Adhikarana atha jalaukovidhirnAma pa~jcatriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো জলৌকোবিধং নামাধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो जलौकोविधं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
পূর্বস্মিন্নধ্যাযে যান্যনুশস্ত্রাণ্যুক্তানি তেষু তু প্রধানং জলৌকসোঽতস্তন্নির্ণযার্থমধ্যাযারম্ভঃ || ১ ||
Adhikarana jalaukasAmadhikAraH (2) · Śloka 2
নৃপাঢ্যভীরুসুকুমারবালস্থবিরনারীণামসৃগ্বিস্রাবণায জলৌকসো যোজযেত্||২||
नृपाढ्यभीरुसुकुमारबालस्थविरनारीणामसृग्विस्रावणाय जलौकसो योजयेत्||२||
🔊 Audio coming soon
নৃপাঢ্য ইত্যাদি | নৃপাদীনাং দুঃখসহিষ্ণুত্বাদসৃগ্বিস্রাবণায জলৌকসো যোজযেদিতি সম্বন্ধঃ || ২ ||
Adhikarana jalaukasAM saviShanirviShaBedAH saviShajalaukAdaMshe vyApadastatra cikitsAsUtra~jca (3) · Śloka 3
তাস্তু দ্বিবিধাঃ সবিষা নির্বিষাশ্চ| তত্র দুষ্টাম্বুসর্পমণ্ডূকমত্স্যাদিশবকোথমূত্রপুরীষজা রক্তশ্বেতাতিকৃষ্ণতনুস্থূলচপলপিচ্ছিলাঃ স্থূলমধ্যরোমশাঃ শক্রাযুধবদ্বিচিত্রোর্ধ্বরাজীচিতা বা সবিষাঃ| তদ্দংশাদ্দাহশোফপাককণ্ডূপিটকাবিসর্পজ্বরমূর্ছাশ্বিত্রোত্পত্তিঃ| তত্র বিষপিত্তরক্তহরাং ক্রিযাং কুর্বীত| পদ্মোত্পলসৌগন্ধিকাদিসুগন্ধি বিমলবিপুলসলিলশৈবালজাঃ শৈবালশ্যাবা নীলোর্ধ্বরাজযো বৃত্তাশ্চ নির্বিষাঃ||৩||
तास्तु द्विविधाः सविषा निर्विषाश्च| तत्र दुष्टाम्बुसर्पमण्डूकमत्स्यादिशवकोथमूत्रपुरीषजा रक्तश्वेतातिकृष्णतनुस्थूलचपलपिच्छिलाः स्थूलमध्यरोमशाः शक्रायुधवद्विचित्रोर्ध्वराजीचिता वा सविषाः| तद्दंशाद्दाहशोफपाककण्डूपिटकाविसर्पज्वरमूर्छाश्वित्रोत्पत्तिः| तत्र विषपित्तरक्तहरां क्रियां कुर्वीत| पद्मोत्पलसौगन्धिकादिसुगन्धि विमलविपुलसलिलशैवालजाः शैवालश्यावा नीलोर्ध्वराजयो वृत्ताश्च निर्विषाः||३||
🔊 Audio coming soon
তাশ্চ দুষ্টাম্বূদ্ভবাদিলক্ষণযুক্তাঃ সবিষা ইতি বর্জ্যাঃ | যতস্তদ্দম্শাহাদ্যুত্পত্তিঃ | তত্রাজ্ঞানাদ্দাহাদিষু বিষাদিহরাং ক্রিযাং কুর্বীত | পদ্মসৌগন্ধ্যাদিযুক্তা নির্বিষাঃ || ৩ ||
Adhikarana jalaukAvarNanaM tatpramANali~ggaBedena prayogaBedaH (4) · Śloka 4
সর্বাসাং চ পরং প্রমাণমষ্টাদশাঙ্গুলানি| তত্র চতুঃপঞ্চষডঙ্গুলাঃ নৃষু যোজযেত্| গজবাজিষ্বপরাঃ| তাঃ সুকুমারস্তনুত্বচোঽল্পশিরস্কা বৃহদধরকাযাশ্চ স্ত্রিযঃ| বিপরীতাঃ পুমাংসোঽর্ধচন্দ্রাকৃতিপুরোবৃত্তাশ্চ| তত্র বহুদোষেষু চিরোত্থিতেষু চামযেষু পুমাংসো যোজযিতব্যাঃ| স্ত্রিযো বিপরীতেষু জলৌকসস্ত্বার্দ্রচর্মাদ্যুপাযৈর্গৃহীত্বা সুরভিপঙ্ক গর্ভে নবে ঘটে স্থাপযেত্| শৃঙ্গাটককশেরুকশালূকশৈবালমৃণালবল্লূরমৃত্স্নাপুষ্করবীজচূর্ণং স্বাদুশীতং স্বচ্ছং চ তোযমন্নপানার্থে তাভ্যো দদ্যাত্| লালাদিকোথপরিহারার্থমেবং চ ত্র্যহাত্ত্র্যহাদূর্ধ্বং পূর্বমন্নপানমপনীযান্যত্প্রক্ষিপেত্| পঞ্চাহাচ্চ তদ্বিধ এব ঘটান্তরে তাঃ সঞ্চারযেত্| তাসাং তু দুষ্টশোণিতাসম্যগ্বমনাত্প্রততপাতনাচ্চ মূর্চ্ছা ভবতি| তাসামম্ভোভিঃ পূর্ণভাজনস্থানামচেষ্টযাঽঽহারানভিলাষেণ চ জ্ঞাত্বা তা বিবর্জযেত্|৪|
सर्वासां च परं प्रमाणमष्टादशाङ्गुलानि| तत्र चतुःपञ्चषडङ्गुलाः नृषु योजयेत्| गजवाजिष्वपराः| ताः सुकुमारस्तनुत्वचोऽल्पशिरस्का बृहदधरकायाश्च स्त्रियः| विपरीताः पुमांसोऽर्धचन्द्राकृतिपुरोवृत्ताश्च| तत्र बहुदोषेषु चिरोत्थितेषु चामयेषु पुमांसो योजयितव्याः| स्त्रियो विपरीतेषु जलौकसस्त्वार्द्रचर्माद्युपायैर्गृहीत्वा सुरभिपङ्क गर्भे नवे ग़टे स्थापयेत्| शृङ्गाटककशेरुकशालूकशैवालमृणालवल्लूरमृत्स्नापुष्करबीजचूर्णं स्वादुशीतं स्वच्छं च तोयमन्नपानार्थे ताभ्यो दद्यात्| लालादिकोथपरिहारार्थमेवं च त्र्यहात्त्र्यहादूर्ध्वं पूर्वमन्नपानमपनीयान्यत्प्रक्षिपेत्| पञ्चाहाच्च तद्विध एव ग़टान्तरे ताः सञ्चारयेत्| तासां तु दुष्टशोणितासम्यग्वमनात्प्रततपातनाच्च मूर्च्छा भवति| तासामम्भोभिः पूर्णभाजनस्थानामचेष्टयाऽऽहारानभिलाषेण च ज्ञात्वा ता विवर्जयेत्|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalaukAvacaraNavidhiH (4) · Śloka 4
ইতরাস্তু হরিদ্রাসর্ষপকল্কাম্ভসি মুক্তপুরীষা অবন্তিসোমে তক্রে বা পুনরাশ্বাসিতা জলে সুখোপবিষ্টস্য সংবিষ্টস্য বা মৃদ্গোমযচূর্ণাভ্যামনুসুখং বিরূক্ষ্য দংশদেশং যোজযেত্| অলগন্তীষু ক্ষীরঘৃতনবনীতরুধিরান্য- তমবিন্দূন্ ন্যসেত্ প্রচ্ছেদ্বা| অশ্বখুরবচ্চ বক্ত্রং নিবেশ্যোন্নতস্কন্ধা দশন্তি যদা চ শিশুবচ্ছ্বসন্ত্যো শিরঃস্পন্দোর্মিবেগৈঃ পিবন্তি তদা মৃদুবাসসা প্রচ্ছাদযেত্| সেচযেচ্চাম্ভসাল্পাল্পম্| যথা চ হংসঃ ক্ষীরোদকাত্ ক্ষীরমাদত্তে তদ্বদুত্ক্লিষ্টে রক্তে জলৌকাঃ প্রাক্ দুষ্টমসৃক্| যদা চ তদ্দংশে তোদঃ কণ্ডূর্বা তদা শুদ্ধরক্তরক্ষণার্থমপনযেত্| লৌল্যাচ্চ দংশমমুঞ্চন্ত্যাঃ ক্ষৌদ্রং লবণচূর্ণং বা মুখে দদ্যাত্||৪||
इतरास्तु हरिद्रासर्षपकल्काम्भसि मुक्तपुरीषा अवन्तिसोमे तक्रे वा पुनराश्वासिता जले सुख़ोपविष्टस्य संविष्टस्य वा मृद्गोमयचूर्णाभ्यामनुसुख़ं विरूक्ष्य दंशदेशं योजयेत्| अलगन्तीषु क्षीरग़ृतनवनीतरुधिरान्य- तमबिन्दून् न्यसेत् प्रच्छेद्वा| अश्वख़ुरवच्च वक्त्रं निवेश्योन्नतस्कन्धा दशन्ति यदा च शिशुवच्छ्वसन्त्यो शिरःस्पन्दोर्मिवेगैः पिबन्ति तदा मृदुवाससा प्रच्छादयेत्| सेचयेच्चाम्भसाल्पाल्पम्| यथा च हंसः क्षीरोदकात् क्षीरमादत्ते तद्वदुत्क्लिष्टे रक्ते जलौकाः प्राक् दुष्टमसृक्| यदा च तद्दंशे तोदः कण्डूर्वा तदा शुद्धरक्तरक्षणार्थमपनयेत्| लौल्याच्च दंशममुञ्चन्त्याः क्षौद्रं लवणचूर्णं वा मुख़े दद्यात्||४||
🔊 Audio coming soon
সর্বাসামিত্যাদি সুবোধম্ | গজবাজিষ্বতি প্রাসঙ্গিকম্ | তাসু চ মধ্যে সুকুমারত্বাদিযুক্তাঃ স্ত্রিযঃ | তদ্বিপরীতাঃ পুর্বকাযে বৃহন্তশ্চ পুমাংসঃ | প্রততপাতনং সততং রক্তপানায যোজনম্ | সুবোধমন্যত্ || ৪ ||
Adhikarana jalaukApAtanottaraM jalaukAyAH vAmadeshatatsthAnasyopacAraH (5) · Śloka 5
পতিতাং তু তণ্ডুলকণ্ডনোপদিগ্ধগাত্রাং তৈললবণাভ্যক্তমুখীং আপুচ্ছাদামুখমনুলোমং শনৈঃ পীডযন্ সম্যগ্বামযেত্| ততঃ পূর্ববত্সন্নিদধ্যাত্| সপ্তরাত্রং চ তাঃ পুনর্ন পাতযেত্| অশুদ্ধে তু রক্তে মধুনা গুডেন বা দংশাত্কিঞ্চিদ্বিঘট্টযন্ স্রাবযেত্| স্রুতরক্তস্য চ সদ্যো দংশং শীতাভিরদ্ভিঃ প্রক্ষাল্য সর্পিঃ পিচুনাবগুণ্ঠযেত্| স্থিতরক্তং চোত্ক্লিষ্টশোণিতশেষপ্রসাদনায কষাযমধুরশিশিরৈঃ সঘৃতৈঃ প্রদেহৈঃ প্রদিহ্যাত্||৫||
पतितां तु तण्डुलकण्डनोपदिग्धगात्रां तैललवणाभ्यक्तमुख़ीं आपुच्छादामुख़मनुलोमं शनैः पीडयन् सम्यग्वामयेत्| ततः पूर्ववत्सन्निदध्यात्| सप्तरात्रं च ताः पुनर्न पातयेत्| अशुद्धे तु रक्ते मधुना गुडेन वा दंशात्किञ्चिद्विग़ट्टयन् स्रावयेत्| स्रुतरक्तस्य च सद्यो दंशं शीताभिरद्भिः प्रक्षाल्य सर्पिः पिचुनावगुण्ठयेत्| स्थितरक्तं चोत्क्लिष्टशोणितशेषप्रसादनाय कषायमधुरशिशिरैः सग़ृतैः प्रदेहैः प्रदिह्यात्||५||
🔊 Audio coming soon
তণ্ডুলকণ্ডনং তণ্ডুলত্বক্চূর্ণম্ | অশুদ্ধরক্তে ব্রণাদ্ দৃশ্যমানে মধুনা গুডেন বা কিঞ্চিচ্ছলযন্ ব্রণে স্রাবযেত্ | স্থিতরক্তমবহদ্রক্তম্ || ৫ ||
Adhikarana yogAdilakShaNaM sirAvyadhavat (6) · Śloka 6
তত্র যোগাদীন্ সিরাব্যধবদুপলক্ষযেত্| প্রতিকুর্বীত চ|৬|
तत्र योगादीन् सिराव्यधवदुपलक्षयेत्| प्रतिकुर्वीत च|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTaraktApagamalakShaNaM Pala~jca (6) · Śloka 6
দুষ্টরক্তাপগমাত্ শ্বযথুশৈথিল্যং দাহারাগশূলোপমশ্চ|৬|
दुष्टरक्तापगमात् श्वयथुशैथिल्यं दाहारागशूलोपमश्च|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktanirharaNe alAbuGaTikAshRu~ggANAmadhikAravisheShanirdeshaH (6) · Śloka 6
রক্তং পিত্তেন দুষ্টমলাবুঘটিকাভ্যাং ন নির্হরেদগ্নিসংযোগাদ্বাতকফাভ্যাং চ দুষ্টং নির্হরেত্| তথা কফেন ন শৃঙ্গেণ স্কন্নত্বাত্| বাতপিত্তাভ্যাং তু দুষ্টং নির্হরেত্| অথ প্রচ্ছাদ্যাঙ্গং তনুবস্ত্রপটলাবনদ্ধপ্রান্তেন শৃঙ্গেণ চূষেত্| তথা প্রদীপ্তপিচুগর্ভাভ্যামলাবুঘটিকাভ্যামিতি||৬||
रक्तं पित्तेन दुष्टमलाबुग़टिकाभ्यां न निर्हरेदग्निसंयोगाद्वातकफाभ्यां च दुष्टं निर्हरेत्| तथा कफेन न शृङ्गेण स्कन्नत्वात्| वातपित्ताभ्यां तु दुष्टं निर्हरेत्| अथ प्रच्छाद्याङ्गं तनुवस्त्रपटलावनद्धप्रान्तेन शृङ्गेण चूषेत्| तथा प्रदीप्तपिचुगर्भाभ्यामलाबुग़टिकाभ्यामिति||६||
🔊 Audio coming soon
যোগাতিযোগাযোগান্ সিরাব্যধবদত্রাপি লক্ষযেত্ | তদ্বদেব চ চিকিত্সেত্ | কফেন দুষ্টমলাবুঘটিকাভ্যাং নির্হরেত্ | রক্তস্য স্কন্নত্বাত্ তযোশ্চাগ্নিসংযোগাত্ | শেষং ব্যাখ্যাসমম্ || ৬ ||
Adhikarana pracCAnavidhiH (7) · Śloka 7
ভবতি চাত্র- গাত্রং বধ্বোপরিদৃঢং রজ্জ্বা পট্টেন বা সমম্| স্নাযুসন্ধ্যস্থিমর্মাণি ত্যজন্ প্রচ্ছানমাচরেত্| অধোদেশপ্রবিসৃতৈঃ পদৈরুপরিগামিভিঃ| ন গাঢঘনতির্যগ্ভির্ন পদে পদমাচরেত্|৭|
भवति चात्र- गात्रं बध्वोपरिदृढं रज्ज्वा पट्टेन वा समम्| स्नायुसन्ध्यस्थिमर्माणि त्यजन् प्रच्छानमाचरेत्| अधोदेशप्रविसृतैः पदैरुपरिगामिभिः| न गाढग़नतिर्यग्भिर्न पदे पदमाचरेत्|७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samAsataH pracCAnashRu~ggAdyupayoganirdeshaH (7) · Śloka 7
প্রচ্ছানেনৈকদেশস্থং সুপ্তং শৃঙ্গাদিভির্হরেত্| গ্রথিতং তু জলৌকোভিরসৃগ্ব্যাপি সিরাব্যধৈঃ| প্রচ্ছানং পিণ্ডিতে বাস্যাদবগাঢে জলৌকসঃ| ত্বক্স্থেঽলাবুঘটীশৃঙ্গং সিরৈব ব্যাপকেঽসৃজি| বাতাদিধাম বা শৃঙ্গজলৌকোঽলাবুভিঃ ক্রমাত্||৭||
प्रच्छानेनैकदेशस्थं सुप्तं शृङ्गादिभिर्हरेत्| ग्रथितं तु जलौकोभिरसृग्व्यापि सिराव्यधैः| प्रच्छानं पिण्डिते वास्यादवगाढे जलौकसः| त्वक्स्थेऽलाबुग़टीशृङ्गं सिरैव व्यापकेऽसृजि| वातादिधाम वा शृङ्गजलौकोऽलाबुभिः क्रमात्||७||
🔊 Audio coming soon
গাত্রমিত্যাদি সুবোধম্ | গ্রথিতং সংহতম্ | অথবা বাতধাম্ন্যধরকাযে শৃঙ্গেণ | পিত্তধাম্নি মধ্যকাযে জলৌকোভিঃ | পূর্বকাযে কফধাম্ন্যলাবুনেতি ক্রমার্থঃ || ৭ ||
Adhikarana upadravopashamanaprakAraH (8-9) · Śloka 9
স্রুতাসৃজঃ প্রদেহাদ্যঃ শীতৈঃ স্যাদ্বাযুকোপতঃ| সতোদকণ্ডূঃ শোফস্তং সর্পিষোষ্ণেন সেচযেত্||৮|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতৌ অষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং সূত্রস্থানে জলৌকোবিধির্নাম পঞ্চত্রিংশোঽধ্যাযঃ||৯||
स्रुतासृजः प्रदेहाद्यः शीतैः स्याद्वायुकोपतः| सतोदकण्डूः शोफस्तं सर्पिषोष्णेन सेचयेत्||८|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने जलौकोविधिर्नाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon
স্রুতাসৃজঃ পুরুষস্য শীতৈঃ প্রদেহপরিষেকাদিভির্বাযুকোপাত্ কদাচিত্ সতোদকণ্ডূঃ শোফঃ স্যাত্ | তং শোফমুষ্ণেন সর্পিষা সেচযেদিতি | ইতি শ্রীমন্মহামহোপাধ্যাযেন্দুবিরচিতাযাম্ অষ্টাঙ্গসংগ্রহব্যাখ্যাযাং শশিলেখাযাং সূত্রস্থানে পঞ্চত্রিংশোঽধ্যাযঃ