24. dvividhōpakramaṇīyaḥ

Adhikarana athAto dvividhopakramaNIyo nAma caturviMsho&dhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதோ த்விவிதோபக்ரமணீயஂ நாமாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுரத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

பூர்வேऽத்யாயே வ்யாதிநிர்காதநமுக்தம்| அத்ர து தஸ்யைவ த்வைவித்யப்ரதர்ஶநார்தமத்யாயாரம்பஃ-அதாத இத்யாதி|| ௧||

Adhikarana upakramasya dvaividhyaM tatparyAyau ca (2) · Śloka 2

உபக்ரம்யஸ்ய ஹி த்வித்வாத் த்விதைவோபக்ரமோ மதஃ| ஏகஃ ஸந்தர்பணஸ்தத்ர த்விதீயஶ்சாபதர்பணஃ| பஂஹணோ லங்கநஶ்சேதி தத்பர்யாயாவுதாஹதௌ||௨||

உபக்ரமஶ்சிகித்ஸேதி பர்யாயௌ| த்விவித ஏவோபக்ரமஃ| குதஃ ? உபக்ரமஸ்ய வ்யாதிதஸ்ய ஸந்தர்ப்யாபதர்ப்யாபேதாத் த்வைவித்யாத்|| ௨||

Adhikarana bRuMhaNala~gghanasvarUpaM tayormahAbhUtasa~ggatishca (3) · Śloka 3

பஂஹணஂ யத் பஹத்வாய லங்கநஂ லாகவாய யத்| தேஹஸ்ய பவதஃ ப்ராயோ பௌமாபமிதரச்ச தே||௩||

பஂஹணமித்யாதிநா பஂஹணலங்கநயோஶஶப்தயோரந்வர்ததாஂ வதந் ஸந்தர்பணாபதர்பணயோஃ ஸ்வரூபஂ வக்தி| யத்தேஹஸ்ய ஶரீரஸ்ய பஹத்வாய கல்பதே தத் பஂஹணம்| ததா தேஹஸ்ய யல்லாகவாய கல்பதே தல்லங்கநம்| தே ச பஂஹணலங்கநே பௌமாபமிதரச்ச பவதஃ| தேநைததுக்தஂ பவதி-பௌமாபஂ பஂஹணஂ மதம்| இதரதாக்நேயவாயவ்யநாபஸஂ லங்கநமிதி|| ௩||

Adhikarana snehanAdInAmapi bRuMhaNala~gghanayorevAntarbhAvaHgh (4) · Śloka 4

ஸ்நேஹநஂ ரூக்ஷணஂ கர்ம ஸ்வேதநஂ ஸ்தம்பநஞ்ச யத்| பூதாநாஂ ததபி த்வைத்யாத் த்விதயஂ நாதிவர்ததே||௪||

பஹூபக்ரமவாதிநஂ ப்ரதீதமுச்யதே-ஸ்நேஹநமித்யாதி| ஸ்நேஹநஂ ரூக்ஷணஞ்ச யத் கர்ம உபக்ரமஃ| ததா ஸ்வேதநஂ ஸ்தம்பநஞ்ச யத் கர்ம தத் கர்மசதுஷ்டயஂ பூதாநாமக்நீஷோமாத்மகரூபத்வைவித்யாத் த்விதயஂ பஂஹணலங்கநாக்யஂ நாதிவர்ததே| தேநைததுக்தஂ பவதி-ஸ்நேஹநஸ்தம்பநே ஸௌம்யத்வாத் பஂஹணவர்கே பததஃ| ரூக்ஷணஸ்வேதநே சாக்நேயத்வால்லங்கந இதி| ஶோதநாங்கஸ்ய ஸ்நேஹஸ்ய லங்கநபலத்வால்லங்கநத்வம்| தத்காலந்து பஂஹணத்வமேவ ஏவஂ ஸ்வேதாதீநாமபி விசார்யம்| தஸ்மாத் த்வாவேவோபக்ரமௌ|| ௪||

Adhikarana la~gghanaM dvividham (5) · Śloka 5

ஶோதநஂ ஶமஞ்சேதி த்விதா தத்ராபி லங்கநம்||௫||

தத்ர லங்கநஂ ஶோதநஶமநபேதேந த்விவிதம்| ஶோதநஂ ஶமநஞ்ச|

Adhikarana shodhanalakShaNantasya pa~jcavidhatva~jca (6) · Śloka 6

யதீரயேத்பஹிர்தோஷாந் பஞ்சதா ஶோதநஞ்ச தத்| நிரூஹோ வமநஂ காயஶிரோரேகோऽஸ்ரவிஸ்ருதிஃ||௬||

கிமுச்யத இத்யாஹ-யதீரயேதித்யாதிநா| பஞ்சதா பஞ்சபிர்வமநாதிபிஃ ப்ரகாரைர்யதௌஷதமந்தஶ்ஶரீரஸ்தாந் தோஷாந் வாதாதீந் பஹிரீரயேத் தச்சோதநம்| நிரூஹ இத்யாதிநா பஞ்சப்ரகாராந் தர்ஶயதி| நிருத்தோ குதப்ரணிதேயமௌஷதஂ க்வாதஸ்நேஹாதி| வமநஂ, காயவிரேகஶிஶரோவிரேகஃ| அஸ்ரவிஸ்ருதிரிதி|| ௬||

Adhikarana shamanalakShaNantasya saptavidhatva~jcabRuMhaNasyAvasthAyAM shamanatvam (7) · Śloka 7

ந ஶோதயதி யத்தோஷாந் ஸமாந்நோதீரயத்யபி| ஸமீகரோதி விஷமாந் ஶமநஂ தச்ச ஸப்ததா| பாசநஂ தீபநஂ க்ஷுத்தட்வ்யாயாமாதபமாருதாஃ| பஂஹணஂ ஶமநந்த்வேவ வாயோஃ பித்தாநிலஸ்ய ச||௭||

ஶமநஂ புநர்யதௌஷதமநந்தரோக்தேந ப்ரகாரேண தோஷாந்நாஶயதி| ஸமாஂஶ்ச தோஷாந்நோதீரயதி நோத்க்லேஶயதி| விஷமாந் ப்ரவத்தாந் ஸமீகரோதி ஸ்வரூபேண ஸ்தாபயதி| தச்சமநம்| விஷமஶப்தஃ ஸமாந் நோதீரயத்யபீதி வாக்யஸாமார்த்யாத் வத்தாவேவ வர்ததே| தச்ச ஶமநஂ ஸப்தபிஃ ப்ரகாரைஃ பாசநத்வாதிபிர்பவதி| பாசநத்வாதீநாஂ தோஷஶமநத்வமுக்தம்| தச்ச வாயௌ வாதபித்தே சாஸௌம்யத்வாந்ந ஸம்பவதீத்யாஹ பஂஹணமித்யாதி| யத்யபி ஶமநஂ லங்கநஂ ததாபி வாயௌ வாதபித்தே ச பஂஹணமேவ யதோக்தலக்ஷணஂ ஶமநம்| பித்தஸ்ய து கேவலஸ்யாஸ்வரூபத்வால்லங்கநமேவ ஶமநம்| வாதஶ்லேஷ்மணோஸ்து வாயோஃ ஶைத்யாத்யோகவாஹித்வாச்ச லங்கநமேவ கபேऽபி ச| ஸுபோதம்|| ௭||

Adhikarana bRuMhyAH bRuMhaNAni ca (8) · Śloka 8

பஂஹயேத்வ்யாதிபைஷஜ்யமத்யஸ்த்ரீஶோககர்ஶிதாந்| பாராத்வோரஃக்ஷதக்ஷீணரூக்ஷதுர்பலவாதலாந்| கர்பிணீஸூதிகாபாலவத்தாந் க்ரீஷ்மேऽபராநபி| மாஂஸக்ஷீரஸிதாஸர்பிர்மதுரஸ்நிக்தபஸ்திபிஃ| ஸ்வப்நஶய்யாஸுகாப்யங்கஸ்நாநநிர்வதிஹர்ஷணைஃ||௮||

நநு ச க்வ பஂஹணஂ விதேயஂ க்வ வா லங்கநமித்யாஹ-பஂஹயேதித்யாதி| வ்யாத்யாதிகர்ஶிதாந் பஂஹயேத்| க்ஷீணஶப்தஸ்ய பாராதிபிஃ ஸம்பந்தஃ| ததா க்ரீஷ்மே அபராந் ஸர்வாநித்யர்தஃ| கேந பஂஹயேதித்யாஹ-மாஂஸேத்யாதி| இதி பஂஹணீயாநி|| ௮||

Adhikarana la~gGyAH (9) · Śloka 9

மேஹாமதோஷாதிஸ்நிக்தஜ்வரோருஸ்தம்பகுஷ்டிநஃ| விஸர்பவித்ரதிப்லீஹஶிரஃ கண்டாக்ஷிரோகிணஃ| ஸ்தூலாஂஶ்ச லங்கயேந்நித்யஂ ஶிஶிரே த்வபராநபி||௯||

மேஹாதீந் லங்கயேதிதி ஸம்பந்தஃ| நித்யமேவ ந து கதாசித்| ஶிஶிரே த்வபராநபி ல~க்கயேத்| ஶ்லேஷ்மசயபயாத்| அபராநிதி வ்யாதிதாநாஂ க்ரஹணம்| அந்யதா ஸ்வஸ்தவத்தே ஶிஶிரே ஹேமந்தவிதிஸ்ஸவிஶேஷை ர்நிர்திஷ்டஃ|| ௯||

Adhikarana sthUlAdibhedena la~gghanabhedAH (10) · Śloka 10

தத்ர ஸஂஶோதநைஃ ஸ்தௌல்யபலபித்தகபாதிகாந்| ஆமதோஷஜ்வரச்சர்திரதீஸாரஹதாமயைஃ| விபந்தகௌரவோத்காரஹல்லாஸாதிபிராதுராந்| மத்யஸ்தௌல்யாதிகாந் ப்ராயஃ பூர்வஂ பாசநதீபநைஃ| ஏபிரேவாமயைரார்தாந் ஹீநஸ்தௌல்யபலாதிகாந்| க்ஷுத்தஷ்ணாநிக்ரஹைர்தோஷைஸ்த்வார்தாந் மத்யபலைர்தடாந்| ஸமீரணாதபாயாஸைஃ கிமுதாऽல்பபலைர்நராந்||௧௦||

கேந லங்கநேந தாந் லங்கயேதிதி ஆஹ-தத்ரேத்யாதி| ஆமதோஷாதிபிர்வ்யாதிபிராதுராந் ஸ்தௌல்யாதிபிஃ ஸ்தூலத்வாதிபிர்குணைரதிகாந் உத்கஷ்டஸ்தௌல்யபலாதிகாந் ஸதஃ பூர்வஂ ப்ரதமஂ பாசநைர்தீபநைஶ்ச லங்கயேத்| ததோ யதார்ஹேண லங்கநேந ப்ராயோக்ரஹணஂ தோஷபலாத்யபேக்ஷயா நியமஸ்யாஸர்வவிஷயத்வப்ரதர்ஶநார்தம்| ததா ஏபிரேவாமதோஷாதிபிராமயைரார்தாந் ஹீநஸ்தௌல்யபலாதிகாந் ஸதஃ க்ஷுத்தஷ்ணாநிக்ரஹைர்லங்கயேத்| ததா ஸர்வவ்யாதிதாந் மத்யபலைரபி தோஷைர்வாதாதிபிரார்தாந் ஸமீரணாதிபிர்லங்கயேத்| கிமுதால்பபலைர்தோஷைரார்தாந்|| ௧௦||

Adhikarana la~gghanIyeShu bRuMhaNaniShedhaH deshAdivashAttadanumatishca (11) · Śloka 11

ந பஂஹயேல்லங்கநீயாந் பஂஹ்யாஂஸ்து மது லங்கயேத்| யுக்த்யா வா தேஶகாலாதிபலதஸ்தாநபாசரேத்||௧௧||

லங்கநீயாந் லங்கநார்ஹாந் வ்யாதீந் ந கதாசந பஂஹயேத்| யதஸ்தே பஂஹணேந ஸ்வல்பேநாபி பராஂ வத்திமாயாந்தி| யே து வ்யாதயோ பஂஹணீயாஸ்தாந் மது ஸ்வல்பஂ லங்கயேத்| பஂஹணோபயோகயோக்யதாபாதநாயாऽக்நிஸந்துக்ஷணாய ச| லகுதாதிஶயோத்பத்தயே வாऽதவா தாந் பஂஹணீயாந் லங்கநீயாஂஶ்ச தேஶகாலாத்யவேக்ஷ்ய யுக்த்யோபசரேத்| தேநைததுக்தஂ பவதி-தேஶகாலாத்யபேக்ஷயா லங்கநீயாநபி பஂஹயேத்| ததா ச ஶ்வோவம்யஸ்ய மத்ஸ்யாதயஃ ப்ரயுஜ்யந்த ஏவ ததா தேஶாத்யபேக்ஷயா பஂஹணீயாநபி லங்கயேதிதி|| ௧௧||

Adhikarana bRuMhatila~gGitalakShaNAni (12) · Śloka 12

பஂஹிதே ஸ்யாத்பலஂ புஷ்டிஸ்தத்ஸாத்யாமயஸங்க்ஷயஃ| விமலேந்த்ரியதா ஸர்கோ மலாநாஂ லாகவஂ ருசிஃ| க்ஷுத்தட்ஸஹோதயஶ்ஶுத்தஹதயோத்காரகண்டதா| வ்யாதிமார்தவமுத்ஸாஹஸ்தந்த்ராநாஶஶ்ச லங்கிதே||௧௨||

நநு பஂஹிதோ லங்கிதஶ்ச கதஂ ஜ்ஞேய இத்யாஹ-பஂஹிதே ஸ்யாதித்யாதி| பஂஹிதே புருஷே பலஂ புஷ்டிஶ்ச ஸ்யாத்| ததா தத்ஸாத்யாநாஂ பஂஹணஸாத்யா-நாமாமயாநாஂ ஸங்க்ஷயஶ்ச ஸ்யாத்| விமலேந்த்ரியதாதீநாஞ்ச ஸ்யாதித்யநேந ஸம்பந்தஃ| ல~க்கிதே கிமித்யாஹ-க்ஷுத்தடித்யாதி| க்ஷுத்தஷோஸ்ஸஹைககாலமுதயஃ| ததா ஶுத்தஹதயதா ஶுத்தோத்காரதா ஶுத்தகண்டதா வ்யாதேர்லங்கநஸாத்யஸ்ய மார்தவமுத்ஸாஹஶ்ச ஸ்யாதிதி ப்ரத்யேகமபிஸம்பத்யதே| தேநைததுக்தஂ பவதி-க்ஷுத்தட்ஸஹோதயாதீநாஂ ஸமஸ்தாநாஂ நிர்தேஶோ தோஷதேஶாத்யநுரோதேநைகஸ்ய த்வயோஸ்த்ரிசதுராணாஂ ஸர்வேஷாஞ்ச லங்கிதலக்ஷணத்வத்யோதநார்தம்| அந்யதைஷாமஶேஷாணாமேவ லக்ஷணா நாமுத்பத்தௌ ல~க்கிதலக்ஷணத்வஂ பவேதிதி|| ௧௨||

Adhikarana atibRuMhite~atila~gGite ca doShAH (13) · Śloka 13

அநபேக்ஷிதமாத்ராதிஸேவிதே குருதஸ்து தே| அதிஸ்தௌல்யாதிகார்ஶ்யாதீந் வக்ஷ்யந்தே தே ச ஸௌஷதாஃ| ரூபஂ தைரேவ ச ஜ்ஞேயமதிபஂஹிதலங்கிதே||௧௩||

அநபேக்ஷிதேத்யாதி| தே பஂஹணலங்கநே மாத்ராத்யநபேக்ஷயா கதே அதிஸ்தௌல்யாதீநதிகார்ஶ்யாதீஂஶ்ச குருதஃ| அஸ்மிந்நேவாத்யாயே தே வ்யாதயோ வக்ஷ்யந்தே| தேஷாமௌஷதஂ ச வக்ஷ்யதே| ததா தைரேவாதிஸ்தௌல்யாதிபிரதிகார்ஶ்யாதிபிஶ்ச கரணபூதைர்யதாஸங்க்யேநாதிபஂஹிதேऽதிலங்கிதே ச லக்ஷணஂ ஜாநீயாதிதி பஂஹணலங்கநாதியோகலக்ஷணம்|

Adhikarana atisthaulyanidAnasamprAptilakShaNAni atisthUlasvarUpam (14) · Śloka 14

தத்ர ஶோதநமுத்திஶ்ய ஸ்தௌல்யாத்யாஃ ப்ராகுதாஹதாஃ| குர்வாதிவத்தஸஂலீநஶ்லேஷ்மமிஶ்ரோऽந்நஜோ ரஸஃ| ஆம ஏவ ஶ்லதீகுர்வந் தாதூந் ஸ்தௌல்யமுபாநயேத்| அதிஸ்தௌல்யாததிக்ஷுத்தட்ப்ரஸ்வேதஶ்வாஸநித்ரதாஃ| ஆயாஸாக்ஷமதா ஜாட்யமல்பாயுர்பலவேகதா| தௌர்கந்த்யஂ கத்கதத்வஞ்ச பவேந்மேதோऽதிபுஷ்டிதஃ| ஸ்ரோதஃ ஸு மேதோருத்தேஷு வாயுஃ கோஷ்டே விஶேஷதஃ| சரந் ப்ரஜ்வலயத்யக்நிஂ க்ஷுத்தஷௌ ஸ்தஸ்ததோऽதிகம்| ஸ்தூலஂ கோடரவத்தத்தௌ தஹதோऽக்ந்யநிலௌ ச தம்| ஸ்வேதவாஹிஸிராமூலபாவாத்விஷ்யந்தநாதபி| மேதஸஃ ஶ்லேஷ்மயோகாச்ச பவதி ஸ்வேதபூரிதா| கோஷ்ட ஏவ விபக்வேऽஸ்ய ஸஂருத்தஸ்ரோதஸோ ரஸே| ஸர்வத்ராலப்தவத்தித்வாத்ப்ராயோ மேதஃ ப்ரசீயதே| தச்சேஷோऽல்பரஸோऽல்பத்வாந்நாலஂ ரக்தாதிபுஷ்டயே| துல்யேऽபி வாய்வாதிசயே ப்ராக்சிதஂ சீயதேதராம்| மேதஸ்தேநாऽஸமஸ்தேந தாதூநாஂ விததாதி தத்| ஶ்வாஸாதீநசிராச்சாந்யாந் ஜ்வரோதரபகந்தராந்| மேஹோருஸ்தம்பபிடகா வித்ரதிப்ரபதீந் கதாந்| அயதோபசயோத்ஸாஹஶ்சலஸ்பிகுதரஸ்தநஃ| அதிஸ்தூலஃ ஸ்மதோ .....................||௧௪||

தத்ராதிபஂஹணேந யே ஜாயந்தேऽதிஸ்தௌல்யாதயஃ தே ப்ராக் பூர்வஂ ரோகாநுத்பாதநீயே ஸஂஶோதநபேஷஜத்வேஷோத்பவத்வேநாதிஸ்தௌல்யாக்நிஸதநேத்யாதிநோதாஹதாஃ| யத்த்வஸ்மிந்நேவாத்யாயே வக்ஷ்யந்த இத்யுக்தஂ தச்சிகித்ஸாநுரோதாத்| தத்ராதிஸ்தௌல்யப்ராதாந்யாதத்ர குர்வாதீத்யாதிநா ஹேதுஸ்வரூபகதநஂ க்ரியதே| தத்ராந்நரஸஃ ஸ்தௌல்யமுபாநயேத் குர்யாத்| கிங்குர்வந்நாஹ-தாதூந் ரக்தாதீந் ஶ்லதீகுர்வந்நிபிடபாவமாபாதயந்| கிம்பூதோ ரஸஃ குர்வாதிபிஸ்ஸௌம்யைஸ்ஸாத்ம்யைர்வத்தேந ஸஂலீநேந ச ஶ்லேஷ்மணாமிஶ்ரஸ்ஸஂலீநோऽநுத்க்லிஷ்டரூபஃ| அத ஏவாமஃ அபரிபூர்ணபாகஃ ததஶ்சாऽதிஸ்தௌல்யாததிக்ஷுதாதிகத்கதத்வாந்தஂ பவேத்| தஸ்மிஂஶ்சாதிஸ்தௌல்யே மேதோவத்திகாரணைராஹாராதிபிர்யதி மேதஸோऽந்யதாத்வபேக்ஷயாऽதிஶயேந புஷ்டிர்பவதி ததோ மேதோऽதிபுஷ்டிதோ ஹேதோர்வாயோஶ்ஶாகாஸஞ்சரணாய ஸ்ரோதோமுகேஷு மேதஸா ருத்தேஷு ஸத்ஸு வாயுரந்யத்ராகச்சந் கோஷ்ட ஏவ சரந் தத்ரஸ்தமேவாக்நி யதஃ ப்ரஜ்வலயத்யதோ ஹேதோஃ ஸ்தூலேஷு புருஷேஷு க்ஷுத்தஷௌ அதிகஂ ஸ்தௌ பவதஃ| தௌ ச மஹாஸ்ரோதஸ்திதாவக்ந்யநிலௌ ஸ்தூலஂ தஹதஃ| யதா கோடரஂ தருமக்ந்யநிலௌ தஹதஸ்தத்வதிதி| தத்ர ச ஸ்தூலே ஸ்வேதபூரிதா பவதி| குத ஆஹ-மேதஸஃ ஸ்வேதவாஹிஸிராமூலபாவாத்விஷ்யந்தநாச்ச்லேஷ்மயோகாச்ச| விஷ்யந்தநஂ ஸ்ருதிஸ்வரூபத்வம்| நநு சோக்தஂ ஸ்தூலஸ்ய மேதோऽதிபுஷ்டிஂ யாதீதி| தத் கதமித்யாஹ-கோஷ்ட ஏவேத்யாதி| அஸ்ய ஸ்தூலஸ்ய மேதஃகாரணைஃ ஸ்வஶக்த்யா ஸமத்தேந உபலேபாத்மகேந மேதஸா ருத்தேஷு ரஸவஹஸ்ரோதஸ்ஸு ப்ரத்யஹமந்நரஸே கோஷ்ட ஏவ விபக்வே ஸதி யதஸ்ஸ ரஸஸ்ஸர்வதாதுஷ்வப்ராப்தவத்திர்பவதி| குருமதுராதிபிஶ்ச மேதஸ்ஸாதஶ்யஂ பஜதே| அதோऽஸ்ய புருஷஸ்ய மேத ஏவ ப்ரசீயதே தேந ரஸேந| ததா தஸ்மாந்மேதஸஶ்ஶேஷோऽபி ரஸோ ரக்தாதிதாதுபஞ்சகபுஷ்டயே ஸ்வல்பத்வாந்நாலஂ ந பர்யாப்தஃ| நநு ச கதஂ ரஸரக்தாப்யாமப்ரவத்தாப்யாஂ மேதஸோ வத்திஃ ? கதஞ்ச மேதஸி வத்தேऽஸ்த்யாதீநி வத்திந்நயாந்தீதி ? யத உக்தஂ பூர்வோ தாதுஃ பரஂ குர்யாத் வத்தஃ க்ஷீணஶ்ச தத்விதமிதி| ததா தாத்வாஹாராஶ்ச தாதவ இதி| தஸ்மாத்யாவத்ஸர்வே தாதவோ ந க்ஷீணா வத்தா வா தாவதேகஸ்ய வத்திக்ஷயௌ துருபபாதகாவித்யத்ரோச்யதே| ந ஹ்யேஷ ஏவ பக்ஷஃ யத் பூர்வதாதூபமர்தேநாநேந பரதாதுஸம்பவஃ அந்யதாதூத்பவஃ| அபி து யுகபதந்நரஸேந ஸகலதாதூநாஂ பரிபோஷோऽபி| தந்த்ராந்தரே வக்ஷ்யதே| தத்ரைவ யதோக்தஂ விஜ்ஞாஸ்யதே| பவது நாமைவம்| யத்ர து க்ரமேண பூர்வதாதூபமர்தநேநாந்யதாதூத்பவஸ்தத்ர கேவலஸ்ய மேதஸஃ கதஂ வத்திரத்ராப்யுச்யதே| ந ஹி கேவலமேவ மேதஶ்சீயதே| அபிது ரக்தாதயோऽபி சீயந்த ஏவ| மேதஃ புநஃ பூர்வகாரணஶக்த்யதிஶயேந வத்தஂ ஸத் புநரந்யதாத்வபேக்ஷயா ஸுதராஂ வர்தத இதி| ஏததேவாஹ-துல்யேऽபீத்யாதி| அதஸ்தேந தாதூநாமஸமத்வேந காரணேந மேதஃ ஸ்தூலஸ்ய ஶ்வாஸாதீந் ஜநயதி| அதிஸ்தூலஃ கீதஶ உச்யத இத்யாஹ-அததோபசயேத்யாதி| உபசயேநாவயவஸஂஹநநேந ஸதஶ உத்ஸாஹோ யஸ்ய ஸ யதோபசயோத்ஸாஹஃ| ந யதோபசயோத்ஸாஹஃ அயதோபசயோத்ஸாஹஃ| அங்கைர்மஹாந் உத்ஸாஹேந து ஸ்தோக இத்யர்தஃ| சலாஃ ஸ்பிகாதயோ யஸ்ய ஸ ததாவிதஃ தாதஶஃ புருஷோऽதிஸ்தூலஃ ஸ்மதஃ|| ௧௪||

Adhikarana atisthaulye AhArauShadhAdi (15) · Śloka 15

...........................யோஜ்யஂ தத்ராந்நஂ மாருதாபஹம்| ஶ்லேஷ்மமேதோஹரஂ யச்ச குலத்தா யவகா யவாஃ| ஜூர்ணஶ்யாமாகமுத்காத்யாஃ பாநேऽரிஷ்டாஂ மதூதகம்| மஸ்து தக்ரஞ்ச தீக்ஷ்ணோஷ்ணஂ ரூக்ஷஂ சேதி ச பேஷஜம்| சிந்தாவ்யவாயவ்யாயாமஶோதநாஸ்வபநஂ பஜேத்| தேஹாபேக்ஷீ ததா ரூக்ஷஂ ஸ்நாநமுத்வர்தநாதி ச| மதுநா த்ரிபலாஂ லிஹ்யாத்குடூசீமபயாஂ கநம்| ரஸாஞ்ஜநஸ்ய மஹதஃ பஞ்சமூலஸ்ய குக்குலோஃ| ஶிலாஹ்வஸ்ய ப்ரயோகஶ்ச ஸாக்நிமந்தரஸோ ஹிதஃ| விடங்கஂ நாகரஂ க்ஷாரஃ காலலோஹரஜோ மது| யவாமலகசூர்ணஞ்ச யோகோऽதிஸ்தௌல்யதோஷஜித்| மதநஂ த்ரிபலா முஸ்தா ஸப்தாஹ்வாரிஷ்டவத்ஸகம்| ஸபாடாரக்வதஂ பீதமதிபஂஹணரோகஜித்| தத்வத்வத்ஸகஶம்யாகதேவதாருநிஶாத்வயம்| ஸமுஸ்தபாடாகதிரத்ரிபலாநிம்பகோக்ஷுரம்| மதநாதீநி சாலேபஃ ஸ்நாநாதிஷ்வபி யோஜயேத்| ஹிங்குகோமேதகவ்யோஷகுஷ்டக்ரௌஞ்சாஸ்திகோக்ஷுரம்| ஏலாவக்ஷகஷட்க்ரந்தாகராஶ்வோபலபேதகம்| தக்ரேண ததிமண்டேந பீதஂ கோலரஸேந வா| மூத்ரகச்ச்ரஂ கமீந் மேஹஂ ஸ்தூலதாஞ்ச வ்யபோஹதி| கமிக்நத்ரிபலஂ தைலஸக்துத்ர்யூஷணதீப்யகைஃ| லோஹோதகாப்லுதோ மந்தஃ ஶஸ்தோ பஂஹணரோகிணாம்| வ்யோஷகட்வீவராஶிக்ருவிடங்காதிவிஷாஸ்திராஃ| ஹிங்குஸௌவர்சலாஜாஜீயவாநீதாந்யசித்ரகாஃ| நிஶே பஹத்யௌ ஹபுஷா பாடா மூலஞ்ச கேம்புகாத்| ஏஷாஂ சூர்ணஂ மது கதஂ தைலஂ ச ஸதஶாஂஶகம்| ஸக்துபிஃ ஷோடஶகுணைர்யுக்தஂ பீதஂ நிஹந்தி தத்| அதிஸ்தௌல்யாதிகாந்ஸர்வாந் ரோகாநந்யாஂஶ்ச தத்விதாந்| ஹத்ரோககாமலாஶ்வித்ரஶ்வாஸகாஸகலக்ரஹாந்| புத்திமேதாஸ்மதிகரஂ ஸந்நஸ்யாக்நேஶ்ச தீபநம்| யோஜ்யஂ ததா யதாவ்யாதி ஸ்வேதாஸக்ஸ்ராவணாந்யபி||௧௫||

தத்ராதிஸ்தூலே மாருதாபஹமந்நஂ யோஜ்யம்| ததா யச்சாந்நாதிகஂ ஶ்லேஷ்மமேதோஹரஂ தத்ஸர்வஂ யோஜ்யம்| ததா குலத்தாதயஃ| பாநே த்வரிஷ்டாதீநி| பேஷஜமௌஷதஂ யத் கிஞ்சித் தீக்ஷ்ணத்வாதியுக்தம்| ததாதிஸ்தூலோ தேஹமபேக்ஷ்ய யதோசிதாஂஶ்சிந்தாவ்யவாயவ்யாயாமாதீந் பஜேத்| அஸ்வப்நஂ நித்ராப்ரதிஷேதஃ ததா ரூக்ஷஸ்நாநாதீந்யபி பஜேத்| ததா த்ரிபலாகுடூச்யாதீநாமந்யதமஂ மதுநா லிஹ்யாத்| ததா ரஸாஞ்ஜநாதீநாஂ ச ப்ரயோக அக்நிமந்தரஸஸஹிதோऽதிஸ்தூலே ஹிதஃ| விடங்காதியோகஃ ஸர்வஸமபாகோऽதிஸ்தௌல்யதோஷஜித்| மதநாத்யௌஷததஶகஂ ஸமபாகஂ ஜலேந பீதமதிபஂஹணோத்பவாந் ரோகாந்நாஶயதி| வத்ஸகாதி கோக்ஷுரகாந்தஂ தத்வந்மதநாதிதஶகவததிபஂஹணரோகஜித்| ததா மதநாதீந்யநந்தரபடிதாநி க்வாதாதிநா ஸ்நாநாநுலேபோத்தர்ஷாதிஷ்வபி யோஜயேத்| ததா ஹிங்க்வாத்யுபலபேதாந்தஂ தக்ராதீநாமந்யதமேந பீதஂ மூத்ரகச்ச்ராதீநபோஹதி| ததா கமிக்நாத்யௌஷததஶகேந ஸமபாகேந கதோ லோஹோதகேந ஶஸ்த்ரபாஜநோஷிதபாநீயேநாப்லுதோ மந்தோऽதிபஂஹணோத்தரோகாணாஂ பத்யஃ| வ்யோஷாதீந்யௌஷதாநி சதுர்விஶதிஃ பரஸ்பரஸமபாகாநீத்யயமேகோ பாகஃ| தத்ஸமோ மதுநோ த்விதீயஃ| கதஸ்ய ததீயஃ| தைலஸ்ய சதுர்தஃ| ஏஷாஂ சதுர்ணாஂ பாகாநாஂ மிஶ்ரீபூதாநாஂ ஷோடஶகுணா யவஸக்தவஃ| அயஂ மந்தஃ பீதஃ ஸந் அதிஸ்தௌல்யாதிகாந் யதாபடிதாந் ஸர்வாந் ரோகாந் நிஹந்தி| அந்யாஂஶ்ச தத்விதாந் பஂஹணோத்தாநித்யர்தஃ| ததா ஹத்ரோகாதீந் நிஹந்தி| புத்த்யாதிகரஃ| ஸந்நஸ்ய சாக்நேர்தீபந இதி| ததா தேஷு பஂஹணோத்தேஷு ரோகேஷு யதாவ்யாதி வ்யாதேஃ ஸாதஶ்யேந க்ரமேண ஸ்வேதரக்தஸ்ராவாத்யபி யோஜ்யம்|

Adhikarana atili~gGitalakShaNAni atikRushAsyAyAsAdyasahatvam kRushasulaBA vyAdhayaH (16) · Śloka 16

அதிகார்ஶ்ய ப்ரமஃ காஸஸ்தஷ்ணாதிக்யமரோசகஃ| ஸ்நேஹாக்நிநித்ராதக்ஶ்ரோத்ரஶுக்ரௌஜஃ க்ஷுத்ஸ்வரக்ஷயஃ| பஸ்திஹந்மூர்த்தஜங்கோருத்ரிகபார்ஶ்வருஜா ஜ்வரஃ| ப்ரலாபோர்த்வாநிலக்லாநிச்சர்திபர்வாஸ்திபேதநம்| வர்சோமூத்ரக்ரஹாத்யாஶ்ச ஜாயந்தேऽதிவிலங்கநாத்| அதிகார்ஶ்யேந நாயாஸவர்ஷஶீதோஷ்ணதட்க்ஷுதஃ| தப்திவ்யாத்யௌஷதமதாந் ஸஹதேऽல்பபலத்வதஃ| ஶ்வாஸகாஸக்ஷயப்லீஹகுல்மார்ஶோவஹ்நிமந்ததாஃ| கஶஂ ப்ராயஶ்ச தாவந்தி ரக்தபித்தாநிலாமயாஃ||௧௬||

அதிலங்கநோத்தா அதிகார்ஶ்யாதயோ வக்ஷ்யந்த இத்யுக்தமித்யுச்யதே-அதிகார்ஶ்யமித்யாதி| ஸ்நேஹாதீநாஂ க்ஷயஶப்தேந ஸமாஸஃ| பஸ்த்யாதீநாஂ ருஜாஶப்தேந| மூத்ரக்ரஹாத்யாஶ்சேத்யத்ராதிக்ரஹணேந நாநாவிதாநாஂ வாதஜாநாஂ ரோகாணாஂ க்ரஹணம்| ஏதே ஹ்யதிகார்ஶ்யாதயோऽதிலங்கநாஜ்ஜாயந்தே| தத்ர சாதிகார்ஶ்யஸ்ய ப்ராதாந்யாத் பதகுக்திஃ| ஏதேநாதி கார்ஶ்யேந ஹேதுநா யதா த்வபலத்வஂ ததோऽல்பபலத்வதோ ஹேதோராயாஸாதீந் புருஷோ ந ஸஹதே| மதஶப்தஸ்ய வ்யாத்யௌஷதாப்யாஂ ஸமாஸஃ| ததா கஶஂ புருஷஂ ஶ்வாஸாதயோऽந்யே ச ரக்தபித்தாநிலஜா ஆமயா தாவந்தி| தமதிகஶமாயாந்தீத்யர்தஃ|| ௧௬||

Adhikarana sthaulyAtkArshyasya varatvantatra hetushca (17) · Śloka 17

கார்ஶ்யமேவ வரஂ ஸ்தௌல்யாந்ந ஹி ஸ்தூலஸ்ய பேஷஜம்| பஂஹணஂ ல~க்கநஂ நாலமதிமேதோऽக்நிவாதஜித்| மதுரஸ்நிக்தஸௌஹித்யைர்யத் ஸௌக்யேந ச நஶ்யதி| க்ரஶிமா ஸ்தவிமாத்யந்தவிபரீதநிஷேவணைஃ||௧௭||

யத்யப்யயஂ கார்ஶ்யாக்யோ மஹாந் ரோகஸ்ததாப்யதிஸ்தௌல்யாத் கார்ஶ்யமேவ வரஂ குத ஏவமித்யாஹ-ந ஹீத்யாதி| அதிஸ்தூலஸ்ய ஹி பேஷஜமதிமேதஸோऽக்நேர்வாயோஶ்ச நாஶநஂ யத்தத் ஸாது| ததாவிதஂ சாதிமேதோऽக்நிவாதஜித் பேஷஜமதிஸ்தூலஸாதநஂ ந பஂஹணஂ பர்யாப்தஂ நாபி லங்கநம்| தேநைததுக்தஂ பவதி-அதிஸ்தூலாய யதி பஂஹணஂ தீயதே ததக்நிவாதஜித்பவதி| ந து மேதோஜிதத லங்கநஂ தத்தி மேதோஜித்பவதி ந த்வக்நிவாதஜிதிதி| தஸ்மாததிஸ்தௌல்யஸ்ய துஶ்சிகித்ஸ்யத்வாத் கார்ஶ்யமேவ வரம்| ததாயமபரஃ கார்ஶ்யவரத்வே ஹேதுஃ| யந்மதுராதிபிஃ ப்ரியஸுகைஃ க்ரஶிமா நஶ்யதி| ஸ்தவிமாத்யந்தஂ தச்சித்ததேஹவிபரீதாநாஂ வ்யாயாமசிந்தாதீநாஂ நிஷேவணைரிதி|| ௧௭||

Adhikarana atikRushalakShaNam (18) · Śloka 18

ஶுஷ்கஸ்பிகுதரக்ரீவஃ ஸ்தூலபர்வா ஸிரா ததஃ| உச்யதேऽதிகஶஃ...............................||௧௮||

ஶுஷ்கஸ்பிகித்யாதிநாதிகஶலக்ஷணமுச்யதே| ஏவஂவிதோ ஹி புருஷோऽதிகஶ இத்யுச்யதே|| ௧௮||

Adhikarana atikArshye BeShajam prakRuShTabRuMhaNopAyAH (19) · Śloka 19

.....................தத்ர ப்ராகுக்தோ பஂஹணோ விதிஃ| அஶ்வகந்தாவிதார்யாத்யா வஷ்யாஶ்சௌஷதயோ ஹிதாஃ| அசிந்தயா ஹர்ஷணேந த்ருவஂ ஸந்தர்பணேந ச| ஸ்வப்நப்ரஸங்காச்ச கஶோ வராஹ இவ புஷ்யதி||௧௯||

தத்ராதிகஶே ஸ விதிர்ஹிதோ யஃ பூர்வஸ்மிந்நத்யாயே பஂஹணத்வேநோக்தஃ| ததாஶ்வகந்தாத்யாஶ்ச மதுரபஂஹணா நாநாவிதைஃ ப்ரயோகைரௌஷதயோ ஹிதாஃ| ததாதிகஶோऽசிந்தாப்ரபதிபிஃ காரணைஃ புஷ்யதி புஷ்டிஂ ப்ராப்நோதி| ததா ஸ்வப்நப்ரஸங்கேந ச புஷ்யதி வராஹ இவ| யதா வராஹஃ ஸூகரஃ ஸ்வப்நப்ரஸங்காத் புஷ்யத்யேவஂ கஶோऽபீதி|| ௧௯||

Adhikarana cirakShINasadyaHkShINayorupakrame visheShaH (20) · Śloka 20

லங்கநோத்தேஷு ரோகேஷு ஶேஷேஷ்வப்யுபகல்பயேத்| யத்ததாத்வே ஸமர்தஂ ஸ்யாத்யச்சாப்யாஸேந புஷ்டயே| ஸத்யஃ க்ஷீணோ யதஃ ஸத்யோ பஂஹணேநோபசீயதே| சிரஂ க்ரமேண ச க்ஷீணஸ்ததப்யாஸேந தத்ர ச| பஂஹணஂ தத்ர மாத்ராக்நிபலாதீந்வீக்ஷ்ய யோஜயேத்||௨௦||

அதிகார்ஶ்யஸ்ய சிகித்ஸாமுக்த்வா அந்யேஷ்வபி லங்கநோத்தேஷு விவக்ஷுரிதமாஹ-லங்கநோத்தேஷ்வித்யாதி| ஶேஷேஷ்வபி லங்கநோத்தேஷு கார்ஶ்யாதவஶிஷ்டேஷு ப்ரமகாஸாதிஷூபகல்பயேத்| கிமித்யாஹ-யத்ததாத்வ இத்யாதி| ததாத்வே தத்காலஂ ப்ரயோகாநந்தர்யேணைவ யத்ரோகோபஶமநே ஸமர்தஂ ஸ்யாத் யச்சௌஷதாதிகமப்யாஸேந புஷ்டயே பவதி ததப்யுபகல்பயேதிதி ஸம்பந்தஃ| குதோ த்விவிதமுபகல்பயேதித்யாஹ-யதஃ ஸத்யஃ க்ஷீணஃ ஸத்ய ஏவோபயுக்தேந பஂஹணேநோபசயஂ ப்ராப்நோதி| யஃ புநஃ சிரஂ பஹுகாலஂ க்ரமேண ச க்ஷீணஃ ஸ ததப்யாஸேந பஂஹணாப்யாஸேநோபசீயத இத்யர்தஃ| தஸ்மாதுபயமபி யோஜயேத்|| ௨௦||

Adhikarana bRuMhaNe mAMsasya rasakShIrAdInA~jca prayogaH (21) · Śloka 21

ந ஹி மாஂஸஸமஂ கிஞ்சிதந்யத் தேஹபஹத்த்வகத்| மாஂஸாதமாஂஸஂ மாஂஸேந ஸம்பதத்வாத் விஶேஷதஃ| க்ரவ்யாந்மாஂஸரஸாஂஸ்தஸ்மாத்தகலாவணிகாந் லகூந்| வேஶவாரீகதைஸ்தத்வஜ்ஜாங்கலைஶ்ச கதாகதாந்| ரஸாஂஸ்ததா ச க்ஷீராதீந் தர்பணாஂஸ்தர்பணாந் புநஃ| யுஞ்ஜ்யாத்கஶாநாஂ ஜ்வரிணாஂ காஸிநாஂ மூத்ரகச்ச்ரிணாம்| தஷ்யதாமூர்த்வவாதாநாஂ மூடமாருதவர்சஸாம்||௨௧||

மாஂஸேந ஸமஂ சாந்யந்ந கிஞ்சித் தேஹஸ்ய பஂஹணத்வகத்ஸம்பவதி| மாஂஸாதாநாமாமிஷபுஜாஂ ப்ராணிநாஂ ஸிஂஹாதீநாஂ ஸம்பந்திஃ மாஂஸஂ மகாதிமாஂஸேந ஸம்பதத்வாத்விஶேஷதோ பஂஹணத்வகதிதி ஸம்பந்தஃ| யஸ்மாத்யத ஏவமுக்தமதஃ க்ரவ்யாந்மாஂஸாநாஂ ரஸாந் தகலாவணிகாந் ல~க்கநோத்தேஷு ரோகேஷு யுஞ்ஜ்யாத்| ததா ஜாங்கலைரபி மாஂஸைர்வேஶவாரீகதைரதிஸூக்ஷ்மச்சிந்நைஃ கதாநகதாஂஶ்ச ரஸாந் யுஞ்ஜ்யாத்| ததா க்ஷீராதீநபி ஸந்தர்பணாந் யுஞ்ஜ்யாத்| ஆதிக்ரஹணேநேக்ஷுரஸாதீநாஂ க்ரஹணம்| ததா கஶாநாஂ ஜ்வரிதாதீநாஂ தர்பணாதீந்யபி யுஞ்ஜ்யாத்| அநேந ஹி தர்பணஶப்தேந ஸக்தவ உச்யந்தே|| ௨௧||

Adhikarana santarpaNAH manthayogAH (22) · Śloka 22

ஸமைஃ கஷ்ணாஸிதாதைலக்ஷௌத்ராத்யைத்வர்யஂஶதர்பணைஃ| மந்தஸ்தத்வத்ஸிதாக்ஷௌத்ரமதிராஸக்துயோஜிதஃ| பாணிதஂ ஸக்தவஃ ஸர்பிர்ததிமண்டோऽம்லகாஞ்ஜிகம்| தர்பணஂ மூத்ரகச்ச்ரக்நமுதாவர்த்தஹரஂ பரம்| மந்தஃ கர்ஜூரமத்வீகாவக்ஷாம்லாம்லீகதாடிமைஃ| பரூஷகைஃ ஸாமலகைஃ ஸத்யஸ்தஷ்ணாதிரோகஜித்| ஸ்வாதுரம்லோ ஜலகதஃ ஸஸ்நேஹோ ரூக்ஷ ஏவ வா| ஸத்யஃ ஸந்தர்பணோ மந்தஃ ஸ்தைர்யவர்ணபலப்ரதஃ||௨௨||

தத்ர கஷ்ணாதிபிஃ ஸமபாகைர்மிஶ்ரிதைர்த்விகுணதர்பணைஃ கதோ மந்தஃ பூர்வேஷு ரோகேஷு ஹிதஃ| ததா ஸிதாதிபிர்மந்தஸ்தத்வத்விஜ்ஞேயஃ யதோபபாதஃ கதஃ ஸந் ததா பாணிதாதிபிஃ கதஃ ப்ரயோகஃ பரமத்யர்தஂ தர்பணோ மூத்ரகச்ச்ரக்ந உதாவர்தஹரஶ்ச| ததா கர்ஜூராதிபிஃ ஸமபாகைஃ கதோ மந்தஃ ஸத்யஸ்தஷ்ணாதிரோகஜித்| ததா யஃ கஶ்சிஜ்ஜலகதோ மந்தஃ ஸ்வாதுர்வாऽம்லோ வா ஸஸ்நேஹோ ரூக்ஷோऽபிவா ஸ ஸர்வோ மந்தஃ ஸத்ய ஏவ ஸந்தர்பணோ தேஹஸ்தைர்யாதிப்ரதஶ்ச|| ௨௨||

Adhikarana sthUlakRushayorAhAraH (23) · Śloka 23

குரு சாதர்பணஂ ஸ்தூலே விபரீதஂ ஹிதஂ கஶே| யவகோதூமமுபயோஸ்தத்யோக்யாஹிதகல்பநம்||௨௩||

அநந்தரமத்யாயார்தமுபஸஂஹரதி| ஸ்தூலே புருஷே குர்வபதர்பணஞ்சாஹாரஂ யோஜ்யம்| கஶே த்வேதத்விபரீதஂ லகு ஸந்தர்பணஞ்சேத்யர்தஃ| ததைவோபயோரபி கஶஸ்தூலயோர்யவகோதூமஂ ஹிதம்| கிம்பூதம்| தத்யோக்யாஹிதகல்பநம்| தத்யோக்யா கஶஸ்தூலயோக்யா ஆஹிதா உத்பாதிதா ஸஂஸ்காராதிகா கல்பநா யஸ்மிந்யவகோதூமே தத்ததோக்தம்| தேநைததுக்தஂ பவதி-யதா ஸ்தூலாய யவகோதூமஂ தீயதே ததா ஸ்தூலயோக்யயைவாபதர்பணார்ஹயா கல்பநயா| யதா து ததேவ யவகோதூமஂ கஶாய தீயதே ததா கஶயோக்யயைவ ஸந்தர்பணயா கல்பநயேதி வ்யாதிபூதயோஃ ஸ்தௌல்ய கார்ஶ்யயோஶ்சிகித்ஸா|| ௨௩||

Adhikarana sahajasthaulyakArshyayoshcikitsAtideshaH (24) · Śloka 24

ஸ்யௌல்யகார்ஶ்யே ப்ரகத்யாபி ஸ்யாதாஂ தத்ராऽப்யயஂ விதிஃ| ஸததஂ வ்யாதிததயா ஸதா யோஜ்யோ விபஜ்ய ச||௨௪||

யத்ர து புருஷாணாஂ ப்ரகத்யா ஸஹஜத்வேந ஸ்தௌல்யகார்ஶ்யே ஸ்யாதாம் தத்ராப்யயமேவாऽநந்தரோக்தோ விதிர்விபஜ்ய விகல்ப்ய யதோசிதஂ ஸதைவ யோஜ்யஃ ஸததவ்யாதிதத்வாத்தேதோஃ| தேநைததுக்தஂ பவதி-யத்யபி ஸ்தௌல்யஂ கார்ஶ்யஂ வா கேஷாஞ்சித் ஸ்வபாவேநைவ பவதி| ததாऽபி தே ஸ்வபாவேநைவ வ்யாதிதா உச்யந்தே| அத ஏவ தேஷாமயஂ விதிஃ ஸதா யோஜ்யஃ|| ௨௪||

Adhikarana mAtrayA bRuMhaNala~gGanayoH sevanaPalam (25) · Śloka 25

மாத்ராதியுக்தே ஸேவேத யஸ்து ல~க்கநபஂஹணே| ஸமதாத்வக்நிதேஹோऽஸௌ ஸமஸஂஹநநோ பவேத்| தடேந்த்ரியபலத்வாச்ச ந த்வந்த்வைரபிபூயதே||௨௫||

ததா யஃ புருஷோ மாத்ராதியோகேநாதியோகாயோகஂ பரிரக்ஷந் பஂஹணலங்கநே ஸேவேத| அஸௌ புருஷஃ ஸமதாத்வக்நிதேஹஃ ஸந் ஸமஸஂஹநநோ பவேத்| ஸமா தாத்வாதயோ யஸ்ய ஸ ததோக்தஃ| தேஹஸ்ய ஸமத்வமங்காநாமநூநாதிகதாஂ, ஸமஸஂஹநநத்வஂ தேஹஸங்காதஸமத்வம்| ந க்வசித் ஸ்தௌல்யஂ நாபி கார்ஶ்யமிதி| ஸ ச புருஷோ தடேந்த்ரியத்வாத்தேதோர்த்வந்த்வைர்துஃகைராதபாதிபிர்நாபிபூயதே|| ௨௫||

Adhikarana sarvopakramANAM la~gGanabRuMhaNayorevAntarBAvaH (26-27) · Śloka 27

தோஷகத்யாதிரிச்யந்தே க்ராஹிபேத்யாதிபேததஃ| உபக்ரமா ந து த்வித்வாத்பிந்நா அபி கதா இவ||௨௬|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதௌ அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே த்விவிதோ- பக்ரமணியோநாம சதுர்விஶோऽத்யாயஃ||௨௭||

நநு பஹவோ க்ராஹ்யாதய உபக்ரமாஃ ஶாஸ்த்ரே தஷ்டாஃ தத் கிமித்யுக்தஂ த்விதைவோபக்ரம இத்யாஹ-தோஷகத்யேத்யாதி| பரஸ்பரஂ பிந்நா அப்யுபக்ரமா விலக்ஷணயா தோஷகத்யா ஹேதுபூதயா க்ராஹ்யாதிபேதாததிரிச்யந்தே| ந து யதோக்தாத் த்வித்வாததிரிச்யந்தே| யதா கதா வ்யாதயோ பிந்நா அபி ஸந்தோ த்வித்வாலங்க்யபஂஹ்யாக்யாதக்நீஷோமாத்மகத்வாந்நாதிவர்தந்தே| தத்வதுபக்ரமாஃ| தேநைததுக்தஂ பவதி- லங்கநபஂஹணே ஏவ தோஷகதிவிஶேஷேண க்ராஹ்யாதிவிஶேஷஂ ப்ராப்நுத இதி|| ௨௬|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயாம் அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே சதுர்விஂஶோऽத்யாயஃ