12. dvividhauṣadhavijñānīyaḥ

Adhikarana atha dvividhauShadhavij~jAnIyo nAma dvAdasho~adhyAyaH upodghAtaH · Śloka

ஆஹாரமுக்த்வா தத்ஸஂஸ்காரோபயோகித்வாந்மித்யாஹாரோத்பவரோகஸாதநோபயோகித்வாச்ச ப்ராயோபயோகிநாஂ த்ரவ்யாணாஂ ஸ்வரூபபரிஜ்ஞாநார்தமுச்யதே| ததர்தமத்யாயாரம்பஃ|

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதோ த்விவிதௌஷதவிஜ்ஞாநீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

Adhikarana auShadhasya dvividhauShadhakrameNa nirdeshaH (2) · Śloka 2

த்விவிதமௌஷதம்- ஊர்ஜஸ்கரஂ ரோகக்நஞ்ச| உபயமபி சோபயாத்மகம்| பாஹுல்யேந து நிர்தேஶஃ| தத்ரோர்ஜரஸ்கரஂ த்விவிதஂ ரஸாயநஂ வாஜீகரணஞ்ச| ரோகக்நமபி த்விவிதம்- ரோகஸ்ய ப்ரஶமநமபுநர்பவகரஞ்ச||௨||

ஸர்வஂ ஶரீரவிஷயஂ வஸ்து த்விவிதமௌஷதமநௌஷதஂ ச| தத்ர ஔஷதஂ பத்யமநௌஷதஂ ச ஶரீரஸ்யாபத்யம்| தத்ரௌஷதஂ ப்ராதாந்யாதாதாவுச்யதே| அநௌஷதஂ வக்ஷ்யாமஃ ஸர்வமௌஷதஂ ஶரீரஹிதஂ த்விவிதம்| ஊர்ஜஸ்கரஂ ரோகக்நஞ்ச| ஊர்ஜஸ்கரஂ யத்ஸ்வஸ்தஸ்யாபி பலவர்ணாத்யுபசயஂ கரோதி| ரோகக்நஂ வ்யாதிநாஶநம்| உபயமபி த்வயமபி புநர்த்ரவ்யாத்மகமூர்ஜ்ஜஸ்கரேऽபி தாதுஸாம்யகரணஶக்தத்வாத் வ்யாத்யுபஶமஃ ஸம்பவதி| வ்யாத்யுபஶமே து வர்ணபலாத்யுபசயஃ ஸ்பஷ்ட ஏவ| தஸ்மாத் த்வயமபி த்ரவ்யாத்மகஂ தத்ராபி யத்யத்ர ப்ரதாநஂ தேந வ்யபதேஶே ஊர்ஜஸ்கரஂ ரோகக்நஂ சேதி| தத்ரோர்ஜஸ்கரஂ த்விவிதஂ- ரஸாயநவாஜீகரணபேதேந| ரோகக்நமபி த்விவிதம்- வ்யாதேஃ ஸ்திதஸ்ய நாஶநஂ நஷ்டஸ்ய ச புநருத்பத்திரக்ஷணம்| அநேநாऽபி ப்ரகாரேண த்விவிதஂ ரோகக்நம்||௨||

Adhikarana dravyAdravyabhedenauShadhabhedAH (3) · Śloka 3

புநஶ்ச த்விவிதஂ த்ரவ்யமத்ரவ்யஞ்ச| தத்ர த்ரவ்யஂ த்ரிவிதஂ- பௌமமௌத்பிதஂ ஜங்கமமிதி| தேஷு வக்ஷ்யமாணஂ ஹேமாதிலவணாந்தஂ ப்ராயேண பௌமம்| ஔத்பிதஂ புநர்வநஸ்பதிவாநஸ்பத்யவீருதௌஷதிபேதேந சதுர்விதஂ பவதி| தத்ர பலிநோ வநஸ்பதிஃ, புஷ்பபலவாந் வாநஸ்பத்யஃ, வல்லீகுல்மஂ வீருத், பலபாகாந்தாஶ்சௌஷத்ய இதி| ஜங்கமோத்பவஂ மதுகதாதி ஜங்கமத்ரவ்யமாஹுஃ| அத்ரவ்யஂ புநருபவாஸாநிலாதபச்சாயாமந்த்ரஸாந்த்வதாந-பயோத்த்ராஸஸஂக்ஷோபணஹர்ஷண- பர்த்ஸநஹஸநஸ்வ்வப்நஜாகரணஸஂவாஹநாதீநி||௩||

த்ரவ்யமத்ரவ்யஂ ச| த்ரவ்யஂ மூர்த்தஂ ஸகலேந்த்ரியவிஷயஂ ச| அதோऽந்யதத்ரவ்யம்| ஏதச்ச த்வயமபி ரோகஸ்ய ப்ரஶமநே புநர்பவரக்ஷணே வ ஸமர்தஂ பவதி| தத்ர பௌமாதிபேதேந த்ரிவிதஂ த்ரவ்யமிஹாத்யாயே வக்ஷ்யமாணம்| ஸுவர்ணாதிலவணாந்தஂ பாஹுல்யேந பௌமம்| ஔத்பிதஂ வநஸ்பத்யாதிபேதேந சதுர்விதம்| தத்ர பலிநோ வநஸ்பதிஃ| பலிநஶப்தஃ பலவதி வர்ததே| பலபர்ஹாப்யாமிநஜிதீநச்ப்ரத்யாயந்தஃ| புஷ்பப்ராதாந்யேந பலவாந் வாநஸ்பத்யஃ| வல்லீ ஸந்தாநவதீ லதாகுல்மஂ ச| ஹ்ரஸ்வஂ பூமிலக்நஂ பஹுஸூக்ஷ்மஶாகஂ ச வீருச்சப்தேநோச்யதே| பலபாகேऽந்தஃ பர்ணாதிவிநாஶலக்ஷணோ யாஸாஂ தா ஔஷத்யஃ| ஜங்கமப்ராணியோநித்வாந்மதுகதமூத்ராதி ஜங்கமமுச்யதே| அத்ரவ்யஂ புநருபவாஸாதி| அநிலஸ்யாஸகலேந்த்ரியக்ராஹ்யத்வாதமூர்த்தத்வாச்சாத்ரவ்யத்வமத்ரைவ வ்யவஹாரார்தம்| பாஹ்யஸ்ய ஸஂவாஹநமங்கமர்தநம்| ஏதே சோபவாஸாதயோऽஸ்மிந் தந்த்ரே யதாப்ரதேஶஂ ரோகக்நத்வேநோக்தாஃ||௩||

Adhikarana draivavyapAshrayAdibhedenauShadhasya traividhyam (4) · Śloka 4

புநரபி ச த்ரிவிதஂ தைவவ்யபாஶ்ரயஂ யுக்திவ்யபாஶ்ரயஂ ஸத்த்வாவஜயஶ்சேதி| தத்ர தைவவ்யபாஶ்ரயஂ மந்த்ரௌஷதிமணிமங்கலபல்யுபஹாரஹோமநியமப்ராயஶ்சித்தோப-வாஸஸ்வஸ்த்யநப்ரணிதாநகமநாதி| யுக்திவ்யபாஶ்ரயமாஹாரௌஷதயோஜநாதி| ஸத்த்வாவஜயஃ புநரஹிதாந் மநோநிக்ரஹஃ||௪||

இத்யௌஷதஸ்யோர்ஜஸ்கரத்வரோகக்நத்வாப்யாஂ த்வைவித்யமுக்த்வா தஸ்யைவ தைவவ்யபாஶ்ரயத்வாதிநா தைவித்யமுச்யதே| தத்ர தைவவ்யபாஶ்ரயஂ யத் பாபஸ்யோபகாதகத்வேநைவ ஜடராக்நிஸஂயோகேந விநா தாதுஸாம்யகரஂ மந்த்ரௌஷத்யாதி| அத்ரௌஷதீநாஂ தாரணமேவாபிப்ரேதம்| பலேருபஹாரோ தேவாதிஷு| நியமோ வர்ஜ்யவர்ஜநம்| ப்ராயஶ்சித்தஂ வ்ரதாதி| உபவாஸஃ ப்ரஸித்தஃ பாபஹர்தத்வே| ஸ்வஸ்த்யயநஂ வேதோக்தஂ கர்ம| யுக்திவ்யபாஶ்ரயஂ து ஜாடராக்நிஸஂயோகமாத்ராதிவிஶேஷேண தாதுஸாம்யகரஂ தச்சாஹாரஸ்யௌஷதஸ்ய ச யோஜநம்| ஸத்த்வாவஜயஃ ஸத்த்வஸ்ய மநஸோऽவஜயஃ| அஹிதாத்விஷயாந்நிக்ரஹோ நிவாரணம்||௪||

Adhikarana apakarShaNAdibhedenauShadhasya traividhyam (5) · Śloka 5

புநரபி ச த்ரிவிதம்| அபகர்ஷணஂ ப்ரகதிவிகாதோ நிதாநத்யாகஶ்ச| தே புநரபகர்ஷணாதயோ த்விவிதாஃ பாஹ்யாப்யந்தரபேதேந| தத்ர பாஹ்யமபகர்ஷணஂ க்ரந்த்யர்புதோபபக்ஷ்மக்ரிமிஶல்யாதிஷு ஶஸ்த்ரஹஸ்தயந்த்ராதிபிஃ| ஆப்யந்தரஂ புநர்வமநவிரேசநாதிபிஃ| ப்ரகதிவிகாதஃ ஸஂஶமநம்| தத்பாஹ்யமப்யங்கஸ்வேதப்ரதேஹபரிஷேகோபமர்தநாதி| ஆப்யந்தரஂ யதந்தரமநுப்ரவிஶ்யாவிக்ஷோபயத்தோஷாந் ஶமயதி| நிதாநத்யாகோ யதாதோஷஂ ஶீதோஷ்ணாஶநவ்யாயாமாதீநாஂ வர்ஜநஂ ஸ்நிக்தரூக்ஷாத்யநப்யவஹாரஶ்ச| தத்ர ஶஸ்த்ராதிஸாத்யே பேஷஜமநுக்ரமதே ந து பேஷஜஸாத்யே ஶஸ்த்ராதி||௫||

இத்யௌஷதஸ்ய தைவவ்யபாஶ்ரயத்வாதிநா த்ரைவித்யமுக்த்வா அபகர்ஷணாதிபேதேந தஸ்யைவ த்ரைவித்யமுச்யதே| தாநி சாபகர்ஷணாதீநி ப்ரத்யேகஂ பாஹ்யாப்யந்தரபேதேந த்விவிதாநி| தத்ர க்ரந்த்ய்தீநாஂ ஶஸ்த்ராதிபிரபகர்ஷணஂ பாஹ்யமபகர்ஷணம்| வமநவிரேசநாதிநாந்தஃஸ்திதஸ்ய தோஷஸ்யாபகர்ஷணமாப்யந்தரம்| ப்ரகதிவிகாதோ துஷ்டஸ்ய தோஷாதேர்தேஹஸ்தஸ்ய ஶமநஂ ஸாம்யகரம்| பஹிஃப்ரயோகேண தோஷஶமநமப்யங்காதி பாஹ்யஃ ப்ரகதிவிகாதஃ| யத் த்ரவ்யமந்தர்மஹாஸ்ரோதஃ ப்ரவிஶ்ய தோஷாநக்ஷோபயச்சமயதி ததாப்யந்தரஃ ப்ரகதிவிகாதஃ| ஏதச்ச பாசநதீபநாதிநா ஸப்தவிதஂ வக்ஷ்யாமஃ| நிதாநத்யாகோ யதாதோஷஂ ஶீதாதிகுணாநாமாஹாராதீநாஂ வர்ஜநம்| வ்யாயாமாதிவர்ஜநஂ யதாதோஷமேவ| யதா ஶ்லேஷ்மணி தத்ஸதஶகுணாநாமாஹாரவிஹாராதீநாஂ த்யாகஃ| ஏவஂ வாதபித்தயோரபி| ப்ரஸங்காதாஹ-பாஹ்யாபகர்ஷணேந ஶஸ்த்ராதிநா ஸாத்யே க்ரந்த்யாதௌ வ்யாதௌ பேஷஜமௌஷதமாந்தராபகர்ஷணம்| ப்ரகதிவிகாதோ நிதாநத்யாகஶ்சோபயுஜ்யதே| ந து யதோக்தபேஷஜஸாத்யே க்ரஹணீரோகாதௌ ஶஸ்த்ராதி பாஹ்யமபகர்ஷணமநுக்ரமதே| ஸோபயோகஂ ந பவதீதி ஸம்பந்தஃ||௫||

Adhikarana hetuviparItAdibhedenauShadhasya traividhyam (6) · Śloka 6

புநரபி த்ரிவிதஂ ஹேதுவிபரீதஂ வ்யாதிவிபரீதமுபயார்தகாரி ச| தத்ர ஹேதுவிபரீதஂ குருஸ்நிக்தஶீதாதிஜே வ்யாதௌ லகுரூக்ஷோஷ்ணாதி ததேதரஸ்மிந்நிதரத்| வ்யாதிவிபரீதஂ த்வௌ மூலோபக்ரமௌ லங்கநபஂஹணே| பஞ்சகர்மாணி வமநாதீநி ஸதூமதூபாஞ்ஜநாதீநி ச| ததா விம்லாபநோபநாஹநபாடநாதீநி| யச்ச தோஷஶமநத்வே ஸத்யபி ஜ்வரே விஶேஷதோ ஹிதஂ முஸ்தாபர்படகஂ யவாக்வஶ்ச ப்ரமேஹே ரஜநீ யவாந்நஂ சேத்யாதி| ரக்தபித்தே சோர்த்வகே விரேசநமதோகே வமநம்||௬||

இத்யபகர்ஷணாதிபேதேநௌஷதஸ்ய த்ரைவித்யமுக்த்வா தஸ்யைவ ஹேதுவிபரீதத்வாதிநா த்ரைவித்யமுச்யதே| தத்ர ஹேதுவிபரீதஂ யத் வ்யாதிவிஶேஷாவிவக்ஷாயாஂ வ்யாதிஜநகதோஷகாரணவிபரீதகுணம்| யதா குர்வாதிகுணயுக்தத்ரவ்யஜே வ்யாதௌ லக்வாதிகுணமௌஷதம்| ததேதரஸ்மிந் லக்வாதிஜே இதரத் குர்வாதி| வ்யாதிவிபரீதஂ து யத்ர ஹேதுவிஶேஷவிவக்ஷா நாஶ்ரீயதே கேவலஂ யதோபதேஶஂ ஸ்வவிஷயவ்யாதிவிஶேஷேணோபயுஜ்யதே| யதா த்வௌ மூலோபக்ரமௌ| லங்கநஂ பஂஹணஂ ச| பஞ்சகர்மாணி வமநாதீநி க்ரமேண தூமாதீநி ச| ஶஸ்த்ராதி ஸாத்யாநாஂ ச குல்மாதீநாஂ வ்யாதிவிபரீதஂ விம்லாபநாதி| விம்லாபநஂ விலயநமுபநாஹஃ பிண்டபந்தஃ| ந கேவலமேதாவதேவ வ்யாதிவிபரீதலக்ஷணஂ யாவதிதமபி| யச்சேதி ஸமுச்சயே| யத் த்ரவ்யஂ ஸத்யபி வ்யாத்யாரம்பகதோஷஶமநத்வே ந தஜ்ஜேஷு ஸர்வவ்யாதிஷு ததா பத்யம்| யதைகஸ்மிந்நேவ வ்யாதௌ தஷ்டாந்தோ முஸ்தாபர்படகஂ யத்யபி பித்தஶ்லேஷ்மக்நஂ ந ததா குல்மாதிஷு பித்தஶ்லேஷ்மஜேஷு ஹிதஂ யதா ஜ்வர இதி| ஏவஂ யவாக்வாத்யபி யதாயதஂ புத்த்யா விகல்ப்ய வாச்யம்||௬||

Adhikarana hetuvyAdhiviparItArthakAryauShadham (7) · Śloka 7

உபயார்தகாரி புநர்தைவவ்யபாஶ்ரயமௌஷதம்| ததா சர்த்யாஂ சர்தநமதிஸாரே விரேசநஂ, மதாத்யயே மத்யபாநஂ, துத்ததக்தேऽக்நிப்ரதபநஂ, பித்தேऽந்தர்ந்நிகூடே விமார்ககே வா ஸ்வேதஃ கட்வம்லலவணதீக்ஷ்ணோஷ்ணாப்யவஹாரஶ்ச பஹிஃ ப்ரவர்த்தநாய ஸ்வமார்காபாதநாய ச| ஶ்லேஷ்மணி சாந்தர்நிகூடே ஸ்தப்தே பஹிஃ ஶீதோபசாரஸ்தத்பீடிதஸ்யோஷ்மணோऽந்தஃப்ரவேஶேந கபோ விலயதாமுபயாதி| ஏவஂவிதஂ ஹ்யவிபரீதமேவ ஸத்பேஷஜஂ ஹேதுவ்யாதிவிபரீதமர்தஂ கரோதி||௭||

உபயார்தகாரி யதுபயஸ்ய ஹேதுவிபரீதஸ்ய வ்யாதிவிபரீதஸ்ய ச ஸம்பந்திநமர்தஂ ரோகோபஶமலக்ஷணமேதத்குணமபி கரோதி| தச்ச தைவவ்யபாஶ்ரயஂ மணிமந்த்ராதிகதம்| ததா ரோகஸ்வபாவாதிவிபரீதஸ்வரூபமபி யத்ரோகோபஶமநஂ கரோதி ததுபயார்தகாரி| யதா சர்த்யாஂ தத்ஸ்வரூபமேவ வமநமேவமபி ஸ்வபுத்த்யா விகல்ப்யம்| பித்தே வாந்தர்நிகூடே ஸ்வேதஃ ஶஸ்யதே| அவிபரீதோऽபி பித்தாத் கட்வாதிரஸாப்யவஹாரஶ்சேதி யதாஸங்க்யேந ப்ரயோஜநமந்தர்நிகூடே பஹிஃ ப்ரவர்த்தநாய விமார்ககே ஸ்வமார்காபாதநாயாத்ர து ஸ்வேதஸ்ய பித்தஸ்யாதிஶயப்ராப்தேரௌஷதத்வஂ ந து ஶ்லேஷ்மாதிப்ரதிபந்தகநாஶநேந ஸ்வேதஸ்யேதி காமலாதௌ தஶ்யதே| ஶ்லேஷ்மணி சாந்தர்நிகூட இதி ஹேமந்தேऽக்நிபலவத்த்வயுக்த்யா ஜ்ஞாயதே| ஏவமநேந ப்ரகாரேண ரோகாதவிபரீதமபி விபரீதார்தஂ ரோகஸ்ய நாஶநஂ கரோதீதி||௭||

Adhikarana anauShadhasya dvaividhyam (8) · Śloka 8

அநௌஷதஂ புநர்த்விவிதஂ பாதநமநுபாதநஞ்ச| தத்ர ஸத்யஃ ப்ராணஹரஂ பாதநம்| காலாந்தரேணாநுபாதநம் இதி||௮||

பஹுபிர்பேதைரௌஷதமுக்த்வாऽநௌஷதமுச்யதே| தச்ச த்விவிதம் இத்யாதி ஸுபோதம்||௮||

Adhikarana pradhAnadravyANAM svarUpakathanapratij~jA (9) · Śloka 9

பரஂ சாதோ ரஸவீர்யாதிபேதேந யதாஸ்தூலமௌஷதைகதேஶ உபதிஶ்யதே||௯||

அதஃ பரஂ ப்ரதாநத்ரவ்யாணாஂ ரஸாதிபேதைஃ ஸ்வரூபமுச்யதே| அந்யேஷாஂ ரஸாத்யநுமாணாத்ரஸபேதீயாதௌ வக்ஷ்யாமஃ||௯||

Adhikarana suvarNaguNAH (10) · Śloka 10

ஸுவர்ணஂ பஂஹணஂ ஸ்நிக்தஂ மதுரஂ ரஸபாகயோஃ| விஷதோஷஹரஂ ஶீதஂ ஸகஷாயஂ ரஸாயநம்||௧௦||

ஸுவர்ணமித்யாதி ஸுபோதம்||௧௦||

Adhikarana rUpyaguNAH (11) · Śloka 11

ரூப்யஂ ஸ்நிக்தஂ கஷாயாம்லஂ விபாகே மதுரஂ ரஸம்| வயஸஃ ஸ்தாபநஂ ஶீதஂ லேகநஂ வாதபித்தஜித்|௧௧|

Adhikarana tAmraguNAH (11) · Śloka 11

தாம்ரஂ ஸதிக்தமதுரஂ கஷாயஂ லேகநஂ லகு| கடுபாகரஸஂ ஶீதஂ ரோபணஂ கபபித்தஜித்|௧௧|

Adhikarana kAMsyaguNAH (11) · Śloka 11

காஂஸ்யஂ கஷாயாநுரஸஂ விஶதஂ லேகநஂ லகு| தஷ்டிப்ரஸாதநஂ ரூக்ஷஂ திக்தஂ பித்தகபாஹம்|௧௧|

Adhikarana trapu-sIsayorguNAH (11) · Śloka 11

ஸதிக்தலவணஂ பேதி பாண்டுத்வகமிவாதநுத்| லேகநஂ பித்தலஂ கிஞ்சித்த்ரபுஸீஸஞ்ச தத்குணம்||௧௧||

த்ரபு திக்தலவணாதிகுணஂ லேகநஂ கிஞ்சித் பித்தலஂ ச| ஸீஸஂ தத்குணஂ த்ரபுகுணம்||௧௧||

Adhikarana kRuShNalohasya guNAH (12) · Śloka 12

சக்ஷுஷ்யஂ கஷ்ணலோஹஂ து கஷாயஂ ஸ்வாது திக்தகம்| லேகநஂ வாதலஂ ஶீதஂ கமிகுஷ்டகபப்ரணுத்| காத்ரஶைதில்யபாலித்யபாண்டுக்நஂ ஶோஷஶோபஜித்| தத்வத்தீக்ஷ்ணஂ விஶேஷேண தத்விகாஷி ஸுதுர்ஜரம்|௧௨|

Adhikarana padmarAgAdiguNAH (12) · Śloka 12

பத்மராகமஹாநீலபுஷ்பராகாவிதூரகாஃ| முக்தாவித்ருமவஜ்ரேந்த்ரவைடூர்யஸ்படிகாதிகம்| மணிரத்நஂ ஸரஂ ஶீதஂ கஷாயஂ ஸ்வாதுலேகநம்| சக்ஷுஷ்யஂ தாரணாத்தத்து பாப்மாலக்ஷ்மீவிஷாபஹம்| தந்யமாயுஷ்யமோஜஸ்யஂ ஹர்ஷோத்ஸாஹகரஂ ஶிவம்||௧௨||

முக்தாதயஃ ஸர்வே மணயோ வைடூர்யாநி ச ரத்நாநி ஶைத்யாதிகுணயுக்தாநி ஶிரஃப்ரபதிஷு தாரணாத் பாப்மாதிநாஶநாநி||௧௨||

Adhikarana kAcaguNAH (13) · Śloka 13

ஸக்ஷார உஷ்ணவீர்யஶ்ச காசோ தஷ்டிகதஞ்ஜநாத்|௧௩|

அந்யத் ஸுபோதம்||௧௩||

Adhikarana sha~gkha-udadhimalayorguNAH (13) · Śloka 13

ஶங்கோததிமலௌ ஶீதௌ கஷாயாவதிலேகநௌ|௧௩|

Adhikarana tutthakaguNAH (13) · Śloka 13

துத்தகஂ கடு ஸக்ஷாரஂ கஷாயஂ விஶதஂ லகு| லேகநஂ பேதி சக்ஷுஷ்யஂ கண்டூகமிவிஷாபஹம்|௧௩|

Adhikarana gairikaguNAH (13) · Śloka 13

விஶதோ கைரிகஃ ஸ்நிக்தஃ கஷாயமதுரோ ஹிமஃ|௧௩|

Adhikarana manohvAguNAH (13) · Śloka 13

கபக்நீ திக்தகடுகா மநோஹ்வா லேகநீ ஸரா||௧௩||

Adhikarana haritAlaguNAH (14) · Śloka 14

ஸ்நிக்தஂ கஷாயகடுகஂ ஹரிதாலஂ விஷப்ரணுத்| ஸ்ரோதோऽஞ்ஜநாத்ஸௌவீராஞ்ஜநஸ்ய ஶ்ரேஷ்டத்வம் கஷாயஂ மதுரஂ ஶீதஂ லேகநஂ ஸ்நிக்தமஞ்ஜநம்| ரக்தபித்தவிஷச்சர்திஹித்மாக்நஂ தக்ப்ரஸாதநம்| ஸ்ரோதோऽஞ்ஜநஂ வரஂ தத்ர ததஃ ஸௌவீரகாஞ்ஜநம்||௧௪||

உததிமலஂ ஸமுத்ரபேநம்| ஸௌவீரமஞ்ஜநஂ கஷாயத்வாதிகுணயுக்தஂ தஸ்ய ஜாதிவிஶேஷாத்ஸ்ரோதோஞ்ஜநாதிநாமவிஶேஷஃ| தத்ர அஞ்ஜநஜாதிஷு மத்யே ஸ்ரோதோஞ்ஜநஂ ஶ்ரேஷ்டஂ ததோऽபி ஸௌவீரம்||௧௪||

Adhikarana rasA~jjanaguNAH (15) · Śloka 15

கபக்நஂ திக்தகடுகஂ சேதி ஸோஷ்ணஂ ரஸாஞ்ஜநம்||௧௫||

ரஸாஞ்ஜநஂ தார்க்ஷ்யஶைலம்| தாருஹரித்ராவிகாரஃ கபக்நத்வாதியுக்தஃ||௧௫||

Adhikarana shilAjatuguNAH (16) · Śloka 16

ஸ்வாது ஹித்மாப்ரஶமநஂ காஸமேஹக்ஷயாபஹம்| கபக்நமுஷ்ணஂ கடுகஂ ஶிலாஜது ரஸாயநம்| திக்தஞ்ச சேதநஂ யோகவாஹித்வாத்ஸர்வரோகஜித்| விஶேஷாத் கச்ச்ரமேஹார்ஶஃபாண்டுஶோபகபாபஹம்|௧௬|

Adhikarana vaMsharocanAguNAH (16) · Śloka 16

கஷாயா மதுரா ரூக்ஷா காஸக்நீ வஂஶரோசநா|௧௬|

Adhikarana tugAkShIrIguNAH (16) · Śloka 16

துகாக்ஷீரீ க்ஷயஶ்வாஸகாஸக்நீ மதுரா ஹிமா|௧௬|

Adhikarana lavaNasAmAnyaguNAH (16) · Śloka 16

விஷ்யந்தி லவணஂ ஸர்வஂ ஸூக்ஷ்மஂ ஸஷ்டமலஂ விதுஃ| வாதக்நஂ பாகி தீக்ஷ்ணோஷ்ணஂ ரோசநஂ கபபித்தகத்||௧௬||

விஷ்யந்தீத்யாதிநா பாஂஸூத்தாந்தாநாஂ ஸர்வேஷாஂ லவணாநாஂ ஸாமாந்யகுணாஃ| பாகீ பாசகஸ்ய ஸ்வபாவஃ||௧௬||

Adhikarana saindhavaguNAH (17) · Śloka 17

ஸைந்தவஂ தத்ர ஸஸ்வாது வஷ்யஂ ஹத்யஂ த்ரிதோஷநுத்| லக்வநுஷ்ணஂ தஶஃ பத்யமவிதாஹ்யக்நிதீபநம்||௧௭||

ஸைந்தவமித்யாதி லவணவிஶேஷகுணாஃ| அத்ர சோத்ஸர்காபவாதோபபஂஹகவசநாதி ஸர்வஂ ஸ்வபுத்த்யா கல்பநீயம்||௧௭||

Adhikarana sauvarcalaguNAH (18) · Śloka 18

லகு ஸௌவர்சலஂ ஹத்யஂ ஸுகந்த்யுத்காரஶோதநம்| கடுபாகஂ விபந்தக்நஂ தீபநீயஂ ருசிப்ரதம்|௧௮|

Adhikarana viDguNAH (18) · Śloka 18

ஊர்த்வாதஃ கபவாதாநுலோமநஂ தீபநஂ விடம்| விபந்தாநாஹவிஷ்டம்பஶூலகௌரவநாஶநம்|௧௮|

Adhikarana sAmudralavaNaguNAH (18) · Śloka 18

விபாகே ஸ்வாது ஸாமுத்ரஂ குரு ஶ்லேஷ்மவிவர்தநம்|௧௮|

Adhikarana audBidalavaNaguNAH (18) · Śloka 18

ஸதிக்தகடுகக்ஷாரஂ தீக்ஷ்ணமுத்க்லேதி சௌத்பிதம்||௧௮||

உத்க்லேதி ரக்தஂ மாஂஸஂ ச க்லேதயதி||௧௮||

Adhikarana kRuShNalavaNaguNAH (19) · Śloka 19

கஷ்ணே ஸௌவர்சலகுணா லவணே கந்தவர்ஜிதாஃ|௧௯|

Adhikarana romakalavaNaguNAH (19) · Śloka 19

ரோமகஂ லகு பாஂஸூத்தஂ ஸக்ஷாரஂ ஶ்லேஷ்மலஂ குரு|௧௯|

Adhikarana lavaNaprayoge kramanirdeshaH (19) · Śloka 19

லவணாநாஂ ப்ரயோகே து ஸைந்தவாதீந் ப்ரயோஜயேத்||௧௯||

யத்ர த்வேகஂ லவணஂ த்வே லவணே த்ரீணி லவணாநீத்யாதி ஸஂக்யயா ப்ரயோகஃ தத்ர ஸைந்தவாதிர்யதாஸ்திதக்ரமோ யோஜ்யஃ| ஸைந்தவம், ஸைந்தவஸௌவர்சலே, ஸைந்தவஸௌவர்சலவிடாந்யேவமந்யேऽபி||௧௯||

Adhikarana yavakShAraguNAH (20) · Śloka 20

குல்மஹத் க்ரஹணீபாண்டுப்லீஹாநாஹகலாமயாந்| ஶ்வாஸார்ஶஃ கபவாதாஂஶ்ச ஶமயேத்யவஶூகஜஃ||௨௦||

யவக்ஷாரோ குல்மாதிநாஶநஃ||௨௦||

Adhikarana svarjikAkShAraguNAHsarvakShAraguNAH (21) · Śloka 21

ஸ்வர்ஜிகா தத்குணாந்ந்யூநா க்ஷாரேண து ததோऽதிகா| க்ஷாரஃ ஸர்வஶ்ச பரமஂ தீக்ஷ்ணோஷ்ணஃ கமிஜில்லகுஃ| பித்தாஸக்தூஷணஃ பாகீ சேத்யஹத்யோ விதாரணஃ| அபத்யஃ கடுலாவண்யாச்சுக்ரௌஜஃ கேஶசக்ஷுஷாம்||௨௧||

ஸர்வஶ்ச ஸ்வர்ஜிகாதிஃ க்ஷாரோऽத்யர்ததீக்ஷ்ணத்வாதியுக்தஃ||௨௧||

Adhikarana harItakIguNAH (22) · Śloka 22

கஷாயா மதுரா பாகே ரூக்ஷா விலவணா லகுஃ| தீபநீ பாசநீ மேத்யா வயஸஃ ஸ்தாபநீ பரம்| உஷ்ணவீர்யா ஸராயுஷ்யா புத்தீந்த்ரியபலப்ரதா| குஷ்டவைவர்ண்யவைஸ்வர்யபுராணவிஷமஜ்வராந்| ஶிரோऽக்ஷிபாண்டுஹத்ரோககாமலாக்ரஹணீகதாந்| ஸஶோஷஶோபாதீஸாரமேஹமோஹவமிக்ரிமீந்| ஶ்வாஸகாஸப்ரஸேகார்ஶஃப்லீஹாநாஹகரோதரம்| விபந்தஂ ஸ்ரோதஸாஂ குல்மமூருஸ்தம்பமரோசகம்| ஹரீதகரீ ஜயேத்வ்யாதீஂஸ்தாஂஸ்தாஂஶ்ச கபவாதஜாந்||௨௨||

ஹரீதகீ கஷாயத்வாதிகுணயுக்தா| விலவணா இதி லவணரஸவர்ஜிதா| பலாதுக்தஂ பவதி பஞ்சரஸா இதி| தத்ராபி கஷாயோऽதிகஃ| ஸா ஹரீதகீ குஷ்டாதீநந்யாஂஶ்ச ரோகாந் வாதஶ்லேஷ்மோத்பவாந் நாஶயதி||௨௨||

Adhikarana AmalakaguNAH (23) · Śloka 23

தத்வதாமலகஂ ஶீதஂ மாதுர்யாத் பித்தஜித்பரம்| கபஂ கடுவிபாகித்வாதம்லத்வாந்மாருதஞ்ஜயேத்| பரஂ ச கண்ட்யஂ சக்ஷுஷ்யஂ ஹத்யஂ தாஹஜ்வராபஹம்||௨௩||

ஆமலகஂ தத்வத், குணைர்ஹரீதகீஸதஶமித்யர்தஃ||௨௩||

Adhikarana bibhItakaguNAH (24) · Śloka 24

அக்ஷந்து தத்குணாந்ந்யூநஂ கஷாயமதுரஂ ஹிமம்| காஸஶ்வாஸகலஶ்லேஷ்மபித்தஶுக்ரஹரஂ லகு| பரஂ கேஶ்யஸ்து தந்மஜ்ஜா ஶுக்ரக்நஞ்ச ததோऽஞ்ஜநம்||௨௪||

அக்ஷஂ பிபீதகஂ கடுவிபாகித்வாதிகுணயுக்தஂ இர்ஷச்ச தத்குணஂ ஹரீதகீகுணயுக்தமித்யர்தஃ||௨௪||

Adhikarana triphalAguNAH (25) · Śloka 25

இயஂ ரஸாயநவரா த்ரிபலாக்ஷ்யாமயாபஹா| ரோபணீ த்வக்கதக்லேதமேதோமேஹகபாஸ்ரஜித்||௨௫||

இயஂ த்ரிபலா ஹரீதக்யாமலகபிபீதகஸமாஹாரஃ||௨௫||

Adhikarana trijAtakacaturjAtakayorguNAH (26) · Śloka 26

ஸகேஸரஂ சதுர்ஜாதஂ த்வக்பத்ரைலஂ த்ரிஜாதகம்| பித்தப்ரகோபி தீக்ஷ்ணோஷ்ணஂ ரூக்ஷஂ ரோசநதீபநம்| (பத்ரகஂ கபவாதக்நஂ த்ரிஸுகந்தி த்ரிஜாதகம்| கேஸரஂ ரக்தகுதஜவிஷபித்தகபாபஹம்| தத்யுக்தஂ தச்சதுர்ஜாதஂ நாதிஶீதோஷ்ணமுச்யதே)||௨௬||

த்வகாதித்ரயஂ த்ரிஜாதகஸஂஜ்ஞமேததேவ நாககேஸரயுக்தஂ சதுர்ஜாதகம்| ஸுபோதம்||௨௬||

Adhikarana maricaguNAH (27) · Śloka 27

ரஸே பாகே ச கடுகஂ கபக்நஂ மரிசஂ லகு||௨௭||

மரிசஂ ரஸபாகயோஃ கடுகஂ கபக்நத்வாதியுக்தஂ ச||௨௭||

Adhikarana ArdrapippalIguNAH (28) · Śloka 28

ஶ்லேஷ்மலா ஸ்வாதுஶீதார்த்ரா குர்வீ ஸ்நிக்தா ச பிப்பலீ||௨௮||

ஆர்த்ரா பிப்பலீ ஶ்லேஷ்மலாதிகுணா||௨௮||

Adhikarana shuShkapippalIguNAH (29) · Śloka 29

ஸா ஶுஷ்கா விபரீதாதஃ ஸ்நிக்தா வஷ்யா ரஸே கடுஃ| ஸ்வாதுபாகாநிலஶ்லேஷ்மஶ்வாஸகாஸாபஹா ஸரா|௨௯|

Adhikarana pippalyA atyupayoganiShedho~apavAdashca (29) · Śloka 29

ந தாமத்யுபயுஞ்ஜீத ரஸாயநவிதிஂ விநா||௨௯||

ஸா பிப்ப்பலீ ஶுஷ்கா அதஃ ஆர்த்ரீயாஃ ஸகாஶாத் விபரீதாஸ்நிக்தத்வாதிகுணயுக்தா ச| ஏவஂவிதாமபி தாஂ ச பிப்பலீமதியோகேந நோபயுஞ்ஜீத விநா ரஸாயநவிதிநா||௨௯||

Adhikarana nAgaraguNAH ArdrakaguNAshca (30) · Śloka 30

நாகரஂ தீபநஂ வஷ்யஂ க்ராஹி ஹத்யஂ விபந்தநுத்| ருச்யஂ லகு ஸ்வாதுபாகஂ ஸ்நிக்தோஷ்ணஂ கபவாதஜித்| தத்வதார்த்ரகமேதச்ச த்ரயஂ த்ரிகடுகஂ ஜயேத்| ஸ்தௌல்யாக்நிஸதநஶ்வாஸகாஸஶ்லீபதபீநஸாந்||௩௦||

ஏதச்ச த்ரயஂ மரிசபிப்பலீநாகரஸஂஜ்ஞகஂ த்ரிகடுகஸஂஜ்ஞம்||௩௦||

Adhikarana cavikApippalImUlaguNAH (31) · Śloka 31

சவிகா பிப்பலீமூலஂ மரிசால்பாந்தரஂ குணைஃ||௩௧||

சவிகா பிப்பலீமூலஂ ச மரிசாத் க்ரமேணால்பகுணம்||௩௧||

Adhikarana citrakaguNAH (32) · Śloka 32

சித்ரகோऽக்நிஸமஃ பாகே ஶோபார்ஶஃ கமிகுஷ்டஹா||௩௨||

சித்ரகஃ பாகே பாககர்தத்வேऽக்நிஸமஃ||௩௨||

Adhikarana pa~jcakolaguNAH (33) · Śloka 33

பஞ்சகோலகமேதச்ச மரிசேந விநா ஸ்மதம்| குல்மப்லீஹோதராநாஹஶூலக்நஂ தீபநஂ பரம்||௩௩||

ஏதத் பிப்பல்யாதிசித்ரகாந்தஂ பஞ்சகோலஸஂஜ்ஞிதம்||௩௩||

Adhikarana bRuhatpa~jcamUlaguNAH (34) · Śloka 34

பில்வகாஶ்மர்யதர்காரீபாடலாடுண்டுகைர்மஹத்| ஜயேத்கஷாயஂ திக்தோஷ்ணஂ பஞ்சமூலஂ கபாநிலௌ||௩௪||

Adhikarana hrasvapa~jcamUlaguNAH (2) · Śloka 2

ஹ்ரஸ்வஂ பஹத்யஂஶுமதீத்வயகோக்ஷுரகைஃ ஸ்மதம்| ஸ்வாதுபாகரஸஂ நாதிஶீதோஷ்ணஂ ஸர்வதோஷஜித்||௨||

Adhikarana madhyamapa~jcamUlaguNAH (34) · Śloka 34

பலாபுநர்நவைரண்டஶூர்பபர்ணீத்வயேந ச| மத்யமஂ கபவாதக்நஂ நாதிபித்தகரஂ லகு|௩௪|

Adhikarana jIvanapa~jcamUlaguNAH (34) · Śloka 34

அபீருவீராஜீவந்தீஜீவகர்ஷபகைஃ ஸ்மதம்| ஜீவநாக்யஂ து சக்ஷுஷ்யஂ வஷ்யஂ பித்தாநிலாபஹம்|௩௪|

Adhikarana tRuNapa~jcamUlaguNAH (34) · Śloka 34

தணாக்யஂ ஶரதர்பேக்ஷுஶாலிகாஶைஸ்து பித்தஜித்| அஜஶங்கீ ஹரித்ரா ச விதாரீ ஸாரிவாऽமதாஃ|௩௪|

Adhikarana vallIkaNTakapa~jcamUlayorguNAH (34) · Śloka 34

பல்ல்யாக்யஂ கண்டகாக்யஂ து ஶ்வதஂஷ்ட்ராऽபீருஸைர்யகைஃ| ஸஹிஂஸ்ராகரமர்தீகைஃ ஸர்வதோஷஹரே ச தே||௩௪||

மிஶ்ரீபாவாத் பில்வாதிகஂ மஹத் பஞ்சமூலஂ வாதஶ்லேஷ்மாணௌ ஜயேத் கஷாயத்வாதிகுணயுக்தஞ்ச| பஹத்யாதிபஞ்சமூலஞ்ச ஹ்ரஸ்வஂ மதுரரஸத்வாதிகுணயுக்தஂ ச| பலாதி மத்யமஂ கபவாதக்நத்வாதியுக்தம்| அபீர்வாதி ஜீவநஂ நாம பஞ்சமூலஂ சக்ஷுஷ்யத்வாதியுக்தம்| தர்பாதிதணபஞ்சமூலஸஂஜ்ஞிதஂ பித்தஜித்| அஜஶங்க்யாதிபஞ்சமூலஂ வல்லீநாம ஸர்வதோஷஹரம்| ஶ்வதஂஷ்ட்ராதி கண்டகநாம| ஏதச்ச ஸர்வதோஷஹரம்|

Adhikarana kAravyAdiguNAH (35) · Śloka 35

காரவீ குஞ்சிவாஜாஜீகபரீதாந்யதும்புரு| அந்நகந்தஹரஂ ருச்யஂ தீபநஂ கபவாதஜித்||௩௫||

காரவ்யாதி ப்ரத்யேகமந்நாநாமாஹார்யாணாஂ துர்கந்தஂ நாஶயதி||௩௫||

Adhikarana bAShpikArAjikayorguNAH (36) · Śloka 36

பாஷ்பிகா கடுதிக்தோஷ்ணா கமிஶ்லேஷ்மஹரா பரம்| தத்வச்ச ராஜிகா விக்நஸாதநீ தீபநீ பரா| ஶூலாடோபஹரா ருச்யா..........................||௩௬||

பாஷ்பிகா கடுகத்வாதியுக்தா| ராஜிகா பாஷ்பிகாஸதஶகுணா||

Adhikarana dIpyakaguNAH (37) · Śloka 37

...............தீப்யகஃ கோஷ்டஶூலஜித்|௩௭|

Adhikarana sarShapaguNAH (37) · Śloka 37

அஹத்யாஃ ஸர்ஷபாஃ ஸ்நிக்தா பாஷ்பிகாவச்ச கீர்த்திதாஃ|௩௭|

Adhikarana hi~gguguNAH (37) · Śloka 37

ஹிங்கு வாதகபாநாஹஶூலக்நஂ பித்தகோபநம்| கடுபாகரஸஂ ருச்யஂ தீபநஂ பாசநஂ லகு| பித்தாஸ்ரகோபி தச்சைவ ஶ்ரேஷ்டஂ போஷ்காணதேஶஜம்| ததோ ந்யூநகுணஂ த்வந்யத்த்ரவ்யவ்யஞ்ஜநதூபநம்|௩௭|

Adhikarana shatAhvAdInAM guNAH (37) · Śloka 37

ஶதாஹ்வாகுஷ்டதகரஸுரதாருஹரேணவஃ| ஏலைலவாலுஸரலத்வக்வ்யாக்ரநகசோரகாஃ| லகூஷ்ணாஃ கடுகாஃ பாகே கபவாதநிபர்ஹணாஃ|௩௭|

Adhikarana sairyakaguNAH (37) · Śloka 37

ஸைர்யகஸ்திக்தமதுரஃ ஸ்நிக்தோஷ்ணஃ கபவாதஜித்|௩௭|

Adhikarana gokShurakaguNAH (37) · Śloka 37

பஸ்திமூத்ரவிபந்தக்நோ வஷ்யோ கோக்ஷுரகோ ஹிமஃ|௩௭|

Adhikarana viShAdvayaguNAH (37) · Śloka 37

பாசநஂ கபபித்தக்நஂ திக்தஂ ஶீதஂ விஷாத்வயம்||௩௭||

விஷாத்வயமதிவிஷா ப்ரதிவிஷா ச||௩௭||

Adhikarana mustaguNAH (38) · Śloka 38

கபக்நஂ திக்தகடுகஂ முஸ்தஂ ஸஂக்ராஹி பாசநம்|௩௮|

Adhikarana amRutAguNAH (38) · Śloka 38

திக்தாऽமதா த்ரிதோஷக்நீ க்ராஹிண்யுஷ்ணா ரஸாயநீ| தீபநீ ஜ்வரதட்தாஹகாமலாவாதரக்தநுத்|௩௮|

Adhikarana bhUnimbaparpaTayorguNAH (38) · Śloka 38

திக்தஶீதௌ ஜ்வரஹரௌ லகூ பூநிம்பபர்படௌ|௩௮|

Adhikarana nimbaguNAH (38) · Śloka 38

நிம்பஸ்திக்தோ ஹிமஃ குஷ்டகமிபித்தகபாபஹஃ|௩௮|

Adhikarana mahAnimbaguNAH (38) · Śloka 38

மஹாநிம்பஃ பரஂ க்ராஹீ கஷாயோ ரூக்ஷஶீதலஃ|௩௮|

Adhikarana gugguluguNAH (38) · Śloka 38

குக்குலுஃ பிச்சிலஸ்பர்ஶே விஶதோऽப்யவஹாரதஃ| ஸஸ்வாதுஃ ஸகடுஸ்திக்தஃ ஸகஷாயோ ரஸாயநம்| வர்ண்யஃ ஸ்வர்யஃ கடுஃ பாகே ரூக்ஷஃ ஸூக்ஷ்மோऽக்நிதீபநஃ| க்லேதமேதோநிலஶ்லேஷ்மகண்டமேஹாபசீக்ரிமீந்| பிடகாக்ரந்திஶோபாஂஶ்ச ஹந்த்யுஷ்ணஃ ஸ்ரஂஸநோ லகுஃ||௩௮||

குக்குலுஃ ஸ்பர்ஶே பிச்சிலஃ அப்யவஹாராத்து ஸ்ரோதோவைஶத்யகத்| ததா ஸ்வாதுரஸத்வாதியுக்தஃ ஸ்ரஂஸநோऽநுலோமநஃ||௩௮||

Adhikarana sha~gKapuShpIguNAH (39) · Śloka 39

ஶங்கபுஷ்பீ ஸரா திக்தா மேத்யா கமிவிஷாபஹா|௩௯|

Adhikarana aguruguNAH (39) · Śloka 39

கடுதிக்தோஷ்ணமகுரு ஸ்நிக்தஂ வாதகபாபஹம்| பித்தாஸ்ரவிஷதட்தாஹக்லமக்நஂ குரு ரூக்ஷணம்|௩௯|

Adhikarana caMdanasAmAnyaguNAH (39) · Śloka 39

ஸர்வஂ ஸதிக்தமதுரஂ சந்தநஂ ஶிஶிரஂ பரம்| லகு ரக்தம்......................||௩௯||

ஸர்வஂ சந்தநஂ ஶ்வேதஂ ரக்தஂ பீதஂ ச திக்தரஸத்வாதியுக்தம்| தேப்யோ ரக்தசந்தநஂ லகு| பலாதுக்தஂ பவதி ஶேஷே குருணீ இதி||௩௯||

Adhikarana ushIravAlakayorguNAH (40) · Śloka 40

..............ததோஶீரஂ வாலகஂ பாசநஂ ச தத்| ஜ்வராதிஸாரவமதுரக்தபித்தக்ஷதாபஹம்||௪௦||

உஶீரஂ வாலகஂ ச ததைவ ரக்தசந்தநவத் குணைர்விஜ்ஞேயஂ ஜ்வராதிநாஶநஞ்ச||௪௦||

Adhikarana madhukaguNAH (41) · Śloka 41

மதுகஂ ரக்தபித்தக்நஂ வ்ரணஶோதநரோபணம்| குரு ஸ்வாது ஹிமஂ வஷ்யஂ சக்ஷுஷ்யஂ ஸ்வரவர்ணகத்||௪௧||

ஸுபோதம்||௪௧||

Adhikarana nishAdvayaguNAH (42) · Śloka 42

கடுதிக்தே நிஶே குஷ்டமேஹபித்தகபாபஹே| ப்ரலேபாஜ்ஜயதஃ கண்டூஂ ஶோபஂ துஷ்டவ்ரணஂ விஷம்|௪௨|

நிஶே த்வே பிண்டஹரித்ரா தாருஹரித்ரா ச||௪௨||

Adhikarana prapauNDarIkaguNAH (42) · Śloka 42

ப்ரபௌண்டரீகஂ சக்ஷுஷ்யஂ ஶிஶிரஂ வ்ரணரோபணம்| கஷாயதிக்தமதுரஂ ரக்தபித்தப்ரஸாதநம்|௪௨|

Adhikarana balAtrayaguNAH (42) · Śloka 42

பலாத்ரயஂ ஸ்வாது வஷ்யஂ ஸ்நிக்தஂ ஶீதஂ பலப்ரதம்|௪௨|

Adhikarana nAgabalAguNAH (42) · Śloka 42

தத்ர நாகபலா பல்யா க்ஷதக்ஷீணஹிதா குருஃ||௪௨||

Adhikarana tAmbUlaguNAH (43) · Śloka 43

தாம்பூலஂ கடு ஸக்ஷாரஂ ருச்யமுஷ்ணஂ கபப்ரணுத்||௪௩||

தாம்பூலஂ தாம்பூலீலதாபத்ரஂ ஸக்ஷாரமீஷத் க்ஷாரகுணயுக்தம்|

Adhikarana pUgaguNAH (44) · Śloka 44

பேதி ஸம்மோஹகத் பூகஂ கஷாயஂ ஸ்வாது ரோசநம்|௪௪|

ஸுபோதம்||௪௪||

Adhikarana jAtipatryAdInAM guNAH (44) · Śloka 44

ஜாதிபத்ரீ கடுபலஂ கங்கோலகலவங்ககம்| லகு தஷ்ணாபஹஂ ஹத்யஂ வக்த்ரதௌர்கந்த்யநாஶநம்||௪௪||

Adhikarana karpUraguNAH (1) · Śloka 1

ஸஸ்வாதுதிக்தஸ்தஷ்ணாக்நஃ கர்பூரஶ்சேதநோ ஹிமஃ||௧||

Adhikarana latAkastUrikAguNAH (44) · Śloka 44

லதாகஸ்தூரிகா தத்வந்முகஶோஷஹரா பரம்|௪௪|

Adhikarana padmAdInAM guNAH (44) · Śloka 44

கஷாயமதுரஂ ஶீதஂ பத்மஂ பித்தகபாஸ்ரஜித்| தத்வத்வகுலபுந்நாககுமுதோத்பலபாடலம்||௪௪||

Adhikarana campakAdInAM guNAH (45) · Śloka 45

ஸசம்பகஂ ததோ ந்யூநஂ குணைஃ கோரண்டகிஂஶுகம்| மாலதீமல்லிகாபுஷ்பஂ திக்தஂ ஜயதி மாருதம்||௪௫||

கோரண்டஂ கிஂஶுகஂ ச பத்மாதூநகுணம்||௪௫||

Adhikarana nAgakesarasindhuvArayorguNAH (46) · Śloka 46

விஷபித்தகபாந்நாகஂ ஸிந்துவாரஂ ச தத்குணம்||௪௬||

நாகஂ நாகபுஷ்பம்||௪௬||

Adhikarana ketakIshirIShapuShpayoH guNAH (47) · Śloka 47

கபக்நஂ கைதகஂ திக்தஂ ஶைரீஷஂ விஷஹாரி ச|௪௭|

Adhikarana agastyapuShpaguNAH (47) · Śloka 47

வாதலஂ புஷ்பமாகஸ்த்யஂ கஷாயஂ கபபித்தஜித்| சதுர்திகஜ்வரஹரஂ நாவநேநோபயோஜிதம்|௪௭|

Adhikarana bandhUkayUthikApuShpayorguNAH (47) · Śloka 47

பந்தூகஂ ஶ்லேஷ்மலஂ க்ராஹி தத்வதேவ ச யூதிகா|௪௭|

Adhikarana ku~gkumaguNAH (47) · Śloka 47

கபக்நமுஷ்ணவீர்யஂ ச குங்குமஂ வ்ரணஶோதநம்|௪௭|

Adhikarana avalgujaiDagajabIjayorguNAH (47) · Śloka 47

அவல்க்வேடகஜஂ பீஜஂ கடிவாதகபப்ரணுத்|௪௭|

Adhikarana AsyA-adhva-caMkramaNa-guNAH (47) · Śloka 47

ஆஸ்யா வர்ணஶ்லேஷ்மமேதஃ ஸௌகுமார்யகதந்யதா| அதோऽத்வாக்நிபலாயூஂஷி குர்யாச்சங்க்ரமணஂ ஸுகம்| மாருதஸ்யாநுலோம்யஂ ச குடஸ்தம்பஶ்ரமாபஹம்||௪௭||

ஆஸ்யா நிஷ்க்ரியஸ்யாஸநே அப்யாஸஃ வர்ணகத்வாதிகுணயுக்தா| அத்வா ஏதத்விபரீதகுணஃ| சங்க்ரமணமக்நிவத்த்யாதிகரஂ மாருதஸ்ய வாயோராநுலோம்யஂ ச கரோதி||௪௭||

Adhikarana pAdatraguNAH (48) · Śloka 48

அந்வர்தஸஂஜ்ஞஂ பாதத்ரஂ பலதக்ஶுக்ரவர்த்தநம்||௪௮||

பாதத்ரமந்வர்தஸஂஜ்ஞஂ பாதரக்ஷணமித்யர்தஃ| தச்ச குடாதிநாஶநம்||௪௮||

Adhikarana chatraguNAH (49) · Śloka 49

வர்ண்யஂ நேத்ரஹிதஂ சத்ரஂ வாதவர்ஷாதபாபஹம்||௪௯||

Adhikarana pravAta- apravAtayorguNAH (50) · Śloka 50

ப்ரவாதோ ரௌக்ஷ்யவைவர்ண்யஸ்தம்பகத்தாஹதட்ப்ரமாந்| ஶ்ரமாக்நிமூர்ச்சாஂஶ்ச ஜயேதப்ரவாதஸ்த்வதோऽந்யதா||௫௦||

ப்ரவாதஃ ப்ரதேஶோ யத்ர ப்ரகஷ்டோ வாதஃ ஸ ரௌக்ஷ்யாதிகுணயுக்தஃ| தாஹாதிகஂ ச ஜயேத்| ஏதத்விபரீதகுணோऽப்ரவாதஃ||௫௦||

Adhikarana prAgvAtaguNAH (51) · Śloka 51

ப்ராக்வாயுருஷ்ணோऽபிஷ்யந்தி த்வக்தோஷார்ஶோவிஷக்ரிமீந்| ஸந்நிபாதஜ்வரஂ ஶ்வாஸமாமஂ வாயுஂ ச கோபயேத்|௫௧|

Adhikarana pashcimavAtaguNAH (51) · Śloka 51

பஶ்சிமஃ ஶிஶிரோ ஹந்தி மூர்ச்சாஂ தாஹஂ தஷஂ விஷம்|௫௧|

Adhikarana dakShiNamArutaguNAH (51) · Śloka 51

தக்ஷிணோ மாருதஃ ஶ்ரேஷ்டோ நேத்ர்யோऽங்கபலவர்தநஃ| ரக்தபித்தப்ரஶமநோ ந ச வாதப்ரகோபநஃ|௫௧|

Adhikarana uttaravAtaguNAH (51) · Śloka 51

உத்தரோ மாருதஃ ஸ்நிக்தோ மதுர்மதுர ஏவ ச| கஷாயாநுரஸஃ ஶீதோ தோஷாணாமப்ரகோபநஃ|௫௧|

Adhikarana AtapAdInAM guNAH (51) · Śloka 51

ஆதபோ ப்ரமதட்ஸ்வேததாஹமூர்ச்சாவிவர்ணதாஃ| குர்யாத் பித்த்தாஸ்ரவஹ்நிஂஶ்ச சாயா சைதாநபோஹதி| தமஃ கஷாயகடுகஂ ஜ்யோத்ஸ்நா மதுரஶீலதா||௫௧||

சாயா த்வேதாந் ப்ரமாதீந் வ்யபோஹதி| அத்ரவ்யாணாஂ குணநிர்தேஶஸ்தத்குணஶாரீரத்ரவ்யாபிவத்திநாஶஹேதுத்வப்ரதர்ஶநாய|| ௫௧||

Adhikarana tamasaH guNAH (52) · Śloka 52

தமஃ கஷாகடுகஂ ஜ்யோத்ஸ்நா மதுரஶீலதா|௫௨|

Adhikarana upasaMhAraH (12) · Śloka 12

பவதி சாத்ர- ரஸாதிபேதைரிதி பேஷஜாநாஂ திங்மாத்ரமுக்தந்ந யதோऽஸ்தி கிஞ்சித்| அநௌஷதஂ த்ரவ்யமிஹாவபோதோ ரூபஸ்ய தேஷாஂ வநகோசரேப்யஃ||௫௨|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதாவஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே விவிதௌஷதவிஜ்ஞாநீயோ நாம த்வாதஶோऽத்யாயஃ||௧௨||

ரஸாதீநாஂ ரஸவீர்யவிபாகப்ரபாவாநாஂ பேதைஃ பரஸ்பரஂ ஸஂயோகப்ரகாரைர்பேஷஜாநாமௌஷதாநாஂ திங்மாத்ரமுக்தஂ மார்கோ தர்ஶிதஃ யதோ ந கிஞ்சிதநௌஷதமஸ்தி| விஷஂ மாரணாத்மகமபி கார்யேஷூபயுஜ்யதே| யத்த்வநௌஷதஂ பூர்வமுக்தஂ தந்மாத்ராவஸ்தாகாலாதிவஶாத்| தேஷாஂ ச பேஷஜாநாஂ ரூபாவபோதோ வநகோசரேப்யோ கோபதாபஸாதிப்யோ வைத்யஸ்ய நிஷ்பத்யதே||௫௨|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயா-மஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே த்வாதஶோऽத்யாயஃ||௧௨||