Adhikarana atha mahAkaShAyasaMgraho nAma pa~jcadasho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో మహాకషాయసంగ్రహమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो महाकषायसङ्ग्रहमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
మహాంతశ్చ తే కషాయా మహాకషాయాః| ఏతదేవోచ్యతే||1||
Adhikarana kaShAyANAmAnantye kAraNanirdeshaH (2) · Śloka 2
ఆనంత్యాదౌషధానామామయానాం చానంతా ఏవ కషాయాః| యే తు సుతరాముపయోగవంతః ప్రకర్షవర్త్తినో వా తే జీవనీయాదిసంజ్ఞాః| ప్రత్యేకం దశకషాయసంయోగాత్ పంచచత్వారింశన్మహాకషాయా వక్ష్యంతే| తత్ప్రతిపత్త్యర్థమేవ మందబుద్ధీనాం| బుద్ధిమతాముదాహరణమాత్రప్రదర్శనార్థం| శక్యం హి బుద్ధిమద్భిః స్వాదుశీతస్నిగ్ధాదీన్ జీవంత్యాదిషు సాధారణాన్ గుణానాలోచ్య క్షీరేక్షుద్రాక్షాఽక్షోడవిదారీకందాదిష్వపి తద్గుణేషు జీవనీయాదిత్వమవధారయితుం| యథోక్తానుసరణమేవ తు శ్రేయో మందబుద్ధేరితి| వ్యస్తాశ్చ తే చత్వారి శతాని పంచాశదధికాని తదభిధానాన్యేవ||2||
आनन्त्यादौषधानामामयानां चानन्ता एव कषायाः| ये तु सुतरामुपयोगवन्तः प्रकर्षवर्त्तिनो वा ते जीवनीयादिसंज्ञाः| प्रत्येकं दशकषायसंयोगात् पञ्चचत्वारिंशन्महाकषाया वक्ष्यन्ते| तत्प्रतिपत्त्यर्थमेव मन्दबुद्धीनाम्| बुद्धिमतामुदाहरणमात्रप्रदर्शनार्थम्| शक्यं हि बुद्धिमद्भिः स्वादुशीतस्निग्धादीन् जीवन्त्यादिषु साधारणान् गुणानालोच्य क्षीरेक्षुद्राक्षाऽक्षोडविदारीकन्दादिष्वपि तद्गुणेषु जीवनीयादित्वमवधारयितुम्| यथोक्तानुसरणमेव तु श्रेयो मन्दबुद्धेरिति| व्यस्ताश्च ते चत्वारि शतानि पञ्चाशदधिकानि तदभिधानान्येव||२||
🔊 Audio coming soon
ఔషధానామామయానాం చానంత్యమతః ప్రతివ్యాధ్యౌషధవిశేషాత్ కషాయాణామప్యానంత్యం| యే తు కషాయా అత్యర్థేనోపయుజ్యంతే, అన్యేభ్యశ్చోత్కర్షవంతో వా తేషాం శాస్త్రకారైర్జీవనీయబృంహణీయాదయః సంజ్ఞా ధృతాః| తే చ జీవనీయాదయో మహాకషాయాః సంఖ్యయా పంచచత్వారింశత్| చరకే తు షడ్విరేచనశతాశ్రితీయే పంచాశదుక్తాః| తేభ్యో వమనోపయోగాదయః పంచాత్ర న సంగృహీతాః| తద్ద్రవ్యాణాం శోధనాదిగణసంగ్రహోక్తవమనాద్యుపయోగిష్వేవాంతర్భావాత్| తథా చాస్థాపనానువాసనోపయోగిద్రవ్యాణి శోధనాదిపఠితేషు సర్వేషు తు ప్రాయేణ మదనేత్యేవమాదికే గ్రంథే దృశ్యంత ఏవ| ఏవం వమనవిరేచనశిరోవిరేచనోపయోగీన్యపి| బిల్వశ్వదంష్ట్రాగ్నిమంథస్యోనాకాని దశమూలాంగత్వాత్ దృశ్యంత ఏవ బస్త్యుపయోగిషు| వృశ్చీవస్య పునర్నవాభేదత్వం| పిప్పలీ తు వ్యోషేఽంతర్భావాత్| తత్రైకైకస్మిన్ మహాకషాయే దశకానాం కషాయాణాం సంయోగః| ఏతే చ మహాకషాయా మందబుద్ధీనాం యథోక్తప్రతిపత్త్యర్థముక్తాః| మహాబుద్ధీనాం తు తదుదాహరణమాత్రప్రదర్శనార్థం| యతో మహాబుద్ధిభిర్జీవనీయ మహాకషాయేఽనుక్తానామపి ద్రాక్షాక్షోడాదీనాం తదుక్తగుణసాదృశ్యాత్తదర్థః ప్రయోగోఽప్యవధారయితుం శక్యః మందబుద్ధేస్తూచితోహాఽసహిష్ణుధియో యథాపఠితానుసరణమేవ శ్రేష్ఠమతస్తస్య యథోక్తప్రతిపత్త్యర్థమేవ| తే చ మహాకషాయసంగృహీతాః అవశ్యకషాయాః సంఖ్యా పంచాశదధికాని చత్వారి శతాని పంచచత్వారింశతాం దశభిర్గుణితానాం||2||
Adhikarana mahAkaShAyeShu dravyasa~gkare~api na saMj~jAvirodhaH (3) · Śloka 3
యద్యపి తాని తాన్యేవ ద్రవ్యాణీతి ద్రవ్యసంకరః కషాయేషు తథాపి న సంజ్ఞావిరోధః| ఏకస్యాపి బహుకార్యనిర్వర్తనాత్||3||
यद्यपि तानि तान्येव द्रव्याणीति द्रव्यसङ्करः कषायेषु तथापि न संज्ञाविरोधः| एकस्यापि बहुकार्यनिर्वर्तनात्||३||
🔊 Audio coming soon
యద్యపి చైకం ద్రవ్యమనేకే మహాకషాయే దృశ్యతే తథాపి సంజ్ఞావిరోధో న భవతి యతః కార్యభేదాత్ సంజ్ఞాభేదః| యథైకో దేవదత్తః పాకం కుర్వన్ పాచక ఇత్యుచ్యతే లవనం చ లావక ఇతి| తద్వదేకమపి ద్రవ్యం కార్యభేదాత్ సంజ్ఞాభేదం గచ్ఛతి||3||
Adhikarana kaShAyayonirasAH (4) · Śloka 4
తత్ర లవణవర్జ్యా రసాః కల్పనాయాం కషాయా ఇత్యుచ్యంతే| తద్యోనిత్వాత్||4||
तत्र लवणवर्ज्या रसाः कल्पनायां कषाया इत्युच्यन्ते| तद्योनित्वात्||४||
🔊 Audio coming soon
తత్ర లవణవర్జ్యా పంచరసాః క్వాథచూర్ణాదికల్పనాయాం కషాయశబ్దవాచ్యాః తద్యోనిత్వాద్రసానాం కషాయకారణత్వాద్రసా ఏవ పంచకషాయశబ్దేనోచ్యంతే||4||
Adhikarana lavaNasya kaShAyatvAbhAve hetuH (5) · Śloka 5
లవణస్య యతో నిర్యాసాదికల్పనానామసంభవః| పృథగుపయోగోపకారరహితత్వాచ్చ నైరర్థక్యమితి||5||
लवणस्य यतो निर्यासादिकल्पनानामसम्भवः| पृथगुपयोगोपकाररहितत्वाच्च नैरर्थक्यमिति||५||
🔊 Audio coming soon
లవణస్య తు కషాయత్వం నిష్ప్రయోజనత్వాన్నోక్తం| ఏవం చ నైరర్థక్యం| యతో లవణరసస్య లవణద్రవ్యాదేర్నిర్యాసనిష్క్వాథాదికం న సంభవతి| న చ పృథగ్లవణస్య కేవలస్యోపయోగః| ఉపయోగోఽపి శరీరే నోపకారవానితి నైరర్థక్యం||5||
Adhikarana jIvanIyagaNaH (2) · Śloka 2
భవంతి చాత్ర- జీవంతీకాకోల్యౌ ద్వే మేదే ముద్గమాషపర్ణ్యౌ చ| ఋషభకజీవకమధుకం చేతి గణో జీవనీయాఖ్యః|2|
भवन्ति चात्र- जीवन्तीकाकोल्यौ द्वे मेदे मुद्गमाषपर्ण्यौ च| ऋषभकजीवकमधुकं चेति गणो जीवनीयाख्यः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuMhaNIyagaNaH (2) · Śloka 2
వాట్యా బలా పయస్యాకాకోల్యావిక్షువాజిగంధే చ| క్షీరిణిరాజక్షవకే భారద్వాజీ చ బృంహణీయోఽయం|2|
वाट्या बला पयस्याकाकोल्याविक्षुवाजिगन्धे च| क्षीरिणिराजक्षवके भारद्वाजी च बृंहणीयोऽयम्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lekhanIyagaNaH (2) · Śloka 2
హైమవతీ చిరిబిల్వం ముస్తా కుష్ఠం వచా హరిద్రే చ| చిత్రకకటుకాతివిషా వర్గోఽయం లేఖనీయాఖ్యః||2||
हैमवती चिरिबिल्वं मुस्ता कुष्ठं वचा हरिद्रे च| चित्रककटुकातिविषा वर्गोऽयं लेखनीयाख्यः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhedanIyagaNaH (6) · Śloka 6
అర్కైరండౌ చిత్రా చిత్రకాచిరిబిల్వశంఖిణీసరలా| హేమక్షీరీ కటుకా వణిముఖీ భేదనీయోఽయం| మధుమధుకపృశ్నిపర్ణీకట్ఫలలోధ్రప్రియంగుధాతక్యః| అంబష్ఠకీ సమంగా మోచరసశ్చేతి సంధానః||6||
अर्कैरण्डौ चित्रा चित्रकाचिरिबिल्वशङ्खिणीसरला| हेमक्षीरी कटुका वन्हिमुखी भेदनीयोऽयम्| मधुमधुकपृश्निपर्णीकट्फललोध्रप्रियङ्गुधातक्यः| अम्बष्ठकी समङ्गा मोचरसश्चेति सन्धानः||६||
🔊 Audio coming soon
భవంతి చాత్రేతి పద్యబంధసముచ్చయే తంత్రరీతిః| జీవంతీప్రభృతీని దశౌషధాని ప్రత్యేకం జీవనీయత్వే శక్తాని| తేషాం చ ప్రత్యేకం ద్రవ్యాదిసంయోగేన చ ప్రయోజనవశాత్ ప్రయోగః| ప్రత్యేకం పంచకషాయాణాం చత్వారి శతాని పంచశదధికాని| సంయోగేన తు సమానజాతీయకృతేన ప్రత్యేకం మహాకషాయే ద్విసంయోగాని పంచచత్వారింశత్| త్రికే వింశచ్ఛతం| చతుష్కే చతురశీతిః| పంచకే షట్పంచాశత్| షట్కే పంచత్రింశత్| సప్తకే వింశతిః| అష్టకే దశ| నవకే చత్వారః| ఏవం సంయోగశతాని త్రీణి చతుస్సప్తత్యధికాని ప్రత్యేకం మహాకషాయే| కేవలకషాయా దశ| దశసంయోగశ్చైకః| ఏవమేకో జీవనీయాద్యన్యతమో మహాకషాయః పంచాశీత్యధికం శతత్రయం భేదానాముపగచ్ఛతి| ఏతదేవ పంచచత్వారింశద్గుణితం కార్త్స్న్యేన సంఖ్యా మహాకషాయాణాం| తత్రాపి విశిష్టసంఖ్యావర్గాంతరద్రవ్యవిశేషేణ విశిష్టసంయోగకల్పనయానంత్యం మహాకషాయాణాం| ఏవం జీవంత్యాదీని దశ కషాయశబ్దవాచ్యాని| జీవనీయం ప్రాణానాం సంధారకం| లేఖనం దేహ ఉపలేపాదికాన్ భావాన్ విచ్ఛినత్తి| సంధానకం శరీరేఽంతఃసంహతికరం భావానాం||6||
Adhikarana dIpanIyagaNaH (2) · Śloka 2
హింగుమరిచామ్ల్వేతసదీప్యకభల్లాతకాస్థిసంయోగాత్| వర్గః సపంచకోలో నిర్దిష్టో దీపనీయోఽయం|2|
हिङ्गुमरिचाम्ल्वेतसदीप्यकभल्लातकास्थिसंयोगात्| वर्गः सपञ्चकोलो निर्दिष्टो दीपनीयोऽयम्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balyagaNaH (2) · Śloka 2
ఐంద్ర్యతిరసాపయస్యా ఋష్యప్రోక్తా స్థిరా బలాతిబలాః| ఇతి బల్యో దశకోఽయం హయగంధా రోహిణీ ఋషభః|2|
ऐन्द्र्यतिरसापयस्या ऋष्यप्रोक्ता स्थिरा बलातिबलाः| इति बल्यो दशकोऽयं हयगन्धा रोहिणी ऋषभः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varNyagaNaH (2) · Śloka 2
చందనతుంగపయస్యా సితాలతామధుకపద్మకోశీరం| వర్ణ్యో గణోఽయముదితో మంజిష్ఠాసారివాసహితః|2|
चन्दनतुङ्गपयस्या सितालतामधुकपद्मकोशीरम्| वर्ण्यो गणोऽयमुदितो मञ्जिष्ठासारिवासहितः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNThyagaNaH (2) · Śloka 2
హంసపదీబృహతీద్వయమృద్వీకాసరివేక్షుమూలాని| కైడర్యమధుకకృష్ణాః సవిదార్యః కంఠజనాని||2||
हंसपदीबृहतीद्वयमृद्वीकासरिवेक्षुमूलानि| कैडर्यमधुककृष्णाः सविदार्यः कण्ठजनानि||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRudyagaNaH (4) · Śloka 4
వృక్షామ్లబదరదాడిమకవలామ్రామ్రాతలికుచకరమర్దం| హృద్యం సమాతులుంగామ్లవేతసం విద్ధి వర్గమిమం| నాగరచవికాచిత్రకవిడంగమూర్వామృతావచాముస్తాః| సహపిప్పలీపటోలాస్తృప్తిఘ్నోఽయం గణః ప్రథితః||4||
वृक्षाम्लबदरदाडिमकवलाम्राम्रातलिकुचकरमर्दम्| हृद्यं समातुलुङ्गाम्लवेतसं विद्धि वर्गमिमम्| नागरचविकाचित्रकविडङ्गमूर्वामृतावचामुस्ताः| सहपिप्पलीपटोलास्तृप्तिघ्नोऽयं गणः प्रथितः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshoghnagaNaH (2) · Śloka 2
కటజఫలబిల్వచిత్రకమహౌషధప్రతివిషావచాచవికాః| ధన్వయవాసం పథ్యా దారుహరిద్రా గణోఽయమర్శోఘ్నః|2|
कटजफलबिल्वचित्रकमहौषधप्रतिविषावचाचविकाः| धन्वयवासं पथ्या दारुहरिद्रा गणोऽयमर्शोघ्नः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuShThaghnagaNaH (2) · Śloka 2
ఖదిరామలకారుష్కరనిశాభయాసప్తపర్ణకరవీరాః| కుష్ఠఘ్నాశ్చతురంగులవిడంగజాతిప్రవాలాశ్చ|2|
खदिरामलकारुष्करनिशाभयासप्तपर्णकरवीराः| कुष्ठघ्नाश्चतुरङ्गुलविडङ्गजातिप्रवालाश्च|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNDUharagaNaH (2) · Śloka 2
నలదకృతమాలచందనసర్షపఘననింబకుటజమధుకాని| కండూం దారుహరిద్రాసనక్తమాలాని నిఘ్నంతి||2||
नलदकृतमालचन्दनसर्षपघननिम्बकुटजमधुकानि| कण्डूं दारुहरिद्रासनक्तमालानि निघ्नन्ति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krimiharagaNaH (4) · Śloka 4
అక్షీవమరిచకేబుకవిడంగగండీరకిణిహినిర్గుండ్యః| ఘ్నంతి క్రిమీన్ శ్వదంష్ట్రావిషాఖుపర్ణ్యస్తథా న చిరాత్| మంజిష్ఠాశ్లేష్మాతకరజనీసువహాశిరీషపాలింద్యః| సైలాచందనకతకాః ససిందువారా విషం ఘ్నంతి||4||
अक्षीवमरिचकेबुकविडङ्गगण्डीरकिणिहिनिर्गुण्ड्यः| घ्नन्ति क्रिमीन् श्वदंष्ट्राविषाखुपर्ण्यस्तथा न चिरात्| मञ्जिष्ठाश्लेष्मातकरजनीसुवहाशिरीषपालिन्द्यः| सैलाचन्दनकतकाः ससिन्दुवारा विषं घ्नन्ति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana stanyajananagaNaH (2) · Śloka 2
శలికుశకాశషష్టికవీరణదర్భేక్షువాలికేక్షూణాం| తద్వద్గుంద్రోత్కటయోర్మూలమలం స్తన్యజననాయ|2|
शलिकुशकाशषष्टिकवीरणदर्भेक्षुवालिकेक्षूणाम्| तद्वद्गुन्द्रोत्कटयोर्मूलमलं स्तन्यजननाय|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana stanyashuddhikaraNagaNaH (2) · Śloka 2
పాఠా నాగరసురతరుఘనామృతాసారివేంద్రయవమూర్వాః| కటుకాకిరాతతిక్తం వర్గోఽయం స్తన్యశుద్ధికరః|2|
पाठा नागरसुरतरुघनामृतासारिवेन्द्रयवमूर्वाः| कटुकाकिराततिक्तं वर्गोऽयं स्तन्यशुद्धिकरः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrajananagaNaH (2) · Śloka 2
మేదాకాకోలీద్వయవృక్షరుహాజీవకర్షభకులింగాః| శుక్రజననో గణోఽయం సహజటిలాశూర్పపర్ణీభిః|2|
मेदाकाकोलीद्वयवृक्षरुहाजीवकर्षभकुलिङ्गाः| शुक्रजननो गणोऽयं सहजटिलाशूर्पपर्णीभिः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrashodhanagaNaH (2) · Śloka 2
కుష్ఠైలవాలుకకట్ఫలకాండేక్ష్విక్ష్వబ్ధిఫేనకోశీరైః| వసుకేక్షురకైః శుక్రం శుద్ధ్యేత్ సకదంబనిర్యాసైః|2|
कुष्ठैलवालुककट्फलकाण्डेक्ष्विक्ष्वब्धिफेनकोशीरैः| वसुकेक्षुरकैः शुक्रं शुद्ध्येत् सकदम्बनिर्यासैः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehopagagaNaH (2) · Śloka 2
ద్రాక్షాకాకోలీద్వయమధుపర్ణీమధుకజీవకవిదార్యః| స్నేహోపగాః సమేదాజివంతీశాలిపర్ణికాః|2|
द्राक्षाकाकोलीद्वयमधुपर्णीमधुकजीवकविदार्यः| स्नेहोपगाः समेदाजिवन्तीशालिपर्णिकाः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedopagagaNAH (2) · Śloka 2
సౌభాంజనకపునర్నవవృశ్చీవకులత్థమాషబదరాణి| స్వేదోపగాని విద్యాత్ సయవతిలార్కోరుపూగాని|2|
सौभाञ्जनकपुनर्नववृश्चीवकुलत्थमाषबदराणि| स्वेदोपगानि विद्यात् सयवतिलार्कोरुपूगानि|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaminigrahaNagaNaH (2) · Śloka 2
లాజామ్రబదరదాడిమయవషష్టికమాతులుంగసేవ్యాని| జంబ్వామ్రపల్లవాని వమినిగ్రహణాని మృత్సా చ||2||
लाजाम्रबदरदाडिमयवषष्टिकमातुलुङ्गसेव्यानि| जम्ब्वाम्रपल्लवानि वमिनिग्रहणानि मृत्सा च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAnigrahaNagaNaH (1) · Śloka 1
నాగరధన్వయవాసకవాలకపర్పటకచందనగుడూచ్యః||1||
नागरधन्वयवासकवालकपर्पटकचन्दनगुडूच्यः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hidhmAnigrahaNagaNaH (3) · Śloka 3
భూనింబఘనపటోలీకుస్తుంబర్యస్తృషం ఘ్నంతి| బృహతీద్వయవృక్షరుహాపుష్కరమూలాభయాకణాశృంగ్యః| హిధ్మాం నిఘ్నంతి శటీ దురాలభా బదరబీజం చ||3||
भूनिम्बघनपटोलीकुस्तुम्बर्यस्तृषं घ्नन्ति| बृहतीद्वयवृक्षरुहापुष्करमूलाभयाकणाशृङ्ग्यः| हिध्मां निघ्नन्ति शटी दुरालभा बदरबीजं च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viTsaMgrahaNagaNaH (2) · Śloka 2
శమానంతా పద్మా కట్వంగః పద్మకేసరం లోధ్రం| ధాతకికుసుమసమంగామోచరసామ్రాస్థివిడ్గ్రహణం|2|
शमानन्ता पद्मा कट्वङ्गः पद्मकेसरं लोध्रम्| धातकिकुसुमसमङ्गामोचरसाम्रास्थिविड्ग्रहणम्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viDvirajanagaNaH (2) · Śloka 2
జంబూసల్లకిమధుకం నీలోత్పలకచ్ఛురాతిలశ్ర్యాహ్వం| భృష్టా చ మృత్పయస్యా సశాల్మలీ విడ్విరజనాని|2|
जम्बूसल्लकिमधुकं नीलोत्पलकच्छुरातिलश्र्याह्वम्| भृष्टा च मृत्पयस्या सशाल्मली विड्विरजनानि|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrasaMgrahaNagaNaH (2) · Śloka 2
జంబ్వామ్రోదుంబరవటకపీతనప్లక్షపిప్పలాశ్మంతం| భల్లాతసోమవల్కం మూత్రగ్రహణాయ నిర్దిష్టం|2|
जम्ब्वाम्रोदुम्बरवटकपीतनप्लक्षपिप्पलाश्मन्तम्| भल्लातसोमवल्कं मूत्रग्रहणाय निर्दिष्टम्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtravirajanagaNaH (2) · Śloka 2
కమలనలినకుముదమధుకసౌగంధికధాతకీలతాకుసుమం| మూత్రం నయతి విరాగం సోత్పలశతపుండరీకం చ|2|
कमलनलिनकुमुदमधुकसौगन्धिकधातकीलताकुसुमम्| मूत्रं नयति विरागं सोत्पलशतपुण्डरीकं च|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtravirecanagaNaH (2) · Śloka 2
వృక్షాదనీశ్వదంష్ట్రాదర్భేత్కటవసుకవశిరకుశకాశాః| మూత్రం విరేచయేయుర్గుంద్రాపాషాణభేదశ్చ|2|
वृक्षादनीश्वदंष्ट्रादर्भेत्कटवसुकवशिरकुशकाशाः| मूत्रं विरेचयेयुर्गुन्द्रापाषाणभेदश्च|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsaghnagaNaH (2) · Śloka 2
ద్రాక్షామలకపునర్నవవృశ్చీవదురాలభాభయాకృష్ణాః| కాసం ఘ్నంతి సశృంగీ తామలకీ కంటకారీ చ|2|
द्राक्षामलकपुनर्नववृश्चीवदुरालभाभयाकृष्णाः| कासं घ्नन्ति सशृङ्गी तामलकी कण्टकारी च|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvAsaghnagaNaH (2) · Śloka 2
చండామ్లవేతసశటీతామలకీసురసహింగుజీవంత్యః| పుష్కరమూలైలాగురువర్గోఽయం శ్వాసశమనాయ|2|
चण्डाम्लवेतसशटीतामलकीसुरसहिङ्गुजीवन्त्यः| पुष्करमूलैलागुरुवर्गोऽयं श्वासशमनाय|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaraghnagaNaH (2) · Śloka 2
ద్రాక్షాపీలుకపరూషకమంజిష్ఠాసారివాఽమృతాపాఠాః| త్రిఫలా చేతి గణోఽయం జ్వరస్య శమనాయ నిర్దిష్టః|2|
द्राक्षापीलुकपरूषकमञ्जिष्ठासारिवाऽमृतापाठाः| त्रिफला चेति गणोऽयं ज्वरस्य शमनाय निर्दिष्टः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shramaghnagaNaH (2) · Śloka 2
దాడిమఫల్గుపరూషకప్రియాలయవషష్టికేక్షుబదరాణి| శ్రమనాశనాని విద్యాత్ ద్రాక్షాఖర్జూరసహితాని|2|
दाडिमफल्गुपरूषकप्रियालयवषष्टिकेक्षुबदराणि| श्रमनाशनानि विद्यात् द्राक्षाखर्जूरसहितानि|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhaghnagaNaH (2) · Śloka 2
పద్మకలాజోశీరం మధుకోత్పలసారివాసితోదచ్యం| కాశ్మర్యఫలం చందనమేష గణో దాహహా ప్రోక్తః|2|
पद्मकलाजोशीरं मधुकोत्पलसारिवासितोदच्यम्| काश्मर्यफलं चन्दनमेष गणो दाहहा प्रोक्तः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItaprashamanagaNaH (2) · Śloka 2
నతనాగరాగురువచాధాన్యకభూతీకపిప్పలీవ్యాఘ్ర్యః| శీతం శమయంత్యచిరాత్ స్యోనాకః సాగ్నిమంథశ్చ|2|
नतनागरागुरुवचाधान्यकभूतीकपिप्पलीव्याघ्र्यः| शीतं शमयन्त्यचिरात् स्योनाकः साग्निमन्थश्च|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udardaprashamanagaNaH (2) · Śloka 2
తిందుకప్రియాలబీజకసప్తచ్ఛదఖదిరకదరబదరాణి| అరిమేదవాజికర్ణౌ కకుభశ్చోదర్దశమనాని|2|
तिन्दुकप्रियालबीजकसप्तच्छदखदिरकदरबदराणि| अरिमेदवाजिकर्णौ ककुभश्चोदर्दशमनानि|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~ggamardaprashamanagaNaH (2) · Śloka 2
కాకోల్యేలాసేవ్యం నిదిగ్ధికే శాలిపృశ్నిపర్ణ్యౌ చ| ఘ్నంత్యంగమర్దమచిరాచ్చందనమధుకోరుబూకం చ||2||
काकोल्येलासेव्यं निदिग्धिके शालिपृश्निपर्ण्यौ च| घ्नन्त्यङ्गमर्दमचिराच्चन्दनमधुकोरुबूकं च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUlashophaghnagaNau (7) · Śloka 7
దీప్యకమరిచాజాజీగండీరం సాజగంధమథ శూలం| శమయతి సపంచకోలం శోఫం దశమూలమాద్యం చ||7||
दीप्यकमरिचाजाजीगण्डीरं साजगन्धमथ शूलम्| शमयति सपञ्चकोलं शोफं दशमूलमाद्यं च||७||
🔊 Audio coming soon
ఉదర్దో వక్ష్యమాణశీతపానీయసంస్పర్శాదిత్యాదినా| దీప్యకాదిపంచకం సపంచకోలం శూలం శమయతీతి సంబంధః| ఆద్యం దశమూలం ద్వే పంచమూలే బిల్వాది మహత్ బృహత్యాది చ లఘు ఏతద్దశకం శోఫం శమయతి||7||
Adhikarana shoNitAsthApanagaNaH (2) · Śloka 2
మధుమధుకలాజగైరికఫలినమోచరసమృత్కపాలాని| సంస్థాపయంతి రుధిరం చ సశర్కరం లోధ్రం|2|
मधुमधुकलाजगैरिकफलिनमोचरसमृत्कपालानि| सम्स्थापयन्ति रुधिरं च सशर्करं लोध्रम्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vedanAsthApanagaNaH (2) · Śloka 2
శిలైలవాలుకట్ఫలమోచరసాశోకపద్మకశిరీషం| స్థాపయతి వేదనామథమహతుంగకదంబవిదులం చ|2|
शिलैलवालुकट्फलमोचरसाशोकपद्मकशिरीषम्| स्थापयति वेदनामथमहतुङ्गकदम्बविदुलं च|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMj~jAsthApanagaNaH (2) · Śloka 2
కైడర్యహింగుచోరకపలంకషాఽశోకరోహిణివయస్థాః| పూత్యరిమేదో జటిలాగోలోమివచాశ్చ సంజ్ఞాదాః|2|
कैडर्यहिङ्गुचोरकपलङ्कषाऽशोकरोहिणिवयस्थाः| पूत्यरिमेदो जटिलागोलोमिवचाश्च संज्ञादाः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana garbhasthApanagaNaH (2) · Śloka 2
ఏంద్రీ దూర్వామాఘావిష్వక్సేనావ్యథా శివారిష్టా| బ్రాహ్మీ సవాట్యపుష్పీ శతవీర్యా స్థాపయేద్ గర్భం||2||
एन्द्री दूर्वामाघाविष्वक्सेनाव्यथा शिवारिष्टा| ब्राह्मी सवाट्यपुष्पी शतवीर्या स्थापयेद् गर्भम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vayaH sthApanagaNaH (8) · Śloka 8
అమృతా పథ్యా ధాత్రీ జీవంతీ శ్రేయసీ స్థిరా యుక్తా| మండూకపర్ణ్యతిరసా స్థాపయతి పునర్నవా చ వయః||8||
अमृता पथ्या धात्री जीवन्ती श्रेयसी स्थिरा युक्ता| मण्डूकपर्ण्यतिरसा स्थापयति पुनर्नवा च वयः||८||
🔊 Audio coming soon
మధుమధుకాదీని నవాని ప్రాణిరుధిరం చ పురుషస్య రుధిరవృద్ధిస్థిర్యకరం| వేదనాయాశ్చిచ్ఛక్తేః సంతర్పకం వేదనాస్థాపనం| అన్యత్ర స్థాపనం స్థైర్యకరం||8||
Adhikarana upasaMhAraH (9-10) · Śloka 10
ఇతి నానావిధవ్యాధివిఘాతార్థముదాహృతాః| యోగా రోగాతురవశాత్కల్పయేత్తాన్ యథాయథం||9|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం సూత్రస్థానే మహాకషాయసంగ్రహో నామ పంచదశోఽధ్యాయః||10||
इति नानाविधव्याधिविघातार्थमुदाहृताः| योगा रोगातुरवशात्कल्पयेत्तान् यथायथम्||९|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने महाकषायसंग्रहो नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon
ఇత్యనేన ప్రకారేణ నానావిధవ్యాధినిర్ఘాతర్థం ప్రయోగా ఉదాహృతాః| తాంస్తు రోగమాతురం చ వికల్ప్య యథాయథం నానావిధైః ప్రయోగైః ప్రకల్పయేత్||9|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయాం అష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం సూత్రస్థానే పంచదశోఽధ్యాయః