11. mātrāśitīyaḥ

Adhikarana atha mAtrAshitIyo nAmaikAdasho~adhyAyaH upodGAtaH · Śloka

ஸுரக்ஷிதஂ ஸுவிஹிதமப்யந்நபாநமமாத்ரயா ஸேவிதஂ மஹாரோகாய மரணாய வா பவத்யதோ மாத்ராப்ரதர்ஶநாயாத்யாயாரம்பஃ|

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதோ மாத்ராஶிதீயஂ நாமாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

Adhikarana mAtrAshanopadeshaH mAtrA cAgnibalApekShiNI (2) · Śloka 2

மாத்ராஶீ ஸ்யாத்| மாத்ரா புநரக்நிபலாஹாரத்ரவ்யாபேக்ஷிணீ||௨||

மாத்ராஶீ ஸ்யாதித்யாதிநா ப்ரஸ்துதப்ரதர்ஶநம்| ஸா ச மாத்ரா அக்நேர்பலமாஹாரத்ரவ்யாணாஞ்ச ததநுரூபஂ குருத்வஂ லகுத்வஂ சாபேக்ஷ்ய பவதீத்யக்நேராஹாரஸ்ய ச பரஸ்பரயோக்யத்வமித்யர்தஃ|| ௨||

Adhikarana mAtrAlakShaNam (3) · Śloka 3

குக்ஷேரப்ரதிபீடநமாஹாரேண, ஹதயஸ்யாஸஂரோதஃ, பார்ஶ்வயோரவிபாடநமநதிகௌரவமுதரஸ்ய, ப்ரீணநமிந்த்ரியாணாஂ, க்ஷுத்பிபாஸோபரதிஃ, ஸ்தாநாஸநஶயநகமநோச்ச்வாஸப்ரஶ்வாஸபாஷ்யஸங்கதாஸு ஸுகாநுவத்திஃ, ஸாயஂ ப்ராதஶ்ச ஸுகேந பரிணமநம், பலவர்ணோபசயகரத்வஞ்சேதி மாத்ராயா லக்ஷணம்||௩||

நநு மாத்ரைவ ந ஜ்ஞாதா அதோ மாத்ராலக்ஷணமுச்யதே| ஆஹாரேண குக்ஷேரபீடநம் ஹதயஸ்ய சாஸஂரோதஃ| பார்ஶ்வயோஶ்சாந்நபரேண பாடநமிவ பாடநம்| தஸ்யாபாவஃ அவிபாடநம்| உதரஸ்ய சாநதிகுருத்வம்| இந்த்ரியாணாஂ சக்ஷுராதீநாஂ ப்ரீணநஂ ஸந்தர்பணம்| க்ஷுத்தஷோஶ்ச நாஶநம்| ஸ்தாநாஸநாதிஷு ஸுகாநுவத்திஃ| உச்ச்வாஸப்ரஶ்வாஸௌ ஶ்வாஸஸ்யாந்தர்பஹிர்நயநம்| ஸாயந்தநஸ்ய ச போஜநஸ்ய ப்ராதஃ ஸுகேந பரிணாமஃ ப்ராதஸ்தநஸ்ய ச ஸாயம்| பலாத்யுபசகர்தத்வஂ சாஹாரஸ்யேதி மாத்ராலக்ஷணம்|| ௩||

Adhikarana gurulaghudravyApekShayA mAtrA (4) · Śloka 4

த்ரிபாகஸௌஹித்யஂ வா குரூணாமுபதிஶ்யதே| லகூநாமபி நாதிஸௌஹித்யம்| அநிலாநலகுணபஹுலாநி ஹி லகூநி துல்யகுணத்வாதக்நிஸந்துக்ஷணாந்யவிதிநா சால்பதோஷாணி| இதராணி து பதிவீஸலிலகுணபஹுலாந்யஸாமாந்யாத்விபரீதாந்யந்யத்ர வ்யாயாமாக்நிபலாத்||௪||

யஸ்மிந்நாஹாரே யஸ்மாநேந புஜ்யமாநே ஶரீரஸ்யைவஂரூபதா பவதி, ஸா மாத்ரேதி பிண்டபரிமாணேந| ப்ரதித்ரவ்யாபேக்ஷயா தூச்யதே, குரூணாமாஹாரத்ரவ்யாணாஂ ஸ்வபாவஸஂஸ்காராத்யபேக்ஷயா புருஷபலாபேக்ஷயா வா த்ரிபாகதப்திரர்த்ததப்திர்வா| லகூநாஞ்ச நாதிதப்திஃ| யதோ லகூநி வாய்வக்நிபாகாதிக்யேநோத்பத்யந்தே| அதஸ்தத்ஸ்வபாவேநாக்நிஸாதஶ்யாதக்நிவத்திகராண்யேவஂ சாவிதிநா யதோக்தக்ரமாதீநாமபாவாதேவாபி ஸ்வல்பதோஷகர்தத்வஂ லகூநாம்| இதராணி குரூணி பார்திவாப்யகுணபூயஸ்த்வாதக்நேர்வைபரீத்யாந்நாஶஹேதவஃ| வ்யாயாமாக்நிபலாதந்யத்ர வ்யாயாமகாரணஂ ஹி யதக்நிபலஂ தத்ர குரூண்யப்யதோஷகராணி| ஏஷா மாத்ரா|| ௪||

Adhikarana amAtrAshanasya doShAH (5) · Śloka 5

அமாத்ரா புநரஶநஸ்ய ஹீநதாऽऽதிக்யஂ ச| தத்ர ஹீநமாத்ரமஶநஂ பலவர்ணோபசயமநோபுத்தீந்த்ரியோபகாதகரஂ விபந்தகதவஷ்யமநாயுஷ்யமநௌஜஸ்யஂ ஸாரவித்மாபநமலக்ஷ்மீஜநநமஶீதேஶ்ச வாதவிகாராணாமாயதநம்| அதிமாத்ரஂ புநஃ ஸர்வதோஷப்ரகோபநமாஹுஃ||௫||

அமாத்ரா புநர்யதோக்தாயா ஹீநத்வமாதிக்யஂ வா| தத்ர ஹீநமாத்ரமாஹாரஂ பலவர்ணநாஶாதீந் கரோதி| ஸாரஸ்ய பலஸ்ய வித்மாபநஂ நாஶநம்| யதோக்தாததிமாத்ரஂ புநர்தோஷாந் ப்ரபீடயந் குக்ஷிமாபூர்ய திஷ்டதி|| ௫||

Adhikarana alasakaviShUcikAsambhavaH (6) · Śloka 6

தேந ஹி ப்ரபீட்யமாநா வாதாதயோ யுகபத்ப்ரகுபிதாஃ குக்ஷ்யைகதேஶஸ்தாஸ்ததேவாபரிபக்வமாவிஶ்ய விஷ்டம்பயந்தோऽலஸகமபிநிர்வர்தயந்தி| ஸஹஸா வாதரோத்தராப்யாஂ மார்காப்யாஂ ப்ரச்யாவயந்தோ விஷூசிகாம்||௬||

ததஸ்தே தோஷாஃ தேந ருத்தமார்காஸ்தமேவாஹாரமபக்வமாவிஶ்ய த்விதா குர்வந்தி| கதாசித்ததந்நஂ விஷ்டப்யாஸதே| அதவாந்நஂ பக்வாபக்வஂ பஹிஃ ப்ரேரயந்தி| யதா து விஷ்டப்யாஸதே ததாऽலஸகநாமாநஂ ரோகமபிநிர்வர்தயந்தி| யதா ப்ரேரயந்தி ததா விஷூசிகாம்|| ௬||

Adhikarana alasakalakShaNam (7) · Śloka 7

அபி ச- ப்ரயாதி நோர்த்வஂ நாதஸ்தாதாஹாரோ ந ச பச்யதே| ஆமாஶயேऽலஸீபூதஸ்தேந ஸோऽலஸகஃ ஸ்மதஃ||௭||

ஏததேவ ப்ரயாதி நோர்த்வமித்யாதிநா ஸவிஸ்தரமுச்யதே|| ௭||

Adhikarana viShUcikAlakShaNam (8) · Śloka 8

விவிதைர்வேதநோத்பேதைர்வாய்வாதிபஶகோபதஃ| ஸூசீபிரிவ காத்ராணி வித்யதீதி விஷூசிகா||௮||

வாய்வாதீநாமத்யர்தகோபாந்நாநாவிதைர்வேதநாநாமுத்பேதைஃ ஸூசீபிரிவ காத்ராணி யதஸௌ வித்யதி அதோ விஷூசிகோச்யதே|| ௮||

Adhikarana vAtAdhikaviShUcikAlakShaNam (9) · Śloka 9

தத்ர வாதஃ ஶூலாநாஹாங்கமர்தமுகஶோஷப்ரலாபகம்பமூர்ச்சாப்ரமஜம்போத்வே-ஷ்டநாக்ஷிப்ரவேஶஶிரோஹதயாதிருக்ஸிராகுஞ்சநஸ்தம்பநாநி கரோதி||௯||

தத்ர விஷூசிகாகாரணத்வே யதா வாதோऽதிகோ பவதி ததா ஶூலாத்யுத்பத்திஂ கரோதி| அங்காநாஂ ரஜ்ஜ்வாத்யுத்வேஷ்டநமிவோத்வேஷ்டநம்|| ௯||

Adhikarana pittAdhikaviShUcikAlakShaNam (10) · Śloka 10

பித்தஂ புநஃ ஜ்வராதிஸாராந்தர்தாஹவைவர்ண்யதஷ்ணாமதப்ரமப்ரலயாநி||௧௦||

பித்தஂ வத்தஂ ஜ்வராதீந்| ப்ரலயோ மூர்ச்சாப்ராயஃ|| ௧௦||

Adhikarana shleShmAdhikaviShUcikAlakShaNam (11) · Śloka 11

ஶ்லேஷ்மா து சர்த்யரோசகப்ரஸேகாங்கஸாதாவிபாகஶீதஜ்வரகாத்ரகௌரவாணி||௧௧||

ஶ்லேஷ்மா வத்தஃ சர்த்யாதீந்| ஏஷாமந்யதமஸ்ய வத்திராஹாரவிஶேஷாத்புக்தாத்| பூர்வஂ தோஷஸ்தித்யநபேக்ஷயா வா|| ௧௧||

Adhikarana alasalakShaNam (12) · Śloka 12

விஶேஷதஸ்து துர்பலஸ்யால்பவஹ்நேர்பஹுஶ்லேஷ்மணோ வாதமூத்ரபுரீஷவேகவிதாரிணோऽந்நபாநமநிலப்ரபீடிதஂ ஶ்லேஷ்மணா விபத்தமார்கமலஸத்த்வாதபஹிர்முகீபவத் சர்த்யதீஸாரவர்ஜ்யாநி யதோக்தாநி ஶூலாதீந்யுபஜநயத்யதிமாத்ராணி ஸோऽலஸஃ||௧௨||

ஸர்வஸ்யைவாப்யதிமாத்ராஶிநோ வாதஃ ஶூலாதீந் கரோதி| துர்பலத்வாதியுக்தஸ்ய த்வதிமாத்ராஶிநோ விஶேஷேண வாதஃ ப்ரகுபிதோऽந்நஂ ப்ரதூஷயதி| தச்சைவஂ ப்ரபீடிதமூர்த்வமதஶ்ச ஶ்லேஷ்மணா ஆகுலிதஂ ருத்தமார்கமலஸத்வாத் சர்த்யதீஸாரவர்ஜ்யாந்யுத்கடாநி ஶூலாதீந்யுபஜநயதி| ஸோऽலஸோநாமாலஸகவிஶேஷஃ||௧௨||

Adhikarana asAdhyAlasakalakShaNam (13) · Śloka 13

அதிமாத்ரதுஷ்டாஸ்து தோஷாஃ ப்ரதுஷ்டாமபத்தமார்காஸ்திர்யக்கச்சந்தஃ கதாசிதஸ்ய ஶரீரஂ தண்டவத் ஸ்தம்பயந்தி ததஸ்தமலஸகமஸாத்யஂ ப்ருவதே||௧௩||

அஸ்ய அதிமாத்ரஶிநோऽத்யர்ததுஷ்டா வாதாதயஃ பூர்வஂ ப்ரதுஷ்டேநாமேந ஸ்பஷ்டமார்கரோதாத் திர்யக் ஸ்ரோதோபிர்கச்சந்தஃ கதாசித்தோஷபலவிஶேஷாச்சரீரஂ தண்டவத் ஸ்தப்தஂ குர்வந்தி| ஸோऽலஸகவிஶேஷ ஆசார்யா அஸத்ய இதி ப்ருவதே||௧௩||

Adhikarana AmaviShaM tasyAsAdhyatva~jca (14) · Śloka 14

விருத்தாத்யஶநாஜீர்ணஶீலிநஃ புநராமதோஷமாமவிஷமாமநந்தி விஷஸதஶலிங்கத்வாத்| தத்பரமஸாத்யாநாம்| ஆஶுகாரிதயா விருத்தோபக்ரமத்வாச்ச||௧௪||

யச்ச விருத்தாதிகஂ ப்ராயேணாசரதி தஸ்யாமோ வக்ஷ்யமாணலக்ஷணோ துஷ்யதி| தஸ்மிந்துஷ்டே விஷபுக்தஸ்யேவ யா பீடோத்பத்யதே தத்ராசார்யா ஆமவிஷமிதி நாமாமநந்தி கதயந்தி, விஷஸதஶலக்ஷணத்வாத்| தச்சாமவிஷமஸாத்யாநாஂ ரோகாணாஂ பரஂ கஷ்டதமமஸாத்யத்வேந| குதஃ ஆஶுகாரிதயா விருத்தோபக்ரமத்வேந ச| ஆஶு ஶீக்ரஂ ஸ்வஂ கர்ம மாரணஂ கரோதீத்யாஶுகாரி| தத்ர ஹி தோஷாஸ்ததாவிதஂ கோபமாபத்யந்தே| யத்ரைகஸ்மிந் தோஷ ஔஷதமந்யஸ்மிந் தோஷேऽத்யர்தஂ விருத்யத இதி விருத்தோபக்ரமத்வம்| அந்யே த்வந்யதா ப்ருவந்தி-யதி விஷஸதஶஸ்வரூபஃ| பீடாகர்தத்வேந தத்ராமோ பவதி விஷே ஶீதா க்ரியா ஆமே அஜீர்ணே சோஷ்ணா இத்யுபக்ரமவிரோதஃ||௧௪||

Adhikarana mAtrayaiva na kRutsnAmAhAraphalamavApyate (15) · Śloka 15

ந ச கேவலஂ மாத்ரயைவ கத்ஸ்நமாஹாரபலமவாப்துஂ ஶக்யஂ, ஸ்வபாவாதீநாஂ பிந்நபலத்வாத்| ததா ஹி-குருரூக்ஷஶுஷ்கஶீதத்விஷ்டவிஷ்டம்பிவிதாஹ்யஶுசிவிருத்தாத்யம்புபாநத்ரவமகாலே காலே வா காமக்ரோதலோபேர்ஷ்யாஹ்ரீஶோகோத்வேகபயக்ஷுதுபதப்தேந வா யதந்நபாநமுபயுஜ்யதே ததப்யாமமேவ ப்ரதூஷயதி||௧௫||

நநு மாத்ராஶிநோऽபி துஷ்டாமபீடா தஷ்டா தத்கதமுச்யதே| மாத்ராபோஜநேநைவ து கேவலேநாஹாரபலஂ பலவர்ணோபசயாதிகமவாப்துஂ ந ஶக்யதே| குதஃ? ஸ்வபாவஸஂயோககாலாதீநாமஸதஶபலத்வாத்| ஏததேவோச்யதே- ந மாத்ரைவ கேவலஂ ஸ்வாஸ்த்யகாரணஂ யாவத் த்ரவ்யஸ்வபாவாதயோऽபி| ததாஹீத்யாதிநா ஸ்வபாவாதீந்தர்ஶயதி| குருத்வாதிகுணயோகாந்மாத்ரயாபி புக்தமாமமேவ தூஷயதீதி| தத்ராஸாத்யத்வவர்ஜிதமாமஂ துஷ்டமலஸத்வஂ ப்ராப்தம்||௧௫||

Adhikarana alasake mRudu vamanam (16) · Śloka 16

தத்ர ஸாத்யமாமஂ துஷ்டமலஸீபூதமுல்லிகேத், பாயயித்வா ஸலவணமுஷ்ணஂ வாரி||௧௬||

தத்ரேத்யாதி| ஸலவணஂ லவணஸஂயுக்தமுஷ்ணஂ வாரி பீத்வா உல்லிகேத் நர ஆமஂ வமேதித்யர்தஃ||௧௬||

Adhikarana alasake tIkShNAni vamanAni (17) · Śloka 17

ததாத்வச்சர்தயந்தமதிலீநதோஷஂ கஷ்ணாநாகதந்தீகல்கயுக்தஂ பாயயேத்| மதநபலகஷாயஂ வா பிப்பலீஸித்தார்தகல்கயுக்தம்| தந்தீமாகதிகாவசூர்ணிதஂ வா கோஶாதகீரஸம்| அவஸ்தாபேக்ஷீ வா வமநகல்போக்தாநி தீக்ஷ்ணவமநாநி||௧௭||

தோஷஸ்யாநுத்க்லிஷ்டத்வாதேவமப்யச்சர்தயந்தஂ பிப்பலீநாகதந்தீசூர்ணயுக்தமுஷ்ணாம்பு பாயயேத்| பிப்பலீஸர்ஷபசூர்ணயுக்தஂ வா மதநபலகஷாயம்| கோஶாதகீநிஷ்பீடிதரஸஂ வா தந்தீபிப்பலீயுக்தம்| ஏதாநி வமநாநி யோக்யாநி யோக்யதேஶகாலஶரீராபேக்ஷயா யோஜ்யாநி| அந்யாநி ச வமநகல்போக்தாநி தீக்ஷ்ணாந்யாதுரவ்யாத்யாத்யவஸ்தாபேக்ஷயா யோஜ்யாநி||௧௭||

Adhikarana alasake svedagudavartI (18) · Śloka 18

ததஃ ஸ்வேதவர்த்திப்ரணிதாநாப்யாமுபாசரேத்||௧௮||

ததஃ கதவமநஂ நாநாவிதஸ்வேதகுதவர்த்திப்யாஂ சிகித்ஸேத்||௧௮||

Adhikarana alasake shUlaharAH yogAH (19) · Śloka 19

அபி ச- ஸத்யஃ ஸம்யக்விஶுத்தஸ்ய ஶாம்யந்தி ததுபத்ரவாஃ| ஶூலே நிரந்நகோஷ்டேऽத்பிஃ கோஷ்ணாபிஶ்சூர்ணிதாஃ பிபேத்| ஹிங்குப்ரதிவிஷாவ்யோஷஸௌவர்சலவசாऽபயாஃ| அதவா பிப்பலீமூலஂ த்ரிவதாதாருஸைந்தவம்| ஶுண்டீஃ ஸக்ஷீரலவணபிப்பலீமரிசாநி ச| பாடாம்லவேதஸக்ஷாரயவாநீபௌஷ்கராணி வா||௧௯||

அபி சேதி ஸமுச்சயே| ஸம்யக்விஶுத்தஸ்ய கதவமநவிரேகஸ்ய ததுபத்ரவா துஷ்டாமஜா ரோகாஃ ஸத்ய ஏவ ஶமஂ யாந்தி| ஏவஞ்ச கதஸஂஶுத்தேஃ ஶூலேऽநுபத்தே கோஷ்டே சாஜீர்ணாந்நரஹிதே ஹிங்க்வாதீந்யபயாந்தாநி சூர்ணிதாநீஷதுஷ்ணஜலேந பிபேத்யதாவிஹிதமாத்ரயா| அதவா பிப்பலீமூலாதிஸைஂதவாந்தஂ கோஷ்ணாதிபிரத்பிஃ பிபேதிதி ஸம்பந்தஃ| ஶுண்ட்யாதிகஂ மரிசாந்தஂ வா கோஷ்ணாபிரத்பிரேவ| பாடாதிகஂ புஷ்கரமூலாந்தஂ வா| ஏதே சத்வாரஃ ப்ரயோகாஃ ஶூலஹரா அஜீர்ணாந்நஶேஷாபாவே தோஷவ்யாத்யாத்யபேக்ஷயா யதாயோகஂ யோஜ்யாஃ||௧௯||

Adhikarana alasake hi~ggvAdicUrNam (20) · Śloka 2

த்விருத்தரஂ ஹிங்குவசாऽக்நிகுஷ்டஸுவர்சிகாக்ஷாரபிடாஜமோஜம்| ஶூலோதராநாஹவிஷூசிகார்ஶோஹத்ரோககுல்மோர்த்வஸமீரணக்நம்||௨||

ஹிங்க்வாதிகமஜமோஜாந்தஂ த்விருத்தரப்ரமாணயுக்தஂ ஶூலாதிநாஶநம்| யத்யஸ்மாத் த்ரவ்யாதுத்தரஂ தத்தஸ்மாத் த்விகுணம்| ததா சைவஂ ஸ்திதிம்| த்விருத்தரமௌஷதஂ யஸ்யௌஷதஸ்யேதி த்விருத்தரம்| த்வௌ பாகௌ த்விஃ ஸமபாகதயா உத்தரம்| தேநைததுக்தஂ பவதி- ஹிங்குநோ பாக ஏகஃ| த்வௌ பாகௌ வசாயாஃ| சத்வாரஶ்சித்ரகஸ்யாஷ்டௌ குஷ்டஸ்ய ஷோடஶ ஸுவர்சிகாக்ஷாரஸ்ய| த்வாத்ரிஂஶத்விடலவணஸ்ய சதுஷ்ஷஷ்டிரஜமோஜஸ்யேதி||௨௦||

Adhikarana alasake tRuTchUlasaMyukte mustAdikvAthaH (21) · Śloka 21

முஸ்தாஜமோஜபூதீகவசாஶுண்ட்யக்நிதாந்யகைஃ| ஸவாலகஶடீபில்வைஃ க்வாதஂ தட்சூலவாந் பிபேத்||௨௧||

ஸப்த பேஷஜாநி| நிரந்நகோஷ்டஸ்து தட்சூலஸஂயுக்தோ முஸ்தாதீநாஂ க்வாதகல்பநாமாநேந க்வாதஂ பிபேத்|| ௨௧||

Adhikarana alasake rAsnAdilepodvarttanadhUpana~jca (22) · Śloka 22

ராஸ்நாகட்பலஷட்க்ரந்தாபஹதீத்வயஜோங்ககைஃ| குக்குல்வதிவிஷாகுஷ்டபத்ரவ்யாக்ரநகாம்புதைஃ| குர்யாச்சுஷ்கைஃ ஸமூத்ரைர்வா லேபோத்வர்த்தநதூபநம்||௨௨||

ராஸ்நாதிபிஃ ஶுஷ்கைர்கோமூத்ரமிஶ்ரைர்வா லேபாதீந் ஶரீரே யோஜயேத்| ஶுஷ்கஸ்ய லேபஶப்தோऽங்கஸஂயோகாதௌபசாரிகஃ||௨௨||

Adhikarana alasake saruje udare cAnaddhe devadArvAdilepaH (23) · Śloka 23

ஸருக்சாநத்தமுதரமம்லபிஷ்டைஃ ப்ரலேபயேத்| தாருஹைமவதீகுஷ்டஶதாஹ்வாஹிங்குஸைந்தவைஃ||௨௩||

தஸ்மிஂஶ்சாமேऽலஸீபூதே ஸருஜமாநத்தஂ ஹி ஜடரமம்லேந காஞ்சிகமத்யாதிநா பிஷ்டைர்தேவதார்வாதிபிஃ ப்ரலேபயேத்||௨௩||

Adhikarana alasake koShThArttijidyavacUrNalepaH (24) · Śloka 24

யவசூர்ணஶ்ச ஸக்ஷாரதக்ரஃ கோஷ்டார்திஜித் பரம்||௨௪||

யவசூர்ணஶ்ச யவக்ஷாரதக்ராப்யாஂ மிஶ்ரிதஃ பரமத்யர்தஂ ப்ரலேபாதேவ கோஷ்டார்திஜித்| அந்யே க்ஷாரஂ பஸ்ம வதந்தி||௨௪||

Adhikarana alasake viNmUtrasaMgrahe gudavartiH (25) · Śloka 25

யோஜயேத்ஸைந்தவாந்தைஶ்ச வர்திஂ விண்மூத்ரஸங்க்ரஹே||௨௫||

விண்மூத்ரஸங்க்ரஹேऽநந்தரோக்தைர்தேவதார்வாதிபிஃ ஸைந்தவாந்தைர்குதவர்திஃ பிஷ்டைர்தேயா||௨௫||

Adhikarana alasake svinnasya veShTanam (26) · Śloka 26

நாம்யமாநாநி சாங்காநி பஶஂ ஸ்விந்நாநி வேஷ்டயேத்||௨௬||

தத்ர சாமதோஷே ஓஷவஶாதங்காநி நாம்யமாநாநி ஸங்கோச்யமாநாநி யதி பவந்தி ததஸ்தாந்யத்யர்தஂ ஸ்விந்நாநி சர்மபட்டாதிநா வேஷ்டயேத்||௨௬||

Adhikarana viShUcikAyAM pArShNyordAhaH (27) · Śloka 27

விஷூச்யாமதிவத்தாயாஂ பார்ஷ்ண்யோர்தாஹஃ ப்ரஶஸ்யதே||௨௭||

அதிவத்தாயாஂ ச விஷூச்யாஂ பார்ஷ்ண்யோஃ குடிகயோஸ்தப்தஶஸ்த்ராதிநா தாஹஃ ப்ரஶஸ்யதே||௨௭||

Adhikarana viShUcikAyAM dvikShArAdi tailAbhya~jjanam (28) · Śloka 28

த்விக்ஷாரஜீர்ணபிண்யாககுஷ்டாருஷ்கரசித்ரகைஃ| ஸஶுக்தஸைந்தவைஸ்தைலஂ பக்வமப்யஞ்ஜநே ஹிதம்||௨௮||

த்விக்ஷாராதிபிஃ பக்வஂ தைலமப்யஞ்ஜநாயேஷ்யதே| ஶுக்தஂ தைலஸமம்|

Adhikarana bhallAtakAdiyamakaH gAtrAyAmakhallIghnaH (29) · Śloka 29

ஸுச்சர்திதவிரிக்தஸ்ய காத்ராயாமேऽதிதாருணே| பல்லாதகமதூச்சிஷ்டஜீர்ணபிண்யாகநாகரைஃ| கததைலஂ பசேத்ஸாம்லைஸ்தச்ச கல்லீக்நமுத்தமம்||௨௯||

தத்ர சாமதோஷேऽதிதாருணே வாதகோபவஶாத் காத்ராணாமாயாமே வாதவ்யாதிநிதாநவக்ஷ்யமாணலக்ஷணே (நி௦அ௦-௧௫) பல்லாதகாதிபிர்கதஂ தைலஂ ச மிஶ்ரிதஂ பசேத் வாதாத்யுபயோகாய ஸுச்சர்திதவிரிக்தஸ்ய ஸதஃ| தச்ச பக்வஂ கததைலமுத்தமஂ கல்லீநாஶநம்| கல்லீ வக்ஷ்யமாணலக்ஷணா (நி௦அ௦-௧௫) வாதவ்யாதௌ||௨௯||

Adhikarana KalliviShUcikAghnamudvartanaM taila~jca (30) · Śloka 30

த்வக்பத்ரராஸ்நாகருஶிக்ருகுஷ்டை ரம்லப்ரபிஷ்டைஃ ஸவசாஶதாஹ்வைஃ| உத்வர்தநஂ கல்லிவிஷூசிகாக்நஂ தைலஂ விபக்வஂ ச ததர்தகாரி||௩௦||

த்வகாதிபிரம்லேந காஞ்ஜிகாதிநா பிஷ்டைருத்வர்தநஂ கல்லீஂ விஷூசிகாஂ ச நாஶயதி| ஏபிரேவ ச த்வகாதிபிஃ பக்வஂ தைலஂ ததர்தகாரி விஷூசிகாஸ்வரூபமேவ சர்திவிரேகாதிமர்தஂ குர்வத்ரோகமுபஶமயதி||௩௦||

Adhikarana viShUcyAmupavAsaH saMsarjanakramashca (31) · Śloka 31

ததஹஶ்சோபவாஸ்யைநஂ விரிக்தவதுபாசரேத்| ஸாமாந்யேநேதி ஸித்தோக்தா விஷூச்யலஸகக்ரியா||௩௧||

ஏநஂ விஷூசிகார்தஂ ததஹர்விஷூசிகாதிவஸமுபவாஸ்ய விரிக்தவத்ஸஂஸர்ஜநஂ க்ரமேணோபசரேத்| ஏதச்ச வமநவிரேசநவிதௌ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இத்யநேந ப்ரகாரேண விஷூச்யலஸகயோஃ ஸித்தா நிஸ்ஸஂஶயா கார்யகரீ க்ரியோக்தா|| ௩௧||

Adhikarana sheSheshvAmadoSheShu pAcanadIpanauShadhadAnopadeshaH (32) · Śloka 32

ஆமதோஷேஷு த்வந்நகாலே ஜீர்ணாஹாரஂ தோஷோபலிப்தாமாஶயஂ ஸ்திமிதகுருகோஷ்டமநந்நாபிலாஷிணமபிஸமீக்ஷ்ய பாயயேத்தோஷஶேஷபாசநார்தமௌஷதஂ வஹ்நி ஸஂதுக்ஷணார்தஞ்ச||௩௨||

ஶேஷேஷு த்வாமதோஷேஷு ஜீர்ணே ஹ்யாஹாரே தோஷோபலிப்தாமாஶயஂ புருஷஂ ததா ஸ்திமிதஃ அசலோ குருஶ்ச கோஷ்டோ யஸ்ய தஂ ததாஹாரே ச நிரபிலாஷிணஂ ஏவஂவிதாவஸ்தாயுக்தமாமதோஷிணமவேக்ஷ்யாஹாரஸ்ய ஜீர்ணத்வாத்காலவஶாத்தோஷேஷு கிஞ்சிதோபக்வேஷ்வபி தோஷஶேஷஸ்ய பாசநார்தமக்நிஸந்துக்ஷணார்தஂ ச கிஞ்சிதேவங்குணமௌஷதஂ பாயயேத்||௩௨||

Adhikarana ajIrNAhArasya auShadhaniShedhastatra hetushca (33) · Śloka 33

அஜீர்ணாஹாரஂ புநர்ந பாயயேத்| யத ஆமதோஷதுர்பலோ ஹ்யக்நிர்யுகபதாமதோஷமௌஷதமாஹாரஜாதஂ சாஶக்தஃ பக்தும்| அபி சைஶாஂ விப்ரமோऽதிபலத்வாதுபரதாநலபலமாதுரஂ ஸஹஸைவாதிபாதயேத்||௩௩||

அஜீர்ணாஹாராய ந தேயமௌஷதம்| யத ஆமதோஷகதபலஹாநிரக்நிர்வாதாதிகமபக்வஂ தோஷஂ ப்ரயுஜ்யமாநமௌஷதமாஹாரஞ்சாஜீர்ணஂ பக்துமஶக்தஃ| அபி சேதி பாதஸமுச்சயே| ஏஷாமாமாதீநாஂ பிப்ரமோ துஷ்டோத்கர்ஷிணீ ஸாமக்ரீ அதிபலத்வாந்நஷ்டாநலபலமாதுரஂ ஸஹஸைவாதிபாதயேத் ஶீக்ரமேவ மாரயேதித்யர்தஃ||௩௩||

Adhikarana AmadoShANAmapatarpaNenaiva cikitsopadeshaH (34) · Śloka 1

ஆமதோஷஜாநாஂ புநர்விகாராணாமபதர்பணேநைவோபஶமோ பவதி||௧||

ஸர்வேஷாஂ ச புநராமதோஷஜாநாஂ ஸ்தைமித்யாதீநாஂ விகாராணாமபதர்பணஂ லங்கநமேவ சிகித்ஸா||௩௪||

Adhikarana apatarpaNasya traividhyam (35) · Śloka 35

தத்து த்ரிவிதஂ லங்கநஂ லங்கநபாசநமவஸேவநஞ்ச||௩௫||

தத்த்வபதர்பணஂ த்ரிப்ரகாரம்||௩௫||

Adhikarana la~gghanam (36) · Śloka 36

தத்ர லங்கநமல்பதோஷாணாம்| தேந ஹ்யநிலாநலவத்த்யா வாதாதபபரீத இவால்பஃ ஸலிலாஶயோऽல்பதோஷஃ ப்ரஶோஷமாபத்யதே||௩௬||

தத்ர ஸ்வல்பதோஷாணாஂ லங்கநமேவ| அத்ர லங்கநஶப்தேநோபவாஸோ பண்யதே| தேந ஹீத்யாதிநா தஷ்டாந்தஃ| தேந ஹ்யுபவாஸேநாநிலோऽக்நிஶ்ச வத்திஂ யாதி| தத்வத்த்யா சால்போ தோஷஃ ஶோஷஂ ப்ராப்நோதீதி| யதால்பஸலிலாஶயோ ஜலஸ்தாநஂ தடாகாதி, வாதாதபவத்த்யா ஶோஷஂ யாந்தி| தத்வத் தோஷோऽபி||௩௬||

Adhikarana la~gghanapAcanayoH (37) · Śloka 37

லங்கநபாசநாப்யாஂ மத்யதோஷே வாதாதபாப்யாந் பாஂஸுபஸ்மாவகிரணைரிவ சாநதிமஹாந் ஸலிலாஶயஃ||௩௭||

ததா மத்யதோஷோ நாதிவத்தோ லங்கநேநோபவாஸேந பாசநேந ச க்வாதாதிநா ஶோஷஂ யாதி| யதா மத்யஃ ஸலிலாஶயோ நாதிபஹுஜலோ வாதாதபாப்யாஂ பாஂஸுபஸ்மாவகிரணேந ஶோஷமாபத்யதே| தத்வந் மத்யோऽபி தோஷஃ| லங்கநஸ்ய வாதாதபாப்யாஂ ஸாதஶ்யம்| பாசநஸ்ய பாஂஸுபஸ்மாவகிரணேந||௩௭||

Adhikarana avasecanam (38) · Śloka 38

பஹுதோஷாணாஂ புநர்தோஷாவஸேசநமேவ கார்யம்| ந ஹ்யஸ்ராவிதே பல்வலோதகௌகே ஶால்யாதிபுஷ்டிர்பவதி||௩௮||

பஹுதோஷாணாஂ தோஷாவஸேசநஂ வமநவிரேசநேநாபதர்பணம்| தஷ்டாந்தோ யதா- பல்வலோதகௌகே நட்வலபாநீயே அஸ்ராவிதே தத்ஸ்தாநாஂ ஶால்யாதீநாஂ புஷ்டிர்ந பவதி| பஹூநாஂ தோஷாணாஂ பல்வலோதகேந ஸாதஶ்யம்| ஶாலீநாமாயுஷா அநுக்தேநாபி பலாத்ஸாதஶ்யம்| ஶரீரஸ்ய பல்வலேந ச||௩௮||

Adhikarana santarpaNajanyavyAdherapatarpaNamauShadhamapatarpaNajanye santarpaNa~jca (39) · Śloka 39

தஸ்மாத்ஸந்தர்பணநிமித்தாநாஂ நாந்தரேணாபதர்பணமஸ்தி ஶாந்திஃ| அபதர்பணநிமித்தாநாஞ்ச நாந்தரேண ஸந்தர்பணமிதி||௩௯||

தஸ்மாதநயா திஶா ஏததுக்தஂ பவதி- ஸர்வேஷாஂ ஸந்தர்பணோத்தாநாஂ வ்யாதீநாமபதர்பணஂ கார்யம்| அபதர்பணோத்தாநாஂ ச ஸந்தர்பணமிதி||௩௯||

Adhikarana sarvAmayeShu nidAnaviparItamauShadhamavacAraNIyam (40) · Śloka 40

ஏவமந்யேஷாமபி வ்யாதீநாஂ யதாஸ்வஂ நிதாநவிபரீதமௌஷதமவசாரயேத்||௪௦||

ஏதச்ச ஸ்வயமுக்தவதா ஶாஸ்த்ரகாரேணௌஷதஂ நிதாநவிபரீதஂ தர்ஶிதம்| நிதாநஂ ஹேதுரிதி பர்யாயௌ| ஸந்தர்பணஹேதுகாநாமபதர்பணமிதி|

Adhikarana vyAdhiviparItatadarthakAricikitsayoshcAvasaraH (41) · Śloka 41

ஸதி த்வநுபந்தே நிதாநவிபரீதமபாஸ்ய வ்யாதிவிபரீதமேவ ததர்தகாரி வா||௪௧||

யதா து ஸர்வவ்யாதயோ ஹேதுவிபரீதௌஷதேந கதேநாபி ந ஶாம்யந்தி ததா வ்யாதிவிபரீதஂ கார்யம்| ததர்தகாரி வா| ந ஹேதுவிபரீதமாத்ரேணைவ கதார்ததாமவலம்பேத| ஏதாநி ஹேதுவிபரீதாதீநி வக்ஷமாணலக்ஷணாநி||௪௧||

Adhikarana nirAmAderabhya~ggAdividhAnam (42) · Śloka 42

விமுக்தாமதோஷஸ்ய புநஃ பரிக்வாமதோஷஶேஷஸ்ய தீப்தே சாக்நாவப்யங்காஸ்தாபநாநுவாஸநஂ விவிதஸ்நேஹபாநஂ ச யுக்த்யா ப்ரயோஜ்யம்| ப்ரஸமீக்ஷ்ய தோஷௌஷதாதீநாமவஸ்தாந்தராணி||௪௨||

விமுக்த ஆமதோஷேண யஃ புருஷஃ காலௌஷதாதிநா பரிபக்வதோஷோ தீப்தாக்நிஶ்ச தஸ்ய ஶரீரஸ்ய தோஷப்ரயுஜ்யமாநௌஷதாதீநாஂ நாநாவிதாந்யவஸ்தாந்தராண்யபிஸமீக்ஷ்யாப்யங்காதீநாமந்யதமஂ யதேச்சஂ வா யுக்த்யா யதா ஸஂவாஹநேந காமஂ யோஜயேத்||௪௨||

Adhikarana asAdhyAmadoShavataH lakShaNam (43) · Śloka 43

பவந்தி சாத்ர- யஃ ஶ்யாவதந்தௌஷ்டநகோऽல்பஸஂஜ்ஞஃ சர்த்யர்திதோऽந்தர்கததாம்ரநேத்ரஃ| க்ஷாமஸ்வரஃ ஸ்ரஸ்தஸமஸ்தஸந்தி- ர்யாயாந்நரோऽஸௌ புநராகமாய||௪௩||

பவந்தி சாத்ரேதி ஶ்லோகைரர்தஸமுச்சயே தந்த்ரரீதிஃ| ப்ரகரணாத்யாமதோஷவாந் ஶ்யாவதந்தத்வாதிலக்ஷணயுக்தஃ ஸ நரோ புநராகமநாய யாயாத் ம்ரியத இத்யர்தஃ||௪௩||

Adhikarana viShUcikAghnAH vyoShAdya~jjanam (44) · Śloka 44

வ்யோஷஂ கரஞ்ஜஸ்ய பலஂ ஹரித்ரே மூலஂ ஸமாவாப்ய ச மாதுலுங்காஃ| சாயாவிஶுஷ்கா குலிகாஃ கதாஸ்தா ஹந்யுர்விஷூசீஂ நயநாஞ்ஜநேந||௪௪||

வ்யோஷாதிகதா வர்த்தயோ நேத்ராஞ்ஜநேந விஷூசிகாஂ ஹந்யுஃ| ஸமாவாப்ய ஸம்மிஶ்ர்ய||௪௪||

Adhikarana viShUcikAghnI shirIShAdivartiH (45) · Śloka 45

ஶிரீஷநக்தாஹ்வபணிஜ்ஜபீஜத்ராயந்த்யபாமார்கபலைஶ்ச வர்த்திஃ| பஸ்தஸ்ய மூத்ரேண விஷூசிகாக்நீ ப்ரலேபதூபாஞ்ஜநநஸ்யயோகைஃ||௪௫||

ஶிரீஷாதிபிஶ்சூர்ணிதைர்பஸ்தஸ்ய சாகஸ்ய மூத்ரேண கதா வர்த்திஃ| ப்ரலேபாதியோகாத்விஷூசிகாக்நீ| ஏஷாமதோஷசிகித்ஸாऽஜீர்ணேऽந்நே யோஜ்யாஃ|

Adhikarana ajIrNasya traividhyam (46) · Śloka 46

அஜீர்ணஂ ச கபாதாமஂ விஷ்டப்தமநிலாத்பவேத்| விதக்தஂ பித்தகோபேந த்ரிப்ரகாரமிதி ஸ்மதம்||௪௬||

அஜீர்ணமந்நமுச்யதே| த்ரிவிதமஜீர்ணம்| கபாதிக்யேந வாதாதிக்யேந த்ரவஸ்வரூபபித்தாதிக்யேந வா| அக்நிவைபரீத்யேந கபஸ்யாஜீர்ணகர்தத்வே ப்ராதாந்யாதக்ரே பாடஃ||௪௬||

Adhikarana AmAjIrNalakShaNam (47) · Śloka 47

தத்ராமே குருதோத்க்லேதஃ ஶோபோ கண்டாக்ஷிகூடயோஃ| உத்காரஶ்ச யதாபுக்தமவிதக்தஃ ப்ரவர்த்ததே||௪௭||

தத்ர கபகதோऽஜீர்ண ஆமநாமா தஸ்மிந் ஸ்திதே காத்ராணாஂ குருத்வஂ தாதூநாமுத்க்லேதஃ| உத்க்லேதோ விகாரவிஶேஷஃ| ஸத்யோ புக்தவதப்ராப்தவிதாஹாவஸ்தோ ஹ்யுத்காரஃ||௪௭||

Adhikarana viShTabdhAjIrNalakShaNam (48) · Śloka 48

விஷ்டப்தே ஶூலமாத்மாநஂ விவிதா வாதவேதநாஃ| மலவாதப்ரவத்திஶ்ச ஸ்தம்போ மோஹோऽங்கபீடநம்||௪௮||

வாதேநாஜீர்ணஂ விஷ்டப்தமுச்யதே| தஸ்ய லக்ஷணஂ ஜடரஶூலாத்யுத்பவஃ||௪௮||

Adhikarana vidagdhAjIrNalakShaNam (49) · Śloka 49

விதக்தே ப்ரமதண்மூர்ச்சாஃ பித்தாச்ச விவிதா ருஜாஃ| உத்காரஶ்ச ஸதூமாம்லஃ ஸ்வேதோ தாஹஶ்ச ஜாயதே||௪௯||

பித்தாதஜீர்ணஂ விதக்தஶப்தேநோச்யதே| தஸ்ய லக்ஷணஂ ப்ரமாத்யுத்பவஃ| உத்காரஶ்சாஸ்ய தூம இவ ஜடராதுதேதி தீக்ஷ்ணதயா||௪௯||

Adhikarana AmAdyajIrNeShu cikitsAsUtram (50) · Śloka 50

லங்கநஂ கார்யமாமே து விஷ்டப்தே ஸ்வேதநஂ பஶம்| விதக்தே வமநம் யத்வா யதாவஸ்தஂ ஹிதஂ பவேத்||௫௦||

ஆமே அஜீர்ணே சிகித்ஸா லங்கநமுபவாஸஃ| விஷ்டப்தேऽத்யர்தஂ ஸ்வேதஃ| விதக்தே வமநம்| அவஸ்தாவிஶேஷேண வா ஸர்வமேதத் ஸர்வத்ராபி||௫௦||

Adhikarana vilambikAlakShaNaM pratIkArashca (51) · Śloka 51

கரீயஸோ பவேல்லீநாதாமாதேவ விலம்பிகா| கபவாதாநுவித்தாமலிங்கா தத்ஸமஸாதநா||௫௧||

ஏதத்ப்ரஸங்க இதமாஹ- ஆமாந்மஹாஸ்ரோதஸி லீநாத் கரீயஸஃ ப்ரபூதாத்விலம்பிகா நாம ரோக உத்பத்யதே| ஸா ச விலம்பிகா வாதஶ்லேஷ்மப்யாமநுபத்தா பவதி| ஸா சாமநாமாஜீர்ணஸதஶலக்ஷணாதச்சிகித்ஸா ச||௫௧||

Adhikarana rasasheShAjIrNalakShaNaM pratIkArashca (52) · Śloka 52

ரஸஶேஷேऽந்நவித்வேஷோ ஹதயாஶுத்திகௌரவே| தத்ராபுக்த்வா திவா ஸ்வப்யாத்க்ஷுத்வாநத்யால்லகு ப்ரதி||௫௨||

ஜீர்ணே த்வந்நே கதாசிதாஹாரஸாரோ ரஸோऽஜீர்ணோ பவத்யதஸ்தல்லக்ஷணமுச்யதே- அந்நவித்வேஷ இத்யாதி| தத்ர ரஸேऽஜீர்ணே அகதபோஜநஃ ஸ்வப்யாத்வா லாகவாத்| ப்ரபுத்தஶ்ச யதி க்ஷுத்வாஂஸ்ததோऽத்யால்லகுப்ரதி| லகு ஸ்தோகம்| ஸ்வபாவலகு ஸ்வல்பமாத்ரஂ சேத்யர்தஃ||௫௨||

Adhikarana agnyanurodhena bhojyauShadhayoH pAkakAlaH (53) · Śloka 53

யாமைஶ்சதுர்பிர்த்வாப்யாஂ ச போஜ்யபைஷஜ்யயோஃ ஸமே| பாகோऽக்நௌ யுக்தயோர்த்ராக்ச தீக்ஷ்ணே மந்தே புநஶ்சிராத்||௫௩||

ஏதச்சாஜீர்ணஂ தோஷோபஹதாக்நிவஶாத்பவதி| தஸ்ய ச தோஷோபஹதத்வே த்ரிவிதஂ ரூபஂ விஷமத்வாதி ஶாரிரே வக்ஷ்யமாணலக்ஷணம்| தோஷாநநுபந்தேந சதுர்தஂ ரூபஂ யத்ஸமத்வம்| தஸ்ய சதுர்விதஸ்யாக்நேர்ஜீர்ணாஜீர்ணநியமஂ காலநியமேந தர்ஶயதி| ஸமேऽக்நௌ பலஶரீராத்யபேக்ஷயா உபயுக்தஸ்ய போஜ்யஸ்யாஹாரஸ்ய மாத்ரயா சோபயுக்தஸ்ய சதுர்பியாமைஃ பாகோ பவதி| பேஷஜஸ்யௌஷதஸ்ய தத்வத் த்வாப்யாஂ யாமாப்யாம்| யுக்தயோர்தேஶகாலஶரீராத்யபேக்ஷயா ப்ரயுக்தயோர்போஜ்யபைஷஜ்யயோரித்யுக்தமேவாஸ்மாபிஃ| தீக்ஷ்ணேऽக்நௌ யதோக்தே காலேऽப்ராப்தே விபாகஃ| மந்தேऽக்நௌ புநஶ்சிராந்மந்தத்வாதிஶயாபேக்ஷயா யதோக்தஂ காலஂ பஹு பஹுதரஂ சாதிக்ரம்யாऽऽடோபாதிகஂச கத்வா| விஷமே து ப்ரகதாநுபயோகஃ யதஃ ஸ கதாசித்தைக்ஷ்ண்யஂ கதாசிந்மாந்த்யஂ பஜதே| அஜீர்ணஜ்ஞாநே து வர்தமாநமேவாஹோராத்ரமக்நிஸ்தீக்ஷ்ணோऽந்யோ வா உபகரோதி ஸாதத்யேந| அதோ விஷமோऽத்ர நோக்தஃ||௫௩||

Adhikarana mandAgneH sabhaktauShadhadAnaM pUrvAhNe bhojana~jca (54) · Śloka 54

ஸபக்தமௌஷதஂ தஸ்மாந்மந்தாக்நேரவசாரயேத்| பூர்வாஹ்ணே போஜநஂ ஸாத்ம்யஂ லகு தீபநபஂஹணம்||௫௪||

அத ஏவ ச காரணாதாஹ-ஸபக்தமித்யாதி| யதோ மந்தாக்நௌ சிராத் பாகஸ்ததோ மந்தாக்நேஃ புருஷஸ்ய ஸபோஜநமௌஷதஂ தீயதே| அத்ர யுக்திருச்யதே- யஸ்மாந்மந்தாக்நேராஹாரஶ்சிராத் பாகஂ யாதி ஹ்யஸ்தநே சாந்நேऽஜீர்ணே அத்யதநாஹாரயோக்யே ச காலேऽந்தரௌஷதஸ்யோபயோககரணகாலோ ந ஸஂபவதீதி| ஸமே சாக்நௌ சதுர்பிர்யாமைரந்நபாக உக்தஃ| அஷ்டௌ ச யாமா அஹோராத்ரம்| தேந பலாதுக்தஂ பவதி-அஹோராத்ரவர்திதஸ்யாந்நஸ்ய த்வௌ போஜநகாலாவிதி| தத்ர ராத்ரௌ போஜநப்ரதிஷேதாதஹந்யேவ த்வௌ வாரௌ பூர்வாஹ்ணே சாபராஹ்ணே ச போஜநம்| பூர்வாஹ்ணே தத்ஸாம்யமுசிதஂ பத்யஂ லகு ச ஸதக்நிதீப்திகரஂ பஂஹணஂ ச| ஹ்யஸ்தநே ஹ்யாஹாரே ஸம்யக் பரிணதே விமலேஷு ஸ்ரோதஸ்ஸூபயோகாதேதஸ்ய சாஸம்பவாதபராஹ்ணே போஜநஂ பூர்வாஹ்ணே போஜநாத் குணைர்ஹீநம்||௫௪||

Adhikarana pUrvAhNabhojane~ajIrNe~api sAyaMbhojanopadeshaH (55) · Śloka 55

ப்ராதராஶே த்வஜீர்ணேऽபி ஸாயமாஶோ ந துஷ்யதி| அஜீர்ணே ஸாயமாஶே து ப்ராதராஶோ ஹி துஷ்யதி||௫௫||

நநு சதுர்பிர்யாமைரந்நபாக உக்தஸ்தத்கதமஹஃஸஂஜ்ஞே சதுர்யாமே த்வௌ வாரௌ போஜநஂ விதீயதே அஜீர்ணப்ரதிஷேதஃ கதஂ நாபததீத்யாஹ- ப்ராதராஶே த்விதி| பூர்வாஹ்ணபோஜநேऽஜீர்ணேऽபி ஸாயமாஶோ ந துஷ்யதி| பலாதுக்தஂ ஸாயமாஶேऽஜீர்ணே ப்ராதராஶோ துஷ்யதீதி||௫௫||

Adhikarana prAtarAshe~ajIrNe~api sAyamAshAnumatau yuktiH (56) · Śloka 56

திவா ப்ரபோத்யதேऽர்கேண ஹதயஂ புண்டரீகவத்| தஸ்மிந்விபுத்தே ஸ்ரோதாஂஸி ஸ்புடத்வஂ யாந்தி ஸர்வஶஃ| வ்யாயாமாச்ச விசாராச்ச விக்ஷிப்தத்வாச்ச சேதஸஃ| ந க்லேதமுபகச்சந்தி திவா தேநாஸ்ய தாதவஃ| அக்லிந்நேஷ்வந்நமாஸிக்தமத்யந்தேந ந துஷ்யதி| அவிதக்தேஷ்விவ பயஸ்ஸ்வந்யத்ஸம்மிஶ்ரிதஂ பயஃ||௫௬||

காத்ர யுக்திரித்யுபயஸ்யாபி யுக்திருச்யதே-ப்ரதமஸ்ய யுக்திர்திவஸஸ்ய ப்ராரம்பப்ரபத்யர்கேண ஸூர்யபட்டாரகேண பாஹ்யபுண்டரீகவத் புருஷஸ்ய ஹதயபுண்டரீகஂ ப்ரபோத்யதே ப்ரகாஶ்யதே| தஸ்மிஂஶ்ச ஹதயே ப்ரபுத்தே புருஷஸ்ய வ்யாயாமேந ஶரீரசேஷ்ட்யா விசாரேண ச புத்திவிகல்பநேந ததா சேதஸஶ்ச மநஸோ விக்ஷிப்தத்வேந க்ரியாயோகாஃ வ்யாயாமாதியோகாச்ச ஸர்வஸ்ரோதாஂஸி ஸ்வபாஹ்யவாஹகத்வே ஸ்புடத்வஂ நிராவரணத்வஂ யாந்தி| யதஃ ஸ்ரோதஸாஂ ஸ்புடத்வேந வாதாதயோ தாதவஃ கோஷ்டே பரிக்லேதஂ ந யாந்தி| தேநாக்லிந்நேஷு தாதுஷு ஸாயமாஶோऽந்நமாஸிக்தஂ ஜடரே ந்யஸ்தமத்யந்தேந ந துஷ்யதி| அத்யந்தக்ரஹணஂ கிஞ்சித் துஷ்யதி ஸாத்ம்யத்வாதிநா ரோகஂ ந கரோதீதி ஜ்ஞாபநார்தம்| தஷ்டாந்தோ யதா- அவிதக்தே அநக்நிஸ்பஷ்டே பயஸ்யந்யத் பயோ ந்யஸ்தஂ ந துஷ்யதீதி| யே த்வந்நமந்யதாஸிக்தஂ தே ஹேதுநா ந துஷ்யதீதி வதந்தி தேஷாமாஸிக்தஶப்தேநைவாந்யத்வஸ்ய லப்தத்வாத்விசாரணீயம்||௫௬||

Adhikarana sAyamAshe~ajIrNe prAtarAshasya niShedhe yuktiH (57) · Śloka 57

ராத்ரௌ து ஹதயே ம்லாநே ஸஂவதேஷ்வயநேஷு ச| யாந்தி கோஷ்டே பரிக்லேதஂ ஸஂவதே ஸர்வதாதவஃ| க்லிந்நேஷ்வந்யதபக்வேஷு தேஷ்வாஸிக்தஂ ப்ரதுஷ்யதி| விதக்தேஷு பயஸ்ஸ்வந்யத் பயஸ்தப்தேஷ்விவார்பிதஂ| நைஶே தஸ்மாதஜீர்ணேऽந்நே நாந்யத்புஞ்ஜீத போஜநம்||௫௭||

த்விதீயஸ்ய வஸ்துநோ யுக்திருச்யதே- ராத்ராவித்யாதி| பூர்வவைபரீத்யேந வ்யாக்யேயம்||௫௭||

Adhikarana jIrNAhAralakShaNam (58) · Śloka 58

உத்காரஶுத்திருத்ஸாஹோ வேகோத்ஸர்கோ யதோசிதஃ| லகுதா க்ஷுத்பிபாஸா ச ஜீர்ணாஹாரஸ்ய லக்ஷணம்||௫௮||

உத்காரஶுத்த்யாதி ஜீர்ணாஹாரபுருஷஸ்ய லக்ஷணம்||௫௮||

Adhikarana ashanalubdhatvameva viShUcikAyAH kAraNam (59) · Śloka 59

ப்ராயஃ ப்ரஜ்ஞாபராதேந ரோகக்ராமஃ ப்ரஜாயதே| நணாமஶநலுப்தாநாஂ விஶேஷேண விஷூசிகா||௫௯||

அத்யாயார்தமுபஸஂஹாரந்நாஹ- ஸகலோ ரோகக்ராமோ வ்யாதிஸமூஹஃ| ப்ராயோ பாஹுல்யேந ப்ரஜ்ஞாபராதேந த்யாஜ்யஸேவநாதநுஷ்டேயத்யாகாச்ச ஜாயதே| நராணாஂ போஜநலுப்தாநாஂ து ந ததாந்யே ரோகா உத்பத்யந்தே| யதா விஷூசிகா||௫௯||

Adhikarana duShTA buBukShA (11) · Śloka 11

தோஷோபநத்தஂ யதி லீநமந்நஂ பித்தோல்பணஸ்யாவணுயாந்ந வஹ்நிம்| ஜாயேத துஷ்டா து ததோ புபுக்ஷா யா மந்தபுத்தீந் விஷவந்நிஹந்தி| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதாவஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே மாத்ராஶிதீயோ நாமைகாதஶோऽத்யாயஃ||௧௧||

அஜீர்ணாஹாரமுச்யதே| தச்ச வ்யாப்திமதிதி ப்ரதர்ஶநார்தமாஹ- தோஷோபநத்தமித்யாதிநா| த்ரவ்யஸ்வரூபபித்தோல்பணஸ்ய புருஷஸ்ய வாதஶ்லேஷ்மருத்தமந்நஂ கோஷ்டைகதேஶே லீநஂ த்ரவ்யபித்தாதிக்யாதக்நிஸம்பந்தஂ கந்துஂ ந ஶக்நோதி| தத்ர ததா துஷ்டா போக்துமிச்சோத்பத்யதே| யா மந்தபுத்தீந் போஜநயோக்யத்வவிகல்பஶூந்யாந் போஜநோபயோகேந விஷவத் புருஷாந் மாரயதீதி||௬௦|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஏகாதஶோऽத்யாயஃ||௧௧||