Adhikarana atha rasabhedIyo nAmA~aShTAdasho~adhyAyaHpratij~jA (1) · Śloka 1
அதாதோ ரஸபேதீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||
अथातो रसभेदीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
பூர்வஸ்மிந்நத்யாயே த்ரவ்யவீர்யவிபாகப்ரபாவா நிர்ணீதாஃ| ரஸஸ்து பஹுவக்தவ்யத்வாத் புநரத்ரோச்யதே|| ௧||
Adhikarana ApyasyAvyaktasya ca rasasya ShoDhA vipariNAmaH (2) · Śloka 2
ரஸஃ கல்வாப்யஃ ப்ராகவ்யக்தஶ்ச| ஸ ஷடதுகத்வாத் காலஸ்ய மஹாபூதகுணைரூநாதிரிக்தைஃ ஸஂஸஷ்டோ விஷமஂ விதக்தஃ ஷோடா பதக்விபரிணமதே மதுராதிபேதேந||௨||
रसः खल्वाप्यः प्रागव्यक्तश्च| स षडृतुकत्वात् कालस्य महाभूतगुणैरूनातिरिक्तैः संसृष्टो विषमं विदग्धः षोढा पृथग्विपरिणमते मधुरादिभेदेन||२||
🔊 Audio coming soon
ரஸஃ கல்வாப்யஃ யோऽயஂ ஜிஹ்வேந்த்ரியக்ராஹ்யஃ, ஸோऽபாக்யாந் மஹாபூதாத் ஸம்பத்யதே| ஸ ச ரஸஃ ப்ராக் ப்ரதமமநாஸாதிதாந்யமஹாபூதாநுராகோऽவ்யக்த ஏவ ஸ்வரூபேண| ததோ மஹாபூதாநாஂ பதிவ்யாதீநாஂ குணைஃ பார்திவாதிபிஃ பஞ்சபிஃ கைஶ்சிததிகைஃ ஸஂஸ்பஷ்டஸ்தைஶ்ச குணைர்விஷமமூநாதிக்யாதிநியமேந விதக்தஃ பரிணத்யா கஹீதமஹாபூதகுணாநுராக ஏக ஏவ ரஸஃ பதட்மதுராம்லாதிபேதேந ஷட்பிர்விகாரைர்விபரிணமதே|| ௨||
Adhikarana raseShu mahAbhUtabAhulyam (3) · Śloka 3
தத்ர பூஜலயோர்பாஹுல்யாந்மதுரோ ரஸஃ| பூதேஜஸோரம்லஃ ஜலதேஜஸோர்லவணஃ| வாய்வாகாஶயோஸ்திக்தஃ| வாயுதேஜஸோஃ கடுகஃ| வாயூர்வ்யோஃ கஷாயஃ||௩||
तत्र भूजलयोर्बाहुल्यान्मधुरो रसः| भूतेजसोरम्लः जलतेजसोर्लवणः| वाय्वाकाशयोस्तिक्तः| वायुतेजसोः कटुकः| वायूर्व्योः कषायः||३||
🔊 Audio coming soon
கதஂ மஹாபூதாநாமூநாதிக்யமுச்யதே| காலஸ்ய ஸஂவத்ஸராக்யஸ்ய ஷடதுகத்வாத்ரஸஸ்யாபி ஷட்பேதத்வஂ ததா ச ஶிஶிரே வாவ்யாகாஶயோராதிக்யாத்ரஸஸ்ய திக்ததா| வஸந்தே வாயுபதிவ்யோஃ கஷாயதா| க்ரீஷ்மேऽக்நிவாய்வோஃ கடுகதா| வர்ஷாஸ்வக்நிபதிவ்யோரம்லதா| ஶரத்யக்ந்யுதகயோர்லவணதா| ஹேமந்தே பதிவ்யுதகயோர்மதுரதேதி| ப்ரதாந்யாத் வ்யபதேஶஃ தேநாந்யர்தூத்பவாநாமபி ரஸாநாஂ யதோக்தமஹாபூதத்வயாதிக்யமேவ காரணஂ விஜ்ஞேயம்|| ௩||
Adhikarana madhurAdirasAnAM lakShaNam (4) · Śloka 4
தேஷாஂ ஸ்வாதுராஸ்வாத்யமாநோ முகமுபலிம்பதீந்த்ரியாணி ப்ரஸாதயதி| தேஹஂ ப்ரஹ்லாதயதி| ஷட்பதபிலீலிகாதீநாமபீஷ்டதமஃ| அம்லஸ்து ஜிஹ்வாமுத்வேஜயத்யுரஃ கண்டஂ விதஹதி| முகஂ ஸ்ராவயத்யக்ஷிப்ருவஂ ஸங்கோசயதி தஶநாந் ஹர்ஷயதி ரோமாணி ச| லவணோ முகஂ விஷ்யந்தயதி கண்டகபோலஂ விதஹதி அந்நஂ ப்ரரோசயதி| திக்தோ விஶதயதி வதநஂ விஶோதயதி கண்டஂ ப்ரதிஹந்தி ரஸாநாம்| கடுகோ பஶமுத்வேஜயதி ஜிஹ்வாக்ரஂ சிமிசிமாயதி கண்டகபோலஂ ஸ்ராவயதி முகாக்ஷிநாஸிகஂ விதஹதி தேஹம்| கஷாயஸ்து ஜடயதி ஜிஹ்வாஂ பத்நாதி கண்டஂ பீடயதி ஹதயம்||௪||
तेषां स्वादुरास्वाद्यमानो मुखमुपलिम्पतीन्द्रियाणि प्रसादयति| देहं प्रह्लादयति| षट्पदपिलीलिकादीनामपीष्टतमः| अम्लस्तु जिह्वामुद्वेजयत्युरः कण्ठं विदहति| मुखं स्रावयत्यक्षिभ्रुवं सङ्कोचयति दशनान् हर्षयति रोमाणि च| लवणो मुखं विष्यन्दयति कण्ठकपोलं विदहति अन्नं प्ररोचयति| तिक्तो विशदयति वदनं विशोधयति कण्ठं प्रतिहन्ति रसानाम्| कटुको भृशमुद्वेजयति जिह्वाग्रं चिमिचिमायति कण्ठकपोलं स्रावयति मुखाक्षिनासिकं विदहति देहम्| कषायस्तु जडयति जिह्वां बध्नाति कण्ठं पीडयति हृदयम्||४||
🔊 Audio coming soon
நநு கேந ரூபேண ரஸவிஶேஷோ விஜ்ஞாயதே? அத ஆஹ-தேஷாமித்யாதி| தேஷாஂ ரஸாநாஂ மத்யே யோ ரஸோ முகலேபாதிகரஃ ஸ ஸ்வாதுரிதி விஜ்ஞேயஃ| ஆஸ்வாத்யமாநோ ஜிஹ்வயா ஸஂயோகஂ நீயமாநஃ| ஆஸ்வாத்யமாந இதிஸர்வரஸாநாஂ யோஜ்யஃ| ப்ரஹ்லாதநஃ ஆஶ்வாஸகரஃ| அம்லரஸோ ஜிஹ்வோத்வேஜநாதிஸ்வரூபஃ உரஸி கண்டே ச விதாஹஂ கரோதி| லவணோ முகமந்தர்விஷ்யந்தயதி ஸ்ராவயதி கண்டே கபோலயோஶ்ச விதாஹஂ கரோதி அந்நே ச ருசிமுத்பாதயதி| திக்தோ முகவைஶத்யாதிகரணஸ்வரூபஃ| வைஶத்யஂ பைச்சில்யநாஶஃ| கண்டஂ சோபலேபநாஶநேந ஶோதயதி ரஸநமிந்த்ரியஂ ப்ரதிஹந்தி அந்யரஸக்ரஹணஶக்திஂ நாஶயதி இத்யர்தஃ| கடுக ஆஸ்வாத்யமாநோ பஶமத்யர்தமுத்வேஜயதி ஜிஹ்வாக்ரஂ| உத்வேகஂ கரோதீத்யர்தஃ| கண்டே கபோலயோஶ்ச தைக்ஷ்ண்யாச்சிமிசிமாயநமக்நி ஜ்வாலாஸஂஸ்பர்ஶாதிவ கரோதி முகாதிகஂ விஸ்ராவயதி ஸகலே ச ஶரீரே விதாஹஂ கரோதி| கஷாயோ ஜிஹ்வாஂ ஜடயதி ரஸநாதிக்ரியாஸு மந்தீகரோதி| கண்டபந்தஂ ஶ்வாஸாதீநாமயதாப்ரவத்திமிவ கரோதி||௪||
Adhikarana madhurarasya karmANyatisevane doShAshca (5) · Śloka 5
தத்ர மதுரோ ரஸோ ஜந்மப்ரபதி ஸாத்ம்யாத்ஸர்வதாதுவிவர்தந ஆயுஷ்யோ பாலவத்தக்ஷதக்ஷீணபலவர்ணேந்த்ரியத்வக்கேஶகண்டஹிதஃ ப்ரீணநோ பஂஹணோ ஜீவநஸ்தர்பணஃ ஸ்தைர்யஸந்தாநஸ்தந்யகரோவாதபித்தவிஷதாஹமூர்ச்சாதஷ்ணா ப்ரஶமநஃ ஸ்நிக்தஃ ஶீதோ மதுர்குருஶ்ச| ஏவங்குணோऽபி ஸ ஸதாத்யுபயுஜ்யமாநஃ ஸ்தௌல்யாக்நிஸாதகுருதாலஸகாதிநித்ராஃ| ஶ்வாஸப்ரமேஹகலரோகவிஸஂஜ்ஞதாஸ்ய மாதுர்யலோசநகலார்புதகண்டமாலாஃ| சர்த்யுதர்தமூர்தருக்காஸபீநஸக்ரிமீந்| ஶ்லீபதஜ்வரோதரஷ்டீவநாநி சாவஹேத்||௫||
तत्र मधुरो रसो जन्मप्रबृति सात्म्यात्सर्वधातुविवर्धन आयुष्यो बालवृद्धक्षतक्षीणबलवर्णेन्द्रियत्वक्केशकण्ठहितः प्रीणनो बृंहणो जीवनस्तर्पणः स्थैर्यसन्धानस्तन्यकरोवातपित्तविषदाहमूर्च्छातृष्णा प्रशमनः स्निग्धः शीतो मृदुर्गुरुश्च| एवङ्गुणोऽपि स सदात्युपयुज्यमानः स्थौल्याग्निसादगुरुतालसकातिनिद्राः| श्वासप्रमेहगलरोगविसंज्ञतास्य माधुर्यलोचनगलार्बुदगण्डमालाः| छर्द्युदर्दमूर्धरुक्कासपीनसक्रिमीन्| श्लीपदज्वरोदरष्ठीवनानि चावहेत्||५||
🔊 Audio coming soon
இதி ரஸாநாஂ ஸ்வரூபமுக்த்வா தத்ர மதுரேத்யாதிநா கர்ம நிர்திஶதி| தத்ர தேஷு ரஸேஷு மத்யே மதுர உபயுக்தோ தாதூநாஂ ரஸாதீநாஂ ஸப்தாநாஂ வத்திகரஃ| குதஃ ஆஜந்மஸாத்ம்யாத் ஜந்மநஃ ப்ரபதி தேஹஸ்ய ஸத்ம்யாதித்யர்தஃ| பாலபாவ ஏவ க்ஷீராதிநா மதுரேண தேஹவத்திஃ புருஷஸ்ய| ஹித இதி பாலாதிபிஃ ஸம்பத்யதே| ப்ரீணநஸ்துஷ்டிகரஃ| ஜீவந ஓஜஸ்யஃ| ஏவங்குணோऽபி மதுரோ ரஸஃ ஸதைவாத்யுபயுஜ்யமாநஃ ஸ்தௌல்யாதீந் ரோகாந் குருதே| யதா த்வதிமாத்ரத்வேந ரஹிதஃ ஸதோபயுஜ்யதே ததா ஸுககர ஏவ| ஸ்தௌல்யாதயோ ரோகாஃ கேசித்வக்ஷ்யமாணலக்ஷணாஃ| அர்புதஶப்தஸ்ய லோசநகலாப்யாஂ ஸம்பந்தஃ||௫||
Adhikarana amlarasakarmANyatisevane doShAshca (6) · Śloka 6
அம்லோऽநிலபர்ஹணோऽநுலோமநஃ கோஷ்டவிதாஹீ ரக்தபித்தகதுஷ்ணவீர்யஃ ஶீதஸ்பர்ஶோ போதயதீந்த்ரியாணி ரோசநஃ பாசநோ தீபநோ பஂஹணஸ்தர்பணஃ ப்ரீணநஃ க்லேதநோ வ்யவாயீ லகுஃ ஸ்நிக்தோ ஹத்யஶ்ச| ஜநயதி ஶிதிலத்வஂ ஸேவிதஃ ஸோऽதிதேஹே கபவிலயநகண்டூபாண்டுதாரக்ததக்விகாதாந்| க்ஷதவிஹிதவிஸர்பஂ ரக்தபித்தஂ பிபாஸாஂ ஶ்வயதுமபி கஶாநாஂ தைஜஸத்வாத் ப்ரமஞ்ச||௬||
अम्लोऽनिलबर्हणोऽनुलोमनः कोष्ठविदाही रक्तपित्तकृदुष्णवीर्यः शीतस्पर्शो बोधयतीन्द्रियाणि रोचनः पाचनो दीपनो बृंहणस्तर्पणः प्रीणनः क्लेदनो व्यवायी लघुः स्निग्धो हृद्यश्च| जनयति शिथिलत्वं सेवितः सोऽतिदेहे कफविलयनकण्डूपाण्डुतारक्तदृग्विघातान्| क्षतविहितविसर्पं रक्तपित्तं पिपासां श्वयथुमपि कृशानां तैजसत्वात् भ्रमञ्च||६||
🔊 Audio coming soon
அம்லோऽநிலநிபர்ஹணத்வாதியுக்தஃ ஸ சாதிஸேவிதோ தேஹே ஶைதில்யாதீந் ஜநயதி||௬||
Adhikarana lavaNarasakarmANyatisevane doShAshca (7) · Śloka 7
லவணஃ ஸ்தம்பபந்தஸங்காதவித்மாபநஃ ஸர்வரஸப்ரத்யநீகோ தீபநோ ரோசநஃ பாசநஃ க்லேதநஃ ஶோஷணஃ ஸ்நேஹநஃ ஸ்வேதநஃ பேதநஶ்சேதநஃ ஸரோ வ்யவாயீ விகாஷீ ஹரதி பவநஂ விஷ்யந்தயதி கபஂ விஶோதயதி ஸ்ரோதாஂஸி நாதிகுருஃ ஸ்நிக்ததீக்ஷோஷ்ணஶ்ச| கலதிபலிததஷ்ணாதாபமூர்ச்சாவிஸர்ப- ஶ்வயதுகிடிபகோடாக்ஷேபரோதாஸ்ரபித்தம்| க்ஷதவிஷமதவத்திஂ வாதரக்தஂ கரோதி க்ஷபயதி பலமோஜஃ ஸோऽதி வா ஸேவநேந||௭||
लवणः स्तम्भबन्धसङ्घातविध्मापनः सर्वरसप्रत्यनीको दीपनो रोचनः पाचनः क्लेदनः शोषणः स्नेहनः स्वेदनः भेदनश्छेदनः सरो व्यवायी विकाषी हरति पवनं विष्यन्दयति कफं विशोधयति स्रोतांसि नातिगुरुः स्निग्धतीक्षोष्णश्च| खलतिपलिततृष्णातापमूर्च्छाविसर्प- श्वयथुकिटिभकोठाक्षेपरोधास्रपित्तम्| क्षतविषमदवृद्धिं वातरक्तं करोति क्षपयति बलमोजः सोऽति वा सेवनेन||७||
🔊 Audio coming soon
லவணரஸஃ ஸ்தம்பாதீநாஂ வித்மாபநோ விநாஶகரஃ| ஸ்தம்போऽங்கதோஷாதேஃ பந்தஃ தஸ்யைவ மார்கரோதஃ ஸங்காதோ பாவாநாஂ நிபிடத்வம்| ப்ரதிபக்ஷோ விகாதித்வாத்| விஷ்யந்தயதி ஸ்ராவயதி| நாதிகுருர்நாதிஸ்நிக்தஶ்ச| ஸோऽதிஸேவிதஃ கலத்யாதீந் கரோதி பலாதீஂஶ்ச க்ஷபயதி||௭||
Adhikarana tiktarasakarmANyatisevane doShAshca (8) · Śloka 8
திக்தஃ ஸ்வயமரோசிஷ்ணுரருசிவிஷகமிமூர்ச்சோத்க்லேதஜ்வரதாஹதட்குஷ்டகண்டூஹரஃ க்லேதமேதோவஸாமஜ்ஜவிண்மூத்ரபித்தஶ்லேஷ்மோபஶோஷணோ தீபநஃ பாசநோ லேகநஃ ஸ்தந்யகண்டவிஶோதநோ மேத்யோ நாதிரூக்ஷஃ ஶீதோ லகுஶ்ச| தாதுபலக்ஷயமூர்ச்சாக்லாநிப்ரமவாதரோகபருஷத்வம்| கரவிஶதரௌக்ஷ்யபாவைஃ ஸோऽதிஸமாஸேவிதஃ குர்யாத்||௮||
तिक्तः स्वयमरोचिष्णुररुचिविषकृमिमूर्च्छोत्क्लेदज्वरदाहतृट्कुष्ठकण्डूहरः क्लेदमेदोवसामज्जविण्मूत्रपित्तश्लेष्मोपशोषणो दीपनः पाचनो लेखनः स्तन्यकण्ठविशोधनो मेध्यो नातिरूक्षः शीतो लघुश्च| धातुबलक्षयमूर्च्छाग्लानिभ्रमवातरोगपरुषत्वम्| खरविशदरौक्ष्यभावैः सोऽतिसमासेवितः कुर्यात्||८||
🔊 Audio coming soon
திக்தோ ரஸஃ ஸ்வயஂ புருஷஸ்யாரோசநஶீலஃ| அருசிஂ சாஹாரத்ரவ்யவிஷயாந் நாஶயதி| விஷாதீஂஶ்ச| தேஹே ச க்லேதாதீநாமுபஶோஷணஃ| ஸோऽதிஸேவிதோ தாதுக்ஷயாதீந் கரோதி கரத்வாத்வைஶத்யாத்ரௌக்ஷ்யாச்ச|
Adhikarana kaTurasakarmANyatisevane doShAshca (9) · Śloka 9
கடுகோऽலஸகஶ்வயதூதர்தஸ்தௌல்யாபிஷ்யந்தகமிவக்த்ரரோகவிஷகுஷ்ட கண்டூப்ரஸாதநோ வ்ரணாவஸாதநஃ ஸ்நேஹக்லேதஶோஷணோ ரோசநஃ பாசநோ தீபநோ லேகநஃ ஶோதநஃ ஶோஷயத்யந்நஂ ஸ்புடயதீந்த்ரியாணி பிநத்தி ஶோணிதஸங்காதஂ சிநத்தி பந்தாந் விவணோதி ஸ்ரோதாஂஸி க்ஷபயதி ஶ்லேஷ்மாணஂ லகுரூக்ஷதீக்ஷோஷ்ணஶ்ச| குருதேऽதிநிஷேவிதஃ ஸ தஷ்ணாஂ மதமூர்ச்சாவமிமோஹதேஹஸாதாந்| பலஶுக்ரகலோப ஶோஷகம்பப்ரமதாபக்லபநாதிகர்ஶநாநி| கரசரணபார்ஶ்வபஷ்டப்ரபதிஷ்வநிலஸ்ய கோபமதிதீவ்ரம்| ஸங்கோசதோதபேதைஃ வாய்வக்நிகுணாதிகத்வேந||௯||
कटुकोऽलसकश्वयथूदर्दस्थौल्याभिष्यन्दकृमिवक्त्ररोगविषकुष्ठ कण्डूप्रसाधनो व्रणावसादनः स्नेहक्लेदशोषणो रोचनः पाचनो दीपनो लेखनः शोधनः शोषयत्यन्नं स्फुटयतीन्द्रियाणि भिनत्ति शोणितसङ्घातं छिनत्ति बन्धान् विवृणोति स्रोतांसि क्षपयति श्लेष्माणं लघुरूक्षतीक्षोष्णश्च| कुरुतेऽतिनिषेवितः स तृष्णां मदमूर्च्छावमिमोहदेहसादान्| बलशुक्रगलोप शोषकम्पभ्रमतापग्लपनातिकर्शनानि| करचरणपार्श्वपृष्ठप्रभृतिष्वनिलस्य कोपमतितीव्रम्| सङ्कोचतोदभेदैः वाय्वग्निगुणाधिकत्वेन||९||
🔊 Audio coming soon
கடுகோऽலஸகஶ்வயதூதர்தஸ்தௌல்யாபிஷ்யந்தகமிவக்த்ரரோகவிஷகுஷ்ட கண்டூப்ரஸாதநோ வ்ரணாவஸாதநஃ ஸ்நேஹக்லேதஶோஷணோ ரோசநஃ பாசநோ தீபநோ லேகநஃ ஶோதநஃ ஶோஷயத்யந்நஂ ஸ்புடயதீந்த்ரியாணி பிநத்தி ஶோணிதஸங்காதஂ சிநத்தி பந்தாந் விவணோதி ஸ்ரோதாஂஸி க்ஷபயதி ஶ்லேஷ்மாணஂ லகுரூக்ஷதீக்ஷோஷ்ணஶ்ச| குருதேऽதிநிஷேவிதஃ ஸ தஷ்ணாஂ மதமூர்ச்சாவமிமோஹதேஹஸாதாந்| பலஶுக்ரகலோப ஶோஷகம்பப்ரமதாபக்லபநாதிகர்ஶநாநி|| கரசரணபார்ஶ்வபஷ்டப்ரபதிஷ்வநிலஸ்ய கோபம் கரோதி| கிம்பூதஂ ஸங்கோசாதிபிஸ்தீவ்ரஂ துஸ்ஸஹமேதச்ச தஷ்ணாதிகஂ வாய்வக்நிகுணாதிக்யேந ஹேதுநா கரோதி| ஹேதுகீர்தநஂ தேஶாதிவஶாத்தேதோரூநாதிக்யேந தத்கார்யஸ்யாபி ததாபாவஸூசநாயாந்யத்ர ச தத்தேதுஸத்பாவே ததைவேதி ப்ரதர்ஶநாய ச||௯||
Adhikarana kaShAyarasakarmANyatisevane doShAshca (10) · Śloka 10
கஷாயோ பலாஸஂ ஸபித்தஂ ஸரக்தஂ நிஹந்த்யாஶு பத்நாதி வர்சோதிரூக்ஷஃ| குருஸ்த்வக்ஸவர்ணத்வகத் க்லேதஶோஷீ ஹிமஃ ப்ரீணநோ ரோபணோ லேகநஶ்ச| அத்யப்யாஸாத்மோऽபி ஶுக்ரோபரோதஂ தஷ்ணாத்மாநஸ்தம்பவிஷ்டம்பகார்ஶ்யம்| ஸ்ரோதோபந்தஂ வாதவிண்மூத்ரஸங்கஂ பக்ஷாகாதாக்ஷேபகாதீஂஶ்ச குர்யாத்||௧௦||
कषायो बलासं सपित्तं सरक्तं निहन्त्याशु बध्नाति वर्चोतिरूक्षः| गुरुस्त्वक्सवर्णत्वकृत् क्लेदशोषी हिमः प्रीणनो रोपणो लेखनश्च| अत्यभ्यासात्मोऽपि शुक्रोपरोधं तृष्णाध्मानस्तम्भविष्टम्भकार्श्यम्| स्रोतोबन्धं वातविण्मूत्रसङ्गं पक्षाघाताक्षेपकादींश्च कुर्यात्||१०||
🔊 Audio coming soon
கஷாயஃ பலாஸஂ ஶ்லேஷ்மாணஂ ஸபித்தஂ ஸரக்தஂ சாஶு நிஹந்தி| வர்சஃ புரீஷஂ பத்நாதி ருணத்தி| ஸோऽப்யத்யப்யாஸாத் ஶுக்ரோபகாதாதீந் குர்யாத்||௧௦||
Adhikarana madhuradravyaskandhaH (11) · Śloka 11
அத மதுரஸ்கந்தோ கதமதுதைலக்ஷீரமேதோமஜ்ஜேக்ஷுவிகதித்ராக்ஷாக்ஷோட கர்ஜூரமோசசோசபநஸஸிஞ்சதிகாப்ரியாலராஜாதநகர்ஜூரீதாலமஸ்தக காஶ்மர்யமதூகபரூஷகதாமலகீவீரவிதாரீஶதாவரீதுகாக்ஷீரீ ஜீவகர்ஷபக்ஷீரஶுக்லாமதூலிகாத்மகுப்தாபலாதிபலாவிஶ்வதேவாஸஹதேவா ஸாலிபர்ணீமுத்கபர்ணீபஶ்நிபர்ணீமாஷபர்ணீமஹாஸஹாக்ஷுத்ரஸஹாத்தி வத்திஶ்ராவணீச்சத்ராதிச்சத்ரர்ஶ்யப்ரோக்தாஶ்வகந்தாஶ்வதஂஷ்ட்ராமணாலிகா புஷ்கரபீஜஶங்காடககஶேருகதககநகபிம்பீப்ரபௌண்டரீகப்ரபதீநி ஜீவநீயோ கணஸ்தணபஞ்சமூலஞ்ச||௧௧||
अथ मधुरस्कन्धो घृतमधुतैलक्षीरमेदोमज्जेक्षुविकृतिद्राक्षाक्षोड खर्जूरमोचचोचपनससिञ्चतिकाप्रियालराजादनखर्जूरीतालमस्तक काश्मर्यमधूकपरूषकतामलकीवीरविदारीशतावरीतुगाक्षीरी जीवकर्षभक्षीरशुक्लामधूलिकात्मगुप्ताबलातिबलाविश्वदेवासहदेवा सालिपर्णीमुद्गपर्णीपृश्निपर्णीमाषपर्णीमहासहाक्षुद्रसहाऋद्धि वृद्धिश्रावणीच्छत्रातिच्छत्रर्श्यप्रोक्ताश्वगन्धाश्वदंष्ट्रामृणालिका पुष्करबीजशृङ्गाटककशेरुकतककनकबिम्बीप्रपौण्डरीकप्रभृतीनि जीवनीयो गणस्तृणपञ्चमूलञ्च||११||
🔊 Audio coming soon
அதாநந்தரமேதேஷாஂ ரஸாநாமாஶ்ரயத்ரவ்யஸ்கந்தா த்ரவ்யஸமூஹா உச்யந்தே| தத்ர கதாதிதணபஞ்சமூலாந்தோ மதுரஸ்கந்தஃ| ப்ரபதிஶப்தேநாபடிதாநி மதுரதாடிமாதீநி கஹ்யந்தே||௧௧||
Adhikarana amladravyaskandhaH (12) · Śloka 12
அம்லத்ரவ்யஸ்கந்தோ தாடிமாமலகாம்ராம்ராதகஶீஶாம்ரமாதுலுங்கவக்ஷாம்லாம்லீகாம்லவேதஸ குவலலகுசபாராவதபவ்யகரமர்ததவதந்வநகோலபதரைராவதகபித்த தந்தஶடப்ராசீநாமலகநாரங்கதிலகண்டகரூப்யததிமஸ்துதக்ரதாந்யாம்ல மத்யஶுக்தப்ரபதீநி||௧௨||
अम्लद्रव्यस्कन्धो दाडिमामलकाम्राम्रातकशीशाम्रमातुलुङ्गवृक्षाम्लाम्लीकाम्लवेतस कुवललकुचपारावतभव्यकरमर्दधवधन्वनकोलबदरैरावतकपित्थ दन्तशठप्राचीनामलकनारङ्गतिलकण्टकरूप्यदधिमस्तुतक्रधान्याम्ल मद्यशुक्तप्रभृतीनि||१२||
🔊 Audio coming soon
தாடிமாதிஶுக்தாந்தோऽம்லத்ரவ்யஸ்கந்தஃ||௧௨||
Adhikarana lavaNadravyaskandhaH (13) · Śloka 13
லவணத்ரவ்யஸ்கந்தஃ ஸைந்தவாதீநி க்ஷாராந்தாநி த்ரபுஸீஸப்ரபதீநி ச||௧௩||
लवणद्रव्यस्कन्धः सैन्धवादीनि क्षारान्तानि त्रपुसीसप्रभृतीनि च||१३||
🔊 Audio coming soon
ஸைந்தவாதீநி ஸீஸகாந்தாந்யந்யாநி சைவஂரஸாநி லவணஸ்கந்தஃ|
Adhikarana tiktadravyaskandhaH (14) · Śloka 14
திக்தத்ரவ்யஸ்கந்தோऽகருதகரோஶீரவாலகசந்தநநலதகதமாலநக்தமாலா பாமார்கஹரித்ராத்வயமுஸ்தமூர்வாமதநபலாஜஶங்கீத்ராயமாணாகடுகா கிராததிக்தககரவீரவிஶாலாஸுஷவ்யதிவிஷாயவாஸகஜ்யோதிஷ்மதீபாடா விகங்கதார்ககாகமாசீவசாவரணவத்ஸகவைஜயந்தீவேதஸஸப்தபர்ணஸோமவல்க ஸுமநஃகாஂஸ்யலோஹப்ரபதீநி படோலாதிஶ்ச ஶாகவர்கஃ||௧௪||
तिक्तद्रव्यस्कन्धोऽगरुतगरोशीरवालकचन्दननलदकृतमालनक्तमाला पामार्गहरिद्राद्वयमुस्तमूर्वामदनफलाजशृङ्गीत्रायमाणाकटुका किराततिक्तककरवीरविशालासुषव्यतिविषायवासकज्योतिष्मतीपाठा विकङ्कतार्ककाकमाचीवचावरणवत्सकवैजयन्तीवेतससप्तपर्णसोमवल्क सुमनःकांस्यलोहप्रभृतीनि पटोलादिश्च शाकवर्गः||१४||
🔊 Audio coming soon
அவர்காதீநி லோஹாந்தாந்யந்யாநி சைவஂவிதரஸாநி படோலஸப்தலேத்யாதிநா க்ரந்தேந படோலாதிகடுகாந்தஶ்ச ஶாகவர்கஸ்திக்தஸ்கந்தஃ|
Adhikarana kaTukadravyaskandhaH (15) · Śloka 15
கடுகத்ரவ்யஸ்கந்தோ மரிசஹிங்குதேஜோவதீஹஸ்திபிப்பலீவிடங்கபல்லாதகாஸ்திமூலகஸர்ஷபலஶுந பலாண்டுகரஞ்ஜமநஃஶிலாலதேவதாருகுஷ்டைலாஸுரஸசோரகஹரேணுகாமூத்ர பித்தப்ரபதீநி குடேராதிஶ்ச ஹரிதவர்கஃ பஞ்சகோலஞ்ச||௧௫||
कटुकद्रव्यस्कन्धो मरिचहिङ्गुतेजोवतीहस्तिपिप्पलीविडङ्गभल्लातकास्थिमूलकसर्षपलशुन पलाण्डुकरञ्जमनःशिलालदेवदारुकुष्ठैलासुरसचोरकहरेणुकामूत्र पित्तप्रभृतीनि कुठेरादिश्च हरितवर्गः पञ्चकोलञ्च||१५||
🔊 Audio coming soon
மரீசாதீநி ஹரேணுகாந்தாந்யந்யாநி சைவஂரஸாநி மூத்ராணி கவாதீநாஂ பூர்வநிர்திஷ்டாநி ஸர்வஂ ச ப்ராணிநோऽந்தர்பவமவயவரூபஂ பித்தஂ குடேராதிஶ்ச பூர்வோக்தோ ஹரிதவர்கஃ பஞ்சகோலஂ சேதி கடுகஸ்கந்தஃ||௧௫||
Adhikarana kaShAyadravyaskandhaH (16) · Śloka 16
கஷாயத்ரவ்யஸ்கந்தோ ஹரீதகீப்ரியங்க்வநந்தாக்ஷௌத்ரலோத்ரகட்பலதவதந்வநதாத்ரீபலதாதுகீபுஷ்பபத்மாபத்மகபத்மபுஷ்பநாககேஸரகுமுதோத்பலதங்கதிந்துககதம்போதும்பரஜம்ப்வாம்ரப்லக்ஷவடபிபீதகவிகங்கதஜம்ப்வாம்ராஸ்த்யாமகபித்தாஶ்வத்தமோசரஸஸமங்காஸோமவல்கஸப்தபர்ணஸ்யந்தநாஸநஸல்லகீஸாலதாலப்ரியாலைலாவாஸ்துகபரிபேலவஜிங்கிணீபதரீகதிரகதராரிமேதகாஶகஶேருகவஂஶாஶ்மந்தகாஶோகஶிரீஷஶிஂஶபாபலாஶஶமஶிணஶங்கநாபிமேஷஶங்கீதருணகர்ஜ்ஜூரஸ்பூர்ஜ்ஜகபூர்ஜ்ஜார்ஜுநாஜகர்ணவரணப்ரியாலமுக்தாஞ்ஜநகைரிகபிஸமணாலப்ரபதீநி||௧௬||
कषायद्रव्यस्कन्धो हरीतकीप्रियङ्ग्वनन्ताक्षौद्रलोध्रकट्फलधवधन्वनधात्रीफलधातुकीपुष्पपद्मापद्मकपद्मपुष्पनागकेसरकुमुदोत्पलतङ्गतिन्दुककदम्बोदुम्बरजम्ब्वाम्रप्लक्षवटबिभीतकविकङ्कतजम्ब्वाम्रास्थ्यामकपित्थाश्वत्थमोचरससमङ्गासोमवल्कसप्तपर्णस्यन्दनासनसल्लकीसालतालप्रियालैलावास्तुकपरिपेलवजिङ्गिणीबदरीखदिरकदरारिमेदकाशकशेरुकवंशाश्मन्तकाशोकशिरीषशिंशपापलाशशमशिणशङ्खनाभिमेषशृङ्गीतरुणखर्ज्जूरस्फूर्ज्जकभूर्ज्जार्जुनाजकर्णवरणप्रियालमुक्ताञ्जनगैरिकबिसमृणालप्रभृतीनि||१६||
🔊 Audio coming soon
ஹரீதக்யாதீநி மணாலாந்தாந்யந்யாநி சைவஂ ரஸாநி கஷாயஸ்கந்தஃ|
Adhikarana madhurAdirasAnAM shleShmalatvAdi tatrApavAdashca (17) · Śloka 17
தத்ர ப்ராயோ மதுரஂ ஶ்லேஷ்மலமந்யத்ர புராணஶாலியவகோதூமமுத்கமதுஶர்கராஜாங்கலமாஂஸாத்| ப்ராயோऽம்லஂ பித்தலமந்யத்ர தாடிமாமலகாத் ப்ராயோ லவணமவஷ்யஂ சாந்யத்ராமதாபடோலீநாகரபிப்பலீலஶுநாத்| ப்ராயஃ கஷாயஂ ஶீதஂ ஸ்தம்பநஂ சாந்யத்ர ஹரீதக்யா||௧௭||
तत्र प्रायो मधुरं श्लेष्मलमन्यत्र पुराणशालियवगोधूममुद्गमधुशर्कराजाङ्गलमांसात्| प्रायोऽम्लं पित्तलमन्यत्र दाडिमामलकात् प्रायो लवणमवृष्यं चान्यत्रामृतापटोलीनागरपिप्पलीलशुनात्| प्रायः कषायं शीतं स्तम्भनं चान्यत्र हरीतक्या||१७||
🔊 Audio coming soon
தத்ர ஸர்வேஷாஂ மதுராதீநாஂ ஸாமாந்யேந ஶ்லேஷ்மலாதித்வமுக்தஂ யத்ர சைதத் வ்யபிசரதி தத்தர்ஶயதி| புராணஶால்யாதி வர்ஜயித்வா ஸர்வஂ மதுரஂ ப்ராயஃ ஶ்லேஷ்மகரம்| மதுரதாடிமாதி மதுரமபி ந ஶ்லேஷ்மகரமிதி ப்ரதர்ஶநார்தஂ ப்ராயோக்ரஹணம்| ஏவஂ ஸர்வேஷு ப்ராயோக்ரஹணேஷூஹ்யம்| அந்யத் ஸுபோதம்| அமதாபடோல்யௌ திக்தாநாஂ நாகரபிப்பலீலஶுநஂ கடுகாநாம்|| ௧௭||
Adhikarana rasadravyasaMgrahopasaMhAraH (18) · Śloka 1
இதி யதாஸ்தூலஂ நித்யோபயோகிநாஂ ப்ரதாநதமாநாஞ்சோபஸஂக்ரஹஃ||௧||
इति यथास्थूलं नित्योपयोगिनां प्रधानतमानाञ्चोपसंग्रहः||१||
🔊 Audio coming soon
இத்யேவஂவிதைஃ ஸ்கந்தைர்பாஹுல்யாநதிக்ரமேண நித்யோபயோகிநாஂ ப்ரதாநதமாநாஂ ச த்ரவ்யாணாஂ ஸங்க்ரஹஃ கதஃ||௧௮||
Adhikarana madhurAdiskandheShu shreShThadravyanirdeshaH (19) · Śloka 19
கதாமலகஸிந்தூத்தபடோலீநாகராபயாஃ| ஶ்ரேஷ்டா யதாஸ்வஂ ஸ்கந்தேஷு.............||௧௯||
घृतामलकसिन्धूत्थपटोलीनागराभयाः| श्रेष्ठा यथास्वं स्कन्धेषु.............||१९||
🔊 Audio coming soon
தத்ர ஷட்ஸு மதுராதிஷு ஸ்கந்தேஷு மத்யே கதாதிகஂ யதாக்ரமஂ ஶ்ரேஷ்டம்||௧௯||
Adhikarana AnUpadeshalakShaNaM tasya madhurarasayonitva~jca (20) · Śloka 20
.......................ரஸதேஶஸ்து வக்ஷ்யதே| அத யஃ ஶிஶிரபவநதரணீதரவிவிதவநகஹநநதீதடாகபல்வலோதபாந கமலகுமுதகுவலயாவகீர்ணோ ரம்யஃ ஸ்திரஸ்நிக்தபூமிர்பூரிஹரிததணோऽதி தூரவிஸ்ததப்ரதாநப்ரவாலோபஸஞ்சந்நபாதபஃ ஸஸ்யஸரீஸபககபஹுலஃ ஶ்லேஷ்மபித்தப்ராயோ குர்வௌஷதிஸலிலஃ ஶ்லீபதகலரோகாபசீஜ்வராத்யாமயோபத்ருதஜநபதஃ ஸோऽநூபோ மதுரரஸயோநிஃ||௨௦||
.......................रसदेशस्तु वक्ष्यते| अथ यः शिशिरपवनधरणीधरविविधवनगहननदीतटाकपल्वलोदपान कमलकुमुदकुवलयावकीर्णो रम्यः स्थिरस्निग्धभूमिर्भूरिहरिततृणोऽति दूरविस्तृतप्रतानप्रवालोपसञ्छन्नपादपः सस्यसरीसृपखगबहुलः श्लेष्मपित्तप्रायो गुर्वौषधिसलिलः श्लीपदगलरोगापचीज्वराद्यामयोपद्रुतजनपदः सोऽनूपो मधुररसयोनिः||२०||
🔊 Audio coming soon
ஏஷாஂ ச ரஸாநாமத யஃ ஶிஶிரேத்யாதிநா உத்பத்த்யாதாரோ தேஶ உச்யதே| ஶிஶிரஶ்சாஸௌ பவநஃ ஶிஶிரபவநஃ| தரணீதரஃ பர்வதஃ| வநாநாஂ கஹநாநி வநகஹநாநி வநஸங்கடாநி விவிதாநி ச வநகஹநாநி விவிதவநகஹநாநி| பல்வலஂ நட்வலமுதபாநஂ கூபப்ராயோ ஜலாஶயஃ| ஏதைஃ குவலயாந்தைராகீர்ணோ வ்யாப்தஃ| ரம்யஃ மநோரமஃ| ஸ்திரஃ அஸரணஶீலஃ| ததா ஸ்நிக்தஃ ததா ப்ரபூதாநி ஹரிதாநி ச தணாநி யத்ர ஸ பூரிஹரிததணஃ| ததாதிதூரஂ விஸதைஃ ப்ரதாநைஃ லதாஸந்ததிபிஃ ப்ரவாலைஶ்ச ஸுஜாதைரங்குரைருபஸஞ்சந்நாஃ ஸ்தகிதாஃ பாதபா யத்ர| ததா ஸஸ்யாதிபஹுலஃ| ஸரீஸபாஃ ஸர்பாதயஃ| ஶ்லேஷ்மபித்தப்ரகதிஜநபதௌஷதாதிஃ| கர்வௌஷதபாநீயஃ ஶ்லீபதாத்யாமயோபத்ருத ஜநபதௌ யோ தேஶஃ ஸ ஆநூபநாமா மதுரரஸ்ய யோநிருத்பத்திஸ்தாநம்|| ௨௦||
Adhikarana jA~ggaladeshalakShaNaM tasya kaTukarasayonitva~jca (21) · Śloka 21
யஸ்து விஷமவிபுலஸிகதாஸ்தலபஹுலோऽதிதூராவகாடவிரஸஸலிலஃ க்லேஶஸஹாரோகஶரீரதீர்காயுஃப்ராயோ ஜநபதோऽநூபபரீதஶ்ச ஸ ஜாங்கலஃ கடுகரஸயோநிஃ||௨௧||
यस्तु विषमविपुलसिकतास्थलबहुलोऽतिदूरावगाढविरससलिलः क्लेशसहारोगशरीरदीर्घायुःप्रायो जनपदोऽनूपपरीतश्च स जाङ्गलः कटुकरसयोनिः||२१||
🔊 Audio coming soon
யஸ்து புநர்விஷமஶ்சாஸௌ விபுலோ விஷமவிபுலஃ புநர்விஷமவிபுலேந ஸிகதாஸ்தலபஹுலஸ்ய கர்மதாரயஃ| நிம்நோந்நதோ விஸ்தீர்ணஃ ப்ரபூதஸ்தலஃ ஸ்வல்பஜலஶ்சேத்யர்தஃ| ததாதிதூரமவகாடஂ ஸ்வல்பத்வாந்மக்நஂ விரஸஂ ச ஸலிலஂ யஸ்மிந் ஸ ததா| கடிநாஃ க்லேஶஸஹாஃ அரோகஶரீராஃ தீர்காயுஃப்ராயா ஜநபதா யத்ர| ததாநந்தரோக்தாநூஸ்வரூபவிபரீதஶ்ச யோ தேஶஃ ஸ ஜாங்கலநாமா கடுகரஸயோநிஃ|
Adhikarana sAdhAraNedeshasya dvaividhyam (22) · Śloka 22
அத ஏவ சாநூபஸாதாரணோ ஜாங்கலஸாதாரணஶ்ச விகல்ப்யஃ| தயோராத்யோ லவணாம்லயோர்யோநிரிதரஶ்சேதரயோஃ||௨௨||
अत एव चानूपसाधारणो जाङ्गलसाधारणश्च विकल्प्यः| तयोराद्यो लवणाम्लयोर्योनिरितरश्चेतरयोः||२२||
🔊 Audio coming soon
உபயலக்ஷணமிஶ்ரீபாவாத் ஸாதாரணஃ| ஸ ச த்விவிதஃ ஆநூபலக்ஷணாநாமாதிக்யாதாநூபஸாதாரணஃ| ஸ ச பாடக்ரமே ஆத்யோ லவணாம்லயோர்யோநிஃ| இதரோ ஜாங்கலலக்ஷணாதிக்யாஜ்ஜாங்கலஸாதாரணஃ| ஸ இதரயோஃ ஶேஷயோஸ்திக்தகஷாயயோர்யோநிஃ|| ௨௨||
Adhikarana saptapa~jcAshadrasasaMyogAH triShaShTirasabhedAshca (23) · Śloka 23
ஸம்யோகாஸ்த்வேஷாஂ ஸப்தபஞ்சாஶத்பவந்தி- ஸ்வாதுர்த்விகேஷு பஞ்சாம்லஶ்சதுரோ லவணஸ்த்ரயம்| த்வௌ திக்தஃ கடுகஶ்சைகஂ யாதி பஞ்சதஶைவ தே| த்ரிகேஷு மதுரஃ ஸாம்லஶ்சதுரோ லவணாந்விதஃ| த்ரீந்யுக்தஸ்திக்தகேந த்வௌ கடுநைகஂ நிஷேவதே| ஸ்வாதுர்தஶைவமம்லஃ ஷட் ஸஂயோகாந் பூர்வவத்க்ரியா| லவணஸ்த்ரீந் பஜத்யேகஂ திக்த ஏவஂ து விஶஂதிஃ| ஸ்வாத்ஶ்சாம்லஶ்சதுஷ்கேஷு ஷட் த்ரயஂ லவணாநுகஃ| ஏகஂ திக்தயுதோ யாதி தஶைவ மதுரோ ரஸஃ| சத்வாரோऽம்லஃ படுஶ்சைகஂ பேதாஃ பஞ்சதஶேதி ச| ஏகைகஸ்ய பரித்யாகாத் ஸஂயோகாஃ பஞ்சகே ச ஷட்| ஏகஶ்ச ஷட்ரஸஃ ஷட் ச பதகேவஂ த்ரிஷஷ்டிதா||௨௩||
सम्योगास्त्वेषां सप्तपञ्चाशद्भवन्ति- स्वादुर्द्विकेषु पञ्चाम्लश्चतुरो लवणस्त्रयम्| द्वौ तिक्तः कटुकश्चैकं याति पञ्चदशैव ते| त्रिकेषु मधुरः साम्लश्चतुरो लवणान्वितः| त्रीन्युक्तस्तिक्तकेन द्वौ कटुनैकं निषेवते| स्वादुर्दशैवमम्लः षट् संयोगान् पूर्ववत्क्रिया| लवणस्त्रीन् भजत्येकं तिक्त एवं तु विशंतिः| स्वाद्श्चाम्लश्चतुष्केषु षट् त्रयं लवणानुगः| एकं तिक्तयुतो याति दशैव मधुरो रसः| चत्वारोऽम्लः पटुश्चैकं भेदाः पञ्चदशेति च| एकैकस्य परित्यागात् संयोगाः पञ्चके च षट्| एकश्च षड्रसः षट् च पृथगेवं त्रिषष्टिधा||२३||
🔊 Audio coming soon
ஏஷாஂ ச மதுராதீநாஂ ரஸாநாஂ ரஸாந்தரஸஂயோகேந ஸப்தபஞ்சாஶத் ஸஂயோகா பவந்தி வக்ஷ்யமாணேந ப்ரகாரேண| பவந்தி சாத்ரேதி பத்யவஸ்த்வாரம்பே தந்த்ரரீதிஃ| தே ச ஸஂயோகாஃ த்வாப்யாஂ த்ரிபிஶ்சதுர்பிஃ பஞ்சபிஃ ஷட்பிஶ்ச ரஸைர்நிஷ்பத்யந்தே| தே ச ஸ்வாதுரித்யாதிநா க்ரமேணோச்யந்தே| த்விகேஷு ஸஂயோகேஷு ஸ்வாதுர்மதுரஃ பஞ்சஸஂயோகாந் ஜநயதி| மதுராம்லஃ| மதுரலவணஃ| மதுரதிக்தஃ| மதுரகடுகஃ| மதுரகஷாயஃ| அம்லோலவணாதிபிஶ்சதுர்பிஃ ஸம்பத்தஶ்சதுரஃ ஸஂயோகாந் ஜநயதி| அம்லலவணஃ| அம்லதிக்தஃ| அம்லகடுகஃ| அம்லகஷாயஶ்சேதி| லவணஸ்து திக்தாதிபிஸ்த்ரிபிஃ ஸம்பத்தஸ்த்ரீநேவ ஸஂயோகாந் ஜநயதி| லவணதிக்தஃ| லவணகடுகஃ| லவணகஷாயஶ்சேதி| திக்தஃ கடுகஷாயாப்யாஂ ஸம்பத்தௌ த்வௌ ஸஂயோகௌ ஜநயதி| திக்தகடுகஃ| திக்தகஷாயஶ்சேதி| கடுகஶ்சைகஂ ஸஂயோகஂ ஜநயதி| கடுகஷாயஃ| ஏவஂ த்விகஸஂயோகாஃ பஞ்சதஶ| த்ரிகேஷு ஸஂயோகேஷு மதுரோ ரஸஃ ஸாம்லோ லவணாதிபிஶ்சதுர்பிஃ க்ரமேண யுக்தஶ்சதுரஃ ஸஂயோகாந் ஜநயதி| மதுராம்லலவணஃ| மதுராம்லதிக்தஃ| மதுராம்லகடுகஃ| மதுராம்லகஷாயஃ| ஸ ஏவ ச மதுரோऽம்லத்யாகேந தத்ஸ்தாநே லவணாந்விதஃ திக்தாதிபிஸ்த்ரிபிஃ க்ரமேண ஸஂயுக்தஸ்த்ரீந் பேதாந் ஜநயதி| மதுரலவணதிக்தஃ| மதுரலவணகடுகஃ| மதுரலவணகஷாயஶ்சேதி| ஸ ஏவ மதுரோ லவணத்யாகேந தத்ஸ்தாநே ஸதிக்தஃ கடுகஷாயாப்யாஂ க்ரமேண ஸஂயுக்தௌ த்வௌ ஸஂயோகௌ ஜநயதி| மதுரதிக்தகடுகஃ| மதுரதிக்தகஷாயஶ்சேதி| ஸ ஏவ திக்தத்யாகேந தத்ஸ்தாநே கடுகஸஂயுக்த ஏகஂ ஸஂயோகஂ ஜநயதி| மதுரகடுகஷாயஃ| ஏவஂ ஜநயதி மதுரஃ ஸஂயோகாந் தஶ| அம்லஸ்து த்ரிகஸஂயோகாத் ஷட் ஜநயதி| பூர்வவத்து க்ரியா| தத்ராம்லலவணஃ திக்தாதிபிஃ க்ரமேண ஸம்பத்தஸ்த்ரீந் ஸஂயோகாந் ஜநயதி| அம்லலவணதிக்தஃ| அம்லலவணகடுகஃ| அம்லலவணகஷாயஃ| ஸ ஏவாம்லோ லவணத்யாகேந தத்ஸ்தாநே ஸதிக்தஃ கடுகஷாயாப்யாஂ க்ரமேண ஸம்பத்தௌ த்வௌ ஸஂயோகௌ ஜநயதி| அம்லதிக்தகடுகஃ| அம்லதிக்தகஷாயஃ| ஏவஂ ஸ திக்தத்யாகேந அம்லகடுககஷாயஃ இத்யம்லஃ ஷட்| லவணஃ ஸதிக்தஃ கடுகஷாயாப்யாஂ க்ரமேண ஸம்பத்தௌ த்வௌ ஸஂயோகௌ ஜநயதி| லவணதிக்தகடுகஃ| லவணதிக்தகஷாயஃ| ஏவஂ ஸ திக்தத்யாகேநைகஂ ஜநயதி, லவணகடுகஷாயஃ| ஏவஂ லவணஸ்த்ரீந்| திக்த ஏகஂ ஸயோகஂ ஜநயதி| திக்தகடுகஷாயஃ| ஏவஂ த்ரிகஸஂயோகா விஂஶதிஃ| சதுஷ்கஸஂயோகா உச்யந்தே| தத்ர மதுரஃ பூர்வவத் ஸாம்லோ லவணாதிபிஶ்சதுர்பிர்யுக்தஃ ஷட் ஸஂயோகாந் ஜநயதி| மதுராம்லலவணதிக்தஃ| மதுராம்லலவணகடுகஃ| மதுராம்லலவணகஷாயஃ| மதுராம்லதிக்தகடுகஃ| மதுராம்லதிக்தகஷாயஃ| மதுராம்லகடுகஷாயஃ| ஸ ஏவ மதுரோऽம்லத்யாகேந தத்ஸ்தாநே லவணாநுகஸ்த்ரீந் ஸஂயோகாந் ஜநயதி| மதுரலவணகடுகஃ| மதுரலவணகஷாயஃ| ஸ ஏவ லவணத்யாகேந தத்ஸ்தாநே திக்தயுக்த ஏகஂ ஸஂயோகஂ ஜநயதி| மதுரதிக்தகடுககஷாயஃ| ஏவஂ சதுஷ்கேஷு மதுரோ தஶ ஸஂயோகாந் ஜநயதி| அம்லஃ பூர்வவச்சசதுரஃ ஸஂயோகாந் ஜநயதி| அம்லலவணதிக்தகடுகஃ| அம்லலவணதிக்தகஷாயஃ| அம்லலவணகடுககஷாயஃ| ஸ ஏவ லவணத்யாகேந தத்ஸ்தாநே திக்தயுக்த ஏகஂ ஸஂயோகஂ ஜநயதி| அம்லதிக்தகடுககஷாயஃ| ஏவஂ சதுஷ்கேஷ்வம்லஶ்சசதுரஃ| ததோऽம்லாதநந்தரோ லவண ஏகஂ பேதஂ யாதி| லவணதிக்தகடுககஷாயஃ| ஏவஂ சதுஷ்கபேதாஃ பஞ்சதஶ| பஞ்சகஸஂயோகே ஏகைகஸ்ய ரஸஸ்ய க்ரமேண த்யாகாத் ஷட் ஸஂயோகா உத்பத்யந்தே| தத்ர மதுரத்யாகாதம்லலவணதிக்தகடுககஷாயஃ| அம்லத்யாகாத் மதுரலவணதிக்தகடுககஷாயஃ| லவணத்யாகாத் மதுராம்லதிக்தகடுககஷாயஃ| திக்தத்யாகாந்மதுராம்லலவணகடுககஷாயஃ| கடுகத்யாகாந்மதுராம்லதிக்தகடுகஃ| ஏவமேகீகதாஃ ஷட்பஞ்சாஶத் ஸஂயோகா பவந்தி| ஸப்தபஞ்சாஶச்சா ஷட்ரஸஃ ஸஂயோகஃ| ஷட் ச ரஸாஃ பதக்பூதாஃ| ஏவஂ த்ரிஷஷ்டிப்ரகாரா ரஸாஃ|| ௨௩||
Adhikarana rasAnAmAnantyaM teShAmupayogaprakArashca (24-25) · Śloka 25
தே ரஸாநுரஸதோ ரஸபேதாஸ்தாரதம்யபரிகல்பநயா ச| ஸம்பவந்தி கணாநாஂ ஸமதீதா தோஷபேஷஜவஶாதுபயோஜ்யாஃ||௨௪|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதௌ அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ரஸபேதீயோநாமாஷ்டாதஶோऽத்யாயஃ||௨௫||
ते रसानुरसतो रसभेदास्तारतम्यपरिकल्पनया च| सम्भवन्ति गणानां समतीता दोषभेषजवशादुपयोज्याः||२४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने रसभेदीयोनामाष्टादशोऽध्यायः||२५||
🔊 Audio coming soon
தே ச த்ரிஷஷ்டிஸங்க்யாபேதா கணாநாஂ ஸமதீதா அஹுத்வாத் கணயிதுமஶக்யாஃ ஸம்பவந்தி நிஷ்பத்யந்தே| குதஃ? ஆஹ- ரஸாநுரஸதஃ க்வசித்கஶ்சித்விஶிஷ்டோ யோ ரஸஃ ஸ ஏவாऽந்யத்ராऽநுரஸஃ| ததா கஶ்சித்விஶிஷ்டஸங்க்யஃ க்வசிததிகஃ| க்வசிததிகதரஃ இத்யதஸ்தே ச ரஸபேதா நாநாவிதா நாநாவிதாநாஂ தோஷாணாஂ ரஸாஶ்ரயாணாஂ ச பேஷஜாநாஂ விஶேஷஂ விகல்ப்ய ஶரீரிண உபயோஜ்யா இதி|| ௨௪|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயாம் அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே அஷ்டாதஶோऽத்யாயஃ