਿਤ੍ਤਾਸਗ੍ਵਾਤਜਿਦ੍ ਗ੍ਰਾਹਿ ਦੀਪਨਮ੍||੪੧||
शीतं स्वादु कषायाम्लं नवनीतं नवोद्धृतम्| यक्ष्मार्शोऽर्दितपित्तासृग्वातजिद् ग्राहि दीपनम्||४१||
🔊 Audio coming soon
ਨਵੋਦ੍ਧਤਂ ਸਦ੍ਯ ਉਦ੍ਧਤਂ ਨਵਨੀਤਂ, ਸ਼ੀਤਂ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਂ ਮਧੁਰਂ ਚ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਤ੍ਵੇਨ ਚ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾਦਿਨਾਸ਼ਨਂ ਸਂਗ੍ਰਾਹਿ ਯਦ੍ ਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਭਾਵਾਨ੍ਪਿਣ੍ਡੀਕਰੋਤਿ|| ੪੧||
Adhikarana kShIroddhRutanavanItaguNAH (42) · Śloka 42
ਕ੍ਸੀਰੋਦ੍ਭਵਂ ਤੁ ਸਂਗ੍ਰਾਹਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਕ੍ਸਿਰੋਗਜਿਤ੍||੪੨||
क्षीरोद्भवं तु संग्राहि रक्तपित्ताक्षिरोगजित्||४२||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੀਰੋਦ੍ਭਵਨਵਨੀਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਕ੍ਸਿਰੋਗਂ ਨਾਸ਼ਯਤਿ ਸਂਗ੍ਰਾਹਿ ਚ| ਕ੍ਸੀਰੋਦ੍ਭਵਂ ਯਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਮੇਵ ਮਥਿਤ੍ਵੋਤ੍ਪਾਦਿਤਮ੍|| ੪੨||
Adhikarana GRutaguNAH (43) · Śloka 43
ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਧੀਸ੍ਮਤਿਮੇਧਾਗ੍ਨਿਬਲਾਯੁਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਚਕ੍ਸੁਸਾਮ੍| ਬਾਲਵਦ੍ਧਪ੍ਰਜਾਕਾਨ੍ਤਿਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਸ੍ਵਰਾਰ੍ਥਿਨਾਮ੍| ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਪਰੀਸਰ੍ਪਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਗ੍ਲਪਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਵਿਸੋਨ੍ਮਾਦਸ਼ੋਸਾਲਕ੍ਸ੍ਮੀਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍| ਸ੍ਨੋਹਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਂ ਸ਼ੀਤਂ ਵਯਸਃਸ੍ਥਾਪਨਂ ਘਤਮ੍| ਸਹਸ੍ਰਵੀਰ੍ਯਂ ਵਿਧਿਭਿਃ ਸ਼ਤਂ ਕਰ੍ਮਸਹਸ੍ਰਕਤ੍||੪੩||
शस्तं धीस्मृतिमेधाग्निबलायुः शुक्रचक्षुषाम्| बालवृद्धप्रजाकान्तिसौकुमार्यस्वरार्थिनाम्| क्षतक्षीणपरीसर्पशस्त्राग्निग्लपितात्मनाम्| वातपित्तविषोन्मादशोषालक्ष्मीज्वरापहम्| स्नोहानामुत्तमं शीतं वयसःस्थापनं घृतम्| सहस्रवीर्यं विधिभिः शृतं कर्मसहस्रकृत्||४३||
🔊 Audio coming soon
ਘਤਂ ਤੁ ਧੀਪ੍ਰਭਤੀਨਾਮਗ੍ਨਿਗ੍ਲਪਿਤਾਤ੍ਮਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਹਿਤਮ੍| ਧੀਃ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵਸ੍ਤੁਗ੍ਰਹਣੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਮੇਧਾ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਵਸ੍ਤੁਵਿਵੇਕਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਪ੍ਰਜਾਦ੍ਯਰ੍ਥਿਨਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਜਾ ਅਪਤ੍ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸਫਲਤਾਕਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਯਃਸ੍ਥਾਪਨਂ ਜਰਯਾ ਵਿਨਾ ਵਯਃਸ੍ਥਾਪਯਤੀਤਿ ਵਯਃਸ੍ਥਾਪਨਮ੍| ਸਹਸ੍ਰਵੀਰ੍ਯਮਨੇਕਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਤਥਾ ਵਿਧਿਭਿਃ ਵਿਧਾਨੈਃ ਨਾਨਾਵਿਧਾਭਿਃ ਯੋਜਨਾਭਿਃ| ਕਰ੍ਮਸਹਸ੍ਰਕਤ੍ ਅਨੇਕਕਾਰ੍ਯਕਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੪੩||
Adhikarana purANaGRutaguNAH (44) · Śloka 44
ਮਦਾਪਸ੍ਮਾਰਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਸ਼ਿਰਃਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਯੋਨਿਜਾਨ੍| ਪੁਰਾਣਂ ਜਯਤਿ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਮ੍| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚਾਧਿਕਾਨ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ ਗੁਣਾਂਸ੍ਤਦਮਤੋਪਮਮ੍||੪੪||
मदापस्मारमूर्च्छायशिरःकर्णाक्षियोनिजान्| पुराणं जयति व्याधीन् व्रणशोधनरोपणम्| पूर्वोक्तांश्चाधिकान्कुर्याद् गुणांस्तदमृतोपमम्||४४||
🔊 Audio coming soon
ਤਚ੍ਚ ਘਤਂ ਪੁਰਾਣਮਤੀਤਬਹੁਕਾਲਂ ਮਦਾਦੀਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਜਯਤਿ| ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸ਼ੋਧਯਤਿ| ਵ੍ਰਣਾਂਸ਼੍ਚ ਰੋਪਯਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਪੁਰਾਣਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯਘਤੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਗੁਣਾਨਾਧਿਕ੍ਯੇਨ ਕਰੋਤਿ| ਅਮਤੋਪਮਞ੍ਚ|| ੪੪||
Adhikarana GRutamaNDaguNAH (45) · Śloka 45
ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਘਤਮਣ੍ਡੋਪਿ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ੍ਤਨੁਸ਼੍ਚ ਸਃ||੪੫||
तद्वच्च घृतमण्डोऽपि रूक्षस्तीक्ष्णस्तनुश्च सः||४५||
🔊 Audio coming soon
ਘਤਮਣ੍ਡੋਪਿ ਘਤਗੁਣਾਨਧਿਕਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਮਤੋਪਮਸ਼੍ਚ ਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵੇਨ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵੇਨ ਤਨੁਤ੍ਵੇਨ ਚਾਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਮਣ੍ਡ ਉਪਰਿਭਵਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਃ||੪੫||
Adhikarana kIlATAdikShIravikAraguNAH (46) · Śloka 46
ਬਲ੍ਯਾਃ ਕੀਲਾਟਕੂਚੀਕਾਤਕ੍ਰਪਿਣ੍ਡਕਮੋਰਟਾਃ| ਸਕ੍ਸੀਰਸ਼ਾਕਪੀਯੂਸਾ ਰੋਚਨਾ ਵਹ੍ਨਿਸਾਦਨਾਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਨਿਦ੍ਰਾਕਫਕਰਾ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਗੁਰੁਦੋਸਲਾਃ||੪੬||
बल्याः कीलाटकूचीकातक्रपिण्डकमोरटाः| सक्षीरशाकपीयूषा रोचना वह्निसादनाः| शुक्रनिद्राकफकरा विष्टम्भिगुरुदोषलाः||४६||
🔊 Audio coming soon
ਕੀਲਾਟਾਦਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕ੍ਸੀਰਵਿਕਾਰਾਃ ਤਦ੍ਵਿਕਤਿਵਿਕਾਰਾਸ਼੍ਚ| ਬਲਕਰਾ ਰੂਚ੍ਯਾਃ ਅਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਨਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦਿਕਰਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨੋ ਗੁਰਵੋ ਦੋਸਲਾਸ਼੍ਚ| ਦੋਸਲਾ ਅਪਥ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਵਿਕਾਰਕਾਰਿਣਃ| ਕੀਲਾਟਾਃ ਤਕ੍ਰਾਦਿਕਤਾਃ| ਕੂਚੀਕਾਃ ਕ੍ਸੀਰਕੀਲਾਟਿਕਾਃ| ਮੋਰਟਃ ਕ੍ਸੀਰਸਦਸ਼ਃ ਕੀਲਾਟਿਕਃ| ਪੀਡਨ ਉਤ੍ਤਰਾਪਥੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਘਨਵਸ੍ਤ੍ਰਬਦ੍ਧਂ ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਰੁਤਦ੍ਭਾਗਂ ਪਿਣ੍ਡੀਭੂਤਂ ਤਕ੍ਰਂ ਤਕ੍ਰਪਿਣ੍ਡਕਃ ਕ੍ਸੀਰਸ਼ਾਕਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ, ਪੀਯੂਸਂ ਸਦ੍ਯਃਪ੍ਰਸੂਤਾਯਾਃ ਕ੍ਸੀਰਕਤਮ੍ ਦਧਿ|| ੪੬||
Adhikarana dadhighRutAdInAM kShIraguNAtideshaH (47) · Śloka 47
ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦਧਿਘਤਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਦੋਸਾਨ੍ ਯਥਾ ਪਯਃ||੪੭||
विद्याद्दधिघृतादीनां गुणदोषान् यथा पयः||४७||
🔊 Audio coming soon
ਦਧਿਘਤਾਨਾਞ੍ਚ ਪਯੋਗੁਣਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਗੁਣਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਤੇਨ ਏਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਯਥਾ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਕ੍ਸੀਰਗੁਣਾ ਉਕ੍ਤਾਃ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਦਧ੍ਯਾਦਿਗੁਣਾ ਅਪਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਾਕਾਂਕ੍ਸਾਯਾਂ ਤੁ ਦਧ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸਤ੍ਸ੍ਵਪਿ ਪ੍ਰਕਤਿਭੂਤਕ੍ਸੀਰਗੁਣਾਨ੍ਵਯੋਪਿ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ|| ੪੭||
Adhikarana varAvarakShIraghRute (48) · Śloka 48
ਗਵ੍ਯੇ ਕ੍ਸੀਰਘਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੇ ਨਿਨ੍ਦਿਤੇ ਚਾਵਿਸਮ੍ਭਵੇ||੪੮||
गव्ये क्षीरघृते श्रेष्ठे निन्दिते चाविसम्भवे||४८||
🔊 Audio coming soon
ਵਰ੍ਗਾਰ੍ਥਂ ਨਿਰ੍ਧਾਰਯਤਿ-ਕ੍ਸੀਰਂ ਘਤਂ ਚ ਗਵ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍| ਆਵਿਕਂ ਨਿਨ੍ਦਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਕ੍ਸੀਰਘਤਯੋਰੇਵ ਗ੍ਰਹਣਮ੍|| ੪੮|| (੩) ਇਕ੍ਸੁਵਰ੍ਗਃ
Adhikarana (3) ikShuvargaH ikShurasaguNAH (49) · Śloka 49
ਇਕ੍ਸੋਃ ਰਸੋ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਬਂਹਣਃ ਕਫਮੂਤ੍ਰਕਤ੍| ਵਸ੍ਯਃ ਸ਼ੀਤਃ ਪਵਨਜਿਤ੍ ਭੁਕ੍ਤੇ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਨਃ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਃ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸੋ ਸਰਃ|੪੯|
इक्षोः रसो गुरुः स्निग्धो बृंहणः कफमूत्रकृत्| वृष्यः शीतः पवनजित् भुक्ते वातप्रकोपनः| रक्तपित्तप्रशमनः स्वादुपाकरसो सरः|४९|
🔊 Audio coming soon
ਇਕ੍ਸੁਰਸਵਰ੍ਗੋ ਦ੍ਰਵਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨੋਚ੍ਯਤੇ| ਇਕ੍ਸੋ ਰਸਃ ਸਰਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਃ, ਬਂਹਣੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਃ(ਸੂ੦ਅ੦-੨੮) ਪਵਨਜਿਦ੍ਵਾਤਨਾਸ਼ਨਃ| ਭੁਕ੍ਤੇ ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਪੀਤੋ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਨਃ|| ੪੯||
Adhikarana dantapIDitekShurasaguNAH (49) · Śloka 49
ਸੋਗ੍ਰੇ ਸਲਵਣੋ ਦਨ੍ਤਪੀਡਿਤਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸਮਃ||੪੯||
सोऽग्रे सलवणो दन्तपीडितः शर्करासमः||४९||
🔊 Audio coming soon
ਸ ਚ ਰਸਃ ਅਗ੍ਰੇ ਇਕ੍ਸੋਃ ਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਜਾਤਃ ਸਲਵਣਃ ਈਸਤ੍ ਲਵਣਃ ਦਨ੍ਤਪੀਡਿਤੋਯਨ੍ਤ੍ਰਕਾਲਾਦ੍ਯਨੁਪਹਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਗੁਣੈਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਯਾ ਸਮਃ||੪੯||
Adhikarana yAntrikekShurasaguNAH (50) · Śloka 50
ਮੂਲਾਗ੍ਰਜਨ੍ਤੁਜਗ੍ਧਾਦਿਪੀਡਨਾਨ੍ਮਲਸਙ੍ਕਰਾਤ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲਵਿਧਤ੍ਯਾ ਚ ਵਿਕਤਿਂ ਯਾਤਿ ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕਃ| ਵਿਦਾਹੀ ਗੁਰੁਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀ ਤੇਨਾਸੌ...................||੫੦||
मूलाग्रजन्तुजग्धादिपीडनान्मलसङ्करात्| किञ्चित्कालविधृत्या च विकृतिं याति यान्त्रिकः| विदाही गुरुविष्टम्भी तेनासौ...................||५०||
🔊 Audio coming soon
ਯਸ੍ਤੁ ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕੋ ਯਨ੍ਤ੍ਰਪੀਡਿਤੋ ਮੂਲਾਦਿਮਿਸ਼੍ਰਪੀਡਨਾਤ੍ ਮਲਸਙ੍ਕਰਾਦ੍ਵੈਕਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਤੋਸੌ ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕੋ ਵਿਦਾਹੀ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਕਰਸ਼੍ਚ| ਜਨ੍ਤੁਜਗ੍ਧਃ ਕ੍ਰਿਮਿਭਕ੍ਸਿਤਃ, ਵਿਦਾਹੀ ਸੌਮ੍ਯਭਾਵਵਿਦਹਨਸ਼ੀਲਃ| ਹੇਤੁਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਹੇਤ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਾਭਾਵਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਃ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਦਹਨਸ਼ੀਲਸ੍ਯਾਪਿ ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਨ ਵਿਰੁਦ੍ਧਃ|| ੫੦||
Adhikarana pauNDrakAdInAM guNAH (51) · Śloka 51
.................ਤਤ੍ਰ ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਕਃ| ਸ਼ੈਤ੍ਯਪ੍ਰਸਾਦਮਾਧੁਰ੍ਯੈਰ੍ਵਰਸ੍ਤਮਨੁ ਵਾਂਸ਼ਿਕਃ| ਸ਼ਤਪਰ੍ਵਕਕਾਂਤਾਰਨੈਪਾਲਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਸਕ੍ਸਾਰਾਃ ਸਕਸਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸੋਸ੍ਣਾਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਦਾਹਿਨਃ||੫੧||
.................तत्र पौण्ड्रकः| शैत्यप्रसादमाधुर्यैर्वरस्तमनु वांशिकः| शतपर्वककांतारनैपालाद्यास्ततः क्रमात्| सक्षाराः सकषायाश्च सोष्णाः किञ्चिद्विदाहिनः||५१||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਚੇਕ੍ਸੁਰਸੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਕਃ ਸ਼ੈਤ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤ੍ਵੇਨ ਮਾਧੁਰ੍ਯੇਣ ਚ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ ਸਰ੍ਵੇਕ੍ਸੁਰਸੇਭ੍ਯਃ| ਤਮਨੁ ਵਾਂਸ਼ਿਕਃ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਕਾਦ੍ਧੀਨੋ ਵਾਂਸ਼ਿਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ਤਪਰ੍ਵਕਾਦਯਸ਼੍ਚ ਰਸਾਃ ਕ੍ਰਮਾਦੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਂ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਹੀਨਾਃ| ਤੇ ਚ ਸ਼ਤਪਰ੍ਵਕਾਦਯਃ ਈਸਤ੍ਕ੍ਸਾਰਤ੍ਵੇਨ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਈਸਤ੍ਕਸਾਯਰਸਾ ਈਸਦੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਾਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਦਾਹਿਨਸ਼੍ਚ|| ੫੧||
Adhikarana phANitaguNAH (52) · Śloka 52
ਫਾਣਿਤਂ ਗੁਰ੍ਵਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਚਯਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੋਧਨਂ||੫੨||
फाणितं गुर्वभिष्यन्दि चयकृन्मूत्रशोधनं||५२||
🔊 Audio coming soon
ਫਾਣਿਤਂ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਗੁਡੀਭੂਤਮਿਕ੍ਸੁਰਸਃ| ਤਤ੍ ਗੁਰ੍ਵਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਸਞ੍ਚਯਕਤ੍| ਮੂਤ੍ਰਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਮੂਤ੍ਰਮਤਿਵਾਹਯਤਿ|| ੫੨||
Adhikarana dhautAdiBEdena dhautaguDaguNAH (53) · Śloka 53
ਨਾਤਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰੋ ਧੌਤਃ ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦ੍ਗੁਡਃ| ਪ੍ਰਭੂਤਕਮਿਮਜ੍ਜਾਸਙ੍ਮੇਦੋਮਾਂਸਕਫੋਪਰਃ||੫੩||
नातिश्लेष्मकरो धौतः सृष्टमूत्रशकृद्गुडः| प्रभूतकृमिमज्जासृङ्मेदोमांसकफोऽपरः||५३||
🔊 Audio coming soon
ਗੁਡਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਵਸ਼ੇਨ ਨਿਰ੍ਮਲਃ ਨਾਤਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰ ਈਸਤ੍ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸ਼ਕਚ੍ਚ ਸਜਤਿ ਬਹਿਃ ਕ੍ਸਿਪਤਿ| ਤਥਾ ਅਪਰਃ ਅਧੌਤਃ ਪ੍ਰਭੂਤਾਨ੍ ਕ੍ਰਿਮ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯੁਪਚਾਰਾਤ੍ ਸ ਏਵੋਕ੍ਤਃ|| ੫੩||
Adhikarana purANanavaguDaguNAH (54) · Śloka 54
ਹਦ੍ਯਃ ਪੁਰਾਣਃਪਥ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਵਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਗ੍ਨਿਸਾਦਕਤ੍||੫੪||
हृद्यः पुराणःपथ्यश्च नवः श्लेष्माग्निसादकृत्||५४||
🔊 Audio coming soon
ਸ ਏਵ ਚ ਗੁਡਃ ਪੁਰਾਣੋ ਹਦ੍ਯਃ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਚ ਪਥ੍ਯਃ; ਨਵਸ੍ਤੁ ਕਫਮਗ੍ਨਿਸਾਦਂ ਚ ਕਰੋਤਿ|| ੫੪||
Adhikarana matsyaNDikA-khaNDa-sharkarAguNAH (55) · Śloka 55
ਵਸ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤਹਿਤਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਪਹਾ| ਮਤ੍ਸ੍ਯਣ੍ਡਿਕਾਖਣ੍ਡਸਿਤਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਗੁਣਵਤ੍ਤਮਾਃ||੫੫||
वृष्याः क्षीणक्षतहिता रक्तपित्तानिलापहा| मत्स्यण्डिकाखण्डसिताः क्रमेण गुणवत्तमाः||५५||
🔊 Audio coming soon
ਮਤ੍ਸ੍ਯਣ੍ਡਿਕਾਦਯਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਵਸ੍ਯਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ| ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਾਤ੍ ਉਤ੍ਤਰੋ ਵਸ੍ਯਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰਤਿਸ਼ਯੇਨ ਯੁਕ੍ਤਃ| ਮਤ੍ਸ੍ਯਣ੍ਡਿਕਾਗੁਡਾ ਨਿਰ੍ਮਲਾਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਲੋਕੇ| ਤਤੋਪਿ ਸਂਸ੍ਕਾਰੇਣ ਗੁਣੈਸ਼੍ਚਾਧਿਕਃ ਖਣ੍ਡਃ| ਤਤੋਪਿ ਸਿਤਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ|| ੫੫||
Adhikarana yAShaSarkarAdInAM guNAH (56) · Śloka 56
ਤਦ੍ਗੁਣਾ ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਾ ਕਸਾਯਾ ਯਾਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨੀ ਸਿਤਾ ਕਾਸ਼ੇਕ੍ਸੁਦਰ੍ਭਚ੍ਛਦਸਂਭਵਾ||੫੬||
तद्गुणा तिक्तमधुरा कषाया याषशर्करा| त्रिदोषघ्नी सिता काशेक्षुदर्भच्छदसंभवा||५६||
🔊 Audio coming soon
ਯਾਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਤੁ ਤਦ੍ਗੁਣਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਣ੍ਡਿਕਾਦਿਗੁਣਾ ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਕਸਾਯਰਸਾ ਚ| ਯਾਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਲੋਕੇ ਯਵਾਸਸ਼ਰ੍ਕਰੇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ| ਕੇਚਿਦ੍ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਿ-ਦੁਰਾਲਭਾਰਸੇਨ ਸਾ ਕ੍ਰਿਯਤ ਇਤਿ|| ੫੬||
Adhikarana sarvasharkarAguNAH (57) · Śloka 57
ਦਾਹਤਟ੍ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ||੫੭||
दाहतृट्च्छर्दिमूर्च्छासृक्पित्तघ्न्यः सर्वशर्कराः||५७||
🔊 Audio coming soon
ਏਤਾ ਅਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕਾਸ਼੍ਚਨ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ ਦਾਹਾਦਿਨਾਸ਼ਨਾਃ (ਚ੦ਸੂ੦ਅ੦-੨੭, ੨੩੮-੨੪੨)|| ੫੭||
Adhikarana sharkarAphANitayorvarAvaratvam (58) · Śloka 58
ਸ਼ਰ੍ਕਰੇਕ੍ਸੁਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਫਾਣਿਤਂ ਚ ਵਰਾਵਰੇ||੫੮||
शर्करेक्षुविकाराणां फाणितं च वरावरे||५८||
🔊 Audio coming soon
ਵਰ੍ਗਾਰ੍ਥਂ ਨਿਰ੍ਧਾਰਯਤਿ| ਇਕ੍ਸੁਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਟਾ| ਫਾਣਿਤਮਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮਿਤਿ|| ੫੮||
Adhikarana madhunaH madhusharkarAyAshca guNAH (59) · Śloka 59
ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਛੇਦਿ ਤਟ੍ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਸਹਿਧ੍ਮਾਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਨੁਤ੍| ਕੁਸ੍ਠਮੇਹਕਮਿਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਤਿਸਾਰਜਿਤ੍| ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਸਨ੍ਧਾਨਰੋਪਣਂ ਵਾਤਲਂ ਮਧੁ| ਰੂਕ੍ਸਂ ਕਸ਼ਾਯਮਧੁਰਂ ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾ||੫੯||
चक्षुष्यं छेदि तृट्श्लेष्मविषहिध्मास्रपित्तनुत्| कुष्ठमेहकृमिच्छर्दिश्वासकासातिसारजित्| व्रणशोधनसन्धानरोपणं वातलं मधु| रूक्षं कशायमधुरं तत्तुल्या मधुशर्करा||५९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੋਨਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਮਧੁਨੋਪਿ ਗੁਣਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਮਧੁ ਮਕ੍ਸਿਕਂ ਵਾਤਲਂ ਚਕ੍ਸੁਸਸ਼੍ਚ ਪਥ੍ਯਮ੍| ਚ੍ਛੇਦਿ ਵਿਚ੍ਛੇਦਿ ਯਤ੍ਤੈਕ੍ਸ੍ਣਾਦ੍ਦੇਹੇ ਪਿਣ੍ਡਿਤਾਨ੍ ਭਾਵਾਨ੍ ਚ੍ਛਿਨਤ੍ਤਿ ਵਿਭਜਤਿ, ਤਡਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਨਾਸ਼ਯਤਿ| ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਤਤ੍ ਯਤ੍ ਪੂਯਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰੇਰਕਮ੍| ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਤਤ੍ ਯਤ੍ ਦ੍ਵੌ ਵ੍ਰਣੋਸ੍ਠਾਵੇਕੀਕਰੋਤਿ| ਰੋਪਣਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਤਥਾ ਮਧੁ ਰੂਕ੍ਸਮ੍| ਰਸੇਨ ਚ ਕਸਾਯਮਧੁਰਮ੍| ਅਸ੍ਯ ਚ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯਾਪਿ ਪ੍ਰਭਾਵਾਦ੍ਵਾਨੁਮੀਯਤੇ ਵਾਤਲਤ੍ਵਾਦਿਯੋਗਃ| ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਮਧੁਸਮਾ ਗੁਣੈਰ੍ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾ|| ੫੯||
Adhikarana uShNena madhuno virodhaH (60) · Śloka 60
ਉਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਾਰ੍ਤਮੁਸ੍ਣੇ ਚ ਯੁਕ੍ਤਂ ਚੋਸ੍ਣੈਰ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਤਤ੍| ਵਿਸਾਨ੍ਵਯਤ੍ਵੇਨਵਿਸਪੁਸ੍ਪੇਭ੍ਯੋਪਿ ਯਤੋ ਮਧੁ| ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਤੇ ਸ੍ਵਯਂ ਯਚ੍ਚ ਸਵਿਸਾ ਭ੍ਰਮਰਾਦਯਃ||੬੦||
उष्णमुष्णार्तमुष्णे च युक्तं चोष्णैर्निहन्ति तत्| विषान्वयत्वेनविषपुष्पेभ्योऽपि यतो मधु| कुर्वते ते स्वयं यच्च सविषा भ्रमरादयः||६०||
🔊 Audio coming soon
ਤਚ੍ਚ ਮਧੁ ਉਸ੍ਣਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਮਾਰਯਤਿ| ਉਸ੍ਣਾਰ੍ਤਂ ਚ ਪੁਰੁਸਂ ਮਾਰਯਤਿ| ਅਤ ਉਚ੍ਯਤੇ- ਵਿਸਾਨ੍ਵਯਤ੍ਵੇਨ| ਕੁਤੋ ਵਿਸਾਨ੍ਵਯਤ੍ਵਂ ਮਧੁਨਃ ਅਤ ਆਹ- ਵਿਸਪੁਸ੍ਪੇਭ੍ਯੋਪਿ ਯਤੋ ਮਧੁ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਕਤਃ| ਨ ਕੇਵਲਮਨ੍ਯਪੁਸ੍ਪੇਭ੍ਯਃ ਇਤ੍ਯਪਿ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਯਦ੍ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਭ੍ਰਮਰਾਦਯਃ ਸ੍ਵਯਂ ਸ਼ਰੀਰੇਣੈਵ ਸਵਿਸਾ ਮਧੁ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਤ ਉਸ੍ਣਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਮਾਰਯਤਿ (ਸੁ੦ਸੂ੦ ੪੫-੧੪੪)|| ੬੦||
Adhikarana madhunaH uShNavirodhasyApavAdaH (61) · Śloka 61
ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨੇ ਨਿਰੂਹੇ ਚ ਮਧੂਸ੍ਣਂ ਨ ਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ| ਅਲਬ੍ਧਪਾਕਮਾਸ਼੍ਵੇਵ ਤਯੋਰ੍ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ||੬੧||
प्रच्छर्दने निरूहे च मधूष्णं न निवार्यते| अलब्धपाकमाश्वेव तयोर्यस्मान्निवर्तते||६१||
🔊 Audio coming soon
ਤਚ੍ਚ ਮਧੁ ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨੇ ਵਮਨੇ ਨਿਰੂਹੇ ਚੋਸ੍ਣਮਪਿ ਨ ਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ| ਯਤਃ ਅਪਕ੍ਵਮਾਸ਼੍ਵੇਵ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਪੁਨਰਾਗਚ੍ਛਤਿ|| ੬੧||
Adhikarana madhuno hitA mAtrA (62) · Śloka 62
ਗੁਰੁਰੂਕ੍ਸਕਸਾਯਤ੍ਵਾਚ੍ਛੈਤ੍ਯਾਚ੍ਚਾਲ੍ਪਂ ਹਿਤਂ ਮਧੁ| ਨ ਹਿ ਕਸ੍ਟਤਮਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤਦਜੀਰ੍ਣਾਦ੍ਯਤੋ ਨਰਮ੍| ਉਪਕ੍ਰਮਵਿਰੋਧਤ੍ਵਾਤ੍ਸਦ੍ਯੋ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾ ਵਿਸਮ੍||੬੨||
गुरुरूक्षकषायत्वाच्छैत्याच्चाल्पं हितं मधु| न हि कष्टतमं किञ्चित्तदजीर्णाद्यतो नरम्| उपक्रमविरोधत्वात्सद्यो हन्याद्यथा विषम्||६२||
🔊 Audio coming soon
ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦਿਤੋ ਹੇਤੋਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਚਾਲ੍ਪਂ ਪਥ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਮਧੁਨਃ ਅਜੀਰ੍ਣਾਦਨ੍ਯਤ੍ਕਸ੍ਟਮਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ| ਕੁਤਃ? ਯਤੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧੋਪਕ੍ਰਮਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸਵਨ੍ਨਰਂ ਨਾਸ਼ਯਤਿ| ਅਜੀਰ੍ਣੇ ਹ੍ਯੁਸ੍ਣੋਦਕਪਾਨਾਦਿਕਂ ਵਿਹਿਤਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਮਧੁਨੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍| ਅਥ ਚ ਸ਼ੀਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ| ਸਾ ਹ੍ਯਜੀਰ੍ਣੇਪ੍ਯਪਥ੍ਯਾ| ਅਤ ਉਪਕ੍ਰਮਵਿਰੋਧਃ (ਚ੦ਸੂ੦ਅ੦੨੭-੨੪੮)|
Adhikarana madhuno yogavAhitvam (63) · Śloka 63
ਨਾਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਯੋਗਵਾਹਿ ਪਰਂ ਮਧੁ| ਵਸ੍ਯਯੋਗੈਰਤੋ ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਸਤਾਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ||੬੩||
नानाद्रव्यात्मकत्वाच्च योगवाहि परं मधु| वृष्ययोगैरतो युक्तं वृषतामनुवर्तते||६३||
🔊 Audio coming soon
ਤਚ੍ਚ ਮਧੁ ਨਾਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਦਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵੇਨ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਸਰ੍ਵਾਃ ਸ਼ਕ੍ਤਯਃ ਪ੍ਰਸੇਵਕਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਕੇਵਲਂ ਯਾ ਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸਂਯੋਗਿਦ੍ਰਵ੍ਯੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਸਹਾਯਭੂਤਾਮਾਸਾਦਯਤਿ ਸਾ ਸਾ ਤਾਮਤਿਸ਼ਯੇਨਾਭਿਵ੍ਯਨਕ੍ਤਿ| ਏਤਦੇਵ ਹਿ ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵਂ ਯਤ੍ ਸ੍ਵਗੁਣਾਪਰਿਤ੍ਯਾਗੇਨਾਂਸ਼ੇਨ ਸਾਦਸ਼੍ਯਾਤ੍ ਪਰਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਪਰਿਪੂਰਣਮਤ ਏਵ ਕਾਰਣਾਦ੍ਵਸ੍ਯਯੋਗੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਧੁ ਵਸ੍ਯਤਾਂ ਯਾਤਿ| ਏਤਾਵਤਾ ਹਿ ਵਸ੍ਯਯੋਗਸ੍ਯ ਤੁ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਤੇਨ ਪਰਿਪੂਰਿਤਾ ਭਵਤਿ|| ੬੩||
Adhikarana madhuno BedAH teShAM shreShThatvAdi ca (64) · Śloka 64
ਭ੍ਰਾਮਰਂ ਪੌਸ੍ਪਿਕਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਚ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍| ਵਰਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਚ ਤੇਸ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਏਵ ਹ੍ਯੁਪਯੋਜਯੇਤ੍||੬੪||
भ्रामरं पौष्पिकं क्षौद्रं माक्षिकं च यथोत्तरम्| वरं जीर्णं च तेष्वन्त्ये द्वे एव ह्युपयोजयेत्||६४||
🔊 Audio coming soon
ਭ੍ਰਮਰਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਕਤਂ ਮਧੁ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍| ਯਦ੍ਯਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਤਰਂ ਤਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮਿਤਿ| ਜੀਰ੍ਣਂ ਪੁਰਾਣਂ ਮਧੁ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍| ਤੇਸੁ ਭ੍ਰਮਰਾਦਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਏਵਾਨ੍ਤ੍ਯੇ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਞ੍ਚ ਪਥ੍ਯਤ੍ਵਾਦੁਪਯੋਜਯੇਤ੍| ਇਤਿ ਇਕ੍ਸੁਵਰ੍ਗਃ||੬੪||
Adhikarana (4) tailavargaH tailasAmAnyaguNAH tilatailaguNAshca (65) · Śloka 65
ਤੈਲਂ ਸ੍ਵਯੋਨਿਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਮੁਖ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵ੍ਯਵਾਯਿ ਚ| ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਕਦਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੋਸ੍ਣਂ ਕਫਕਨ੍ਨ ਚ| ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਬਂਹਣਾਯਾਲਂ ਸ੍ਥੂਲਾਨਾਂ ਕਰ੍ਸ਼ਨਾਯ ਚ| ਬਦ੍ਧਵਿਟ੍ਕਂ ਕਮਿਘ੍ਨਞ੍ਚ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਤ੍ਸਰ੍ਵਰੋਗਜਿਤ੍||੬੫||
तैलं स्वयोनिवत्तत्र मुख्यं तीक्ष्णं व्यवायि च| त्वग्दोषकृदचक्षुष्यं सूक्ष्मोष्णं कफकृन्न च| कृशानां बृंहणायालं स्थूलानां कर्शनाय च| बद्धविट्कं कृमिघ्नञ्च संस्कारात्सर्वरोगजित्||६५||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍ਤੈਲਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤੈਲਂ ਸ੍ਵਯੋਨਿਵਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਸ੍ਵਕਾਰਣ ਸਮਗੁਣਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਤੈਲੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਮੁਖ੍ਯਂ ਤਿਲੋਦ੍ਭਵਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮ੍| ਵ੍ਯਵਾਯਿ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਸ਼ੀਲਮ੍| ਯਦ੍ਦੇਹਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਪਾਕਂ ਯਾਤਿ| ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਕਤ੍ ਪਾਨਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਤ੍ਵਚਂ ਦੂਸਯਤਿ| ਯੈਸ੍ਤੁ ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਹਰਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਕੇ ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੇਨ| ਅਥਵਾ ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਂ ਕਨ੍ਤਤੀਤਿ ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਕਦਿਤਿ| ਕਤਿਚ੍ਛੇਦਨੇ (੬-ਪ੦) ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਧਾਤੋਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਚਕ੍ਸੁਸਸ਼੍ਚਾਹਿਤਮ੍, ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਰੋਤਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ਿ| ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਤਿਲੋਦ੍ਭਵਤ੍ਵਾਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਤ ਉਚ੍ਯਤੇ-ਕਫਕਨ੍ਨ ਚੇਤਿ| ਸਂਸ੍ਕਾਰਵਸ਼ਾਤ੍ ਕਸ਼ਸ੍ਯ ਬ੍ਰਂਹਣਾਯਾਲਂ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਮ੍| ਸ੍ਥੂਲਾਨਾਂ ਚ ਕਰ੍ਸ਼ਨਾਯ| ਅਥਵਾ ਕੇਵਲਮਪਿ ਯੇਨੈਵ ਹੇਤੁਨਾ ਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ੋਧਕਤ੍ਵਾਦਿਨਾ ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਬ੍ਰਂਹਣਾਯ ਅਲਂ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਮ੍, ਤੇਨੈਵ ਹੇਤੁਨਾ ਸ੍ਥੂਲਾਨਾਂ ਕਰ੍ਸ਼ਨਾਯੇਤਿ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਵਿਰੋਧਃ| ਅਸ੍ਯੈਵ ਚ ਪਕ੍ਸਸ੍ਯ ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਰੋਗਜਿਦਿਤਿ ਸ੍ਵਯਂ ਪਾਠਾਤ੍| ਵਿਸਂ ਪੁਰੀਸਂ ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਗ੍ਰਥਯਤੀਤਿ ਬਦ੍ਧਵਿਟ੍ਕਮ੍| ਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਪ੍ਰਤਿਰੋਗਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਰੋਗਜਿਤ੍|| ੬੫||
Adhikarana tailaprayogasyetihAsaH (66) · Śloka 66
ਤੈਲਪ੍ਰਯੋਗਾਦਜਰਾ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਾ ਜਿਤਸ਼੍ਰਮਾਃ| ਆਸਨ੍ਨਤਿਬਲਾ ਯੁਦ੍ਧੇ ਦੈਤ੍ਯਾਧਿਪਤਯਃ ਪੁਰਾ||੬੬||
तैलप्रयोगादजरा निर्विकारा जितश्रमाः| आसन्नतिबला युद्धे दैत्याधिपतयः पुरा||६६||
🔊 Audio coming soon
ਤੈਲਪ੍ਰਯੋਗਾਨਿਤਿਹਾਸਰੂਪੇਣ ਕਥਯਤਿ- ਤੈਲਪ੍ਰਯੋਗਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਦੈਤ੍ਯਾਧਿਪਤਯਃ ਪੁਰੋ ਯੁਦ੍ਧੇ ਅਤਿਬਲਾਃ ਜਰਾਦਿਹਰਹਿਤਾਸ਼੍ਚ ਆਸਨ੍|| ੬੬||
Adhikarana eraNDatailaguNAH (67) · Śloka 67
ਸਤਿਕ੍ਤੋਸਣਮੈਰਣ੍ਡਂ ਤੈਲਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸਰਂ ਗੁਰੁ| ਵਰ੍ਧ੍ਮਗੁਲ੍ਮਾਨਿਲਕਫਾਨੁਦਰਂ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਮ੍| ਰੁਕ੍ਛੋਫੋ ਚ ਕਟੀਗੁਹ੍ਯਕੋਸ੍ਠਪਸ੍ਠਾਸ਼੍ਰਯੋ ਜਯੇਤ੍||੬੭||
सतिक्तोषणमैरण्डं तैलं स्वादु सरं गुरु| वर्ध्मगुल्मानिलकफानुदरं विषमज्वरम्| रुक्छोफो च कटीगुह्यकोष्ठपृष्ठाश्रयो जयेत्||६७||
🔊 Audio coming soon
ਏਰਣ੍ਡਂ ਤੈਲਂ ਤੁ ਈਸਤ੍ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਂ, ਰਸੇਨ ਮਧੁਰਂ ਵਰ੍ਧ੍ਮਾਦੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍ ਕਟ੍ਯਾਦਿਸ੍ਥਿਤੌ ਤੁ ਰੁਕ੍ਛੋਫੋ ਨਾਸ਼ਯਤਿ|| ੬੭||
Adhikarana rakteraNDatailaguNAH (68) · Śloka 68
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਵਿਸ੍ਰਂ ਰਕ੍ਤੈਰਣ੍ਡੋਦ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਵਤਿ||੬੮||
तीक्ष्णोष्णं पिच्छिलं विस्रं रक्तैरण्डोद्भवन्त्वति||६८||
🔊 Audio coming soon
ਲੋਹਿਤੈਰਣ੍ਡਤੈਲਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮ੍|| ੬੮||
Adhikarana sarShapatailaguNAHumAkusumbhatailaguNAH (69) · Śloka 69
ਕਟੂਸ੍ਣਂ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਾਨਿਲਾਪਹਮ੍| ਲਘੁ ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਕਤ੍ਕੋਠਕੁਣ੍ਠਾਕ੍ਸੋ ਵ੍ਰਣਜਨ੍ਤੁਜਿਤ੍| ਉਮਾਕੁਔਮ੍ਭਜਞ੍ਚੋਸ੍ਣਂ ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਕਫਪਿਤ੍ਤਕਤ੍||੬੯||
कटूष्णं सार्षपं तीक्ष्णं कफशुक्रानिलापहम्| लघु पित्तास्रकृत्कोठकुण्ठाक्षो व्रणजन्तुजित्| उमाकुऔम्भजञ्चोष्णं त्वग्दोषकफपित्तकृत्||६९||
🔊 Audio coming soon
ਉਮਾਤੈਲਂ ਕੁਸੁਮ੍ਭਤੈਲਂ ਚੋਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਂ ਕਰੋਤਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਚ|| ੬੯||
Adhikarana dantyAditailAnAM sAmAnyaguNAH (70) · Śloka 70
ਦਨ੍ਤੀਮੂਲਕਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਕਰਞ੍ਚਾਰਿਸ੍ਟਸ਼ਿਗ੍ਰੁਜਮ੍| ਸੁਵਰ੍ਚਲੇਙ੍ਗੁਦੀਪੀਲੁਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਨੀਪਸਮ੍ਭਵਮ੍| ਸਰਲਾਗੁਰੁਦੇਵਹ੍ਵਸ਼ਿਂਸ਼ਪਾਸਾਰਜਨ੍ਮ ਚ| ਤੁਵਰਾਰੁ੦ਕਰੋਥ੍ਯਞ੍ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਕਟ੍ਵਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਕਤ੍| ਅਰ੍ਸ਼ਃਕੁਸ੍ਠਕ੍ਰਿਮਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਦੋਨਿਲਾਪਹਮ੍||੭੦||
दन्तीमूलकरक्षोघ्नकरञ्चारिष्टशिग्रुजम्| सुवर्चलेङ्गुदीपीलुशङ्खिनीनीपसम्भवम्| सरलागुरुदेवह्वशिंशपासारजन्म च| तुवरारु०करोथ्यञ्च तीक्ष्णं कट्वस्रपित्तकृत्| अर्शःकुष्ठक्रिमिश्लेष्मशुक्रमेदोनिलापहम्||७०||
🔊 Audio coming soon
ਦਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਜਂ ਤੈਲਂ ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਂ ਸਾਰ੍ਸਪਮ੍| ਸਰਲਾਦੀਨਾਂ ਸਾਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|| ੭੦||
Adhikarana kara~jcanimbatailaguNAH (71) · Śloka 71
ਕਰਞ੍ਚਨਿਮ੍ਬਜੇ ਤਿਕ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣੇ ਤਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍||੭੧||
करञ्चनिम्बजे तिक्ते नात्युष्णे तत्र निर्दिशेत्||७१||
🔊 Audio coming soon
ਕਰਞ੍ਚਨਿਮ੍ਬਤੈਲਯੋਸ੍ਤੁ ਕਟੁਤ੍ਵਾਪਵਾਦਸ੍ਤਿਕ੍ਤਤ੍ਵਮ੍| ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤੋਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯੇ ਚੇਮੇ|| ੭੧||
Adhikarana saralatailaguNAH (72) · Śloka 72
ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਂ ਸਾਰਲਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਮ੍||੭੨||
कषायतिक्तकटुकं सारलं व्रणशोधनम्||७२||
🔊 Audio coming soon
ਸਰਲਕਾਸ੍ਠਸਾਰਜਂ ਤੈਲਂ ਕਸਾਯਾਦਿਰਸਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਞ੍ਚ| ਅਤ੍ਰ ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਤ੍ਵਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਤ੍ਵਂ ਚਾਧਿਕਮ੍|| ੭੨||
Adhikarana tuvarAruShkaratailaguNAH (73) · Śloka 73
ਭਸ਼ੋਸ੍ਣੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਕਟੁਕੇ ਤੁਵਰਾਰੁਸ੍ਕਰੋਦ੍ਭਵੇ| ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਕ੍ਰਿਮਿਕੁਸ੍ਠਘ੍ਨੇ ਤਤੋਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋ ਵਿਰੇਚਨੇ||੭੩||
भृशोष्णे तीक्ष्णकटुके तुवरारुष्करोद्भवे| विशेषात्क्रिमिकुष्ठघ्ने ततोर्ध्वाधो विरेचने||७३||
🔊 Audio coming soon
ਤੁਵਰਾਰੁਸ੍ਕਰਤੈਲਯੋਸ੍ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਦ੍ਯਤਿਸ਼ਯਃ| ਅਰ੍ਸ਼ਃਕ੍ਰਿਮਿਕੁਸ੍ਠਨਾਸ਼ਨੇ ਚਾਤਿਸ਼ਯਃ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਵਿਰੇਚਨਂ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਭ੍ਯਾਂ ਦੋਸਨਿਰ੍ਹਰਣਮ੍| ਤੇਨਾਧਿਕੇ|| ੭੩||
Adhikarana akShAditailAnAM guNAH (74) · Śloka 74
ਅਕ੍ਸਾਤਿਮੁਕ੍ਤਕਾਕ੍ਸੋਡਨਾਲਿਕੇਰਮਧੂਕਜਮ੍| ਤ੍ਰਪੁਸੈਰ੍ਵਾਰੁਕੁਸ੍ਮਾਣ੍ਡੁਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਪ੍ਰਿਯਾਲਜਮ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਕੇਸ਼੍ਯਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍||੭੪||
अक्षातिमुक्तकाक्षोडनालिकेरमधूकजम्| त्रपुसैर्वारुकुष्माण्डुश्लेष्मातकप्रियालजम्| वातपित्तहरं केश्यं श्लेष्मलं गुरु शीतलम्||७४||
🔊 Audio coming soon
ਅਕ੍ਸਾਤਿਮੁਕ੍ਤਕਾਦਿਤੈਲਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਕ੍ਸਂ ਬਿਭਿਤਕਮ੍| ਅਤਿਮੁਕ੍ਤਕਂ ਮਾਧਵੀਫਲਮ੍|| ੭੪||
Adhikarana shrIparNIkiMshukatailaguNAH (75) · Śloka 75
ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣੀਕਿਂਸ਼ੁਕੋਦ੍ਭਵਮ੍||੭੫||
पित्तश्लेष्मप्रशमनं श्रीपर्णीकिंशुकोद्भवम्||७५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣੀਕਿਂਸ਼ੁਕਤੈਲਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਸ਼ਮਨਮ੍| ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣੀ ਕਾਸ਼੍ਮਰੀ| ਕਿਂਸ਼ੁਕਃ ਪਲਾਸ਼ਃ|| ੭੫||
Adhikarana taileshu varAvaratvAnirUpaNam (76) · Śloka 76
ਤਿਲਤੈਲਂ ਵਰਂ ਤੇਸੁ ਕੌਸੁਮ੍ਭਮਵਰਂ ਪਰਮ੍||੭੬||
तिलतैलं वरं तेषु कौसुम्भमवरं परम्||७६||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸੁ ਚ ਤੈਲੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਤਿਲਤੈਲਂ ਪਥ੍ਯਤ੍ਵੇਨਾਤਿਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍, ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਂ ਕੌਸੁਮ੍ਭਮ੍|| ੭੬||
Adhikarana vasAdInAM svarUpaM guNAshca (77) · Śloka 77
ਵਸਾ ਮਜ੍ਜਾ ਚ ਵਾਤਘ੍ਨੌ ਬਲਪਿਤ੍ਤਕਫਪ੍ਰਦੌ| ਮਾਂਸਾਨੁਗਸ੍ਵਰੂਪੌ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮੇਦੋਪਿ ਤਾਵਿਵ||੭੭||
वसा मज्जा च वातघ्नौ बलपित्तकफप्रदौ| मांसानुगस्वरूपौ च विद्यान्मेदोऽपि ताविव||७७||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨੇਦਮਪ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਵਸਾ ਨਾਮ ਤਨੁਮੇਦੋਰੁਪਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਾਂਸਸ੍ਨੇਹਃ| ਮਜ੍ਜਾ ਚ ਧਾਤੁ| ਤੌ ਵਾਤਂ ਨਾਸ਼ਯਤਃ| ਬਲਪਿਤ੍ਤਕਫਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰੁਤਃ| ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੌ ਤਨ੍ਮਾਂਸਸਦਸ਼ਸ੍ਵਰੂਪੌ ਚ| ਮੇਦੋਪਿ ਵਸਾਮਜ੍ਜ੍ਞੋਃ ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍|| ੭੭||
Adhikarana varAvaravasAH (78) · Śloka 78
ਬੌਲੂਕੀ ਸ਼ੌਕਰੀ ਪਾਕਹਂਸਜਾ ਕੁਕ੍ਕੁਦੋਦ੍ਭਵਾ| ਵਸਾ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾ ਸ੍ਵਵਰ੍ਗੇਸੁ ਕੁਮ੍ਭੀਰਮਹਿਸੋਦ੍ਭਵਾ| ਕਾਕਮਦ੍ਗੁਵਸਾ ਤਦ੍ਵਤ੍ਕਾਰਣ੍ਡੋਤ੍ਥਾ ਚ ਨਿਨ੍ਦਿਤਾ||੭੮||
बौलूकी शौकरी पाकहंसजा कुक्कुदोद्भवा| वसा श्रेष्ठा स्ववर्गेषु कुम्भीरमहिषोद्भवा| काकमद्गुवसा तद्वत्कारण्डोत्था च निन्दिता||७८||
🔊 Audio coming soon
ਬੁਲੁਕ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਵਸਾਃ ਸ੍ਵਵਰ੍ਗੇਸੁ ਕ੍ਰਮੇਣ ਮਤ੍ਸ੍ਯਮਹਾਮਗਾਪ੍ਚਰਵਿਸ੍ਕਿਰੇਸੁ ਪਥ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਕੁਮ੍ਭੀਰਾਦਿਵਸਾ ਅਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਃ|| ੭੮||
Adhikarana medaHsu varAvaraBedaH (79) · Śloka 79
ਸ਼ਾਖਾਦਮੇਦਸਾਂ ਚ੍ਛਾਗਂ ਹਾਸ੍ਤਿਨਂ ਚ ਵਰਾਵਰੇ||੭੯||
शाखादमेदसां च्छागं हास्तिनं च वरावरे||७९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਾਖਾਦਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਚ੍ਛਾਗਂ ਮੇਦਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍| ਯੇ ਸ਼ਾਖਾਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਭਞ੍ਜਤੇ ਤੇ ਸ਼ਾਖਾਦਾਃ| ਨ ਤੁ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਤਣਾਦਿ, ਸ੍ਵਭਾਵੇਨੈਵ| ਇਤਿ ਤੈਲਵਰ੍ਗਃ|
Adhikarana (5) madyavargaH madyasAmAnyaguNAH (80) · Śloka 80
ਦੀਪਨਂ ਰੋਚਨਂ ਮਦ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਤੁਸ੍ਟਿਪੁਸ੍ਟਿਦਮ੍| ਸਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਮਮ੍ਲਪਾਕਰਸਂ ਸਰਮ੍| ਸਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਰਾਰੋਗ੍ਯਪ੍ਰਤਿਭਾਵਰ੍ਣਕਲ੍ਲਘੁ| ਨਸ੍ਟਨਿਦ੍ਰਾਤਿਨਿਦ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਦੂਸਣਮ੍| ਕਸ਼ਸ੍ਥੂਲਹਿਤਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪੀਤਂ ਵਿਸਵਦਨ੍ਯਥਾ||੮੦||
दीपनं रोचनं मद्यं तीक्ष्णोष्णं तुष्टिपुष्टिदम्| सस्वादुतिक्तकटुकमम्लपाकरसं सरम्| सकषायं स्वरारोग्यप्रतिभावर्णकृल्लघु| नष्टनिद्रातिनिद्रेभ्यो हितं पित्तास्रदूषणम्| कृशस्थूलहितं रूक्षं सूक्ष्मं स्रोतोविशोधनम्| वातश्लेष्महरं युक्त्या पीतं विषवदन्यथा||८०||
🔊 Audio coming soon
ਮਦ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ-ਸਰ੍ਵਂ ਮਦ੍ਯਂ ਦੀਪਨਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤੁਸ੍ਟਿਰ੍ਮਨਃਪਰਿਤੋਸਃ| ਪੁਸ੍ਟਿਃ ਸ਼ਰੀਰਪੋਸਃ| ਨਸ੍ਟਨਿਦ੍ਰਸ੍ਯ ਚਾਤਿਨਿਦ੍ਰਸ੍ਯ ਚਾਹਾਰਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ, ਪ੍ਰਭਾਵਾਦ੍ਵਾ| ਏਵਂ ਕਸ਼ਸ੍ਥੂਲਯੋਰਪਿ| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਕਯਾ ਪੀਤਮੇਵਙ੍ਗੁਣਮ੍| ਅਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਸਸਦਸ਼ਮ੍ ਸਾ ਚ ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ਮਦਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਤੇ (ਚਿ੦ਅ੦-੯) ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ, ਆਚਰਣਂ ਵਾ|| ੮੦||
Adhikarana nava-purANamadyaguNAH (81) · Śloka 81
ਗੁਰੁ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਨਨਂ ਨਵਂ ਜੀਰ੍ਣਮਤੋਨ੍ਯਥਾ||੮੧||
गुरु त्रिदोषजननं नवं जीर्णमतोऽन्यथा||८१||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਂ ਮਦ੍ਯਂ ਨਵਮਨਤੀਤਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਗੁਰੁ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰਞ੍ਚ| ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਜ੍ਜਾਤਾਨਾਂ ਕਤਿਪਯਦਿਵਸਪਰਿਵਾਸੋ ਨਵਤ੍ਵਮ੍| ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ਤਨ੍ਨਾਸ਼ਃ| ਜੀਰ੍ਣਂ ਪੁਰਾਣਮੇਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਮ੍|| ੮੧||
Adhikarana madyapAne visheShaniyamAH (82) · Śloka 82
ਪੇਯਂ ਨੋਸ੍ਣੋਪਚਾਰੇਣ ਨ ਵਿਰਿਕ੍ਤਕ੍ਸੁਧਾਤੁਰੈਃ| ਨਾਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਦੁਸ੍ਵਚ੍ਛਘਨਂ ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਮੇਵ ਵਾ||੮੨||
पेयं नोष्णोपचारेण न विरिक्तक्षुधातुरैः| नातितीक्ष्णमृदुस्वच्छघनं व्यापन्नमेव वा||८२||
🔊 Audio coming soon
ਤਚ੍ਚ ਮਦ੍ਯਮੁਸ੍ਣੋਪਚਾਰੇਣ ਨ ਪੇਯਮ੍| ਉਸ੍ਣਂ ਵੇਸ਼੍ਮਾਹਾਰਾਦਿਕਂ ਉਪਚਾਰੋ ਯਸ੍ਯੇਤਿ| ਕਤਵਿਰੇਚਨੇਨ ਚਾਦੋਸਸਾਮਾਮ੍ਯਾਨ੍ਨ ਪੇਯਮ੍| ਅਤਿਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਮਾਰ੍ਦਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਨ ਪੇਯਮ੍| ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦ੍ਯੁਪਹਤਮ੍|| ੮੨||
Adhikarana surAguNAH (83) · Śloka 83
ਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋ ਗ੍ਰਹਣੀਸ਼ੋਸਹਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਨੀ ਗੁਰੁਃ| ਸੁਰਾਨਿਲਘ੍ਨੀਃ ਮੇਦੋਸਕ੍ਸ੍ਤਨ੍ਯਮੂਤ੍ਰਕਫਾਵਹਾ||੮੩||
गुल्मोदरार्शो ग्रहणीशोषहृत् स्नेहनी गुरुः| सुराऽनिलघ्नीः मेदोऽसृक्स्तन्यमूत्रकफावहा||८३||
🔊 Audio coming soon
ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਮਦ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ-ਸੁਰਾ ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਨਾਸ਼ਿਨੀ ਮੇਦੋਰਕ੍ਤਾਦਿਕਰੀ ਚ| ਸੁਰਾ ਪਿਸ੍ਟਕਤਾ ਘਨਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾ|| ੮੩||
Adhikarana vAruNIguNAH (84) · Śloka 84
ਤਦ੍ਗੁਣਾ ਵਾਰੁਣੀ ਹਦ੍ਯਾ ਲਘੁਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਚ| ਸ਼ੂਲਕਾਸਵਮਿਸ਼੍ਵਾਸਵਿਬਨ੍ਧਾਧ੍ਮਾਨਪੀਨਸਾਨ੍||੮੪||
तद्गुणा वारुणी हृद्या लघुस्तीक्ष्णा निहन्ति च| शूलकासवमिश्वासविबन्धाध्मानपीनसान्||८४||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਰਿਣੀ ਨਾਮ ਸੁਰਾ ਤਦ੍ਗੁਣਾ ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਸੁਰਾਸਮਗੁਣਾ| ਇਯਂ ਤੁ ਲਘ੍ਵੀ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਚ, ਸ਼ੂਲਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਵਿਬਨ੍ਧਃ ਸ੍ਰੋਤਸ ਉਪਲੇਪੇਨ ਦੋਸਾਦੀਨਾਮਵਹਨਮ੍|| ੮੪||
Adhikarana jagalamedakayorguNAH (85) · Śloka 85
ਸ਼ੂਲਪ੍ਰਵਾਹਾਹਿਕਾਟੋਪਤਸ੍ਣਾਸ਼ੋਫਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਿਤਃ| ਜਗਲਃ ਪਾਚਨੋ ਗ੍ਰਾਹਿ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਮੇਦਕਃ||੮੫||
शूलप्रवाहाहिकाटोपतृष्णाशोफार्शसां हितः| जगलः पाचनो ग्राहि रूक्षस्तद्वच्च मेदकः||८५||
🔊 Audio coming soon
ਜਗਲੋ ਵਾਰੁਣ੍ਯਾਃ ਸੁਰਯਾ ਅਧੋਭਾਗੋ ਘਨਃ ਸ਼ੋਲਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਦਿਹਰਃ| ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾ ਨਿਸ੍ਤਾਨਿਕਾ| ਆਟੋਪੋ ਜਠਰੇ ਵਾਯੁਨਾ ਨਿਸ਼੍ਚਲੇਨ ਸਸ਼ਬ੍ਦਂ ਪੂਰਣਮ੍| ਤਥਾ ਪਾਚਨਃ ਸਂਗ੍ਰਹਣੋ ਰੂਕ੍ਸਸ਼੍ਚ| ਮੇਦਕੋ ਨਾਮ ਜਗਲਸ੍ਯਾਧੋਭਾਗੋ ਗੁਣੈਰ੍ਜਗਲਵਦ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ|| ੮੫||
Adhikarana bakkasaguNAH (86) · Śloka 86
ਬਕ੍ਕਸੋ ਹਤਸਾਰਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀ ਦੋਸਕੋਪਨਃ||੮੬||
बक्कसो हृतसारत्वाद्विष्टम्भी दोषकोपनः||८६||
🔊 Audio coming soon
ਬਕ੍ਕਸੋ ਨਾਮ ਪਾਨੀਯੇਨ ਮਦ੍ਯਕਲ੍ਕਪੀਡਨੇਨ ਹਤਸਾਰਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕੋਪਨਸ਼੍ਚ|| ੮੬||
Adhikarana baibhItakIsurAguNAH (87) · Śloka 87
ਨਾਤਿਤੀਵ੍ਰਮਦਾ ਲਘ੍ਵੀ ਤਥ੍ਯਾ ਬੈਭੀਤਕੀ ਸੁਰਾ| ਵ੍ਰਣੇ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੇ ਕੁਸ੍ਠੇ ਨ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ||੮੭||
नातितीव्रमदा लघ्वी तथ्या बैभीतकी सुरा| व्रणे पाण्ड्वामये कुष्ठे न चात्यर्थं विरुध्यते||८७||
🔊 Audio coming soon
ਬਿਭੀਤਕਸ੍ਯ ਸੁਰਾ ਅਤਿਤੀਵ੍ਰਂ ਮਦਂ ਨ ਜਨਯਤਿ| ਲਘ੍ਵੀ ਪਥ੍ਯਾ| ਵ੍ਰਣਾਦਿਸੁ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾ||੮੭||
Adhikarana yavasurAyAH guNAH (88) · Śloka 88
ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨੀ ਯਵਸੁਰਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਰੂਕ੍ਸਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਲਾ||੮੮||
विष्टम्भिनी यवसुरा गुर्वी रूक्षा त्रिदोषला||८८||
🔊 Audio coming soon
ਯਵਸੁਰਾ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਕਰੀ ਗਰ੍ਵੀ ਰੂਕ੍ਸਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰਾ ਚ|| ੮੮||
Adhikarana kauhalImadhUlakasurayorguNAH (89) · Śloka 89
ਕੌਹਲੀ ਬਂਹਣੀ ਗੌਰ੍ਵੀ ਸ੍ਲੇਸ੍ਮਲਸ੍ਤੁ ਮਧੂਲਕਃ||੮੯||
कौहली बृंहणी गौर्वी स्लेष्मलस्तु मधूलकः||८९||
🔊 Audio coming soon
ਕੌਹਲੀ ਸੁਰਾ ਬਂਹਣੀ ਗੌਰ੍ਵੀ ਚ| ਮਧੂਲਕਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਃ| ਸਰ੍ਵਂ ਮਦ੍ਯਮਸਞ੍ਜਾਤਂ ਮਧੂਲਕ ਇਤਿ ਸ੍ਮਤਃ|| ੮੯||
Adhikarana ariShTaguNAH (90) · Śloka 90
ਯਥਾਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣੋਰਿਸ੍ਟਃ ਸਰ੍ਵਮਦ੍ਯਗੁਣਾਧਿਕਃ| ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਕੁਸ੍ਠਾਰ੍ਸ਼ਃਸ਼ੋਸਸ਼ੋਫੋਦਰਜ੍ਵਰਾਨ੍| ਹਨ੍ਤਿ ਗੁਲ੍ਮਕਮਿਪ੍ਲੀਹਃ ਕਸਾਯਕਟੁਵਾਤਲਃ||੯੦||
यथाद्रव्यगुणोऽरिष्टः सर्वमद्यगुणाधिकः| ग्रहणीपाण्डुकुष्ठार्शःशोषशोफोदरज्वरान्| हन्ति गुल्मकृमिप्लीहः कषायकटुवातलः||९०||
🔊 Audio coming soon
ਅਰਿਸ੍ਟਸਨ੍ਧਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਸ ਹਿ ਯੈਰ੍ਯੈਦ੍ਰੈਵ੍ਯੈਃ ਸਿਦ੍ਧਸ੍ਤੇਸਾਂ ਗੁਣਾਨਨੁਗਚ੍ਛਤਿ| ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਦੀਪਨਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਮਦ੍ਯਗੁਣੈਰਧਿਕਃ| ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਦਕਾਂਸ਼੍ਚ ਰੋਗਾਨ੍ਨਾਸ਼ਯਤਿ| ਕਸਾਯਕਟੁਰਸੋ ਵਾਤਕਰਸ਼੍ਚ|| ੯੦||
Adhikarana mArdvIkamadyaguNAH (91) · Śloka 91
ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ ਲੇਖਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਮਧੁਰਂ ਸਰਮ੍| ਅਲ੍ਪਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਂ ਪਾਣ੍ਡੁਮੇਹਾਰ੍ਸ਼ਃਕਮਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੯੧||
मार्द्वीकं लेखनं हृद्यं नात्युष्णं मधुरं सरम्| अल्पपित्तानिलं पाण्डुमेहार्शःकृमिनाशनम्||९१||
🔊 Audio coming soon
ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਂ ਲੇਖਨਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਮਨਿਲਂ ਚਾਨ੍ਯਮਦ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸ੍ਯਾ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਕਰੋਤਿ| ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਨਾਸ਼ਨਞ੍ਚ| ਯੋਤਿਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਾਦਿਕਂ ਵਿਲਿਖਿਤਿ ਸ ਲੇਖਨਮ੍|| ੯੧||
Adhikarana khArjUramadyaguNAH (92) · Śloka 92
ਅਸ੍ਮਾਦਲ੍ਪਾਦਨ੍ਤਰਗੁਣਂ ਖਾਰ੍ਜੂਰਂ ਵਾਤਲਂ ਗੁਰੁ||੯੨||
अस्मादल्पादन्तरगुणं खार्जूरं वातलं गुरु||९२||
🔊 Audio coming soon
ਖਾਰ੍ਜੂਰਮਦ੍ਯਂ ਮਾਰ੍ਦੀਕਗੁਣੈਰੂਨਮ੍| ਵਾਤਲਂ ਗੁਰੁ ਚ|| ੯੨||
Adhikarana shArkaramadyaguNAH (93) · Śloka 93
ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਃ ਸੁਰਭਿਃ ਸ੍ਵਾਦੁਰ੍ਹਦ੍ਯੋ ਨਾਤਿਮਦੋ ਲਘੁ||੯੩||
शार्करः सुरभिः स्वादुर्हृद्यो नातिमदो लघु||९३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਰ੍ਕਰਯਾ ਕਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਸੁਰਭਿਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮ੍|| ੯੩||
Adhikarana gauDamadyaguNAH,shIdhuguNAH (95) · Śloka 95
ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦ੍ਵਾਤੋ ਗੌਡਸ੍ਤਰ੍ਪਣਦੀਪਨਃ||੯੪|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਰਃ ਸ਼ੀਧੁਃ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰਹਾ| ਮੇਦਃਸ਼ੋਫੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋਘ੍ਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਕ੍ਵਾਰਸੋ ਵਰਃ||੯੫||
सृष्टमूत्रशकृद्वातो गौडस्तर्पणदीपनः||९४|| वातपित्तकरः शीधुः स्नेहश्लेष्मविकारहा| मेदःशोफोदरार्शोघ्नस्तत्र पक्वारसो वरः||९५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੀਧੁਰ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਰਃ| ਸ੍ਨੇਹਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਨਾਸ਼ਯਤਿ| ਸ਼ੀਧੁਰਪਕ੍ਵੇਕ੍ਸੁਰਸਕਤਃ ਪਕ੍ਵੇਕ੍ਸੁਰਸਕਤਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੀਧੁਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਪਕ੍ਵਰਸੋ ਮੇਦਃਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਨਾਸ਼ਨਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਸ਼੍ਚ|| ੯੫||
Adhikarana madhvAsavAdInAM guNAH (96) · Śloka 96
ਛੇਦੀ ਮਧ੍ਵਾਸਵਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮੇਹਪੀਨਸਕਾਸਜਿਤ੍| ਸੁਰਾਸਵਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਦਃ ਸ੍ਵਾਦੁਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਨਿਲਾਵਹਃ| ਮੈਰੇਯੋ ਮਧੁਰੋ ਵਸ੍ਯਃ ਸਰਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋ ਗੁਰੁਃ| ਧਾਤਕ੍ਯਭਿਸੁਤੋ ਜੀਰ੍ਣੋ ਰੂਕ੍ਸੋ ਰੋਚਨਦੀਪਨਃ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸਵੋ ਮਧੁਸਮਃ ਪਰਮਂ ਸ ਤੁ ਦੀਪਨਃ| ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਸਦਸ਼ਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਦ੍ਵੀਕੇਕ੍ਸੁਰਸਾਸਵਃ||੯੬||
छेदी मध्वासवस्तीक्ष्णो मेहपीनसकासजित्| सुरासवस्तीक्ष्णमदः स्वादुस्तीक्ष्णोऽनिलावहः| मैरेयो मधुरो वृष्यः सरः सन्तर्पणो गुरुः| धातक्यभिषुतो जीर्णो रूक्षो रोचनदीपनः| द्राक्षासवो मधुसमः परमं स तु दीपनः| मार्द्वीकसदृशः प्रोक्तो मृद्वीकेक्षुरसासवः||९६||
🔊 Audio coming soon
ਮਧ੍ਵਾਸਵੋ ਮਾਧਵਕੋ ਨਾਮ ਮਦ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਚ੍ਛੇਦੀ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮੇਹਾਦਿਘ੍ਨਸ਼੍ਚ| ਸੁਰਾਸਵੋ ਨਾਮੋਤ੍ਕਟਮਦਃ| ਮਧੁਰਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਵਾਤਘ੍ਨਸ਼੍ਚ| ਮੈਰੇਯੋ ਮਧੁਰਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਃ| ਮੈਰੇਯਃ ਕੋਦ੍ਰਵੈਃ ਸਹ ਜਾਯਤੇ| ਧਾਤਕ੍ਯਾਸੁਤੋ ਜੀਰ੍ਣਃ ਪੁਰਾਣਃ ਰੂਕ੍ਸੋ ਰੁਚ੍ਯਃ ਅਗ੍ਨਿਦੀਪਨਸ਼੍ਚ ਨ ਤ੍ਵੇਵਂ ਨਵਃ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸਮੋ ਮਧੁਸਮੋ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਮਃ| ਅਯਂ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਦੀਪਨਃ| ਮਦ੍ਵੀਕੇਕ੍ਸੁਰਸਾਭ੍ਯਾਂ ਕਤਸਨ੍ਧਾਨਾਸਵਃ ਗੁਣੈਰ੍ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਸਮਃ|| ੯੬||
Adhikarana AsavasAmAnyaguNAH (97) · Śloka 97
ਸਮਾਸਾਦਾਸਵੋ ਹਦ੍ਯੋ ਵਾਤਲਃ ਸ੍ਵੌਸਧਾਨੁਗਃ||੯੭||
समासादासवो हृद्यो वातलः स्वौषधानुगः||९७||
🔊 Audio coming soon
ਸਮਾਸਾਤ੍ਸਂਕ੍ਸੇਪਃ ਆਸਵਗੁਣਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ- ਯੋ ਕਸ਼੍ਚਿਦਾਸਵਃ ਸ ਸਰ੍ਵੋ ਹਦ੍ਯੋ ਵਾਤਲਃ ਸ੍ਵੌਸਧਗੁਣਸ਼੍ਚ| ਆਸਵੋ ਯੋ ਦ੍ਰਵੇਣ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਾਸੁਤ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਤੇ|| ੯੭||
Adhikarana madyayonayaH (98) · Śloka 98
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਸ਼ਾਲਿਰੁਤ੍ਤਮਾ ਵ੍ਰੀਹਿਪਞ੍ਚਮਾਃ| ਮਦ੍ਯਾਕਰਾ ਯਦੇਭ੍ਯੋਨ੍ਯਤ੍ਤਨ੍ਮਦ੍ਯਪ੍ਰਤਿਰੂਪਕਮ੍| ਗੁਣੈਰ੍ਯਥੋਲ੍ਬਣੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮਦ੍ਯਮਾਕਰਸਙ੍ਕਰਾਤ੍||੯੮||
द्राक्षेक्षुमाक्षिकं शालिरुत्तमा व्रीहिपञ्चमाः| मद्याकरा यदेभ्योऽन्यत्तन्मद्यप्रतिरूपकम्| गुणैर्यथोल्बणैर्विद्यान्मद्यमाकरसङ्करात्||९८||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚੋਤ੍ਤਮਾ ਮਦ੍ਯਾਕਰਾ ਮਦ੍ਯਯੋਨਯਃ| ਏਤਦ੍ਵਰ੍ਜਿਤਮਨ੍ਯਨ੍ਮਦ੍ਯਪ੍ਰਤਿਰੂਪਕਮ੍| ਆਕਸਙ੍ਕਰਾਚ੍ਚ ਮਦ੍ਯਂ ਗੁਣੈਰ੍ਦੀਪਨਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਯਥੋਲ੍ਬਣਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਉਲ੍ਬਣਸ੍ਯ ਗੁਣਾਨਨੁਵਰ੍ਤਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਦ੍ਵਿਮਦ੍ਯਾਕਰਮਿਸ਼੍ਰੀਭਾਵਜਾਤਂ ਮਦ੍ਯਮੁਲ੍ਬਣੇਨਾਧਿਕੇਨਾਕਰਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਸਮਾਨਗੁਣਮ੍| ਯੋ ਹ੍ਯਾਕਰਸਂਯੋਗੇਧਿਕੇ ਭਵਤਿ ਤਦ੍ਗੁਣਂ ਮਦ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੯੮||
Adhikarana shuktaguNAH (99) · Śloka 99
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲੇਦਿ ਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨ੍| ਵਿਦਾਹੀ ਭਸ਼ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਹਦ੍ਯਂ ਰੁਚਿਕਰਂ ਸਰਮ੍| ਦੀਪਨਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਪਾਣ੍ਡੁਦਕ੍ਕ੍ਰਿਮਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੯੯||
रक्तपित्तकफोत्क्लेदि शुक्तं वातानुलोमन्| विदाही भृशतीक्ष्णोष्णं हृद्यं रुचिकरं सरम्| दीपनं शिशिरस्पर्शं पाण्डुदृक्क्रिमिनाशनम्||९९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨੁਤ੍ਕ੍ਲੇਦਯਤਿ| ਵਾਤਂ ਚਾਨੁਲੋਮਯਤਿ| ਵਿਦਾਹਿਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਚ|| ੯੯||
Adhikarana guDashuktAdInAmuttarottaraM laghutvam (100) · Śloka 100
ਗੁਡੇਕ੍ਸੁਮਦ੍ਯਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਲਘੁ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍||੧੦੦||
गुडेक्षुमद्यमार्द्वीकशुक्तं लघु यथोत्तरम्||१००||
🔊 Audio coming soon
ਗੁਡਾਦਿਸ਼ੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਲਘੁਤ੍ਵਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਗੁਡਕਤਾਚ੍ਛੁਕ੍ਤਾਦਿਕ੍ਸੁਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਲਘੁ| ਇਕ੍ਸੁਸ਼ੁਕ੍ਤਾਦਨ੍ਯਨ੍ਮਦ੍ਯਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਲਘੁ| ਸਰ੍ਵਮਦ੍ਯਸ਼ੁਕ੍ਤਾਞ੍ਚਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਲਘੁ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਬ੍ਰਵਤੇ-ਗੁਡਮਦ੍ਯਸ਼ੁਕ੍ਤਾਦਿਕ੍ਸੁਮਦ੍ਯਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਲਘੁ| ਇਕ੍ਸੁਮਦ੍ਯਸ਼ੁਕ੍ਤਾਨ੍ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਮਦ੍ਯਸ਼ੁਕ੍ਤਮਿਤਿ| ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਤੋ ਪਕ੍ਸੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਣੀਤਃ| ਤਥਾਧਾਤਕੀਗੁਡਤੋਯਾਦਿਕਾਰਣਂ ਮਦ੍ਯਸ਼ੁਕ੍ਤਯੋਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍|
Adhikarana kandamUlAdyAsutaguNAH (101) · Śloka 101
ਕਨ੍ਦਮੂਲਫਲਾਦ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾਸੁਤਮ੍||੧੦੧||
कन्दमूलफलाद्यांश्च तद्वद्विद्यात्तदासुतम्||१०१||
🔊 Audio coming soon
ਕਨ੍ਦਾਦਿਕਂ ਚ ਤਦਾਸੁਤਂ ਗੁਡਸ਼ੁਕ੍ਤਾਦ੍ਯਾਸੁਤਂ ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਆਸਵਨਸ਼ੁਕ੍ਤਸਮਾਨਗੁਣਂ ਜਾਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੧੦੧||
Adhikarana shANDAkIguNAH (102) · Śloka 102
ਸ਼ਾਣ੍ਡਾਕੀ ਚਾਸੁਤਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਕਾਲਾਮ੍ਲਂ ਰੋਚਨਂ ਲਘੁ||੧੦੨||
शाण्डाकी चासुतं चान्यत्कालाम्लं रोचनं लघु||१०२||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਾਣ੍ਡਾਕੀ ਚ ਸ਼ਕਾਨ੍ਯਾਸੁਤ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯਾ ਸਾ ਚਾਨ੍ਯਚ੍ਚਾਪ੍ਯਨੁਕ੍ਤਮਾਸੁਤਮਾਸਵਨਸ਼ਿਕ੍ਤਗੁਣਮ੍| ਕਾਲੇਨਾਮ੍ਲਂ ਸਦ੍ਰੁਚ੍ਚਂ ਲਘੁ ਚ ਕਾਲਾਮ੍ਲਂ ਨਾਮ|| ੧੦੨||
Adhikarana dhAnyAmlaguNAH (103) · Śloka 103
ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਭੇਦਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਸ਼੍ਰਮਕ੍ਲਮਹਰਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਨੁਤ੍| ਸ਼ਸ੍ਤਮਾਸ੍ਥਾਪਨੇ ਹਦ੍ਯਂ ਲਘੁ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍||੧੦੩||
धान्याम्लं भेदि तीक्ष्णोष्णं पित्तकृत्स्पर्शशीतलम्| श्रमक्लमहरं रुच्यं दीपनं बस्तिशूलनुत्| शस्तमास्थापने हृद्यं लघु वातकफापहम्||१०३||
🔊 Audio coming soon
ਧਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕਂ ਮੇਦਿਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਸ੍ਵਭਾਵੇਨੈਵ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿਨਾ ਤਾਨ੍ਤਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰਮਃ| ਨਿਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦੇਵ ਤਾਨ੍ਤਤ੍ਵਂ ਕ੍ਲਮਃ| ਆਸ੍ਥਾਪਨਂ ਵਾਤਨਾਸ਼ਾਯ ਨੇਤ੍ਰੇਣ ਦ੍ਰਵਸ੍ਯ ਗੁਦਪ੍ਰਣਿਧਾਨਮ੍|| ੧੦੩||
Adhikarana sauvIrakAmlatuShodakAmlayorguNAH (104) · Śloka 104
ਏਭਿਰੇਵ ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕੇ| ਕ੍ਰਿਮਿਹਦ੍ਰੋਗਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਃਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਨਿਬਰ੍ਹਣੇ| ਤੇ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਵਿਤੁਸੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਸਤੁਸੈਸ਼੍ਚ ਯਵੈਃ ਕਤੇ||੧੦੪||
एभिरेव गुणैर्युक्ते सौवीरकतुषोदके| क्रिमिहृद्रोगगुल्मार्शःपाण्डुरोगनिबर्हणे| ते क्रमाद्वितुषैर्विद्यात्सतुषैश्च यवैः कृते||१०४||
🔊 Audio coming soon
ਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕੇ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਗੁਣਯੁਕ੍ਤੇ| ਕ੍ਰਿਮ੍ਯਾਦਿਨਾਸ਼ਨੇ ਚ| ਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕੇ ਕ੍ਰਮੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਵਿਤੁਸੈਃ ਸਤੁਸੈਸ਼੍ਚ ਯਵੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਸੌਵੀਰਕਂ ਯਨ੍ਨਿਸ੍ਤੁਸੈਰ੍ਯਵੈਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ| ਤੁਸੋਦਕਂ ਯਸ੍ਤਤੁਸੈਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ| ਇਤਿ ਮਦ੍ਯਵਰ੍ਗਃ|| ੧੦੪||
Adhikarana (6) mUtravargaH gavAdimUtrasAmAnyaguNAH gomUtrasya prAdhAnya~jca (105) · Śloka 105
ਮੂਤ੍ਰਂ ਗੋਜਾਵਿਮਹਿਸੀਗਜਾਸ਼੍ਵੇਸ੍ਟ੍ਰਖਰੋਦ੍ਭਵਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਰੂਕ੍ਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਲਵਣਾਨੁਰਸਂ ਕਟੁ| ਕ੍ਰਿਮਿਸ਼ੋਫੋਦਰਾਨਾਹਸ਼ੂਲਪਾਣ੍ਡੁਕਫਾਨਿਲਾਨ੍| ਗੁਲ੍ਮਾਰੁਚਿਵਿਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਕੁਸ੍ਠਾਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਜਯੇਲ੍ਲਘੁ| ਵਿਰੇਕਾਸ੍ਥਾਪਨਾਲੇਪਸ੍ਵੇਦਾਦਿਸੁ ਚ ਪੂਜਿਤਮ੍| ਦੀਪਨਂ ਪਾਚਨਂ ਭੇਦਿ ਤੇਸੁ ਗੋਮੂਤ੍ਰਮੁਤ੍ਤਮਮ੍||੧੦੫||
मूत्रं गोजाविमहिषीगजाश्वेष्ट्रखरोद्भवम्| पित्तलं रूक्षतीक्ष्णोष्णं लवणानुरसं कटु| क्रिमिशोफोदरानाहशूलपाण्डुकफानिलान्| गुल्मारुचिविश्वित्रकुष्ठार्शांसि जयेल्लघु| विरेकास्थापनालेपस्वेदादिषु च पूजितम्| दीपनं पाचनं भेदि तेषु गोमूत्रमुत्तमम्||१०५||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦੇਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਚ ਮੂਤ੍ਰਾਣ੍ਯਪ੍ਯੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਗਵਾਦੀਨਾਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਪਿਤ੍ਤਲਤ੍ਵਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਕਮ੍ਯਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਜਯੇਤ੍| ਲਘੁ ਚ| ਰਸੇ ਕਟੁ| ਲਵਣਮਨੁਰਸਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤਥਾਵਿਧਮ੍| ਵਿਰੇਕਾਦਿਸੁ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਦੀਪਨਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਂ ਚ| ਮੂਤ੍ਰੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਗੋਮੂਤ੍ਰਮੁਤ੍ਤਮਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮ੍ (ਚ੦ਸੂ੦-੧/੮੨-੧੦੪)|| ੧੦੫||
Adhikarana CAgagajavAjimUtraguNAH (106) · Śloka 106
ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਹਰਂ ਛਾਗਂ ਪੂਰਣਾਤ੍ ਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਜਿਤ੍| ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਸਾਰੇ ਕਿਲਾਸੇ ਚ ਗਜਵਾਜਿਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍||੧੦੬||
श्वासकासहरं छागं पूरणात् कर्णशूलजित्| दद्यात्क्षारे किलासे च गजवाजिसमुद्भवम्||१०६||
🔊 Audio coming soon
ਛਾਗਮੂਤ੍ਰਂ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਹਰਮ੍| ਕਰ੍ਣਪੂਰਣੇਨ ਚ ਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਜਿਤ੍|ਦਨ੍ਤਿਤੁਰਗਮੂਤ੍ਰੇ ਕਿਲਾਸੇ ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰੇ ਉਪਯੋਗਾਰ੍ਥਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਕ੍ਸੀਰੇ ਚ ਪਚ੍ਯਮਾਨੇ (ਕਿਲਾਸਮ੍-ਨਿ੦ਅ੦-੧੫)|| ੧੦੬||
Adhikarana rAsabhamUtraguNAH (107) · Śloka 107
ਹਨ੍ਤ੍ਯੁਨ੍ਮਾਦਮਪਸ੍ਮਾਰਂ ਕ੍ਰਿਮੀਨ੍ਮੇਹਞ੍ਚ ਰਾਸਭਮ੍||੧੦੭||
हन्त्युन्मादमपस्मारं क्रिमीन्मेहञ्च रासभम्||१०७||
🔊 Audio coming soon
ਰਾਸਭਂ ਮੂਤ੍ਰਮ੍ ਉਨ੍ਮਾਦਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ|| ੧੦੭||
Adhikarana gavAdishakRudguNAH,mRugAdInAM shakRudguNAH (108) · Śloka 108
ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਮੇਤੇਸਾਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਸਹਰਂ ਸ਼ਕਤ੍| ਮਾਰ੍ਗਮੋਜਃਕ੍ਸਯਹਰਂ ਵੈਸ੍ਕਿਰਂ ਵਾਤਰੋਗਨੁਤ੍| ਪ੍ਰਸਹਾਨਾਮਪਸ੍ਮਾਰਮੁਨ੍ਮਾਦਞ੍ਚ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ| ਮਹਾਮਗਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਕੁਸ੍ਠਹਜ੍ਜਲਚਾਰਿਣਾਮ੍| ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਹਰਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਞ੍ਚ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ||੧੦੮||
कषायतिक्तमेतेषां हिध्माश्वसहरं शकृत्| मार्गमोजःक्षयहरं वैष्किरं वातरोगनुत्| प्रसहानामपस्मारमुन्मादञ्च नियच्छति| महामृगसमुद्भूतं कुष्ठहृज्जलचारिणाम्| नेत्ररोगहरं पित्तं प्रवृद्धञ्च नियच्छति||१०८||
🔊 Audio coming soon
ਏਤੇਸਾਮਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਮੂਤ੍ਰਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਸ਼ਕਤ੍ਪੁਰੀਸਂ ਰਸੇਨ ਕਸਾਯਾਤਿਕ੍ਤਮ੍| ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਹਰਞ੍ਚ| ਅਨ੍ਯਤ੍ ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੧੦੮||
Adhikarana gavAdipittarocanayorguNAH (109) · Śloka 109
ਪਿਤ੍ਤਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਵਿਸਹਰਂ ਰੋਚਨਾ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍| ਤਿਕ੍ਤਾ ਪਾਮਾਹਰਾ..........................||੧੦੯||
पित्तं तिक्तं विषहरं रोचना कफवातजित्| तिक्ता पामाहरा..........................||१०९||
🔊 Audio coming soon
ਏਤੇਸਾਮੇਵ ਪਿਤ੍ਤਂ ਜਾਠਰਮੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਤਿਕ੍ਤਰਸਂ ਵਿਸਹਰਂ ਚ| ਏਤੇਸਾਮੇਵ ਰੋਚਨਾ ਨਾਭਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਭਵਾ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀ ਤਿਕ੍ਤਰਸਾ ਪਾਮਾਹਰਾ ਚ|| ੧੦੯||
Adhikarana mAnuShamUtraguNAH (110) · Śloka 110
........................ ਮੂਤ੍ਰਂ ਮਾਨੁਸਂ ਤੁ ਵਿਸਾਪਹਮ੍||੧੧੦||
........................ मूत्रं मानुषं तु विषापहम्||११०||
🔊 Audio coming soon
ਮਾਨੁਸਂ ਤੁ ਮੂਤ੍ਰਂ ਵਿਸਘ੍ਨਮ੍| ਇਤਿ ਮੂਤ੍ਰਵਰ੍ਗਃ|| ੧੧੦||
Adhikarana upasaMhAraH (6) · Śloka 6
ਤੋਯਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਤੈਲਾਨਾਂ ਵਰ੍ਗੈਰ੍ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਇਤਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਕਦੇਸ਼ੋਯਂ ਯਥਾਸ੍ਥੂਲਮੁਦਾਹਤਃ||੧੧੧|| ਇਤਿਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||
तोयक्षीरेक्षुतैलानां वर्गैर्मद्यस्य च क्रमात्| इति द्रव्यैकदेशोऽयं यथास्थूलमुदाहृतः||१११|| इतिश्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने द्रवद्रव्यविज्ञानीयो नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon
ਇਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਤੋਯਾਦਿਵਰ੍ਗੈਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਦ੍ਰਾਵਾਣਾਮੇਕਦੇਸ਼ ਉਦਾਹਤਃ|| ੧੧੧|| ਇਤਿਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||