Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤ ਤੁਚਰ੍ਯਾਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथात ऋतुचर्यां नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਇਹ ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕਤਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧ੍ਯਾਯੇ ਤੁਸਾਧਾਰਣ੍ਯੇਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਅਤਃ ਤੁਵਿਸ਼ੇਸਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍|| ੧||
Adhikarana kAlalakShaNam (2) · Śloka 2
ਕਾਲੋ ਹਿ ਨਾਮ ਭਗਵਾਨਨਾਦਿਨਿਧਨੋ ਯਥੋਪਚਿਤਕਰ੍ਮਾਨੁਸਾਰੀ ਯਦਨੁਰੋਧਾਦਾਦਿਤ੍ਯਾਦਯਃ ਖਾਦਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭੂਤਵਿਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤਥਾ ਤਥਾ ਵਿਪਰਿਣਮਨ੍ਤੋ ਜਨ੍ਮਵਤਾਂ ਜਨ੍ਮਮਰਣਸ੍ਯਰ੍ਤੁਰਸਵੀਰ੍ਯਦੋਸਦੇਹਬਲਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਮ੍ਪਦਾਞ੍ਚ ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ||੨||
कालो हि नाम भगवाननादिनिधनो यथोपचितकर्मानुसारी यदनुरोधादादित्यादयः खादयश्च महाभूतविशेषास्तथा तथा विपरिणमन्तो जन्मवतां जन्ममरणस्यर्तुरसवीर्यदोषदेहबलव्यापत्सम्पदाञ्च कारणत्वं प्रत्ययतां प्रतिपद्यन्ते||२||
🔊 Audio coming soon
ਤੁਃ ਕਾਲਵਿਭਾਗਃ, ਅਤ ਉਚ੍ਯਤੇ- ਕਾਲੋ ਹੀਤਿ| ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਆਦਿਨਿਧਨੇ ਪ੍ਰਾਰਮ੍ਭਪਰਿਸਮਾਪ੍ਤੀ ਚ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾਵਿਧਃ| ਯਥੋਪਚਿਤਕਰ੍ਮਾਨੁਸਾਰੀ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਚ ਪੂਰ੍ਵਦੇਹੋਪਚਿਤਕਰ੍ਮਾਨੁਗੁਣ੍ਯੇਨਾਨੁਸਰਤੀਤਿ| ਉਪਚਿਤਕਰ੍ਮਾਨੁਗੁਣ੍ਯੇਨ ਕਰ੍ਮਫਲੇਸੁ ਨਿਮਿਤ੍ਤਕਾਰਣਤਾਂ ਯਾਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਦਨੁਰੋਧੇਨ ਯਸ੍ਯ ਕਾਲਸ੍ਯਾਨੁਰੋਧੇਨ ਨਿਰ੍ਵਾਹੇਣਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਯਃ ਆਕਾਸ਼ਾਦਯਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਹਾਭੂਤਵਿਸ਼ੇਸਾਃ, ਤਥਾ-ਤਥਾ ਨਾਨਾਵਿਧੈਃ ਪ੍ਰਮਾਣਜਾਤਿਸਂਸ੍ਥਾਨਵਰ੍ਣਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੈਃ, ਪਰਿਣਮਨ੍ਤੋ ਜਨ੍ਮਵਤਾਮ੍ਭੂਤਾਨਾਂ ਜਨ੍ਮਨੋ ਮਰਣਸ੍ਯ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਤਾਂ ਕਾਰਣਤਾਂ, ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਅਙ੍ਗੀਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਏਕੇਨਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗ੍ਰਹਨਕ੍ਸਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍, ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨਾਨਲਪਵਨਾਦੀਨਾਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਤਥਾ ਤੂਨਾਂ ਰਸਾਦੀਨਾਞ੍ਚ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਪਦਃ ਸਮ੍ਪਦਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਾਦਯਃ ਪਰਿਣਮਨ੍ਤੋ ਯਦਨੁਰੋਧਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਾਹਾਤ੍, ਕਾਰਣਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ ਕਾਲਃ| ਤਥਾਹਿ ਤ ਏਵਾਦਿਤ੍ਯਾਦਯਃ ਪ੍ਰਤਾਪਾਦਿਪਰਿਤ੍ਯਾਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਦਿਨਾ ਤੁਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਃ ਕਾਲਾਨੁਰੋਧੇਨ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ| ਕਾਲਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਕੇਨਚਿਤ੍ਪਰਿਣਾਮੇਨ ਕਾਲਕਤ ਏਵ| ਏਤੇਨ ਕਾਲਸਦ੍ਭਾਵੇ ਪ੍ਰਮਾਣਮਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਤੋ ਯੋਯਂ ਜਗਤ੍ਕਾਰਣਾਭਿਮਤੇਸ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਖਾਦਿਸੁ ਸਦੈਵ ਪਰਿਨਿਸ੍ਠਤਾਤ੍ਮਸ੍ਵਤਿਸ਼ਯੇਨ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਭਾਵਸ੍ਯਾਵਿਰ੍ਭਾਵੋ, ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਤਿਰੋਭਾਵੋ ਨ ਚ ਤੇਸਾਮੇਵਾਦਿਤ੍ਯਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਥਾਭਾਵਃ| ਤਤ੍ਰਾਵਸ਼੍ਯਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਰੇਣ ਭਵਿਤਵ੍ਯਮ੍| ਏਵਮਨ੍ਯਥਾਨੁਪਪਤ੍ਤ੍ਯਾ ਯਤ੍ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਰਮਿਤਿ ਸ ਕਾਲਃ ਇਤਿ|| ੨||
Adhikarana kAlasya dvAdashabhedAH (3) · Śloka 3
ਸ ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਸ੍ਠਾਕਲਾਨਾਡਿਕਾਮੁਹੂਰ੍ਤਯਾਮਾਹੋਰਾਤ੍ਰਪਕ੍ਸਮਾਸਰ੍ਤ੍ਵਯਨਵਰ੍ਸਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਧਾ ਵਿਭਜ੍ਯਤੇ||੩||
स मात्राकाष्ठाकलानाडिकामुहूर्तयामाहोरात्रपक्षमासर्त्वयनवर्षभेदेन द्वादशधा विभज्यते||३||
🔊 Audio coming soon
ਸ ਚ ਕਾਲੋ ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਰ੍ਭਿਰ੍ਭੇਦੈਃ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਃ ਤਨ੍ਤ੍ਰਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਵਿਭਜ੍ਯਤੇ|| ੩||
Adhikarana mAtrAdInAM lakShaNAni (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰਾਕ੍ਸਿਨਿਮੇਸੋ ਮਾਤ੍ਰਾ| ਤਾਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਕਾਸ੍ਠਾ| ਤਾਃ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਕਲਾ| ਤਾਃ ਸਦਸ਼ਭਾਗਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਨਾਡਿਕਾ| ਨਾਡਿਕਾਦ੍ਵਯਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਸ਼੍ਚ| ਤੇ ਤੁਲ੍ਯਰਾਤ੍ਰਿਨ੍ਦਿਵੇ ਰਾਸ਼ਿਭਾਗੇ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਾਦੋਨੋ ਯਾਮਃ| ਤੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚ| ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਹੋਰਾਤ੍ਰਾਃ ਪਕ੍ਸਃ| ਪਕ੍ਸਦ੍ਵਯਂ ਮਾਸਃ| ਸ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਨ੍ਤਃ| ਤੈਰ੍ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍ਸਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਵਿਸਙ੍ਖ੍ਯੈਃ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਧੇਮਨ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ਿਰਵਸਨ੍ਤਗ੍ਰੀਸ੍ਮਵਰ੍ਸਾਸ਼ਰਦਾਖ੍ਯਾਃ ਸਡਤਵੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤੇਸੁ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਦਯਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਰਵੇਰੁਦਗਯਨਮਾਦਾਨਞ੍ਚ| ਸ਼ੇਸਾ ਦਕ੍ਸਿਣਾਯਨਂ ਵਿਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ| ਤਾਵਾਦਾਨਵਿਸਰ੍ਗੌ ਵਰ੍ਸਮ੍||੪||
तत्राक्षिनिमेषो मात्रा| ताः पञ्चदश काष्ठा| ताः त्रिंशत् कला| ताः सदशभागा विंशतिर्नाडिका| नाडिकाद्वयं मुहूर्तश्च| ते तुल्यरात्रिन्दिवे राशिभागे चत्वारः पादोनो यामः| तैश्चतुर्भिः अहोरात्रिश्च| पञ्चदशाहोरात्राः पक्षः| पक्षद्वयं मासः| स शुक्लान्तः| तैर्मार्गशीर्षादिभिर्द्विसङ्ख्यैः क्रमाद्धेमन्तशिशिरवसन्तग्रीष्मवर्षाशरदाख्याः षडृतवो भवन्ति| तेषु शिशिरादयस्त्रयो रवेरुदगयनमादानञ्च| शेषा दक्षिणायनं विसर्गश्च| तावादानविसर्गौ वर्षम्||४||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਬੋਧਮ੍| ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਕਲਾਃ ਕਲਾਯਾ ਦਸ਼ਭਾਗਸਹਿਤਾਃ ਨਾਡਿਕਾ| ਨਾਡਿਕਾਦ੍ਵਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਚ੍ਯਤੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤਃ| ਤੇ ਚ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਮੁਹੂਰ੍ਤਚਤੁਰ੍ਭਾਗੇਨ ਹੀਨਾਃ ਯਾਮਃ| ਯਤ੍ਰ ਰਾਤ੍ਰੇਰ੍ਦਿਵ(ਸ)ਸ੍ਯ ਚ ਸਾਮ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰੈਵਮ੍| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਵਦ੍ਧਹਾਨੀ ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯੋਹ੍ਯੇ| ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍ਸਾਦਿਮਾਸਦ੍ਵਯਕ੍ਰਮੇਣ ਹੇਮਨ੍ਤਾਦ੍ਯਾਖ੍ਯਾਃ ਸਡ੍ ਤਵੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤੇਸੁ ਸਡਤੁਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਤ੍ਰਯਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਵਸਨ੍ਤਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾ ਰਵੇਸ੍ਤਿਗ੍ਮਾਂਸ਼ੋਰੁਦਗਯਨਮੁਦੀਚੀਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਮਾਦਾਨਞ੍ਚ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ| ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਰਵੇਰ੍ਦਕ੍ਸਿਣਾਯਨਂ ਵਿਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚੋਤ੍ਯਤੇ| ਤੌ ਵਰ੍ਸਮ੍|
Adhikarana AdAnakAlaH (5) · Śloka 5
ਤਯੋਰਾਦਾਮਾਗ੍ਨੇਯਮ੍| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਖਲੁ ਕਾਲਸ੍ਵਭਾਵਮਾਰ੍ਗਪਰਿਗਹੀਤੋਤ੍ਯਰ੍ਥੋਸ੍ਣਾਗਭਸ੍ਤਿਜਾਲਮਣ੍ਡਲੋਰ੍ਕਃ ਤਤ੍ਸਮ੍ਪਰ੍ਕਾਦ੍ਵਾਯਵਸ਼੍ਚ ਤੀਵ੍ਰਰੂਕ੍ਸਾਃ ਸੋਮਜਂ ਗੁਣਮੁਪਸ਼ੋਸਯਨ੍ਤੋ ਜਗਤਃ ਸ੍ਨੇਹਮਾਦਦਾਨਾ ਤੁਕ੍ਰਮੇਣੋਪਜਨਿਤਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾ ਰੂਕ੍ਸਾਨ੍ ਰਸਾਂਸ੍ਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਕਟੁਕਾਨਭਿਪ੍ਰਬਲਯਨ੍ਤੋ ਨਣਾਂ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮਾਵਹਨ੍ਤਿ||੫||
तयोरादामाग्नेयम्| तस्मिन् खलु कालस्वभावमार्गपरिगृहीतोऽत्यर्थोष्णागभस्तिजालमण्डलोऽर्कः तत्सम्पर्काद्वायवश्च तीव्ररूक्षाः सोमजं गुणमुपशोषयन्तो जगतः स्नेहमाददाना ऋतुक्रमेणोपजनितरौक्ष्या रूक्षान् रसांस्तिक्तकषायकटुकानभिप्रबलयन्तो नृणां दौर्बल्यमावहन्ति||५||
🔊 Audio coming soon
ਤਯੋਸ਼੍ਚਾਦਾਨਵਿਸਰ੍ਗਯੋਰਾਦਾਨਮਾਦ੍ਨੇਯਮ੍| ਤਦਾ ਹਿ ਭਾਵਾਰਮ੍ਭਕਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਰ੍ਬਲਮਵਸ਼੍ਯਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਦਿ ਆਦਾਨਕਾਲਸ੍ਵਭਾਵੇਨੋਤ੍ਤਰਮਾਰ੍ਗਗਮਨੇਨ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਸ੍ਣਕਿਰਣਸਮੂਹਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਣ੍ਡਲੋ ਭਗਵਾਨਂਸ਼ੁਮਾਲੀ ਤਤ੍ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਚ ਵਾਯਵੋਤ੍ਯਨ੍ਤਰੂਕ੍ਸਾਃ ਸੋਮਜਂ ਗੁਣਮਬ੍ਭਾਗਮੁਪਸ਼ੋਸਯਨ੍ਤੋ ਜਗਤਃ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਸ੍ਯ, ਤੁਕ੍ਰਮੇਣ ਦਿਨਾਨੁਦਿਨਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਗਹ੍ਣਾਨਾ ਦਤ੍ਤਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਅਤਿਰੌਕ੍ਸ੍ਯੇਣ ਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਕਟੁਕਾਨ੍ ਰਸਾਨਭਿਵਰ੍ਧਯਨ੍ਤੋ ਨਣਾਂ ਮਨੁਸ੍ਯਜਾਤੀਨਾਂ, ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਹੀਨਬਲਤਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ|| ੫||
Adhikarana visargakAlaH (6) · Śloka 6
ਵਿਸਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਸੌਮ੍ਯਃ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ ਕਾਲਮਾਰ੍ਗਮੇਘਵਾਤਵਰ੍ਸਾਭਿਹਤਪ੍ਰਭਾਵੇ ਦਕ੍ਸਿਣਾਯਨਗੇਰ੍ਕੇ ਸ਼ਸ਼ਿਨਿ ਚਾਵ੍ਯਾਹਤਬਲੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਭਿਰ੍ਭਾਭਿਃ ਸ਼ਸ਼੍ਵਦਾਪ੍ਯਾਯਮਾਨੇ ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸਲਿਲਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਸਨ੍ਤਾਪੇ ਜਗਤ੍ਯਰੂਕ੍ਸਾਃ ਰਸਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇਮ੍ਲਲਵਣਮਧੁਰਾ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਬਲਂ ਚੋਪਚੀਯਤੇ ਨਣਾਮਿਤਿ||੬||
विसर्गस्तु सौम्यः| तस्मिन्नपि कालमार्गमेघवातवर्षाभिहतप्रभावे दक्षिणायनगेऽर्के शशिनि चाव्याहतबले शिशिराभिर्भाभिः शश्वदाप्यायमाने माहेन्द्रसलिलप्रशान्तसन्तापे जगत्यरूक्षाः रसाः प्रवर्धन्तेऽम्ललवणमधुरा यथाक्रमं बलं चोपचीयते नृणामिति||६||
🔊 Audio coming soon
ਏਤਾਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸਰ੍ਗਸ੍ਯ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੬||
Adhikarana RutusharIrabalasvarUpam (7) · Śloka 7
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਚਾਗ੍ਰ੍ਯਂ ਵਿਸਰ੍ਗਾਦਾਨਯੋਰ੍ਬਲਮ੍| ਸ਼ਰਦ੍ਵਸਨ੍ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਂ ਹੀਨਂ ਵਰ੍ਸਾਨਿਦਾਘਯੋਃ||੭||
भवति चात्र- हेमन्ते शिशिरे चाग्र्यं विसर्गादानयोर्बलम्| शरद्वसन्तयोर्मध्यं हीनं वर्षानिदाघयोः||७||
🔊 Audio coming soon
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤਿ ਪਦ੍ਯਾਰਮ੍ਭੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰਰੀਤਿਃ| ਵਿਸਰ੍ਗਾਦਾਨਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਚ ਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਬਲਾਧਿਕਤਾ ਭਵਤਿ| ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਵਿਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਪਰਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਧਿਰੋਹਾਤ੍| ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਤ੍ਵਾਦਾਨੇਨਾਵ੍ਯਾਪ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ਼ਰਦ੍ਵਸਨ੍ਤਯੋਰਾਦਾਨਵਿਸਰ੍ਗਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਵਾਨ੍ਮਧ੍ਯਬਲਤਾ| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਆਦਾਨਸ੍ਯ ਪਰਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਧਿਰੋਹਾਤ੍, ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਚ ਵਿਸਰ੍ਗੇਣਾਵ੍ਯਾਪ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ਧੀਨਬਲਤ੍ਵਮ੍|| ੭||
Adhikarana hemantartulakShaNam (8) · Śloka 8
ਧੂਮਧੂਮ੍ਰਾ ਰਜੋਮਨ੍ਦਾਸ੍ਤੁਸਾਰਾਵਿਲਮਣ੍ਡਲਾਃ| ਦਿਗਾਦਿਤ੍ਯਾ ਮਰੁਚ੍ਛੈਤ੍ਯਾਦੁਤ੍ਤਰੋ ਰੋਮਹਰ੍ਸਣਃ| ਲੋਧ੍ਰਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਪੁਨ੍ਨਾਗਲਵਲ੍ਯਃ ਕੁਸੁਮੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾਃ| ਦਪ੍ਤਾ ਗਜਾਜਮਹਿਸਵਾਜਿਵਾਯਸਸੂਕਰਾਃ| ਹਿਮਾਨੀਪਟਲਚ੍ਛਨ੍ਨਾਃ ਲੀਨਮੀਨਵਿਹਙ੍ਗਮਾਃ| ਨਦ੍ਯਃ ਸਵਾਸ੍ਪਾਃ ਸੋਸ੍ਮਾਣਃ ਕੂਪਾਪਸ਼੍ਚ ਹਿਮਾਗਮੇ||੮||
धूमधूम्रा रजोमन्दास्तुषाराविलमण्डलाः| दिगादित्या मरुच्छैत्यादुत्तरो रोमहर्षणः| लोध्रप्रियङ्गुपुन्नागलवल्यः कुसुमोज्ज्वलाः| दृप्ता गजाजमहिषवाजिवायससूकराः| हिमानीपटलच्छन्नाः लीनमीनविहङ्गमाः| नद्यः सवाष्पाः सोष्माणः कूपापश्च हिमागमे||८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਹੇਮਨ੍ਤਵਿਧੇਰਤਿਦੇਸ਼ਾਯ ਲਾਘਵਵਿਕਲ੍ਪਾਤ੍ ਆਦਾਨਕ੍ਰਮਭਙ੍ਗੇਨਾਦੌ ਹੇਮਨ੍ਤ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਹਿ ਤੁਃ ਮਾਸਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਰਾਸ਼ਿਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਮਾਸਸ੍ਵਰੂਪਂ ਦ੍ਵਿਸਙ੍ਖ੍ਯੈਰ੍ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍ਸਾਦਿਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਰਾਸ਼ਿਸ੍ਵਰੂਪਂ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਯਥਾ ਧਨੁਧਰ੍ਮਕਰੌ ਹੇਮਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਧੂਮਧੂਮ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ੍ਵਰੂਪਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ- ਪ੍ਰਯੋਜਨਞ੍ਚ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤੁਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣੋਕ੍ਤੇਰ੍ਹੀਨਯੋਗਾਦਿਚਤੁਸ੍ਟਯਜਂ ਯਜ੍ਜ੍ਞਾਨਮ੍| ਧੂਮਵਤ੍ ਧੂਮ੍ਰੇਣ ਮਲਿਨੇਨ ਮਨ੍ਦਾਃ ਅਪਟਵਃ ਦਿਸ਼ਃ ਆਦਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ ਤੁਸਾਰੇਣਾਵਿਲਾਨਿ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਯਾਸਾਂ ਤਾ ਦਿਸ਼ਸ੍ਤਥੋਕ੍ਤਾਃ, ਆਦਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤੁਸਾਰਵਿਲਮਣ੍ਡਲਃ| ਉਤ੍ਤਰ ਉਤ੍ਤਰੀਯੋ ਵਾਯੁਃ ਸ਼ੈਤ੍ਯੇਨ ਰੋਮਹਰ੍ਸਣਃ| ਲਿਧ੍ਰਾਦਯਸ਼੍ਚ ਤਦਾ ਕੁਸੁਮੈਃ ਉਜ੍ਜ੍ਵਲਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਗਜਾਦਯਸ਼੍ਚ ਦਪ੍ਤਾਃ ਸਦਰ੍ਪਾਃ| ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਹਿਮਾਨੀਪਟਲੇਨ ਚ੍ਛਾਨ੍ਨਾਃ ਸ੍ਥਗਿਤਾਃ, ਮੀਨਾਃ ਵਿਹਙ੍ਗਮਾਸ਼੍ਚ ਦੀਨਾਃ ਨਿਃਸਞ੍ਚਾਰਾਃ ਯਾਸੁ ਤਾਸ੍ਤਥੋਕ੍ਤਾਃ ਤਥਾ ਸਵਾਸ੍ਪਾਃ| ਤਥਾ ਕੂਪਾਪਃ ਸੋਸ੍ਮਾਣੋ ਭਵਨ੍ਤਿ|| ੮||
Adhikarana hemante caryA (9) · Śloka 9
ਦੇਹੋਸ੍ਮਾਣੋ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤੋਥ ਸ਼ੀਤੇ ਸ਼ੀਤਾਨਿਲਾਹਤਾ| ਜਠਰੇ ਪਿਣ੍ਡ੍ਤੋਸ੍ਮਾਣਂ ਪ੍ਰਬਲਂ ਕੁਰ੍ਵਤੇਨਲਮ੍| ਵਿਸਰ੍ਗੇ ਬਲਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਯਃ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦਿਗੁਰੁਕ੍ਸਮਮ੍| ਬਂਹਣਾਨ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਯੋਜਯੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯੁਕ੍ਤਯੇ| ਅਨਿਨ੍ਧਨੋਨ੍ਯਥਾ ਸੀਦੇਦਤ੍ਯੁਦੀਰ੍ਣਤਯਾਥਵਾ| ਧਾਤੂਨਪਿ ਪਚੇਦਸ੍ਯ ਤਤਸ੍ਤੇਸਾਂ ਕ੍ਸਯਾਨ੍ਮਰੁਤ੍| ਤੇਜਃ ਸਹਚਰਃ ਕੁਪ੍ਯੇਚ੍ਛੀਤਃ ਸ਼ੀਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੯||
देहोष्माणो विशन्तोऽथ शीते शीतानिलाहता| जठरे पिण्ड्तोष्माणं प्रबलं कुर्वतेऽनलम्| विसर्गे बलिनां प्रायः स्वभावादिगुरुक्षमम्| बृंहणान्यन्नपानानि योजयेत्तस्य युक्तये| अनिन्धनोऽन्यथा सीदेदत्युदीर्णतयाऽथवा| धातूनपि पचेदस्य ततस्तेषां क्षयान्मरुत्| तेजः सहचरः कुप्येच्छीतः शीते विशेषतः||९||
🔊 Audio coming soon
ਤਥਾ ਸ਼ੀਤੇ ਕਾਲੇ ਹੇਮਨ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ਿਰਯੋਃ, ਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਦੇਹੋਸ੍ਮਾਣਃ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦਿਗੁਰੁਕ੍ਸਮਂ ਪ੍ਰਬਲਮਨਲਂ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਾਮ੍? ਵਿਸਰ੍ਗਤ੍ਵਾਦ੍ਬਲਵਤਾਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾ ਦੇਹੋਸ੍ਮਾਣਃ? ਬਹਿਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇਨ ਬਲਵਤਾ ਚ ਸ਼ੀਤੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਆਹਤਾ ਪੁਨਰਨ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮਗ੍ਨਿਮ੍? ਪਿਣ੍ਡਿਤੋਸ੍ਮਾਣਂ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟੈਰ੍ਦੇਹੋਸ੍ਮਭਿਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰੀਭੂਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਵਭਾਵਾਦਿਗੁਰੁਕ੍ਸਮਂ ਤਜ੍ਜਰਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੍ਵਭਾਵਗੁਰੁਃ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪੇਣੈਵ ਗੁਰੁਃ, ਯਥਾ ਮਾਸਾਦਿ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨ ਮਾਤ੍ਰਾਸਂਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰਪਰਿਣਾਮਾਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਰ੍ਯੁਕ੍ਤਯੇ ਸਮਵਾਹਨਾਯ ਬਂਹਣਾਨ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਨ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਤੋ ਬਾਹ੍ਯਾਗ੍ਨਿਰਿਵ ਨਿਰਿਨ੍ਧਨਃ ਸੀਦੇਤ੍ ਨਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍| ਅਤ੍ਯੁਦੀਰ੍ਣਤਯਾ ਵਾ ਧਾਤੂਨਪਿ ਪਚੇਤ੍| ਤੇਸਾਂ ਧਾਤੂਨਾਂ ਕ੍ਸਯਾਨ੍ਮਰੁਦ੍ਵਾਯੁਸ੍ਤੇਜੋਮਿਸ਼੍ਰਿਤਃ ਕੁਪ੍ਯੇਤ੍|| ੯||
Adhikarana hemantacaryA (10) · Śloka 10
ਅਤੋ ਹਿਮੇ ਭਜੇਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਾਨ੍ਰਸਾਨ੍| ਬਿਲੇਸ਼ਯੌਦਕਾਨੂਪ੍ਰਸਹਾਨਾਂ ਭਤਾਨਿ ਚ| ਮਾਂਸਾਨਿ ਗੁਡਪਿਸ੍ਟੋਤ੍ਥਮਦ੍ਯਾਨ੍ਯਭਿਨਵਾਨਿ ਚ| ਮਾਸੇਕ੍ਸੁਕ੍ਸੀਰਵਿਕਤਿਵਸਾਤੈਲਨਵੌਦਨਾਨ੍| ਵ੍ਯਾਯਾਮੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਵੇਦਧੂਮਾਞ੍ਜਨਾਤਪਾਨ੍| ਸੁਖੋਦਕਂ ਸ਼ੌਚਵਿਧੌ ਭੂਮਿਗਰ੍ਭਗਹਾਣਿ ਚ| ਸਾਙ੍ਗਾਰਯਾਨਾਂ ਸ਼ਯ੍ਯਾਞ੍ਚ ਕੁਥਕਮ੍ਬਲਸਂਸ੍ਕਤਾਮ੍| ਕੁਙ੍ਕੁਮੇਨਾਨੁਲਿਪ੍ਤਾਙ੍ਗੋ ਗੁਰੁਣਾਗਰੁਣਾਪਿ ਵਾ| ਲਘੂਸ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਾਵਤਃ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤ੍ਕਾਲੇ ਧੂਪਾਧਿਵਾਸਿਤਃ| ਪੀਨਾਙ੍ਗਨਾਸਂਸਰ੍ਗਨਿਵਾਰਿਤਹਿਤਮਾਨਿਲਃ||੧੦||
अतो हिमे भजेत्स्निग्धान्स्वाद्वम्ललवणान्रसान्| बिलेशयौदकानूप्रसहानां भृतानि च| मांसानि गुडपिष्टोत्थमद्यान्यभिनवानि च| माषेक्षुक्षीरविकृतिवसातैलनवौदनान्| व्यायामोद्वर्तनाभ्यङ्गस्वेदधूमाञ्जनातपान्| सुखोदकं शौचविधौ भूमिगर्भगृहाणि च| साङ्गारयानां शय्याञ्च कुथकम्बलसंस्कृताम्| कुङ्कुमेनानुलिप्ताङ्गो गुरुणाऽगरुणापि वा| लघूष्णैः प्रावृतः स्वप्यात्काले धूपाधिवासितः| पीनाङ्गनासंसर्गनिवारितहितमानिलः||१०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੀਤਕਾਲੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਾਦੀਨ੍ ਰਸਾਨ੍ ਭਜੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਮਰੁਤਃ ਕੋਪਰਕ੍ਸਾਰ੍ਥਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਿਤਿ ਘਤਾਦਿਸਂਸ੍ਕਤਾਨ੍| ਅਨ੍ਯਤ੍ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਦੇਰ੍ਮਾਂਸਾਨਿ ਭਤਾਨਿ ਯਤ੍ਨਪੁਸ੍ਟਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਨਿ, ਤਥਾ ਗੁਡੋਤ੍ਥਾਨਿ ਪਿਸ੍ਟੋਤ੍ਥਾਨਿ ਚ ਨਵਾਨਿ ਮਦ੍ਯਾਨਿ| ਗੁਡੋਤ੍ਥਾਨਿ ਯਾਨਿ ਗੁਡੇਨ ਪ੍ਰਧਾਨੇਨ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ, ਨ ਤ੍ਵਿਕ੍ਸੁਰਸੇਨ, ਪਿਸ੍ਟਂ ਸ਼ਾਲਿਪਿਸ੍ਟਮ੍| ਅਙ੍ਗਾਰਯਾਨਮਗ੍ਨਿਸ਼ਕਟਿਕਾ| ਕੁਥਂ ਕਾਰ੍ਪਾਸਾਦਿਪੂਰ੍ਣਮ੍| ਗੁਰੁਣਾ ਅਗੁਰੁਣਾ ਬਹੁਨਾ ਅਗਰੁਸਾਰੇਣ, ਕੁਙ੍ਕੁਮੇਨ ਵਾ ਦਿਗ੍ਧਃ ਉਪਲਿਪ੍ਤਾਙ੍ਗਃ, ਲਘੂਸ੍ਣੈਸ਼੍ਚਰ੍ਮਕੌਸ਼ੇਯਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਾਵਤਃ ਸਨ੍ਨੁਚਿਤੇ ਕਾਲੇ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤ੍| ਉਪਚਿਤਸ਼ਰੀਰਕਾਮਿਨੀਵਪੁਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਪਰਿਹਤਸ਼ੀਤਪਵਨਃ ਸਨ੍|| ੧੦||
Adhikarana shishirartulakShaNantatra caryAtideshashca (11) · Śloka 11
ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਸ਼ੀਤਮਧਿਕਂ ਮੇਘਮਾਰੁਤਵਰ੍ਸਜਮ੍| ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਮਾਦਾਨਜਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਵੋਧਿਕਂ ਵਿਧਿਃ||੧੧||
शिशिरे शीतमधिकं मेघमारुतवर्षजम्| रौक्ष्यमादानजं तस्मात्कार्यः पूर्वोऽधिकं विधिः||११||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਹੇਮਨ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪਾਧਿਕ੍ਯਾਤ੍ ਹੇਮਨ੍ਤਵਿਧਿਰੇਵਾਧਿਕਾਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਯਤਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਬਹਿਃ ਸ਼ੀਤੇਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਰੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੇਹੋਸ੍ਮਾਣਃ| ਆਦਾਨਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਂ ਜਾਯਤੇ|| ੧੧||
Adhikarana vasantartulakShaNam (12) · Śloka 12
ਵਸਨ੍ਤੇ ਦਕ੍ਸਿਣੋ ਵਾਯੁਰਾਤਾਮ੍ਰਕਿਰਣੋ ਰਵਿਃ| ਨਵਪ੍ਰਵਾਲਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਾਃ ਪਾਦਪਾਃ ਕਕੁਭੋਮਲਾਃ| ਕਿਂਸ਼ੁਕਾਸ਼ੋਕਚੂਤਾਦਿਵਨਰਾਜਿਵਿਰਾਜਿਤਾਃ| ਕੋਕਿਲਾਲਿਕੁਲਾਲਾਪਕਲਕੋਲਾਹਲਾਕੁਲਾਃ||੧੨||
वसन्ते दक्षिणो वायुराताम्रकिरणो रविः| नवप्रवालत्वक्पत्राः पादपाः ककुभोऽमलाः| किंशुकाशोकचूतादिवनराजिविराजिताः| कोकिलालिकुलालापकलकोलाहलाकुलाः||१२||
🔊 Audio coming soon
ਵਸਨ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਸਨ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪਲਕ੍ਸਣਂ ਵਰ੍ਣਯਤਿ| ਵਸਨ੍ਤੇ ਵਾਯੁਰ੍ਦਾਕ੍ਸਿਣਾਤ੍ਯੋ ਭਵਤਿ, ਰਵਿਸ਼੍ਚੈਸ ਲੋਹਿਤਦੀਧਿਤਿਃ| ਨਵਾਃ ਪ੍ਰਵਾਲਾਦਯੋ ਯੇਸੁ ਪਾਦਪੇਸੁ ਤੇ ਤਥੋਕ੍ਤਾਃ| ਪ੍ਰਵਾਲਂ ਅਭਿਨਵੋਦ੍ਭਿਨ੍ਨਂ ਕਿਸਲਯਮ੍| ਕਕੁਭੋ ਦਿਸ਼ੋ ਨਿਰ੍ਮਲਾਃ| ਤਥਾ ਕਿਂਸ਼ੁਕਾਦਿਭਿਃ ਯਾ ਵਨਰਾਜਯਃ ਤਾਭਿਃ ਵਿਰਾਜਿਤਾਃ ਕਕੁਭੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਕੋਕਿਲਾਨਾਮਲਿਕੁਲਾਨਾਂ ਭ੍ਰਮਰਸਨ੍ਤਤੀਨਾਂ ਚ ਆਲਾਪੈਰ੍ਯਃ ਕਲੋ ਮਧੁਰਃ ਕੋਲਾਹਲਸ੍ਤੇਨਾਕੁਲਾਃ|| ੧੨||
Adhikarana vasante caryA (13) · Śloka 13
ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਸਮੁਚਿਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਦਿਨਕਦ੍ਭਾਭਿਰੀਰਿਤਃ| ਤਦਾ ਪ੍ਰਬੋਧਮਾਨੋਗ੍ਨਿਂ ਰੋਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਬਹੂਨ੍| ਅਤੋਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵਮਨਧੂਮਗਣ੍ਡੂਸਨਾਵਨਮ੍| ਵ੍ਯਾਯਾਮੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯਵਗੋਧੂਮਜਾਙ੍ਗਲਾਨ੍| ਸੇਵੇਤ ਸੁਹਦ੍ਯੁਦ੍ਯਾਨਯੁਵਤੀਸ਼੍ਚ ਮਨੋਰਮਾਃ| ਸ੍ਨਾਤਃ ਸ੍ਵਲਙ੍ਕਤਃ ਸ੍ਰਗ੍ਵੀ ਚਨ੍ਦਨਾਗਰੁਰੂਸਿਤਃ| ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਮਤ੍ਰਵਿਨ੍ਯਸ੍ਤਾਨ੍ ਸਹਕਾਰੋਤ੍ਪਲਾਙ੍ਕਿਤਾਨ੍| ਨਿਰ੍ਗਦਾਂਸ਼੍ਚਾਸਵਾਰਿਸ੍ਟਸ਼ੀਧੁਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਮਾਧਵਾਨ੍| ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਮੁਸ੍ਤਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਮ੍ਬੁਸਾਰਾਮ੍ਭਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਵਾਰਿ ਵਾ| ਗੁਰੁਸ਼ੀਤਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਮਧੁਰਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੧੩||
शिशिरे समुचितः श्लेष्मा दिनकृद्भाभिरीरितः| तदा प्रबोधमानोऽग्निं रोगान् प्रकुरुते बहून्| अतोऽस्मिंस्तीक्ष्णवमनधूमगण्डूषनावनम्| व्यायामोद्वर्तनक्षौद्रयवगोधूमजाङ्गलान्| सेवेत सुहृद्युद्यानयुवतीश्च मनोरमाः| स्नातः स्वलङ्कृतः स्रग्वी चन्दनागरुरूषितः| विचित्रामत्रविन्यस्तान् सहकारोत्पलाङ्कितान्| निर्गदांश्चासवारिष्टशीधुमार्द्वीकमाधवान्| क्वथितं मुस्तशुण्ठ्यम्बुसाराम्भः क्षौद्रवारि वा| गुरुशीतदिवास्वप्नस्निग्धाम्लमधुरांस्त्यजेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਨਾ ਆਹਾਰੇਣ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸਞ੍ਚਿਤੋਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਕੁਪਿਤਃ, ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਦਿਨਕਤ੍ ਪ੍ਰਭਾਭਿਰ੍ਵਿਲਾਯਿਤੋ ਦ੍ਰਵਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਪਰੀਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਰ੍ਬਾਧਾਂ ਕਰੋਤਿ| ਤਦ੍ਬਾਧਯਾ ਚਾਨੇਕਰੋਗੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ| ਅਤਃ ਕਾਰਣਾਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਨਾਸ਼ਨਾਰ੍ਥਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵਮਨਾਦਿਕਂ ਸੇਵੇਤ| ਅਨ੍ਯਤ੍ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਚਨ੍ਦਨਾਗਰੁਭ੍ਯਾਂ ਰੂਸਿਤਃ ਉਪਲਿਪ੍ਤਃ ਆਸਵਾਦੀਨ੍ ਨਿਰ੍ਗਦਾਨ੍ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦ੍ਯਨੁਪਹਤਾਨ੍| ਸਾਰਾਮ੍ਭਃ ਅਸਨਖ਼ਦਿਰਚਨ੍ਦਨਾਦਿਸਾਰਸਂਸ੍ਕਤਾਮ੍ਭਃ| ਤਦਾ ਗੁਰ੍ਵਾਦੀਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍|| ੧੩||
Adhikarana grIShmartulakShaNam (14) · Śloka 14
ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇਤਸੀਪੁਸ੍ਪਨਿਭਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਂਸ਼ੁਰ੍ਦਾਵਦੀਪਿਤਾਃ| ਦਿਸ਼ੋ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਿ ਭੂਮਿਸ਼੍ਚ ਮਾਰੁਤੋ ਨੈਤੋ ਸੁਖਃ| ਪ੍ਰਵਾਤਾਤਪਸਂਸ੍ਵੇਦੈਰ੍ਜਨ੍ਤਵੋ ਜ੍ਵਰਿਤਾ ਇਵਾ| ਤਾਪਾਰ੍ਤਤੁਙ੍ਗਮਾਤਙ੍ਗਮਹਿਸੈਃ ਕਲੁਸੀਕਤਾਃ| ਦਿਵਾਕਰਕਰਾਙ੍ਗਾਰਨਿਕਰਕ੍ਸਪਿਤਾਮ੍ਭਸਃ| ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਰੋਧਸੋ ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਛਾਯਾਹੀਨਾ ਮਹੀਰੁਹਾਃ| ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਜੀਰ੍ਣਪਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਸ੍ਕਵਲ੍ਕਲਤਾਙ੍ਕਿਤਾਃ||੧੪||
ग्रीष्मेऽतसीपुष्पनिभस्तीक्ष्णांशुर्दावदीपिताः| दिशो ज्वलन्ति भूमिश्च मारुतो नैऋतो सुखः| प्रवातातपसंस्वेदैर्जन्तवो ज्वरिता इवा| तापार्ततुङ्गमातङ्गमहिषैः कलुषीकृताः| दिवाकरकराङ्गारनिकरक्षपिताम्भसः| प्रवृद्धरोधसो नद्यश्छायाहीना महीरुहाः| विशीर्णजीर्णपर्णाश्च शुष्कवल्कलताङ्किताः||१४||
🔊 Audio coming soon
ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਂਸ਼ੁਃ ਸੂਰ੍ਯੋਤਸੀਪੁਸ੍ਪਨਿਭਃ, ਆਨੀਲ ਇਵ| ਦਾਵੋ ਵਨਾਗ੍ਨਿਃ| ਨੈਤੋ ਵਾਯੁਃ ਦਕ੍ਸਿਣਪਸ਼੍ਚਿਮਦਿਸ਼ੋਰਨ੍ਤਰਃ| ਤਦਾ ਹਿ ਪਵਨਾਦਿਭਿਰ੍ਜਨ੍ਤਵੋ ਜ੍ਵਰਿਤਾ ਇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਨਦ੍ਯਸ੍ਤਾਪਾਰ੍ਤਤ੍ਵਾਦਿਰ੍ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੈਰ੍ਮਾਤਙ੍ਗਾਦਿਭਿਃ ਕਲੁਸੀਕਤਾਃ, ਦਿਵਾਕਰਕਰਾ ਏਵਾਙ੍ਗਾਰਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਨਿਕਰੇਣ ਕ੍ਸਪਿਤਮਮ੍ਭੋ ਯਾਸਾਂ ਤਾਸ੍ਤਥੋਕ੍ਤਾਃ, ਤਥਾ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾਨਿ ਰੋਧਾਂਸਿ ਤਦਾਨੀਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪੋਦਕਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਾਸ੍ਤਥਾ| ਮਹੀਰੁਹਾ ਵਕ੍ਸਾਃ ਚ੍ਛਾਯਾਹੀਨਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾਃ||੧੪||
Adhikarana grIShmacaryA (15) · Śloka 15
ਆਦਤ੍ਤੇ ਜਗਤਸ੍ਤੇਜਸ੍ਤਦਾਦਿਤ੍ਯੋ ਭਸ਼ਂ ਯਤਃ| ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਤਪਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣੋਸ੍ਣਂ ਤ੍ਯਜੇਦਤਃ| ਮਦ੍ਯਂ ਨ ਸੇਵ੍ਯਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਵਾ ਸੇਵ੍ਯਂ ਸੁਬਹੁਵਾਰਿ ਵਾ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਸ਼ੋਫਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਦਾਹਮੋਹਾਨ੍ਕਰੋਤਿ ਤਤ੍| ਨਵਮਦ੍ਭਾਜਨਸ੍ਥਾਨਿ ਹਦ੍ਯਾਨਿ ਸੁਰਭੀਣਿ ਚ| ਪਾਨਕਾਨਿ ਸਮਨ੍ਥਾਨਿ ਸਿਤਾਢ੍ਯਾਨਿ ਹਿਮਾਨਿ ਚ| ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਂ ਦ੍ਰਵਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨ੍ਮਗਪਕ੍ਸਿਣਃ| ਸ਼ਾਲਿਕ੍ਸੀਰਘਤਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਨਾਲਿਕੇਰਾਮ੍ਬੁ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ| ਤਾਲਵਨ੍ਤਾਨਿਲਾਨ੍ਹਾਰਾਨ੍ਸ੍ਰਜਃ ਸਕਮਲੋਤ੍ਪਲਾਃ| ਤਨ੍ਵੀਰ੍ਮਣਾਲਵਲਯਾਃ ਕਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਰੂਸਿਤਾਃ| ਸਰਾਂਸਿ ਵਾਪੀਃ ਸਰਿਤਃ ਕਾਨਨਾਨਿ ਹਿਮਾਨਿ ਚ| ਸੁਰਭੀਣਿ ਨਿਸੇਵੇਤ ਵਾਸਾਂਸਿ ਸੁਲਘੂਨਿ ਚ| ਨਿਸ੍ਪਤਦ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਸਲਿਲੇ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਦ੍ਧਾਰਾਗਹੇ ਦਿਵਾ| ਰਾਤ੍ਰੌ ਚਾਕਾਸ਼ਤਲਕੇ ਸੁਗਨ੍ਧਿਕੁਸੁਮਾਸ੍ਤਤੇ| ਕਰ੍ਪੂਰਚਨ੍ਦਨਾਰ੍ਦ੍ਰਾਙ੍ਕੋ ਵਿਰਲਾਨਙ੍ਗਸਙ੍ਗਮਃ||੧੫||
आदत्ते जगतस्तेजस्तदाऽदित्यो भृशं यतः| व्यायामातपकट्वम्ललवणोष्णं त्यजेदतः| मद्यं न सेव्यं स्वल्पं वा सेव्यं सुबहुवारि वा| अन्यथा शोफशैथिल्यदाहमोहान्करोति तत्| नवमृद्भाजनस्थानि हृद्यानि सुरभीणि च| पानकानि समन्थानि सिताढ्यानि हिमानि च| स्वादु शीतं द्रवं चान्नं जाङ्गलान्मृगपक्षिणः| शालिक्षीरघृतद्राक्षानालिकेराम्बु शर्कराः| तालवृन्तानिलान्हारान्स्रजः सकमलोत्पलाः| तन्वीर्मृणालवलयाः कान्ताश्चन्दनरूषिताः| सरांसि वापीः सरितः काननानि हिमानि च| सुरभीणि निषेवेत वासांसि सुलघूनि च| निष्पतद्यन्त्रसलिले स्वप्याद्धारागृहे दिवा| रात्रौ चाऽकाशतलके सुगन्धिकुसुमास्तृते| कर्पूरचन्दनार्द्राङ्को विरलानङ्गसङ्गमः||१५||
🔊 Audio coming soon
ਯਤਃ ਆਦਿਤ੍ਯੋਤਿਸ਼ਯੇਨ ਤੇਜ ਆਦਤ੍ਤੇ| ਤੇਜਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਧਾਤੂਨਾਂ ਸ੍ਨੇਹਃ (ਸਾਰਃ)| ਅਤੋ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦੀਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਅਨ੍ਯਤ੍ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਸੁਬਹੁਵਾਰਿ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਦ੍ਯੇ ਤਤ੍ਤਥੋਕ੍ਤਮ੍| ਮਨ੍ਥਃ ਪ੍ਰਭੂਤੋਦਕਾਃ ਸਕ੍ਤਵਃ| ਤਾਲਵਨ੍ਤਮੁਤ੍ਕ੍ਸੇਪਕਮ੍| ਨਿਸ੍ਪਤਦ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਵਾਹਿ ਜਲਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਧਾਰਾਗਹੇ ਤਤ੍ਤਥੋਕ੍ਤਮਾਕਾਸ਼ਤਲਕਂ ਸ਼ਰਣਪਸ੍ਠਕਮ੍|| ੧੫||
Adhikarana varShartulakShaNam (16) · Śloka 16
ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਵਾਰੁਣੋ ਵਾਯੁਃ ਸਰ੍ਵਸਸ੍ਯਸਮੁਦ੍ਗਮਃ| ਭਿਨ੍ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਨੀਲਾਭ੍ਰਵਨ੍ਦਮਨ੍ਦਾਵਿਲਂ ਨਭਃ| ਦੀਰ੍ਘਿਕਾਨਵਵਾਰ੍ਯੌਘਮਗ੍ਨਸੋਪਾਨਪਙ੍ਕ੍ਤਯਃ| ਵਾਰਿਧਾਰਾਭਸ਼ਾਘਾਤਵਿਕਾਸਿਤਸਰੋਰੁਹਾਃ| ਸਰਿਤਃ ਸਾਗਰਾਕਾਰਾ ਭੂਰਵ੍ਯਕ੍ਤਜਲਸ੍ਥਲਾ| ਮਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਨਿਤਜੀਮੂਤਸ਼ਿਖਿਦਰ੍ਦੁਰਨਾਦਿਤਾ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਧਨੁਃਖਣ੍ਡਵਿਦ੍ਯੁਦੁਦ੍ਯੋਤਦੀਪਿਤਾ| ਪਰਿਤਃ ਸ਼੍ਯਾਮਲਤਣਾ ਸਿਲਿਨ੍ਧ੍ਰਕੁਟਜੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾ||੧੬||
वर्षासु वारुणो वायुः सर्वसस्यसमुद्गमः| भिन्नेन्द्रनीलनीलाभ्रवृन्दमन्दाविलं नभः| दीर्घिकानववार्यौघमग्नसोपानपङ्क्तयः| वारिधाराभृशाघातविकासितसरोरुहाः| सरितः सागराकारा भूरव्यक्तजलस्थला| मन्द्रस्तनितजीमूतशिखिदर्दुरनादिता| इन्द्रगोपधनुःखण्डविद्युदुद्योतदीपिता| परितः श्यामलतृणा सिलिन्ध्रकुटजोज्ज्वला||१६||
🔊 Audio coming soon
ਵਰ੍ਸਾਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤਸ੍ਯੈਵ ਸ੍ਵਰੂਪਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਦਾ ਵਰੁਣਦਿਕ੍ਕੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵਹਤਿ ਸਰ੍ਵਸਸ੍ਯਾਨਾਂ ਸਮੁਦ੍ਰਮਹੇਤੁਃ| ਤਥਾ ਭਿਨ੍ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲੇਨ ਤੁਲ੍ਯੈਃ ਨੀਲਤ੍ਵੈਰਭ੍ਰਵਨ੍ਦੈਰ੍ਮਨ੍ਦਮਪਟੁ ਆਵਿਲਮਾਕੁਲਞ੍ਚ ਨਭੋ ਭਵਤਿ| ਭੇਦੇ ਹੀਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲੋਤਿਸ਼ਯਨੀਲਵਾਨ੍ ਭਵਤਿ| ਨਵੇਨ ਵਾਰ੍ਯੌਘੇਨ ਮਗ੍ਨਾਃ ਸ੍ਥਗਿਤਾਃ ਸੋਪਾਨਪਙ੍ਕ੍ਤਯੋ ਯਾਸੁ ਦੀਰ੍ਘਿਕਾਸੁ ਪੁਸ੍ਕਰਿਣੀਸੁ ਤਾਃ ਤਥੋਕ੍ਤਾਃ| ਤਥਾ ਤਾ ਏਵ ਮੇਘਵਾਰਿਧਾਰਾਭਿਰ੍ਯੋਸੌ ਭਸ਼ਮਤ੍ਯਰ੍ਥਮਾਘਾਤਸ੍ਤੇਨ ਵਿਕਾਸਿਤਸਰੋਰੁਹਾਃ| ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਮੁਦ੍ਰਸਦਸ਼ਾਃ| ਭੂਸ਼੍ਚ ਬਹੁਲਜਲਪ੍ਲਾਵਿਤਤ੍ਵਾਦਵ੍ਯਕ੍ਤਜਲਸ੍ਥਲਾ ਭੂਤਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯ ਜਲਸ੍ਯ ਵ੍ਯਕ੍ਤਦੇਸ਼ੋ ਨ ਜ੍ਞਾਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਮਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਨਿਤਾ ਮਧੁਰਸ਼ਬ੍ਦਾਃ ਯੇ ਜੀਮੂਤਾ ਮੇਘਾਃ ਸ਼ਿਖਿਨੋ ਮਯੂਰਾਃ ਦਰ੍ਦੁਰਾ ਮਣ੍ਡੂਕਾਃ ਤੈਰ੍ਨਾਦਿਤਾ ਕਤਸ਼ਬ੍ਦਾ ਭੂਰ੍ਭਵਤਿ| ਤਥਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪੈਰ੍ਭਾਸ੍ਵਰੈਃ ਕਮਿਵਿਸ਼ੇਸੈਰ੍ਧਨੁਃਖਣ੍ਡੇਨ ਚੈਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਯ ਉਦ੍ਯੋਤਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ, ਤੇਨ ਦੀਪਿਤਾ ਪ੍ਰਕਟਾ ਭੂਃ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ ਪਰਿਤਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਸ਼੍ਯਾਮਲਾਨਿ ਤਣਾਨਿ ਯਸ੍ਯਾ ਸਾ ਤਥੋਕ੍ਤਾ| ਤਥਾ ਸਿਲਿਨ੍ਧ੍ਰੈਃ ਕੁਟਜੈਸ਼੍ਚ ਪੁਸ੍ਪਵਿਸ਼ੇਸੈਰੁਜ੍ਜ੍ਵਲਾ|| ੧੬||
Adhikarana varShAcaryA (17) · Śloka 17
ਤਦਾਦਾਨਾਬਲੇ ਦੇਹੇ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਬਾਧਿਤੇ ਪੁਨਃ| ਵਸ੍ਟਿਭੂਵਾਸ੍ਪਤੋਯਾਮ੍ਲਪਾਕਦੁਸ੍ਟਸ਼੍ਚਲਾਦਿਭਿਃ| ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਨਿਸੇਵੇਤ ਕਤਸਂਸ਼ੋਧਨਕ੍ਰਮਃ| ਪੁਰਾਣਸ਼ਾਲਿਗੋਧੂਮਯਵਾਨ੍ਯੂਸਰਸੈਃ ਕਤੈਃ| ਨਿਗਦਂ ਮਦਿਰਾਰਿਸ੍ਟਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਮ੍ਬੁ ਵਾ| ਦਿਵ੍ਯਂ ਕ੍ਵਥਿਤਕੂਪੋਤ੍ਥਂ ਚੌਣ੍ਡਂ ਸਾਰਸਮੇਵ ਵਾ| ਵਸ੍ਟਿਵਾਤਾਕੁਲੇ ਤ੍ਵਹ੍ਨਿ ਭੋਜਨਂ ਕ੍ਲੇਦਵਾਤਜਿਤ੍| ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਲਘੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਲਲਵਣਂ ਭਜੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਯੋਨ੍ਨਪਾਨਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਚ ਘਨੋਦਯੇ| ਅਸਰੀਸਪਭੂਵਾਸ੍ਪਸ਼ੀਤਮਾਰੁਤਸ਼ੀਕਰਮ੍| ਸਾਗ੍ਨਿਯਾਨਞ੍ਚ ਭਵਨਂ ਨਿਰ੍ਦਂਸ਼ਮਸ਼ਕੋਨ੍ਦੁਰਮ੍| ਪ੍ਰਘਰ੍ਸੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਸ੍ਨਾਨਧੂਮਗਨ੍ਧਾਗਰੁਪ੍ਰਿਯਃ| ਯਾਯਾਤ੍ਕਰੇਣੁਮੁਖ੍ਯਾਭਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਸ੍ਰਗ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਭੂਸਿਤਃ| ਨਦੀਜਲੋਦਮਨ੍ਥਾਹਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਤਿਦ੍ਰਵਮੈਥੁਨਮ੍| ਤੁਸਾਰਪਾਦਚਰਣਵ੍ਯਾਯਾਮਾਰ੍ਕਕਰਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੧੭||
तदाऽऽदानाबले देहे मन्देऽग्नौ बाधिते पुनः| वृष्टिभूवाष्पतोयाम्लपाकदुष्टश्चलादिभिः| बस्तिकर्म निषेवेत कृतसंशोधनक्रमः| पुराणशालिगोधूमयवान्यूषरसैः कृतैः| निगदं मदिरारिष्टमार्द्वीकं स्वल्पमम्बु वा| दिव्यं क्वथितकूपोत्थं चौण्डं सारसमेव वा| वृष्टिवाताकुले त्वह्नि भोजनं क्लेदवातजित्| परिशुष्कं लघु स्निग्धमुष्णाम्ललवणं भजेत्| प्रायोऽन्नपानं सक्षौद्रं संस्कृतं च घनोदये| असरीसृपभूवाष्पशीतमारुतशीकरम्| साग्नियानञ्च भवनं निर्दंशमशकोन्दुरम्| प्रघर्षोद्वर्तनस्नानधूमगन्धागरुप्रियः| यायात्करेणुमुख्याभिश्चित्रस्रग्वस्त्रभूषितः| नदीजलोदमन्थाहः स्वप्नातिद्रवमैथुनम्| तुषारपादचरणव्यायामार्ककरांस्त्यजेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
ਤਦਾ ਵਰ੍ਸਾਸ੍ਵਾਦਨਤ੍ਵਾਦਬਲਤ੍ਵੇਨਾਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਮ੍| ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਵਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਦੁਸ੍ਟੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਰਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਬਾਧਿਤੇ ਅਗ੍ਨੌ ਤਦੁਪਕਾਰਾਯ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮਾਦਿਕਂ ਨਿਸੇਵੇਤ| ਕਿਮ੍ਭੂਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਕਤਸਂਸ਼ੋਧਨਕ੍ਰਮਃ| ਯਥੋਕ੍ਤੌ ਵਮਨਵਿਰੇਕੌ ਕਤੌ ਯੇਨ ਸ ਤਥੋਕ੍ਤਃ| ਕਤਾ ਯੂਸਾਦਯਃ ਸ੍ਨੇਹਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਃ ਦਿਵ੍ਯਾਮ੍ਬੁ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਚੌਣ੍ਡਂ ਯਤ੍ਪਰ੍ਵਤੇ ਸ਼ਿਲਾਕੂਪਿਕਾਭਵਮ੍| ਵਸ੍ਟ੍ਯਾ ਵਾਤੇਨ ਚਾਕੁਲੇ ਵਸ੍ਟਿਵਾਤਭੂਯਿਸ੍ਠਂ, ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਕਾਲਯੋਗ੍ਯੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ| ਸਰੀਸਪਾਃ ਸਰ੍ਪਵਸ਼੍ਚਿਕਾਦਯਃ|| ੧੭||
Adhikarana sharadRutulakShaNam (18) · Śloka 18
ਸ਼ਰਦਿ ਵ੍ਯੋਮ ਸ਼ੁਭ੍ਰਾਭ੍ਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਙ੍ਕਾਙ੍ਕਿਤਾ ਮਹੀ| ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਸ਼ਸਪ੍ਤਾਹ੍ਵਕੁਮੁਦਾ ਸ਼ਾਲਿਸ਼ਾਲਿਨੀ| ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਤੀਕ੍ਸ੍ਣਕਿਰਣੋ ਮੇਦ੍ਯੌਘਵਿਗਮਾਦ੍ਰਵਿਃ| ਬਭ੍ਰੁਵਰ੍ਣੋਤਿਵਿਮਲਾਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਮਾਲਾਕੁਲਾ ਦਿਸ਼ਃ| ਕਮਲਾਨ੍ਤਰਸਂਲੀਨਮੀਨਹਂਸਾਂਸਘਟ੍ਟਨੈਃ| ਤਰਙ੍ਗਭਙ੍ਗਤੁਙ੍ਗਾਨਿ ਸਰਾਂਸਿ ਵਿਮਲਾਨਿ ਚ||੧੮||
शरदि व्योम शुभ्राभ्रं किञ्चित्पङ्काङ्किता मही| प्रकाशकाशसप्ताह्वकुमुदा शालिशालिनी| विक्षिप्ततीक्ष्णकिरणो मेद्यौघविगमाद्रविः| बभ्रुवर्णोऽतिविमलाः क्रौञ्चमालाकुला दिशः| कमलान्तरसंलीनमीनहंसांसघट्टनैः| तरङ्गभङ्गतुङ्गानि सरांसि विमलानि च||१८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਰਦਿ ਵ੍ਯੋਮੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ਼ਰਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਵਰ੍ਣਯਤਿ- ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਃ ਕਾਸ਼ਾਃ ਸਪ੍ਤਾਹ੍ਵਪੁਸ੍ਪਂ ਕੁਮੁਦਾਨਿ ਚ ਯਸ੍ਯਾਂ ਭੁਵਿ ਸਾ ਤਥੋਕ੍ਤਾ| ਤਥਾ ਮੇਘੌਘਵਿਗਮਾਦ੍ਧੇਤੋਃ ਰਵਿਰ੍ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤਤੀਕ੍ਸ੍ਣਕਿਰਣੋ ਬਭ੍ਰੁਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| ਬਭ੍ਰੁਃ ਕਪਿਲਃ| ਤਥਾ ਕਮਲਾਨਾਮਨ੍ਤਰੇ ਯੇ ਸਂਲੀਨਾ ਮੀਨਾ ਹਂਸਾਸ਼੍ਚ ਤੇਸਾਂ ਸਙ੍ਘਟ੍ਟਨੈਰ੍ਯੇ ਤਰਙ੍ਗਭਙ੍ਗਾਸ੍ਤੈਸ੍ਤੁਙ੍ਗਾਨਿ ਉਨ੍ਨਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਸਰਾਂਸਿ ਤਾਨਿ ਤਥੋਕ੍ਤਾਨਿ|| ੧੮||
Adhikarana sharadi caryA (19) · Śloka 19
ਵਰ੍ਸਾਸ਼ੀਤੋਚਿਤਾਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸਹਸੈਵਾਰ੍ਕਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ| ਤਪ੍ਤਾਨਾਂ ਸਞ੍ਚਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਦਾ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤਿ| ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਤਿਕ੍ਤਹਵਿਃਪਾਨਂ ਵਿਰੇਕੋਸ੍ਰਸ੍ਰੁਤਿਃ ਸਦਾ| ਸ਼ੀਤਂ ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਪਾਨਂ ਚ ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਕਮ੍| ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਗੋਧੂਮਯਵਮੁਦ੍ਗਸਿਤਾਮਧੁ| ਪਟੋਲਾਮਲਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਤਾਂ ਭਸ਼ਮ੍| ਦਿਵਾ ਦਿਵਾਕਰਕਰੈਰ੍ਨਿਸ਼ਾਕਰਕਰੈਰ੍ਨਿਸ਼ਿ| ਸਨ੍ਤਪ੍ਤਂ ਹ੍ਲਾਦਿਤਂ ਤੋਯਮਗਸ੍ਤ੍ਯੇਨਾਵਿਸੀਕਤਮ੍| ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਸ਼ੁਚਿ ਕਾਲੇਨ ਪਕ੍ਵਂ ਪਾਨੇਮਤੋਪਮਮ੍| ਹਂਸੌਘਪਕ੍ਸਵਿਕ੍ਸੇਪਭ੍ਰਮਰਪਙ੍ਕ੍ਤਿਸੁ| ਸੁਸਰੋਰੁਹਸੇਵ੍ਯਾਸੁ ਸਰਸੀਸੁ ਪ੍ਲਵੇਤ੍ ਚ| ਲਘੁਸ਼ੁਦ੍ਧਾਮ੍ਬਰਃ ਸ੍ਰਗ੍ਵੀ ਸ਼ੀਤੋਸ਼ੀਰਵਿਲੇਪਨਃ| ਸੇਵੇਤ ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਿਰਣਾਨ੍ਪ੍ਰਦੋਸੇ ਸੌਧਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ| ਤਪ੍ਤਿਦਧ੍ਯਾਤਪਕ੍ਸਾਰਵਸਾਤੈਲਪੁਰੋਨਿਲਾਨ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਦ੍ਯਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਤੁਸਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੧੯||
वर्षाशीतोचिताङ्गानां सहसैवार्करश्मिभिः| तप्तानां सञ्चितं पूर्वं तदा पित्तं प्रकुप्यति| शस्तं तिक्तहविःपानं विरेकोऽस्रस्रुतिः सदा| शीतं लघ्वन्नपानं च कषायस्वादुतिक्तकम्| शालिषष्टिकगोधूमयवमुद्गसितामधु| पटोलामलकं द्राक्षा जाङ्गलं क्षुद्वतां भृशम्| दिवा दिवाकरकरैर्निशाकरकरैर्निशि| सन्तप्तं ह्लादितं तोयमगस्त्येनाविषीकृतम्| निर्मलं शुचि कालेन पक्वं पानेऽमृतोपमम्| हंसौघपक्षविक्षेपभ्रमरपङ्क्तिषु| सुसरोरुहसेव्यासु सरसीषु प्लवेत् च| लघुशुद्धाम्बरः स्रग्वी शीतोशीरविलेपनः| सेवेत चन्द्रकिरणान्प्रदोषे सौधमाश्रितः| तृप्तिदध्यातपक्षारवसातैलपुरोनिलान्| तीक्ष्णमद्यदिवास्वप्नतुषारांश्च विवर्जयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
ਵਰ੍ਸਾਸ੍ਵਮ੍ਲਾਵਿਪਾਕਜਲਮਦ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸਞ੍ਚਿਤਂ ਕਾਲਸ੍ਯ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦਿਕੁਪਿਤਮਾਦਿਤ੍ਯਕਿਰਣਸਨ੍ਤਾਪੇਨ ਸ਼ਰਦਿ ਕੁਪ੍ਯਤਿ| ਅਤਿਸ੍ਤਿਕ੍ਤਘਤਪਾਨਾਦਿਕਂ ਪਿਤ੍ਤਜਯਾਯ ਸੇਵੇਤ, ਤਿਕ੍ਤਂ ਨਾਮ ਘਤਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ (ਚਿ੦ਅ੦-੨੧); ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਮਹਾਤਿਕ੍ਤਪਞ੍ਚਤਿਕ੍ਤਾਦਿ ਸਰ੍ਵਂ ਤਿਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਸਿਦ੍ਧਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਅਨ੍ਯਤ੍ ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੧੯||
Adhikarana sarvartuShu ShaDsopayogakramaH (20) · Śloka 20
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਰਸਾਭ੍ਯਾਸਃ ਸ੍ਵਸ੍ਵਾਧਿਕ੍ਯਮਤਾਵਤੌ||੨੦||
नित्यं सर्वरसाभ्यासः स्वस्वाधिक्यमृतावृतौ||२०||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਤੁਸੁ ਸਰ੍ਵਰਸਾਭ੍ਯਾਸਃ| ਯੇ ਚ ਰਸਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਤਾਵੁਕ੍ਤਾਃ ਤਤ੍ਰਾਧਿਕ੍ਯੇਨ ਸੇਵ੍ਯਾ ਇਤਿ|| ੨੦||
Adhikarana RutusandhiH caryAkramashca (21) · Śloka 21
ਤ੍ਵੋਰਨ੍ਤਾਦਿਸਪ੍ਤਾਹਾਵਤੁਸਨ੍ਧਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮਤਃ| ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵੋ ਵਿਧਿਸ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਃ ਸੇਵਨੀਯੋਪਰਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਾ ਹਿ ਰੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸਹਸਾ ਤ੍ਯਾਗਸ਼ੀਲਨਾਤ੍||੨੧||
ऋत्वोरन्तादिसप्ताहावृतुसन्धिरिति स्मृतः| तत्र पूर्वो विधिस्त्याज्यः सेवनीयोऽपरः क्रमात्| असात्म्यजा हि रोगाः स्युः सहसा त्यागशीलनात्||२१||
🔊 Audio coming soon
ਗਚ੍ਛਤ ਤੋਰਨ੍ਤਸਪ੍ਤਾਹ ਆਗਚ੍ਛਤ ਤੋਰਾਦਿਸਪ੍ਤਾਹਃ ਇਤਿ ਦਿਵਸਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਤੁਸਨ੍ਧਿਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਾਃ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਤੁਸਨ੍ਧੌ ਗਚ੍ਛਤਸ੍ਤੁ ਵਿਧਿਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਃ| ਤਥੈਵ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯ ਵਿਧਿਃ ਸੇਵ੍ਯਃ ਸੇਵਨੀਯਃ| ਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚ `ਪਾਦੇਨਾਪਥ੍ਯਮਭ੍ਯਸ੍ਤਮ੍' (ਸੂ੦ਅ੦-੯) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਝਟਿਤਿ ਵਿਧਿਤ੍ਯਾਗੋਪਾਦਾਨੇ ਕੁਰ੍ਵਤੋਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਰੋਗੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ|| ੨੧||
Adhikarana samyagrogamukteShveva RutuShvayaM vidhiH (22) · Śloka 22
ਤੁਸ੍ਵੇਵਂਵਿਧੇਸ੍ਵੇਸ ਵਿਧਿਃ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯੇ ਚ ਦੇਹਿਨਾਮ੍| ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯਤੇਨ੍ਯਰੂਪੇਸੁ ਵਿਰੁਦ੍ਧਜ੍ਞਨਿਕੋ ਵਿਧਿਃ||੨੨||
ऋतुष्वेवंविधेष्वेष विधिः स्वास्थ्ये च देहिनाम्| निर्दिश्यतेऽन्यरूपेषु विरुद्धज्ञनिको विधिः||२२||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਂਵਿਧੇਸ੍ਵਤੁਸੁ ਯਥੋਕ੍ਤਕਾਲਸ੍ਵਰੂਪਲਕ੍ਸਣੇਸ੍ਵੇਵਾਯਂ ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਧਿਃ| ਅਨੇਨ ਚ ਵਿਧਿਨੈਵਂਵਿਧੇਸ੍ਵੇਵ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਮ੍| ਅਨ੍ਯਰੂਪੇਸੁ ਤੁ ਵਿਰੁਦ੍ਧਵਿਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇ ਨਿਰ੍ਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ (ਸੂ੦ਅ੦-੯)|| ੨੨||
Adhikarana RutoH lakShaNatrayaM sUtra~jca (4) · Śloka 4
ਮਾਸਰਾਸ਼ਿਸ੍ਵਰੂਪਾਖ੍ਯਮਤੋਰ੍ਯਲ੍ਲਕ੍ਸਣਤ੍ਰਯਮ੍| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਭਜੇਚ੍ਚਰ੍ਯਾਂ ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਯ ਬਲਾਦਿਤਿ||੨੩|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਤੁਚਰ੍ਯਾਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪||
मासराशिस्वरूपाख्यमृतोर्यल्लक्षणत्रयम्| यथोत्तरं भजेच्चर्यां तत्र तस्य बलादिति||२३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने ऋतुचर्यानाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਯ ਚ ਤੋਰ੍ਮਾਸਾਦਿਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਯਲ੍ਲਕ੍ਸਣਤ੍ਰਯਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਤਤ੍ਰ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਚਰ੍ਯਾਂ ਸੇਵੇਤ ਯਥੋਤ੍ਤਰਸ੍ਯੈਵ ਬਲਵਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ- ਯੋ ਯਸ੍ਯਰ੍ਤੋਰ੍ਵਿਧਿਰੁਕ੍ਤਃ ਸ ਤਨ੍ਮਾਸਪ੍ਰਾਰਮ੍ਭ ਏਵ ਸਤਿ ਰਾਸ਼ਿਸ੍ਵਰੂਪਾਭ੍ਯਾਂ ਰਹਿਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਅਥ ਚੇਤ੍ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਰਾਸ਼ਿਰਪਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਨ ਤੁ ਯਥੋਕ੍ਤਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ ਏਵ ਵਿਧਿਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਰਿਪੂਰਣੀਯਃ| ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਮਾਸੇ ਰਾਸ਼ਿਃ ਸ੍ਵਰੂਪਲਕ੍ਸਣਞ੍ਚ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਂ ਤਤ੍ਰ ਵਿਧਿਰਪਿ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣ ਏਵ| ਤਥਾ ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਮਾਸੇਨ ਵਿਨਾ ਰਾਸ਼ਿਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਨ ਤੁ ਸ੍ਵਰੂਪਲਕ੍ਸਣਂ, ਤਤ੍ਰ ਮਧ੍ਯੋ ਵਿਧਿਃ| ਮਾਸਸ੍ਵਰੂਪਲਕ੍ਸਣਯੋਰਨ੍ਤਰਤ੍ਵਾਦ੍ਰਾਸ਼ੇਰ੍ਬਲਵਤ੍ਤ੍ਵਮ੍| ਯਤ੍ਰ ਮਾਸਰਾਸ਼ਿਭ੍ਯਾਂ ਵਿਨੈਵ ਪੂਰ੍ਣਂ ਸ੍ਵਰੂਪਲਕ੍ਸਣਂ, ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਣੋ ਵਿਧਿਃ| ਸ੍ਵਰੂਪਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਬਲਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਤਿ|| ੨੩|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪||