Adhikarana atha rogAnutpAdanIyo nAma pa~jcamo~adhyAyaH ----------- pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਰੋਗਾਨੁਤ੍ਪਾਦਨੀਯਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो रोगानुत्पादनीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माऽहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕਤਮ੍| ਵੇਗਧਾਰਣਸ਼ੀਲਸ੍ਯ ਚ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਃ| ਅਤੋ ਵੇਗਧਾਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧੇਨ ਚ ਰੋਗਾਨੁਪ੍ਤਤ੍ਤਿਃ| ਤਾਮਧਿਕਤ੍ਯਾਹ ਆਰਭ੍ਯਤੇ- ਅਥਾਤ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|| ੧||
Adhikarana adhAryA vegAH (2) · Śloka 2
ਵੇਗਾਨ੍ਨ ਧਾਰਯੇਦ੍ਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਵਤਟ੍ਕ੍ਸੁਧਾਮ੍ ਨਿਦ੍ਰਾਕਾਸਸ਼੍ਰਮਸ਼੍ਚਾਸਜਮ੍ਭਾਸ਼੍ਰੁਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰੇਤਸਾਮ੍||੨||
वेगान्न धारयेद्वातविण्मूत्रक्षवतृट्क्षुधाम् निद्राकासश्रमश्चासजृम्भाश्रुच्छर्दिरेतसाम्||२||
🔊 Audio coming soon
ਵੇਗਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਤ੍ ਰੋਗੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ- ਵੇਗਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਉਤ੍ਸਰ੍ਗੋ ਨ ਪ੍ਰਤਿਸੇਦ੍ਧਵ੍ਯਃ| ਵਾਤਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਉਦ੍ਦੇਸ਼ਵਨ੍ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ|| ੨||
Adhikarana adhovAtanirodhajA vyAdhayaH tatra pratikArashca (3) · Śloka 3
ਅਧੋਵਾਤਸ੍ਯ ਰੋਧੇਨ ਗੁਲ੍ਮੋਦਾਵਰ੍ਤਰੁਕ੍ਕ੍ਲਮਾਃ| ਵਾਤਮੋਓਤ੍ਰਸ਼ਕਤ੍ਸਙ੍ਗਦਸ੍ਟ੍ਯਗ੍ਨਿਵਧਹਦ੍ਗਦਾਃ| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਵਿਧਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤਯੋ ਭੋਜਨਾਨਿ ਚ| ਪਾਨਾਨਿ ਬਸ੍ਤਯਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੩||
अधोवातस्य रोधेन गुल्मोदावर्तरुक्क्लमाः| वातमोओत्रशकृत्सङ्गदृष्ट्यग्निवधहृद्गदाः| स्नेहस्वेदविधिस्तत्र वर्तयो भोजनानि च| पानानि बस्तयश्चैव शस्तं वातानुलोमनम्||३||
🔊 Audio coming soon
ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਵਾਤਃ| ਤਤ੍ਰ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਸਮਾਨਯੋਗਕ੍ਸੇਮਤ੍ਵਾਦਧੋਵਾਤਃ| ਪ੍ਰਥਮਮੁਚ੍ਯਤੇ ਅਧੋਵਾਤਸ੍ਯ ਗੁਦਵਾਤਸ੍ਯ ਰੋਧੇਨ ਗੁਲ੍ਮਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ| ਉਦਾਵਰ੍ਤ ਅਰ੍ਸ਼ੋਨਿਦਾਨੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਰੁਗ੍ ਭਵਤਿ ਕ੍ਲਮਸ਼੍ਚ| ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਵਾਤਾਦੀਨਾਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਦਸ੍ਟੇਰਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚ ਨਾਸ਼ਃ|| ੩||
Adhikarana viDrodhajA vyAdhayaH (4) · Śloka 4
ਸ਼ਕਤਃ ਪਿਣ੍ਡਿਕੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਸ਼ਿਰੋਰੁਜਃ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਵਾਯੁਃ ਪਰੀਕਰ੍ਤੋ ਹਦਯਸ੍ਯੋਪਰੋਧਨਮ੍| ਮੁਖੇਨ ਵਿਟ੍ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾਮਯਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||੪||
शकृतः पिण्डिकोद्वेष्टप्रतिश्यायशिरोरुजः| ऊर्ध्ववायुः परीकर्तो हृदयस्योपरोधनम्| मुखेन विट्प्रवृत्तिश्च पूर्वोक्ताश्चामयाः स्मृताः||४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਕਤਃ ਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਰੋਧੇਨ ਪਿਣ੍ਡਿਕੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਾਦਯਃ| ਉਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਮਿਵੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਃ,ਪਿਣ੍ਡਿਕਯੋਰੁਦ੍ਵੇਸ੍ਟਃ ਪਿਣ੍ਡਿਕੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਃ| ਪਿਣ੍ਡਿਕੇਤਿ ਜਙ੍ਘਾਕਾਣ੍ਡਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਭਾਗੇ ਪਿਣ੍ਡਾਕਤਿ ਕਠਿਨਂ ਮਾਂਸਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਉਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨੇਨੇਵ ਰੁਗ੍ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਰ੍ਵੇ ਚੇਹੋਕ੍ਤਰੋਗਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਾਃ| ਵਿਸ਼ਾ ਚ ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਨਿਰੋਧਾਤ੍ਪ੍ਰਤਿਹਤਨਿਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਯੋਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਜਠਰੇ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਚ੍ਛੇਦਮਿਵ ਪਰਿਕਰ੍ਤਨਮ੍| ਹਦਯਸ੍ਯ ਚ ਬਨ੍ਧਃ| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਃ ਵਾਤਰੋਧਰੋਗਾਸ਼੍ਚ||੪||
Adhikarana mUtrarodhajavyAdhayaH (5) · Śloka 5
ਅਙ੍ਗ-ਭਙ੍ਗਾਸ਼੍ਮਰੀ-ਬਸ੍ਤਿ-ਮੇਢ੍ਰ-ਵਂਕ੍ਸਣ-ਵੇਦਨਾਃ| ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਰੋਧਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵੇ ਚ ਪ੍ਰਾਯੋ ਰੋਗਾਸ੍ਤਦੌਸਧਮ੍||੫||
अङ्ग-भङ्गाश्मरी-बस्ति-मेढ्र-वंक्षण-वेदनाः| मूत्रस्य रोधात्पूर्वे च प्रायो रोगास्तदौषधम्||५||
🔊 Audio coming soon
ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਰੋਧਾਦਙ੍ਗਭਙ੍ਗਾਦਯਃ| ਭਙ੍ਗ ਇਵ ਸ੍ਫੋਟਨਮਿਵ ਭਙ੍ਗਃ ਅਙ੍ਗਭਙ੍ਗਃ| ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਵੇਦਨਯਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪੂਰ੍ਵੇ ਚ ਵਾਤਸ਼ਕਦ੍ਰੋਧੋਕ੍ਤਾ ਰੋਗਾਸ਼੍ਚ| ਤੇਸਾਂ ਵਾਤਾਦਿਤ੍ਰਯਰੋਧਜਾਤਾਨਾਂ ਰੋਗਾਣਾਂ ਫਲਵਰ੍ਤ੍ਯਾਦਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਮੌਸਧਮ੍||੫||
Adhikarana viDrodhottharogacikitsA (6) · Śloka 6
ਵਰ੍ਤ੍ਯਭ੍ਯਙ੍ਗਾਵਗਾਹਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਚ| ਅਨ੍ਨਂ ਪਾਨਂ ਚ ਵਿਡ੍ਭੇਦਿ ਵਿਡ੍ਰੋਧੋਤ੍ਥੇਸੁ ਯਕ੍ਸ੍ਮਸੁ||੬||
वर्त्यभ्यङ्गावगाहाश्च स्वेदनं बस्तिकर्म च| अन्नं पानं च विड्भेदि विड्रोधोत्थेषु यक्ष्मसु||६||
🔊 Audio coming soon
ਵਰ੍ਤਿਃ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਾ ਗੁਦਪ੍ਰਣਿਧੇਯਾ| ਅਵਗਾਹਃ ਵਾਤਹਰਦ੍ਰਵ੍ਯਸਾਧਿਤੇ ਦ੍ਰਵੇ ਦ੍ਰੋਣੀਸ੍ਥਿਤੇ ਮਗ੍ਨਦੇਹਸ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਮਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਯੇ ਨਿਰੂਹਯੋਜਨਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ (ਸੂ੦ਅ੦੨੮)|ਵਿਡ੍ਰੋਧੋਤ੍ਥੇਸੁ ਵਿਡ੍ਭੇਦ੍ਯਨ੍ਨਂ ਪਾਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ||੬||
Adhikarana mUtrarodhottheShvavapIDakaghRutam (7) · Śloka 7
ਮੂਤ੍ਰਜੇਸੁ ਤੁ ਪਾਨੇ ਚ ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਘਤਮ੍| ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਤਿਕਂ ਚੋਤ੍ਤਮਯਾ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਯੋਜਨਾਦ੍ਵਯਮ੍| ਅਵਪੀਡਕਮੇਤਚ੍ਚ ਸਂਜ੍ਞਿਤਂ..........................||੭||
मूत्रजेषु तु पाने च प्राग्भक्तं शस्यते घृतम्| जीर्णान्तिकं चोत्तमया मात्रया योजनाद्वयम्| अवपीडकमेतच्च संज्ञितं..........................||७||
🔊 Audio coming soon
ਮੂਤ੍ਰਰੋਧਜੇਸੁ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਭੋਜਨਪੂਰ੍ਵਂ ਘਤਪਾਨਂ ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਤਿਕਂ ਚ ਘਤਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਤਿਕਂ ਯਦ੍ਧ੍ਯਸ੍ਤਨੇਨ੍ਨੇ ਜੀਰ੍ਣੇ ਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਉਤ੍ਤਮਯਾ ਮਾਤ੍ਰਯਾ, ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਜਰਣਲਕ੍ਸਣਯਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਸ੍ਨੇਹਯੋਜਨਾ ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਤਿਕਸ੍ਨੇਹਜੋਜਨਾ ਚ| ਉਭਯਮਵਪੀਡਕਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤੇਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸ੍ਵਵਪੀਡਕਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਇਦਂ ਯੋਜਨਾਦ੍ਵਯਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍||੭||
Adhikarana udgArasya rodhajavyAdhayastatra cikitsAsUtram (8) · Śloka 8
..................................ਧਾਰਣਾਤ੍ਪੁਨਃ| ਉਦ੍ਗਾਰਸ੍ਯਾਰੁਚਿਃ ਕਮ੍ਪੋ ਵਿਬਨ੍ਧੋ ਹਦਯੋਰਸੋਃ| ਆਧ੍ਮਾਨਕਾਸਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਹਿਧ੍ਮਾਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਭੇਸਜਮ੍||੮||
..................................धारणात्पुनः| उद्गारस्यारुचिः कम्पो विबन्धो हृदयोरसोः| आध्मानकासहिध्माश्च हिध्मावत्तत्र भेषजम्||८||
🔊 Audio coming soon
ਪੁਨਃ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਵਾਤਪ੍ਰਕਾਰੋਕ੍ਤਸ਼ਿਸ੍ਟੋਦ੍ਗਾਰਾਖ੍ਯਵਾਤਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਾਯ| ਉਦ੍ਗਾਰਸ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਧਾਰਣਾਦਰੁਚ੍ਯਾਦਯਃ| ਉਰੋ ਵਕ੍ਸਃ, ਹਦਯਂ ਤਸ੍ਯਾਧਸ੍ਤਯੋਰ੍ਵਿਬਨ੍ਧਃ ਅਨ੍ਤਸ੍ਤਮ੍ਭ ਇਵ| ਵਾਯੁਨਾ ਕੁਪਿਤੇਨ ਨਾਭੇਰਧਃ ਸਸ਼ੂਲਮਾਪੂਰ ਆਧ੍ਮਾਨਃ| ਏਤੇਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ (ਅ੦-੬) ਹਿਧ੍ਮਾਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਾਰ੍ਯਾ||੮||
Adhikarana kShutirodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (9) · Śloka 9
ਸ਼ਿਰੋਰ੍ਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਾਰ੍ਦਿਤਂ ਕ੍ਸੁਤੇਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਧੂਮਾਞ੍ਜਨਾਘ੍ਰਾਣਨਾਮਨਾਰ੍ਕਵਿਲੋਕਨੈਃ| ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ਕ੍ਸੁਤਿਂ ਸਕ੍ਤਾਂ ਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਙ੍ਗੌ ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਯੋਜ੍ਯਂ ਵਾਤਘ੍ਨਮਨ੍ਨਂ ਚ ਘਤਂ ਚੌਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਿਕਮ੍||੯||
शिरोर्तीन्द्रियदौर्बल्यमन्यास्तम्भार्दितं क्षुतेः| तीक्ष्णधूमाञ्जनाघ्राणनामनार्कविलोकनैः| प्रवर्तयेत्क्षुतिं सक्तां स्वेदाभ्यङ्गौ च शीलयेत्| योज्यं वातघ्नमन्नं च घृतं चौत्तरभक्तिकम्||९||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੁਤੇਃ ਕ੍ਸਵਥੋ ਰੋਧਾਤ੍ ਸ਼ਿਰੋਰ੍ਤ੍ਯਾਦਿਰੋਗੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੀਨਾਮਸ਼ਕ੍ਤਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਵਿਸਯਗ੍ਰਹਣੇ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਧੂਮਾਦਿਭਿਃ ਸਕ੍ਤਾਮਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਾਂ ਕ੍ਸੁਤਿਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍; ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਧੂਮੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਃ (ਸੂ੦ਅ੦-੨੫) ਭੋਜਨਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਾਲਿਕਮੇਵ ਘਤਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍||੯||
Adhikarana tRuShNAnirodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (10) · Śloka 10
ਸ਼ੋਸਾਙ੍ਗਸਾਦ-ਬਾਧਿਰ੍ਯ-ਸਮ੍ਮੋਹ- ਭ੍ਰਮ-ਹਦ੍ਗਦਾਃ| ਤਸ੍ਣਾਯਾ ਨਿਗ੍ਰਹਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੀਤਃ ਸਰ੍ਵੋ ਵਿਧਿਰ੍ਹਿਤਃ||੧੦||
शोषाङ्गसाद-बाधिर्य-सम्मोह- भ्रम-हृद्गदाः| तृष्णाया निग्रहात्तत्र शीतः सर्वो विधिर्हितः||१०||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਣਾਯਾ ਨਿਗ੍ਰਹਾਦ੍ਰੋਧਾਤ੍ ਸ਼ੋਸਾਦ੍ਯੁਦ੍ਭਵਃ| ਬਾਧਿਰ੍ਯਮਸ਼੍ਰੁਤਿਃ| ਮੋਹ ਏਵ ਸਮ੍ਮੋਹਃ| ਤਤ੍ਰ ਤਡ੍ਰੋਧੇ ਸਰ੍ਵੋ ਵਿਧਿਃ ਸ੍ਨਾਨਾਨ੍ਨਪਾਨਾਦਿਕਃ ਸ਼ੀਤਃ ਕਾਰ੍ਯਃ||੧੦||
Adhikarana kShunnirodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (11) · Śloka 11
ਅਙ੍ਗਭਙ੍ਗਾਰੁਚਿਗ੍ਲਾਨਿਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਸ਼ੂਲਭ੍ਰਮਾਃ ਕ੍ਸੁਧਃ| ਤਤ੍ਰ ਯੋਜ੍ਯਂ ਲਘੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਸ੍ਣਮਲ੍ਪਞ੍ਚ ਭੋਜਨਮ੍||੧੧||
अङ्गभङ्गारुचिग्लानिकार्श्यशूलभ्रमाः क्षुधः| तत्र योज्यं लघु स्निग्धमुष्णमल्पञ्च भोजनम्||११||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੁਧੋ ਵੇਗਰੋਧਾਦਙ੍ਗਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਲਘੁ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਸ੍ਣਮਲ੍ਪਂ ਚ ਭੋਜਨਂ ਵਿਧੇਯਮ੍||੧੧||
Adhikarana nidrArodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (12) · Śloka 12
ਨਿਦ੍ਰਾਯਾ ਮੋਹਮੂਰ੍ਧਾਕ੍ਸਿਗੌਰਵਾਲਸ੍ਯਜਮ੍ਭਿਕਾਃ| ਅਙ੍ਗਮਰ੍ਦਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰੇਸ੍ਟਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ ਸਂਵਾਹਨਾਨਿ ਚ||੧੨||
निद्राया मोहमूर्धाक्षिगौरवालस्यजृम्भिकाः| अङ्गमर्दश्च तत्रेष्टः स्वप्नः संवाहनानि च||१२||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਦ੍ਰਵੇਗਧਾਰਣਾਨ੍ਮੋਹਸ਼ਿਰੋਗੌਰਵਾਦਯਃ| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ ਸਂਵਾਹਨਾਨਿ ਚ ਯੋਜ੍ਯਾਨਿ| ਸਂਵਾਹਨਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਰ੍ਦਨਮ੍||੧੨||
Adhikarana kAsarodhajavyAdhayastatra cikitsAtideSaH (13) · Śloka 13
ਕਾਸਸ੍ਯ ਰੋਧਾਤ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਧਿਃ ਸ਼੍ਵਾਸਾਰੁਚਿਹਦਾਮਯਾਃ| ਸ਼ੋਸੋ ਹਿਧ੍ਮਾ ਚ ਕਾਰ੍ਯੋਤ੍ਰ ਕਾਸਹਾ ਸੁਤਰਾਂ ਵਿਧਿਃ||੧੩||
कासस्य रोधात्तद्वृद्धिः श्वासारुचिहृदामयाः| शोषो हिध्मा च कार्योऽत्र कासहा सुतरां विधिः||१३||
🔊 Audio coming soon
ਕਾਸਸ੍ਯ ਵੇਗਰੋਧਾਤ੍ ਕਾਸਵਦ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ| ਤਤ੍ਰ ਕਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਵਿਹਿਤੋ (ਚਿ੦ ਅ੦-੪) ਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯਃ||੧੩||
Adhikarana SramaSvAsarodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (14) · Śloka 14
ਗੁਲ੍ਮਹਦ੍ਰੋਗਸਮ੍ਮੋਹਾਃ ਸ਼੍ਰਮਸ਼੍ਵਾਸਾਦ੍ਵਿਧਾਰਿਤਾਤ੍| ਹਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਰਮਣਂ ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਃ||੧੪||
गुल्महृद्रोगसम्मोहाः श्रमश्वासाद्विधारितात्| हितं विश्रमणं तत्र वातघ्नश्च क्रियाक्रमः||१४||
🔊 Audio coming soon
ਅਧ੍ਵਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿਸਾਹਸੇਨ ਸਦ੍ਯਃ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸ਼੍ਵਾਸਃ ਸ਼੍ਰਮਸ਼੍ਵਾਸਃ, ਤਦ੍ਵੇਗਰੋਧਾਤ੍ ਗੁਲ੍ਮਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਰਮਣਂ ਵਾਤਘ੍ਨੀ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾ ਹਿਤਾ||੧੪||
Adhikarana jRumbhArodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (15) · Śloka 15
ਜਮ੍ਭਯਾਃ ਕ੍ਸਵਵਦ੍ਰੋਗਾਃ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਚਾਨਿਲਜਿਦ੍ਵਿਧਿਃ||੧੫||
जृम्भयाः क्षववद्रोगाः सर्वश्चानिलजिद्विधिः||१५||
🔊 Audio coming soon
ਜਮ੍ਭਾਵੇਗਰੋਧਾਤ੍ ਕ੍ਸੁਤਿਵਦ੍ਰੋਗੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਘ੍ਨੀ ਹਿਤਾ| ਜਮ੍ਭਾ ਸਮੁਖਵਿਕਾਸੋ ਗਾਤ੍ਰਵਿਨਾਮਃ||੧੫||
Adhikarana aSrurodhajavyAdhayastatra parihAraSca (16) · Śloka 16
ਪੀਨਸਾਕ੍ਸਿਸ਼ਿਰੋਹਦ੍ਰੁਙ੍ਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਾਰੁਚਿਭ੍ਰਮਾਃ| ਸਗੁਲ੍ਮਾ ਬਾਸ੍ਪਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਮਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਾਃ ਕਥਾਃ||੧੬||
पीनसाक्षिशिरोहृद्रुङ्मन्यास्तम्भारुचिभ्रमाः| सगुल्मा बाष्पतस्तत्र स्वप्नो मद्यं प्रियाः कथाः||१६||
🔊 Audio coming soon
ਬਾਸ੍ਪਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰੁਣੋ ਵੇਗਰੋਧਾਤ੍ਪੀਨਸਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ| ਪੀਨਸੋ ਨਾਸਾਸ੍ਰਾਵਃ| ਅਕ੍ਸ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਰੁਜਯਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿਕਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ|| ੧੬||
Adhikarana vamernigrahajavyAdhayastatra cikitsA ca (17) · Śloka 17
ਵਿਸਰ੍ਪਕੋਠਕੁਸ੍ਠਾਕ੍ਸਿਕਣ੍ਡੂਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਜ੍ਵਰਾਃ| ਸਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਹਲ੍ਲਾਸਵ੍ਯਙ੍ਗਸ਼੍ਵਯਥਵੋ ਵਮੇਃ| ਗਣ੍ਡੂਸਧੂਮਾਨਾਹਾਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਦੁਦ੍ਵਮਃ| ਵ੍ਯਾਯਾਮਃ ਸ੍ਰੁਤਿਰਸ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਚਾਤ੍ਰ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਸਕ੍ਸਾਰਲਵਣਂ ਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗਾਰ੍ਥੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੭||
विसर्पकोठकुष्ठाक्षिकण्डूपाण्ड्वामयज्वराः| सकासश्वासहृल्लासव्यङ्गश्वयथवो वमेः| गण्डूषधूमानाहारं रूक्षं भुक्त्वा तदुद्वमः| व्यायामः स्रुतिरस्रस्य शस्तं चात्र विरेचनम्| सक्षारलवणं तैलमभ्यङ्गार्थे च शस्यते||१७||
🔊 Audio coming soon
ਵਮੇਃ ਛਰ੍ਦਿਸਃ ਵੇਗਧਾਰਣਾਦ੍ਵਿਸਰ੍ਪਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ| ਕੋਠਃ ਸ਼੍ਯਾਵਾਨਿ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ| ਤਤ੍ਰ ਗਣ੍ਡੂਸਾਦਿਕਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਰੂਕ੍ਸਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਉਦ੍ਵਮੇਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਕਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਏਤਾਵਤਾ ਹਿ ਪ੍ਰਾਣੋ ਵਾਯੁਃ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਂ ਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਕ੍ਸਾਰਲਵਣਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍|| ੧੭||
Adhikarana shukravegarodhajavyAdhayastatra cikitsA ca (18) · Śloka 18
ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਨ੍ਤਤ੍ਸ੍ਰਵਣਂ ਗੁਹ੍ਯਵੇਦਨਾਸ਼੍ਵਯਥੁਜ੍ਵਰਾਃ| ਹਦ੍ਵ੍ਯਥਾਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਾਙ੍ਗਭਙ੍ਗਵਰ੍ਧ੍ਮਾਸ਼੍ਮਸਣ੍ਡਤਾਃ| ਤਾਮ੍ਰਚੂਡਸੁਰਾਸ਼ਾਲਿਬਸ੍ਤ੍ਯਭ੍ਯਙ੍ਗਾਵਗਾਹਨਮ੍| ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰੈਃ ਸਿਦ੍ਧਮ੍ਭਜੇਤ੍ਕ੍ਸੀਰਂ ਪ੍ਰਿਯਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ| ਤਤ੍ਰ ਸੇਵੇਤ ....................................||੧੮||
शुक्रान्तत्स्रवणं गुह्यवेदनाश्वयथुज्वराः| हृद्व्यथामूत्रसङ्गाङ्गभङ्गवर्ध्माश्मषण्डताः| ताम्रचूडसुराशालिबस्त्यभ्यङ्गावगाहनम्| बस्तिशुद्धिकरैः सिद्धम्भजेत्क्षीरं प्रियाः स्त्रियः| तत्र सेवेत ....................................||१८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਕ੍ਰਵੇਗਰੋਧਾਤ੍ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਰਾਵਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ| ਸਣ੍ਡਤਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਗਮਨਾਸ਼ਕ੍ਤਤਾ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਤਾਮ੍ਰਚੂਡਾਦਿਕਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਤਾਮ੍ਰਚੂਡਃ ਕੁਕ੍ਕੁਟਃ| ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰੈਃ ਤ੍ਰਪੁਸਪ੍ਰਭਤਿਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਭਜੇਤ੍| ਪ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚ ਯੁਵਤੀਃ||੧੮||
Adhikarana vegarodhiShu cikitsAnarhAH (19) · Śloka 19
............................ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਦ੍ਵੇਗਧਾਰਿਣਮ੍| ਵਿਡ੍ਵਾਮਿਨਂ ਪਰਿਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਤਟ੍ਸ਼ੂਲਪੀਡਿਤਮ੍||੧੯||
............................सर्वं च वर्जयेद्वेगधारिणम्| विड्वामिनं परिक्लिष्टं क्षीणं तृट्शूलपीडितम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ਨ ਚ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਵੇਗਰੋਧਿਨਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਾਰ੍ਯਾ|| ੧੯||
Adhikarana vegodIraNadhAraNaM sarvarogahetuH (20) · Śloka 20
ਰੋਗਾਃ ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵੇਗੋਦੀਰਣਧਾਰਣੈਃ||੨੦||
रोगाः सर्वेऽपि जायन्ते वेगोदीरणधारणैः||२०||
🔊 Audio coming soon
ਵੇਗਧਾਰਣੇ ਦੋਸਾਨੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਉਦੀਰਣੇ ਰੋਗਾਨਾਹ - ਰੋਗਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਧਾਰਣਗ੍ਰਹਣਂ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮੁਦੀਰਣੇਨ ਸਰ੍ਵਰੋਗੋਤ੍ਪਤ੍ਤੇਃ| ਉਦੀਰਣੇਨਾਪਿ ਧਾਰਣੇ| ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਾਮੇਵ ਰੋਗਾਣਾਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਸਜ੍ਯਤੇ ਤਨ੍ਨਿਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਧਾਰਣਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਮ੍|| ੨੦||
Adhikarana vegodIraNadhAraNajanyarogeShu cikitsAsUtram (21) · Śloka 21
ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਸਾਧਨਂ ਤਤ੍ਰ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਯੇ ਤੁ ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ| ਤਤਸ਼੍ਚਾਨੇਕਧਾ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪਵਨੋ ਯਤ੍ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤਿ| ਅਨ੍ਨਪਾਨੌਸਧਂ ਤਸ੍ਯ ਯੁਞ੍ਜੀਤਾਤੋਨੁਲੋਮਨਮ੍||੨੧||
निर्दिष्टं साधनं तत्र भूयिष्ठं ये तु तान्प्रति| ततश्चानेकधा प्रायः पवनो यत्प्रकुप्यति| अन्नपानौषधं तस्य युञ्जीतातोऽनुलोमनम्||२१||
🔊 Audio coming soon
ਯਦਿ ਧਾਰਣੋਦੀਰਣਾਭ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵੇ ਰੋਗਾਃ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਅਤੋ ਵਾਤਾਦਿਰੋਧੇਨ ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਵਚਨਮਨਰ੍ਥਕਰਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਤਯੋਰ੍ਵੇਗਧਾਰਣੋਦੀਰਣਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਵੇਗਧਾਰਣਾਚ੍ਚਿਰਕਾਲਭਾਵਿਨਃ ਸਪ੍ਰਤ੍ਯਵਾਯਾ ਰੋਗਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਉਦੀਰਣਾਨ੍ਨ ਤਥਾ| ਤੇਨ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਯੇ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਸ੍ਮਾਦ੍ਵੇਗਧਾਰਣਾਦਿਤਰੇਭ੍ਯਃ ਪਵਨ ਏਵ ਕੁਪ੍ਯਤਿ ਯਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦਨੁਲੋਮਨਮਸ੍ਯ ਹਿਤਮ੍|| ੨੧||
Adhikarana malavishodhanArthamupadeshaH (22) · Śloka 22
ਪਾਯੁਮੇਹਨਮੁਸ੍ਕੇਸੁ ਸ਼ੂਲਂ ਸ਼ੋਸਾ ਹਦਿ ਵ੍ਯਥਾ| ਤੇਸੁ ਤੇਸੁ ਵਿਕਾਰੇਸੁ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਕ੍ਰਮਾਦਪਾਮਪਿ ਮਣੌ ਪਙ੍ਕੋਵਸ਼੍ਯਂ ਭਵਤ੍ਯਤਃ| ਉਤ੍ਤਿਸ੍ਠੇਤ ਯਥਾਕਾਲਂ ਮਲਾਨਾਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਪ੍ਰਤਿ||੨੨||
पायुमेहनमुष्केषु शूलं शोषा हृदि व्यथा| तेषु तेषु विकारेषु यथास्वं च चिकित्सितम्| क्रमादपामपि मणौ पङ्कोऽवश्यं भवत्यतः| उत्तिष्ठेत यथाकालं मलानां शोधनं प्रति||२२||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਸਂਵਾਹਨਰੋਗੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਕ੍ਸਣਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨੇਦਮਪ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ- ਕ੍ਰਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾ ਨਿਰ੍ਮਲੇਪਿ ਮਣਾਵਲਿਞ੍ਜਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਸ੍ਵਭਾਵਨਿਰ੍ਮਲਾਨਾਮਪ੍ਯਪਾਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਕਾਲਪਰਿਵਾਸਾਤ੍ ਪਙ੍ਕੋਵਸ਼੍ਯਂ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਤੁਚਰ੍ਯਾਯਾ ਅਨੁਸ੍ਠਾਤੁਰਪਿ ਦੇਹੇ ਦੋਸਸਞ੍ਚਯਃ; ਅਤੋ ਹੇਤੋਰ੍ਯਥਾਕਾਲਮੁਕ੍ਤਸ਼ੋਧਨਕਾਲਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਮਲਾਨਾਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸੇਵਾਰ੍ਥਮੁਤ੍ਤਿਸ੍ਠੇਤ ਚੇਸ੍ਟੇਤ|| ੨੨||
Adhikarana upekShitairmalaiH sambhAvyAH rogAH svasthasyApi saMshodhanam (23) · Śloka 23
ਚਯਕਾਸ੍ਠਾਮੁਪਾਰੁਹ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਤੇ ਹ੍ਯੁਪੇਕ੍ਸਿਤਾਃ| ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਸੁਚਿਰੇਣਾਪਿ ਭੇਸਜਦ੍ਵੇਸਿਣੋ ਗਦਾਨ੍| ਅਤਿਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਦਨਮੇਹਕੁਸ੍ਠਹਤੌਜਸਃ| ਸ੍ਰੋਤੋਰੋਧਾਕ੍ਸਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਵਯਥੁਪਾਣ੍ਡੁਤਾਃ| ਆਮੋਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਜਠਰਕਚ੍ਛ੍ਰਾਲਸਕਦਣ੍ਡਕਾਨ੍| ਤਪ੍ਤਿਪ੍ਰਮੀਲਕਾਤ੍ਵਸ੍ਯਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਭਗਨ੍ਦਰਾਨ੍| ਪ੍ਲੀਹਾਵਿਦ੍ਰਧਿਵੀਸਰ੍ਪਮਦਸਂਨ੍ਯਾਸਪੀਨਸਾਨ੍| ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਗਣ੍ਡਕਮਿਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤਨ੍ਦ੍ਰਾਦੁਃਸ੍ਵਪ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਕਣ੍ਠਾਮਯਾਨ੍ਮੂਰ੍ਧਰੁਜਂ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਂ ਬੁਦ੍ਧਿਨਿਦ੍ਰਯੋਃ| ਤੇਜੋਵਰ੍ਣਬਲਾਨਾਂ ਚ ਤਪ੍ਯਤੋ ਬਂਹਣੈਰਪਿ| ਉਚਿਤੈਰਪਿ ਚਾਹਾਰੈਰ੍ਯਸ੍ਮਾਦਸ੍ਯ ਵਹਨ੍ਤਿ ਨ| ਦੋਸੋਪਲਿਪ੍ਤਵਦਨਾ ਰਸਂ ਰਸਵਹਾਃ ਸਿਰਾਃ| ਵਮਨਾਦੀਨਤੋ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯੈਵ ਯਥਾਵਿਧਿ||੨੩||
चयकाष्ठामुपारुह्य कुर्वते ते ह्युपेक्षिताः| प्रायशः सुचिरेणापि भेषजद्वेषिणो गदान्| अतिस्थौल्याग्निसदनमेहकुष्ठहृतौजसः| स्रोतोरोधाक्षविभ्रंशश्वासश्वयथुपाण्डुताः| आमोरुस्तम्भजठरकृच्छ्रालसकदण्डकान्| तृप्तिप्रमीलकात्वस्यग्रहण्यर्शोभगन्दरान्| प्लीहाविद्रधिवीसर्पमदसंन्यासपीनसान्| च्छर्दिगण्डकृमिग्रन्थितन्द्रादुःस्वप्नदर्शनम्| कण्ठामयान्मूर्धरुजं प्रणाशं बुद्धिनिद्रयोः| तेजोवर्णबलानां च तृप्यतो बृंहणैरपि| उचितैरपि चाहारैर्यस्मादस्य वहन्ति न| दोषोपलिप्तवदना रसं रसवहाः सिराः| वमनादीनतो युञ्ज्यात्स्वस्थस्यैव यथाविधि||२३||
🔊 Audio coming soon
ਹਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਭੇਸਜਂ ਵਮਨਾਦਿ ਯੇ ਦ੍ਵਿਸਨ੍ਤਿ ਨ ਸੇਵਨ੍ਤੇ ਤੇਸਾਂ ਦੋਸਾਸ਼੍ਚ ਯਾਵਸ੍ਥਾਮੁਪਾਰੂਢਾ ਉਪੇਕ੍ਸਿਤਾਸ਼੍ਚ ਸੁਚਿਰੇਣਾਪਿ ਰੋਗਾਨ੍ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਮਤਿ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦੀਨ੍| ਹਤੌਜਃ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪੁਁਲ੍ਲਿਙ੍ਗਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਪਰ੍ਯਾਯਃ| `ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਮਭਿਨ੍ਯਾਸਂ ਤਂ ਬ੍ਰੂਯਾਚ੍ਚ ਹਤੌਜਸਮ੍' ਅਕ੍ਸਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਃ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਨਾਸ਼ਃ| ਅਲਸਕਦਣ੍ਡਕੌ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣੌ (ਸੂ੦ਅ੦੧੧)| ਤਪ੍ਤਿਃ ਅਭੁਕ੍ਤੇਪਿ ਭੁਕ੍ਤਾਭਿਮਾਨਿਤਾ| ਪ੍ਰਮੀਲਕਂ ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਮ੍| ਅਮ੍ਲਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਪਰਨਾਮੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ ; ਯਥਾ- ਪਚ੍ਯਮਾਨਂ ਵਿਦਾਹ੍ਯਨ੍ਨਂ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨ੍ ਕੋਪਯੇਦ੍ਯਦਾ| ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਕੋਪਯੇਦਾਸ਼ੁ ਕਫਸ੍ਥਾਨਾਨਿਲੇਰਿਤਮ੍||੧|| ਤਦਾ ਭਵਤਿ ਹਚ੍ਛੂਲਮੁਖਵੈਰਸ੍ਯਸਾਦਨਮ੍| ਲਵਣਂ ਤਿਕ੍ਤਮਮ੍ਲਂ ਚ ਸਤਤਂ ਚ੍ਛਰ੍ਦਯਤ੍ਯਪਿ||੨|| ਦਾਹੋਤਿਨਿਦ੍ਰਾ ਵਿਟ੍ਸਙ੍ਗੋ ਵੈਵਰ੍ਨ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮੇਵ ਚ | ਅਰੋਚਕੋ ਹ੍ਯੁਤ੍ਸੁਕਿਤਾ ਪ੍ਰਸੇਕਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਸ੍ਤਥਾ||੩|| ਸ੍ਯੁਰ੍ਯਤ੍ਰੈਨਾਤਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਮੀਲਕਮ੍| ਪਰ੍ਯਾਯਾਦਮ੍ਲਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਤਥਾ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸੂਚਿਕਾ||੪|| ਇਤਿ| ਉਚਿਤੈਃ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੈਰ੍ਬਂਹਣੈਰਪਿ ਚਾਹਾਰੈਃ ਤਪ੍ਤਿਂ ਯਾਤਸ੍ਤੇਜਸੋ ਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਬਲਸ੍ਯ ਚ ਨਾਸ਼ਃ| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਦੋਸੋਪਲਿਪ੍ਤਮੁਖਾ ਰਸਵਹਾਃ ਸਿਰਾ ਰਸਂ ਨ ਵਹਨ੍ਤਿ| ਤਦਰ੍ਥਂ ਵਮਨਾਦੀਨੁਪਕ੍ਰਮਾਨ੍ ਯੋਜਯੇਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯੈਵ| ਨ ਤੁ ਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ਤਰਤ੍ਵੇਨ||੨੩||
Adhikarana saMSodhanasyaiva prAdhAnyam---------------saMSodhanottaracikitsAkramaH (25) · Śloka 25
ਦੋਸਾਃ ਕਦਾਚਿਤ੍ਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਜਿਤਾ ਲਙ੍ਹ੍ਘਨਪਾਚਨੈਃ| ਯੇ ਤੁ ਸਂਸ਼ੋਧਨੈਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਨ ਤੇਸਾਂ ਪੁਨਰੁਦ੍ਭਵਃ||੨੪|| ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਯਥਾਯੋਗਮਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਰਸਯਨਾਨਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਵਸ੍ਯਯੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਕਾਲਵਿਤ੍||੨੫||
दोषाः कदाचित्कुप्यन्ति जिता लङ्ह्घनपाचनैः| ये तु संशोधनैः शुद्धा न तेषां पुनरुद्भवः||२४|| यथाक्रमं यथायोगमत ऊर्ध्वं प्रयोजयेत्| रसयनानि सिद्धानि वृष्ययोगांश्च कालवित्||२५||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਯਤ੍ ਸੁਬੋਧਮ੍||੨੫||
Adhikarana kShapite bRuMhaNakramaH (26) · Śloka 26
ਭੇਸਜਕ੍ਸਪਿਤੇ ਪਥ੍ਯਮਾਹਾਰੈਰ੍ਬਂਹਣਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਗੋਧੂਮਮਾਂਸਕ੍ਸੀਰਘਤਾਦਿਭਿਃ| ਹਦ੍ਯਦੀਪਨਭੈਸਜ੍ਯਸਂਯੋਗਾਦ੍ਰੁਚਿਪਕ੍ਤਿਦੈਃ| ਸਾਭ੍ਯਙ੍ਗੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਸ੍ਨਾਨਨਿਰੂਹਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਭਿਃ| ਤਥਾ ਸ ਲਭਤੇ ਸ਼ਰ੍ਮ ਸਰ੍ਵਪਾਵਕਪਾਟਵਮ੍| ਧੀਵਰ੍ਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵੈਮਲ੍ਯਂ ਵਸਤਾਂ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯਮਾਯੁਸਃ||੨੬||
भेषजक्षपिते पथ्यमाहारैर्बृंहणं क्रमात्| शालिषष्टिकगोधूममांसक्षीरघृतादिभिः| हृद्यदीपनभैषज्यसंयोगाद्रुचिपक्तिदैः| साभ्यङ्गोद्वर्तनस्नाननिरूहस्नेहबस्तिभिः| तथा स लभते शर्म सर्वपावकपाटवम्| धीवर्णेन्द्रियवैमल्यं वृषतां दैर्घ्यमायुषः||२६||
🔊 Audio coming soon
ਬਹੁਸੋ ਭੇਸਜਪ੍ਰਯੋਗਾਤ੍ਕ੍ਸਪਿਤੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ਆਹਾਰੈਰੇਵ ਬਂਹਣਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਪੁਸ੍ਟਿਕਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪਥ੍ਯਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਰਾਹਾਰੈਃ? ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਹਦ੍ਯੇਨ ਦੀਪਨੇਨ ਚੌਸਧੇਨ ਸਂਯੋਗਾਦ੍ਰੁਚਿਪ੍ਰਦੈਰਗ੍ਨਿਬਲਪ੍ਰਦੈਸ਼੍ਚ| ਸਰ੍ਵਪਾਵਕਾਨਾਂ ਜਾਠਰਸ੍ਯ (ਅਗ੍ਨੇਃ) ਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨੀਨਾਞ੍ਚ ਪਟੁਤ੍ਵਮ੍||੨੬||
Adhikarana Agantavo rogAH (27) · Śloka 27
ਯੇ ਭੂਤਵਿਸਵਾਯ੍ਵਗ੍ਨਿਕ੍ਸਤਭਙ੍ਗਾਦਿਸਮ੍ਭਵਾਃ| ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਭਯਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸ੍ਯੁਰਾਗਨ੍ਤਵੋ ਗਦਾਃ||੨੭||
ये भूतविषवाय्वग्निक्षतभङ्गादिसम्भवाः| कामक्रोधभयाद्याश्च ते स्युरागन्तवो गदाः||२७||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਜਰੋਗੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਪਰਿਹਾਰਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨਾਗਨ੍ਤਵੋ ਰੋਗਾਃ ਤਤ੍ਪਰਿਹਾਰਾਸ਼੍ਚੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ- ਯੇ ਭੂਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭੂਤਾਦਿਸਮ੍ਭਵਾ ਰੋਗਾ ਰਾਗਾਦਯਸ਼੍ਚਾਗਨ੍ਤਵੋ ਵ੍ਯਾਧਯਃ| ਆਗਨ੍ਤੁਤ੍ਵਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਮ੍||੨੭||
Adhikarana nijagantuvikArANAmanutpattyai utpannAnA~jca SAntaye vidhiH (28) · Śloka 28
ਤ੍ਯਾਗਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧਾਨਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਪਸ਼ਮਃ ਸ੍ਮਤਿਃ| ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਤ੍ਮਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਸਦ੍ਵਤ੍ਤਸ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਅਥਰ੍ਵਵਿਹਿਤਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਗ੍ਰਹਾਰ੍ਚਨਮ੍| ਭੂਤਾਦ੍ਯਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੋਪਾਯੋ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਸ਼੍ਚ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍| ਅਨੁਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯੈ ਸਮਾਸੇਨ ਵਿਧਿਰੇਸ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ| ਨਿਜਾਗਨ੍ਤੁਵਿਕਾਰਾਣਾਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ||੨੮||
त्यागः प्रज्ञापराधानामिन्द्रियोपशमः स्मृतिः| देशकालात्मविज्ञानं सद्वृत्तस्यानुवर्तनम्| अथर्वविहिता शान्तिः प्रतिकूलग्रहार्चनम्| भूताद्यस्पर्शनोपायो निर्दिष्टश्च पृथक् पृथक्| अनुत्पत्त्यै समासेन विधिरेष प्रदर्शितः| निजागन्तुविकाराणामुत्पन्नानां च शान्तये||२८||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸਾਮਾਗਨ੍ਤੂਨਾਮਨੁਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯੈ ਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧਤ੍ਯਾਗਾਦਿਃ| ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧਃ ਦਿਨਚਰ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਵਿਧ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਃ| ਦੇਸ਼ਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੇਨ ਵਿਸਯਸ੍ਥਂ ਮਨਃ ਸ੍ਪਸ੍ਟਤਾਂ ਯਾਤਿ| ਏਵਮਭਿਜਨੋਹਮ੍|ਤਤ੍ਰ ਚੇਦਮੁਚਿਤਮਿਦਮਨੁਚਿਤਮ੍| ਏਵਮਹਮਰ੍ਥਵਾਨੇਵਮਹਂ ਸ਼ੂਰਃ| ਇਦਮਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਸ਼ੇ ਕਾਲੇ ਚੋਚਿਤਮਿਦਂ ਨੇਤਿ ਬਹੁਵਿਧਂ ਪਰਿਕਲ੍ਪਨਂ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਤ੍ਮਵਿਜ੍ਞਾਨਮ੍| ਭੂਤਗ੍ਰਹਾਦੀਨਾਮਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੇ ਯ ਉਪਾਯੋ ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਃ| ਤਥਾ ਚ ਤੇਸੁ ਭੂਤੇਸੁ ਕੇਚਿਤ੍ਸ੍ਪਸ਼ਨ੍ਤੋਧਿਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤਿ| ਕੇਚਿਜ੍ਜਿਘਕ੍ਸਨ੍ਤੇ| ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮਿਤਿ| ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਰੋਗੋਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਭਾਵਾਯ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਚ ਰੋਗਾਣਾਂ ਨਾਸ਼ਾਯ ਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ(ਉ੦ਅ੦-੭-੧੦)||੨੮||
Adhikarana doShANAM SodhanakAlaH (29) · Śloka 29
ਸ਼ੀਤੋਦ੍ਭਵਂ ਦੋਸਚਯਂ ਵਸਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੋਧਯਨ੍ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਜਮਭ੍ਰਕਾਲੇ| ਘਨਾਤ੍ਯਯੇ ਵਾਰ੍ਸਿਕਮਾਸ਼ੁ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤੁ ਰੋਗਾਨਤੁਜਾਨ੍ਨ ਜਾਤੁ||੨੯||
शीतोद्भवं दोषचयं वसन्ते विशोधयन् ग्रीष्मजमभ्रकाले| घनात्यये वार्षिकमाशु सम्यक् प्राप्नोतु रोगानृतुजान्न जातु||२९||
🔊 Audio coming soon
ਦੋਸਾਣਾਂ ਹਿ ਸ਼ੋਧਨਮੁਕ੍ਤਮ੍, ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਕਾਲ ਉਚ੍ਯਤੇ- ਸ਼ੀਤੋਦ੍ਭਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਤਿ ਸਾਧਾਰਣੇਸੁ ਕਾਲੇਸੁ ਦੋਸਾਨਤਿਵਾਹਯਨ੍ ਤੁਜਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ਨ ਕਦਾਚਿਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਅਤਿਸ਼ੀਤਾਦਿਕਾਲੇਸੁ ਅਯੋਗਾਦਿਸ਼ਙ੍ਕਾ||੨੯||
Adhikarana jitendriyaM nAnupatanti rogAH (5) · Śloka 5
ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਸਂਵਰ੍ਧਕਂ ਵਤ੍ਤਮ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਿਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਸੇਵੀ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯਕਾਰੀ ਵਿਸਯੇਸ੍ਵਸਕ੍ਤਃ| ਦਾਤਾ ਸਮਃ ਸਤ੍ਯਪਰਃ ਕ੍ਸਮਾਵਾਨ੍ ਆਪ੍ਤੋਪਸੇਵੀ ਚ ਭਵਤ੍ਯਰੋਗਃ| ਅਰ੍ਥੇਸ੍ਵਲਭ੍ਯੇਸ੍ਵਕਤਪ੍ਰਯਤ੍ਨਂ ਕਤਾਦਰਂ ਨਿਤ੍ਯਮੁਪਾਯਵਤ੍ਸੁ| ਤਤ੍ਕਾਲਯੁਕ੍ਤਂ ਯਦਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਦੈਵਮ੍| ਕਾਲੋਨੁਕੂਲੋ ਵਿਸਯਾ ਮਨੋਜ੍ਞਾ ਧਰ੍ਮ੍ਯਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਕਰ੍ਮ ਸੁਖਾਨੁਬਨ੍ਧਿ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਧੇਯਂ ਵਿਸ਼ਦਾ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਭਵਨ੍ਤਿ ਧੀਰਸ੍ਯ ਸਦਾ ਸੁਖਾਯ||੩੦|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਹ੍ਮਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਰੋਗਾਨੁਤ੍ਪਾਦਨੀਯੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੫||
स्वास्थ्यसंवर्धकं वृत्तम् नित्यं हिताहारविहारसेवी समीक्ष्यकारी विषयेष्वसक्तः| दाता समः सत्यपरः क्षमावान् आप्तोपसेवी च भवत्यरोगः| अर्थेष्वलभ्येष्वकृतप्रयत्नं कृतादरं नित्यमुपायवत्सु| तत्कालयुक्तं यदि नास्ति दैवम्| कालोऽनुकूलो विषया मनोज्ञा धर्म्याः क्रियाः कर्म सुखानुबन्धि| सत्त्वं विधेयं विशदा च बुद्धिः भवन्ति धीरस्य सदा सुखाय||३०|| इति वैद्यपतिसिह्मगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने रोगानुत्पादनीयो नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਿਤਾਹਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਤਥਾ ਯਃ ਪੁਰੁਸਾਰ੍ਥੇਸ੍ਵਲਭ੍ਯੇਸ੍ਵਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨ ਲਾਭੇਸੁ ਵਸ੍ਤੁਸ੍ਵਨਾਰਬ੍ਧਯਤ੍ਨਃ ਉਪਾਯਵਤ੍ਸੁ ਸ਼ਕ੍ਯਮਾਨੇਸੁ ਕਤਪ੍ਰਯਤ੍ਨਃ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਤਂ ਰੋਗਾ ਨਾਨੁਪਤਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਕਾਲਯੁਕ੍ਤਾਦ੍ਵਿਨਾ ਦੈVਵਾਤ੍| ਦੈਵੇ ਪੂਰ੍ਵਕਤੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਦੁਸ੍ਟੇ ਤਤ੍ਕਾਲਂ ਫਲਵਤ੍ਯਵਸ਼੍ਯਮੇਵ ਰੋਗੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ| ਕਾਲੋਨੁਕੂਲਃ ਹੀਨਾਤਿਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗਵਰ੍ਜਿਤਃ ਅਰ੍ਥਲਾਭਾਦਿਫਲਪ੍ਰਦਸ਼੍ਚ| ਵਿਸਯਾਃ ਸ਼੍ਬ੍ਦਾਦਯਃ ਮਨੋਜ੍ਞਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਃ| ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਧਾਨਾਃ| ਕਰ੍ਮ ਚੋਭਯਲੋਕਸੁਖਾਨੁਬਨ੍ਧਿ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮਨਃ| ਵਿਧੇਯਮਪਰਵਸ਼ਮ੍| ਵਿਸ਼ਦਾ ਨਿਰ੍ਮਲਾ ਬੁਦ੍ਧਿਃ| ਏਤਾਨਿ ਧੈਰ੍ਯਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਖਾਯ ਕਲ੍ਪਨ੍ਤੇ||੩੦|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੫||