37. śalyāharaṇavidhiḥ

Adhikarana atha shalyAharaNavidhirnAma saptatriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

അഥാതഃ ശല്യാഹരണവിധിം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||

ശല്യാനാം ലോഹരക്താദീനാമാഹരണ ഉപായ ഉക്തോ യന്ത്രശസ്ത്രാണി| ന ത്വാഹരണവിധാനമതസ്തദ്വിജ്ഞാനാര്ഥമധ്യായാരമ്ഭഃ|| ൧||

Adhikarana shalyagatiBedAH (2) · Śloka 2

ത്രിവിധാ ഹി ഗതിഃ ശല്യാനാമുര്ധ്വമധസ്തിര്യക് ച| സാ പുനഃ പ്രത്യേകമൃജുവക്രഭേദേന ദ്വിധാ||൨||

സര്വശല്യാനാമൂര്ധ്വാദിഭേദേന ശരീരേ ത്രിവിധാ ഗതിര്ഗമനമ്| തത്രോത്തമാങ്ഗാഭിമുഖാ ഊര്ധ്വഗതിഃ| പാദാഭിമുഖാ ത്വധോഗതിഃ| അങ്ഗപാര്ശ്വഗമനം തിര്യഗ്ഗതിഃ| ഋജു കൃത്വാ യത് പ്രവേശനം ശല്യസ്യ സാ ഋജ്വീ ഗതിഃ| പ്രവിഷ്ടസ്യാന്തഃസ്വാവയവൈഃ കുടിലീഭവനം കുടിലാ ഗതിഃ|| ൨||

Adhikarana sashalyavraNalakShaNam (3) · Śloka 3

തത്ര ധ്യാമം പിടകാചിതം ശോഫവേദനാവന്തം മുഹുര്മുഹുഃ ശോണിതാസ്ത്രാവിണം ബുദ്ബുദവദുദ്ഗതം മൃദുമാംസഞ്ച വ്രണം സശല്യം വിദ്യാത്||൩||

തത്ര ധ്യാമത്വാദിയുക്തം വ്രണം സശല്യമന്തശ്ശല്യം വിദ്യാദിതി സമ്ബന്ധഃ| ഉദ്ഗതമുദ്ഗതൌഷ്ഠമിതി സാമാന്യേന സശല്യവ്രണലക്ഷണമ്||൩||

Adhikarana tvagAdigatashalyalakShaNAni (4) · Śloka 4

വിശേഷതസ്തു ത്വഗ്ഗതേ ശല്യേ വിവര്ണഃ ശോഫോ ഭവത്യായതഃ കഠിനശ്ച| മാംസഗതേ ശോഫാഭിവൃദ്ധിഃ ശല്യമാര്ഗാനുപസംരോഹഃ പീഡനാസഹിഷ്ണുതാ ചോഷഃ പാകശ്ച| പേശ്യന്തരസ്ഥേ ശോഫവര്ജ്യം മാംസപ്രാപ്തവത്| സിരാഗതേ സിരാധ്മാനം ശൂലഞ്ച| സ്നാവഗതേ സ്നാവജാലാവക്ഷേപണം സംരമ്ഭശ്ചോഗ്രരുക്| സ്രോതോഗതേ സ്രോതസാം സ്വകര്മഗുണഹാനിഃ| ധമനീസ്ഥേ സഫേനം രക്തമീരയന്നനിലഃ| സശബ്ദോ നിര്ഗച്ഛത്യങ്ഗപീഡാഹൃല്ലാസശ്ച| അസ്ഥിഗതേ വിവിധാ വേദനാഃ ശോഫശ്ച| സന്ധിഗതേऽസ്ഥിവച്ചേഷ്ടോപരോധശ്ച| അസ്ഥിസന്ധിഗതേऽസ്ഥിപൂര്ണതാ സങ്ഘര്ഷേ ബലവാംശ്ച||൪||

വിശേഷസ്തസു ത്വഗ്ഗത ഇത്യാദിനോച്യതേ| ശല്യമാര്ഗോ യേന ശല്യം പ്രവിഷ്ടം തസ്യാനുപരോഹസ്തഥാവസ്ഥാനമ്| ചോഷഃ സ്വേദാരതിമാന് ദാഹഃ| പേശീമധ്യഗതേ ശ്വയഥുവര്ജ്യം മാംസസദൃശം ലക്ഷണമ്| അവക്ഷേപണം സങ്കോചനമ്| സംരമ്ഭ ആവേഗഃ| സ്രോതോഗതേ സ്രോതസാം യാനി രക്താദിവഹനാദീനി കര്മാണി ഗുണാശ്ച ശാരീരേ വക്ഷ്യമാണാസ്തേഷാം ഹാനിഃ| ഹൃല്ലാസോ ഹൃദയോത്ക്ലേശഃ| സന്ധിഗതേऽസ്ഥിഗതസദൃശലക്ഷണത്വമങ്ഗപ്രസാരണാദിചേഷ്ടാരോധശ്ച| സന്ധയോ ജാനുകൂര്പരാദയഃ| അസ്ഥിസന്ധിര്ദ്വയോരസ്ഥ്നോര്യോഗഃ| ബലവാന് പ്രഭൂതഃ| സങ്ഘര്ഷഃ ആകുലത്വമ്|| ൪||

Adhikarana koShThagatashalyalakShaNam (5) · Śloka 5

കോഷ്ഠഗതേ ത്വാടോപാനാഹൌ മൂത്രപുരീഷാഹാരദര്ശനാനി ച വ്രണമുഖാദ്ഭവന്തി||൫||

കോഷ്ഠസ്ഥേ ശല്യേ വ്രണമുഖാത് സ്ഥാനവിശേഷേണ യഥാസമ്ഭവം മുത്രാദി ദര്ശനാദി ഭവതി|| ൫||

Adhikarana marmagatashalyalakShaNam (6) · Śloka 6

മര്മഗതേ മര്മവിദ്ധവത്||൬||

മര്മഗതേ മര്മവിദ്ധവത് വക്ഷ്യേത|| ൬|

Adhikarana parisrAvataH tvagAdigatashalyalakShaNam (7) · Śloka 7

യഥായഥം ചോപദിഷ്ടൈഃ പരിസ്രാവൈസ്ത്വഗാദിഷു ശല്യമുപലക്ഷയേത്||൭||

ത്വക്പരിസ്രാവണേന ത്വക്ശല്യമ്| മാംസപരിസ്രാവണേന മാംസശല്യമ്| ഏവം സര്വം ശല്യമ്||൭||

Adhikarana sUkShmagatishalyalakShaNAni (8) · Śloka 8

സൂക്ഷ്മഗതിഷു ശല്യേഷ്വേതാന്യേവ ലക്ഷണാന്യവിസ്പഷ്ടാനി ഭവന്തി||൮||

സൂക്ഷ്മശല്യേഷ്വേതാന്യേവ ലക്ഷണാന്യപൂര്ണാനി ഭവന്തി|| ൮||

Adhikarana shalyoparohaNam (9) · Śloka 9

ശുദ്ധദേഹാനാമനുലോമസന്നിവിഷ്ടാന്യുപരുഹ്യന്തേ||൯||

ശുദ്ധദേഹത്വാദിയുക്താനാം ശല്യം രോഹം യാതി|| ൯||

Adhikarana shalyAnAM punarabAdhanam (10) · Śloka 10

ദോഷപ്രകോപവ്യവായവ്യായാമാഭിഘാതേഭ്യശ്ച പ്രചലിതാനി പുനരാബാധയന്തി||൧൦||

പുനര്ദോഷകോപാദാബാധം കരോതി|| ൧൦||

Adhikarana tvakpranaShTashalyaj~jAnopAyAH (11) · Śloka 11

തത്ര ത്വക്പ്രനഷ്ടേ സ്നിഗ്ധസ്വിന്നായാം മൃന്മാഷയവഗോധൂമഗോമയചൂര്ണമര്ദിതായാം ത്വചി യത്ര സംരമ്ഭോ വേദനാ വാ ഭവതി| യത്ര വാ സ്ത്യാനം സര്പിര്നിഹിതമാശു വിലീയതേ പ്രലേപോ വാ ശുഷ്യതി തത്ര ശല്യം ജാനീയാത്|൧൧|

Adhikarana mAMsapranaShTasya koShThAsthipeshIvivaragatasya ca shalyasya j~jAnopAyAH (11) · Śloka 11

മാംസപ്രനഷ്ടേ സ്നേഹാദിഭിഃ ക്രിയാഭിരാതുരമുപപാദയേത്കര്ശിതസ്യ ച ശിഥിലീഭൂതമനവബദ്ധം ക്ഷുഭ്യമാനം യത്ര സംരമ്ഭം വാ ജനയതി തത്ര ശല്യമ്| ഏവം കോഷ്ഠാസ്ഥിപേശീവിവരേഷ്വപി||൧൧||

ത്വഗാദിനഷ്ടേ ലക്ഷണമുക്തമ്| പ്രദേശവിശേഷസ്തു ന ജ്ഞായതേ| തദ്വിജ്ഞാനം ത്വക്പ്രനഷ്ടേത്യാദിനോച്യതേ| ഏവം കോഷ്ഠാദീനാം സ്പര്ശവേദനാസ്പര്ശാസഹത്വാദിഭിഃ കല്പയേത്|| ൧൧||

Adhikarana sirAsrotodhamanIsnAvapranaShTashalyaj~jAnopAyaH (12) · Śloka 12

സിരാസ്രോതോധമനീസ്നാവപ്രണഷ്ടേ ഖണ്ഡചക്രമശ്വയുക്തം രഥമാരോപ്യാതുരം വിഷമേऽധ്വനി ശീഘ്രം നയേത്| തതഃ സംരമ്ഭാദിഭിര്ജാനീയാത്||൧൨||

സിരാദിനഷ്ടേ രഥമാരോപ്യാതുരം നയേത്| തേന ശല്യം ജാനീയാത്| ഖണ്ഡാനി ചക്രാണി യസ്യ തത്തഥോക്തമ്|| ൧൨||

Adhikarana sandhipranaShTashalyaj~jAnopAyaH (13) · Śloka 13

സന്ധിപ്രണഷ്ടേ സ്നേഹസ്വേദോപപന്നം സന്ധിം പ്രസാരണാകുഞ്ചനബന്ധനപീഡനൈരുപാചരന് പൂര്വവദവഗച്ഛേത്|൧൩|

Adhikarana asthipranaShTashalyaj~jAnopAyaH (13) · Śloka 13

അസ്ഥിപ്രണഷ്ടേ സ്നിഗ്ധസ്വിന്നാന്യസ്ഥീനി ബന്ധനപീഡനാഭ്യാം ഭൃശമുപചരംസ്തദ്വദുപലക്ഷയേത്||൧൩||

സ്നേഹസ്വേദാഭിരുപാചരന് പൂര്വവത് സംരമ്ഭാദിഭിര്ജാനീയാത്| തദ്വദിതി പൂര്വവത് സംരമ്ഭാദിഭിഃ|| ൧൩||

Adhikarana marmapranaShTashalyaM mAMsAdibahushalyaj~jAnopAyaH (14) · Śloka 14

മര്മപ്രണഷ്ടേ ത്വനന്യഭാവാന്മാംസാദിഭ്യോ മര്മണാ മുക്തം പരീക്ഷണം ഭവതി||൧൪||

മര്മസു മാംസാദ്യാശ്രയണാത് മാംസാദിഭിരേവോക്തം ലക്ഷയേത്|| ൧൪||

Adhikarana sAmAnyaM shalyapranaShTalakShaNam (15) · Śloka 15

സാമാന്യലക്ഷണം തൂച്ഛ്രിതഹസ്തിസ്കന്ധാശ്വമാദ്ഗുരോഹണദ്രുതയാനലങ്ഘനപ്ലവനവ്യായാമൈര്ജൃമ്ഭോദ്ഗാരകാസ ക്ഷവഥുഷ്ഠീവനഹസനപ്രാണായാമൈര്മലശുക്രോത്സര്ഗൈര്വാ യത്ര സംരമ്ഭോ വേദനാ വാ ഭവതി| യത്ര വാ സ്വല്പേऽപ്യായാസേ സ്വാപോ ഗൌരവമ് ഘട്ടനം ശോഫോ വാ സ്യാത്തത്ര ശല്യമാദിശേത്||൧൫||

ഉച്ഛ്രിതഹസ്തിസ്കന്ധയാനാദിസാമാന്യം ശല്യപ്രദേശവിശേഷപരിജ്ഞാനലക്ഷണമ്| പ്രാണായാമഃ ശ്വാസോച്ഛ്വാസനിരോധഃ || ൧൫||

Adhikarana shalyaBedAH (16) · Śloka 16

സമാസതശ്ചതുര്വിധം ശല്യം ഭവതി| വൃത്തദ്വിത്രിചതുരസ്രഭേദേന| തദദൃശ്യമാനം വൃത്തസമ്സ്ഥാനാദനുമിമീത||൧൬||

തത്ര ചതുര്വിധം ശല്യം പ്രകീര്തിതം വൃത്തം ദ്വ്യസ്രം ത്ര്യസ്രം ചതുരസ്രം ച| സര്വമദൃശ്യമാനം വ്രണാകൃത്യാ കല്പയേത്|| ൧൬||

Adhikarana mahatAM shalyAnAmAharaNopAyau (17) · Śloka 17

സര്വശല്യാനാം മഹതാമാഹരണേ ദ്വാവേവോപായൌ പ്രതിലോമോऽനുലോമശ്ച| തത്ര പ്രതിലോമമര്വാചീനമാനയേദനുലോമം പരാചീനമ്| തിര്യഗ്ഗതം യതഃ സുഖാഹാര്യം ഭവതി| തതശ്ഛിത്വാऽപഹരേത്||൧൭||

ആഹരണേ ദ്വാവുപായൌ പ്രതിലോമോऽനുലോമശ്ച| തത്ര പ്രതിലോമം യദ്യത ഏവ പ്രവിഷ്ടം തേനൈവാനീയതേ| അനുലോമം യദ്യതഃ പ്രവിഷ്ടം തതഃ പ്രവേശ്യ ദ്വിതീയേന ഹ്നിയതേ| തത്രാര്വാചീനം യച്ഛല്യം തത് പ്രതിലോമമാനയേത്| അര്വാചീനം പൂര്വോക്തമൂര്ധ്വഗതിഃ| തദ്യത ഏവ പ്രവിഷ്ടം തേനൈവാഹരേത്| യച്ഛല്യം പരാചീനം തദനുലോമമാനയേത്| യത്രാഭിമുഖംതത്രൈവാനയേദിത്യര്ഥഃ| പരാചീനമധോഗതിഃ| തിര്യഗ്ഗതം മാംസം ച ഛിത്വാऽപഹരേത്| കസ്മിന് പ്രദേശ ഇത്യാഹ-യത ഏവ സുഖേനാഹര്തും ശക്യതേ||൧൭||

Adhikarana anirGAtanIyashalyaprakAshaH (18) · Śloka 18

പ്രതിലോമമനുത്തുണ്ഡിതം ഛേദനീയം പൃഥുമുഖം ച ശല്യം നിര്ഘാതയേത്| തഥാ കക്ഷ്യാവങ്ക്ഷണോരഃ പരശുകാന്തരപതിതാനി| നൈവ ചാഹരേദ്വിശല്യഘ്നം മര്മപ്രണഷ്ടം വാऽശോഫവേദനം പാകവിരഹിതമ്||൧൮||

പ്രതിലോമം ലോമാഭിമുഖപ്രവിഷ്ടണ് ന നിര്ഘാതയേത്| ഉത്തുണ്ഡിതം ദൃശ്യമാനമുഖം തദ്വിപരീതമനുത്തുണ്ഡിതമ്| ഛേദനീയമുഖം വിസ്തീര്ണമുഖമര്ധചന്ദ്രാദി| കക്ഷ്യാദിപതിതാനി ശല്യാണി ന നിര്ഘാതയേത്| വിശല്യഘ്നം യദാ ഹൃതം സത് ശൂന്യം സ്രോതഃ കൃത്വ മാരയതി തന്നൈവാഹരേദിതി സമ്ബന്ധഃ| യച്ച മര്മസ്ഥിതം ശോഫാദിരഹിതം തദപി നാഹരേത്|| ൧൮||

Adhikarana shalyoddharaNopAyAH (19) · Śloka 19

അഥ ഹസ്തപ്രാപ്യം ശല്യം ഹസ്തേനാഹരേത്| തദശക്യം യഥായഥം യന്ത്രേണ| തഥാപ്യശക്യം ശസ്ത്രേണ വിശസ്യ തതോ നിര്ലോഹിതം വ്രണം കൃത്വാऽഗ്നിഘൃതമധുപ്രഭൃതിഭിഃ സ്വേദയിത്വാऽവദഹ്യ തര്പയിത്വാ സര്പിര്മധുഭ്യാം ബധ്വാऽऽചാരികമാദിശേത്|൧൯|

Adhikarana sirAsnAyulagnashalyoddharaNopAyAH, hRudayapranaShTashalyAharaNopAyAH (19) · Śloka 19

സിരാസ്നാവലഗ്നം ശലാകാഗ്രണാഭിമോച്യാഹരേത്| ഹൃദയേऽഭിവര്തമാനം ശല്യം ശീതജലാദിഭിരുദ്വേജിതസ്യാഹരേദ്യഥാമാര്ഗമ്| ദുരാഹരമന്യതോऽപ്യേവമാഹരേത്||൧൯||

Adhikarana asthipranaShTashalyAharaNopAyAH (20) · Śloka 20

അസ്ഥിവിവരപ്രണഷ്ടമസ്ഥിവിദഷ്ടം വാ അവഗൃഹ്യ പദ്ഭ്യാം പുരുഷം യന്ത്രേണാപകര്ഷേത്| അശക്യമേവം വ ബലവദ്ഭിഃ സുഗൃഹീതസ്യ യന്ത്രേണ ഗ്രാഹയിത്വാ ശല്യം വാരങ്ഗം പ്രതിഭുജ്യ വാ ധനുര്ഗുണൈരേകതോ ബധ്വാऽന്യതശ്ച പഞ്ചാങ്ഗ്യാ സുസംയതസ്യാശ്വസ്യ വക്ത്രകടകേ ബധ്നീയാത്| അഥൈനമേവം കശയാ താഡയേദ്യഥോന്നമയഞ്ഛിരോ വേഗേന ശല്യമുദ്ധരതി| ദൃഢാം വാ വൃക്ഷശാഖാമവനമ്യ തസ്യാം പുര്വവദ്ബധ്വോദ്ധരേത്| ദുര്ബലവാരങ്ഗം തു കുശാഭിര്ബധ്വാ| ശ്വയഥുഗ്രസ്തവാരങ്ഗമുത്പീഡ്യ ശ്വയഥുമ്||൨൦||

അസ്ഥിവിദഷ്ടമസ്ഥിദ്വയമധ്യഗതമ്| വിദഷ്ടമിവ വിദഷ്ടമ്| ശല്യവാരങ്ഗം പ്രതിഭുജ്യ കുടിലീകൃത്യ യഥാ രജ്വാ ഗൃഹീതും യുജ്യതേ| അശ്വസ്യ പഞ്ചാങ്ഗീ മുഖം ഖുരചതുഷ്ടയം ച താഡയേന്മുഖതസ്തഥാ വേഗേന ശിര ഉന്നമയതി| പൂര്വവദിതി ബലിഭിര്ഗൃഹീതസ്യ വാരങ്ഗം പ്രതിഭുജ്യ| ഏകതോ രജ്യുര്ബധ്യതേ അന്യതശ്ച വൃക്ഷശാഖായാമിതി| ദുര്ബലവാരങ്ഗം യദ്രജ്ജ്വാ യന്ത്രേണ വാ ആകൃഷ്യമാണം ഭജ്യതേ തത് കുശാഭിരഭിവേഷ്ട്യാഹരേത്|| ൨൦||

Adhikarana adeshottuNDitashalyAharaNopAyAH (21) · Śloka 21

അദേശോത്തുണ്ഡിതമശ്മമുദ്ഗരപ്രഹാരേണ വിചാല്യ യഥാമാര്ഗമേവ||൨൧||

അദേശോത്തുണ്ഡിതം യതോ നിര്ഹര്ത്തും ന യുജ്യതേ തതോऽശ്മാദിപ്രഹാരേണ ചാലയിത്വ യഥാമാര്ഗമേവാനീയാഹരേത്|| ൨൧||

Adhikarana karNayuktashalyAharaNopAyAH (22) · Śloka 22

കര്ണവത്തു യന്ത്രേണ വിമൃദിതകര്ണം കൃത്വാ| നാഡീയന്ത്രേണ വാ ബഹുമുഖേന യഥാസ്വമുപസങ്ഗൃഹ്യ ശലാകായന്ത്രേണാऽന്യേന വാ പൂര്വവദാഹരേത്||൨൨||

ദൃശ്യമുഖം സകര്ണം ശല്യം യന്ത്രേണ വിമൃദിതകര്ണം കൃത്വാഹരേത്| നാഡീയന്ത്രേണ വാ ബഹുമുഖേനാമൃതിദകര്ണമേവ|| ൨൨||

Adhikarana akarNashalyAharaNopAyAH (23) · Śloka 23

അനുലോമമകര്ണമനല്പവ്രണമുഖമയസ്കാന്തേന||൨൩||

അനുലോമത്വാദിയുക്തമയസ്കാന്തേന|| ൨൩||

Adhikarana pakvAshayagatashalyAharaNopAyaH (24) · Śloka 24

പക്വാശയഗതം വിരേചനേന||൨൪||

സുബോധമ്|| ൨൪||

Adhikarana vAtaviNmUtragarBashalyAharaNopAyaH (25) · Śloka 25

വാതവിണ്മൂത്രഗര്ഭസങ്ഗം പ്രവാഹണേന||൨൫||

അധോവാതാദിശല്യം പ്രവാഹണേന നിസ്താനനാദിനാ|| ൨൫||

Adhikarana duShTavAtAdishalyAharaNopAyAH (26) · Śloka 26

ദുഷ്ടവാതവിഷസ്തന്യാദീന്യാസ്യവിഷാണചൂഷണേന||൨൬||

ദുഷ്ടവാതാദീനി കര്ണാദിഗതാന്യാസ്യചൂഷണേന വിഷാണചൂഷണേന വാ| വിഷാണം ശൃങ്ഗമ്|| ൨൬||

Adhikarana kaNThasrotogatashalyAharaNopAyAH (27) · Śloka 27

കണ്ഠസ്രോതോഗതേ തു ശല്യേ വിസംസക്തം സൂത്രം കണ്ഠേ പ്രവേശയേത്| അഥ തദ്ഗൃഹീതം വിജ്ഞായ ശല്യം സമമേവ സൂത്രം ബിസം ചാക്ഷിപേത്| ബിസാഭാവേ മൃണാലേऽപ്യയമേവ വിധിഃ|൨൭|

Adhikarana kaNThAsakte jAtuShAjAtuShashalyAharaNopAyAH (27) · Śloka 27

ജാതുഷേ തു കണ്ഠസക്തേ നാഡീം പ്രവേശയേത്തദാ ചാഗ്നിതപ്താം സൂക്ഷ്മമുഖീം ശലാകാമഥ താം ഗൃഹീതശല്യാം ശീതാഭിരദ്ഭിഃ പരിഷിച്യ സ്ഥിരീഭൂതാമാഹരേത്| അജാതുഷേऽപ്യേവമേവ പ്രതപ്താം ജതുമധൂച്ഛിഷ്ടാന്യതരപ്രദിഗ്ധാം ശലാകാമ്|൨൭|

Adhikarana kaNThasaktakaNTakashalyAharaNopAyAH (27) · Śloka 27

മത്സ്യകണ്ടകമന്യദ്വാ താദൃഗസ്ഥിശല്യം കണ്ഠലഗ്നം സൂത്രേണ സൂത്രപ്ലോതേന വാ വേഷ്ടിതയാऽങ്ഗുല്യാऽപഹരേത്| അഥവാ കേശോണ്ഡുകം ദൃഢദീര്ഘസൂത്രബദ്ധം ദ്രവോപഹിതം പായയേദ്വാമയേച്ച| വമതശ്ച ശല്യൈകദേശസക്തം സൂത്രം സഹസൈവാക്ഷിപേത്| മൃദുനാ വാ ദന്തധാവനകൂര്ച്ചേനാപഹരേത്| പരതോ വ പ്രണദേത്| വാലോണ്ഡുകേ വിലഗ്നേ തദ്വത്കണ്ടകമ്| ക്ഷതകണ്ഠശ്ച ത്രിഫലാചൂര്ണം മധുഘൃതസിതോപേതമനുകണ്ഠയന് ലിഹ്യാത്||൨൭||

കണ്ഠസ്രോതോഗത ഇത്യാദി സുബോധമ്| മൃണാലം ബിസാങ്കുരമ്| വമതശ്ച യദി കേശോണ്ഡുകം സജ്ജതി തതോ ഗൃഹീതശല്യം ജ്ഞാത്വാ ജടിത്യാകര്ഷയേത്| പരതഃ അതഃ പ്രണുദേത് ബാലോണ്ഡുകമ്| ബാലോണ്ഡുകേ കണ്ഠലഗ്നേ കണ്ടകം തദ്വദ് ദ്രവേണ സൂത്രബദ്ധം പായയേദ്വാമയേദാകര്ഷേച്ച| ക്ഷതകണ്ഠസ്ത്രിഫലാചൂര്ണം ലിഹ്യാദനുകണ്ഠയന് കണ്ഠേ അവലേഹസ്യ സങ്ഗം കുര്വന് ന തു ത്വരയാ|| ൨൭||

Adhikarana apshalyAharaNopAyAH (28) · Śloka 28

അപാം പൂര്ണം പുരുഷമവാക്ശിരസമവപീഡയേദ്ധുനുയാദ്വാമയേച്ച ഭസ്മരാശൌ വ നിഖന്യാദാമുഖാത്| അന്യഥാ ഹ്യുന്മാര്ഗഗാമിഭിരദ്ഭിരാധ്മാനകാസശ്വാസപീനസേന്ദ്രിയോപഘാതജ്വരാദയഃ ശ്ലേഷ്മവികാരാ മൃത്യുശ്ച| തത്ര യഥാസ്വം കഫേ പ്രതികുര്യാത്|൨൮|

Adhikarana grAsashalyapraveshanopAyaH (28) · Śloka 28

ഗ്രാസശല്യമമ്ബുനാ പ്രവേശയേത്സ്കന്ധേ വാ മുഷ്ടിനാഭിഹന്യാത്|൨൮|

Adhikarana kaNThasthashleShmAdishalyanirharaNopAyaH (28) · Śloka 28

കണ്ഠസ്ഥം ശ്ലേഷ്മാണമന്നലവം വാ പ്രധമനോത്കാസനാപകസനൈര്വിധമേത്||൨൮||

അപാം പൂര്ണം നദ്യാദിപതനേ| ആമുഖാത്| മുഖവര്ജ്യമ്| ആധ്മാനാദിഷു യഥാസ്വമാത്മീയം ശ്ലേഷ്മണി ചികിത്സാ കാര്യാ| ഉത്കസനം ബഹിരീരണമ്| അപകസനമന്തരീരണമ്|| ൨൮||

Adhikarana netrashalyAharaNopAyAH (29) · Śloka 29

സൂക്ഷ്മമക്ഷിശല്യം ലേഖനപ്രധമനവാലജലവസ്ത്രജിഹ്വാഭിരപനയേത്| തഥാ നിര്ഭുജ്യ വര്ത്മ വര്ത്മഗതമപനീയ ചോഷ്ണാമ്ബുബാഷ്പസ്വേദം സമധുമധുകക്വാഥേന സര്പിഷാ ച പരിഷേകം കുര്യാത്| സ്വയമപി ച ശല്യമശ്രുക്ഷവഥുകാസോദ്ഗാരമൂത്രപുരീഷാനിലൈര്നയനാദിഭ്യോങ്ഗാവയവേഭ്യഃ പതതി||൨൯||

വര്ത്മഗതം വര്ത്മാക്ഷിപുടം നിര്ഭുജ്യ പരിവര്ത്യാഹരേത്| നയനനാസാദിഷു ശല്യം ക്ഷവഥ്വാദിഭിഃ ക്രിയമാണൈഃ സ്വയം പതതി|| ൨൯||

Adhikarana karNagatakITashalyAharaNopAyAH (30) · Śloka 30

കീടേ കര്ണസ്രോതഃപ്രവിഷ്ടേ തോദോ ഗൌരവം ഭരഭരായമാണം ച ഭവതി സ്പന്ദമാനേ ചാപ്യധികം വേദനാ| തത്ര സലവണേനാമ്ബുനാ മധുകയുക്തേന മദ്യേന വാ സുഖോഷ്ണേന പൂരണമ്| നിര്ഗതേ ച കീടേ തദുത്സര്ജനമ്| തത്രൈവ തു മൃതേ പാകകോഥക്ലേദാ ഭവന്തി| തേഷു കര്ണസ്രാവോക്തം കുര്യാത്പ്രതിനാഹോക്തഞ്ച| തോയപൂര്ണം കര്ണം ഹസ്തോന്മഥിതേന തൈലാമ്ബുനാ പൂരയേത്| പാര്ശ്വാവനതം വാ കൃത്വാ ഹസ്തേനാഹന്യാന്നാഡ്യാ വാऽऽചൂഷയേത്||൩൦||

കീട ഇത്യാദി സുബോധമ്| നിര്ഗതേ കീടേ തദുത്സര്ജനം ലവണാമ്ബ്വാദിനാ സഹ ത്യാഗഃ| പ്രതീനാഹോ നാസാരോഗവിശേഷഃ| കര്ണസ്രാവശ്ച കര്നരോഗേ വക്ഷ്യമാണഃ|| ൩൦||

Adhikarana dehe vilIyamAnAni shalyAni (31) · Śloka 31

ഭവന്തി ചാത്ര ശ്ലോകാഃ- ജാതുഷം ഹേമരൂപ്യാദിധാതുജം ച ചിരസ്ഥിതമ്| ഊഷ്മണാ പ്രായശഃ ശല്യം ദേഹജേന വിലീയതേ|൩൧|

Adhikarana dehe avilIyamAnAni shalyAni (31) · Śloka 31

വിഷാണവേണുദാര്വസ്ഥിദന്തവാലോപലാനി തു| ശല്യാനി ന വിശീര്യന്തേ ശരീരേ മൃന്മയാനി ച| വിഷാണവേണ്വയസ്താലദാരുശല്യം ചിരാദപി| പ്രായോ നിര്ഭുജ്യതേ തദ്ധി പചത്യാശു പലാസൃജീ||൩൧||

ഭവന്തി ചാത്രേതി തന്ത്രരീതിഃ| ജാതുഷാദിശല്യം ദേഹേ ചിരസ്ഥിതം സത് ദേഹോഷ്മണാ വിലീയതേ| വിഷാണാദി ദേഹസ്ഥം ന ശീര്യതേ| ന വിലീയത ഇത്യര്ഥഃ| തതോऽപി നിര്ധാര്യതേ| വിഷാണവേണ്വാദി ചിരാദപി ന വിശീര്യതേ| തദ്വിഷാണാദി ശല്യം നിര്ഭുജ്യതേ കുടിലോ ഭവതി| ശീഘ്രഞ്ച പലാസൃജീ മാംസരക്തേ പചതി|| ൩൧||

Adhikarana avagADhashalyAharaNopAyAH (32) · Śloka 32

ശല്യേ മാംസാവഗാഢേ ചേത്സ ദേശോ ന വിദഹ്യതേ| തതസ്തം മര്ദനസ്വേദശുദ്ധികര്ശനബൃംഹണൈഃ| തീക്ഷ്ണോപനാഹപാനാന്നഘനശസ്ത്രപദാങ്കനൈഃ| പാചയിത്വാ ഹരേച്ഛല്യം പാടനൈഷണപീഡനൈഃ||൩൨||

മാംസസക്തേ ശല്യേ യദി ശല്യപ്രദേശോ ന വിദഹ്യതേ പാകാഭിമുഖോ ന ഭവതി| തതോ മര്ദനാദിഭിഃ പാചയൈത്വ പാടനാദിഭിരപഹരേത്||൩൨||

Adhikarana upasaMhAraH (33) · Śloka 33

ശല്യപ്രദേശയന്ത്രാണാമവേക്ഷ്യ ബഹുരൂപതാമ്| തൈസ്തൈരുപായൈര്മതിമാന് ശല്യം വിദ്യാത്തഥാഹരേത്||൩൩||

ശല്യാനാം ബഹുരൂപതാമവേക്ഷ്യ ദേഹപ്രദേശാനാം ബഹുരൂപതാം യന്ത്രാണാം ച രൂപതാമവേക്ഷ്യ തൈസ്തൈര്യഥോക്തൈരുപായൈഃ ശല്യമേവംവിധമിതി വിദ്യാദാഹരേച്ച|| ൩൩||

Adhikarana niHshalyavraNalakShaNam (34) · Śloka 34

വ്രണേ പ്രശാന്തേ പ്രാന്തേഷു നാതിസ്പര്ശാസഹിഷ്ണുഷു| അല്പേ ശോഫേ ച താപേ ച നിഃശല്യമിതി നിര്ദിശേത്|൩൪|

വ്രണേഷു പ്രസന്നത്വാദിയുക്തേഷു നിശ്ശല്യതാം ശല്യരഹിതത്വമാദിശേത്|| ൩൪||

Adhikarana kAya eva shalyam (34-35) · Śloka 35

കായ ഏവ പരം ശല്യം നിജദോഷമലാവിലഃ| ശല്യേ ശല്യം ശരാദ്യം തു വിശേഷാത്തേന ചിന്ത്യതേ||൩൪|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതൌ അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ശല്യാഹരണവിധിര്നാമ സപ്തത്രിംശോऽധ്യായഃ||൩൫||

സര്വസ്യ ചാത്മീയ ഏവ കായഃ പരം ശല്യം ജന്മസഹസ്നേഷ്വാബാധകത്വാത്| കിമ്ഭൂതഃ കായ ആഹ-നിജദോഷമലാവിലഃ| ശല്യം ഹി മലാവിലം ഭവതി| കായേ തു യ ഏവ നിജാ ദോഷാ രാഗാദയോ വാതാദയശ്ച തദേവ മലമ്| തത്ര കായേ ശല്യേ യദ്യച്ച ശരാദ്യം ശല്യം തച്ഛല്യേ ശല്യം ക്ഷതേ ക്ഷാരസ്തേന വിശേഷാത് ചിന്ത്യതേ ചര്ച്യത ഇതി|| ൩൫|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമ് അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാം സൂത്രസ്ഥാനേ സപ്തത്രിംശോऽധ്യായഃ