14. śōdhanādigaṇasaṁgrahaḥ

Adhikarana athAtaH shodhanAdigaNasaMgraho nAma caturdasho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತಃ ಶೋಧನಾದಿಗಣಸಙ್ಗ್ರಹಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಶೋಧನಂ ವಮನವಿರೇಚನಕಾರಣತ್ವಾತ್ ದ್ರವ್ಯಂ ಶೋಧನಮ್| ಅಥವಾ ಕರಣಸಾಧನ ಏವ ಶೋಧನಶಬ್ದಃ ಆದಿಗ್ರಹಣೇನಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನಾದಿ- ಪರಿಗ್ರಹಃ| ಗಣಃ ಸಮೂಹಃ| ತೇಷಾಂ ಶೋಧನಾದಿಗಣಾನಾಂ ಸಙ್ಗ್ರಹಮೇಕತ್ರಸ್ಥಾಪನಮಸ್ಮಿನ್ನಧ್ಯಾಯೇ ಕ್ರಿಯತೇ ಸುಖಗ್ರಹಣಾರ್ಥಮ್||೧||

Adhikarana vamanopayogIni dravyANi (2) · Śloka 2

ಮದನಜೀಮೂತಕೇಕ್ಷ್ವಾಕುಕೋಶಾತಕೀದ್ವಯಫಲಪುಷ್ಪಪತ್ರಾಣಿ ಕುಟಜ- ಕರಞ್ಜತ್ರಪುಸಸರ್ಷಪಪಿಪ್ಪಲೀವಿಡಙ್ಗೈಲಾಪ್ರತ್ಯಕ್ಪುಷ್ಪೀಹರೇಣು- ಪೃಥ್ವೀಕಾಕುಸ್ತುಮ್ಬರುಪ್ರಪುನ್ನಾಟಾನಾಂ ಫಲಾನಿ ಶಾರದಾನಿ ಚ, ಹಸ್ತಿಪರ್ಣ್ಯಾಃ ಕೋವಿದಾರಕರ್ಬುದಾರಾರಿಷ್ಟಾಶ್ವಗನ್ಧಾನೀಪವಿದುಲಬಿಲ್ವಬಿಮ್ಬೀಬನ್ಧು-ಜೀವಕಶ್ವೇತಾಶಣಪುಷ್ಪೀಸದಾಪುಷ್ಪೀವಚಾಚಿತ್ರಾಚಿತ್ರಕಮೃಗೇನ್ದ್ರ-ವಾರುಣೀಸುಷವೀಚತುರಙ್ಗುಲಸ್ವಾದುಕಣ್ಟಕಪಾಠಾಪಾಟಲೀಶಾರ್ಙ್ಗೇಷ್ಟಾ-ಮಧುಕಮೂರ್ವಾಸಪ್ತಪರ್ಣಸೋಮವಲ್ಕದ್ವೀಪಿಶಿಗ್ರುಸುಮನಸ್ಸೌಮನಸ್ಯಾ- ಯವಾನೀವೃಶ್ಚೀವಪುನರ್ನವಾಮಹಾಸಹಾಕ್ಷುದ್ರಸಹೇಕ್ಷುಕಾಣ್ಡಕಾಲಕ್ತ ವೃನ್ತಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಚವಿಕಾನಲದೋಶೀರಹ್ರೀಬೇರಮೂಲಾನಿ| ಶಾಲ್ಮಲೀಶೇಲುಕಾಭದ್ರಪರ್ಣ್ಯೈರಾವಣ್ಯಾವರ್ತಕ್ಯುಪೋದಕೋದ್ದಾಲಧನ್ವನ-ರಸಾಞ್ಜನರಾಜಾದನೋಪಚಿತ್ರಾಗೋಪಶೃಙ್ಗಾಟಿಕಾಪಿಚ್ಛಾಃ| ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಪುಷ್ಪಮ್| ತಾಲೀಸಪತ್ರಮ್| ಹರಿದ್ರಾಶೃಙ್ಗವೇರಕನ್ದೌ| ಮಧುಯಷ್ಟೀ ದಾರುಹರಿದ್ರಾಸಾರೌ| ತಗರಗುಡೂಚೀಮಧುಫಾಣಿತ ಕ್ಷೀರಕ್ಷಾರಲವಣಾನಿ ಚೇತಿ ವಮನೋಪಯೋಗೀನಿ||೨||

ಮದನಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಫಲಂ ಪುಷ್ಪಂ ಪತ್ರಂ ಚ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮ್| ಕುಟಜಾದೀನಾಂ ಚ ಫಲಾನಿ| ಹಸ್ತಿಪರ್ಣ್ಯಾಃ ಶರದುದ್ಭೂತಾನಿ ಫಲಾನಿ| ಕೋವಿದಾರಾದೀನಾಂ ಚ ಮೂಲಾನಿ| ಶಾಲ್ಮಲ್ಯಾದೀನಾಂ ಚ ಪಿಚ್ಛಾ ಮಣ್ಡಪ್ರಾಯಮ್| ಪ್ರಿಯಙ್ಗೋಃ ಪುಷ್ಪಮ್| ತಾಲೀಸಸ್ಯ ಪತ್ರಮ್| ಪಿಣ್ಡಹರಿದ್ರಾಯಾಃ ಶೃಙ್ಗವೇರಸ್ಯ ಚ ಕನ್ದೋ ಭೂಮಿಭವಃ| ಮಧುಯಷ್ಟ್ಯಾ ದಾರುಹರಿದ್ರಾಯಾಶ್ಚ ಸಾರಂ ಕಾಷ್ಠಮ್| ತಗರಾದೀನಿ ಸ್ವರುಪೇಣೈವ| ಇತ್ಯೇತಾನಿ ಸಕಲಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ವಮನೋಪಯೋಗೇ ತ್ವಙ್ಗತ್ವಂ ಯಾನ್ತೀತಿ || ೨||

Adhikarana virecanopayogIni dravyANi (3) · Śloka 3

ತ್ರಿವೃಚ್ಛ್ಯಾಮಾದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಶಙ್ಖಿನೀಸಪ್ತಲಾಜಗನ್ಧಾಜಶೃಙ್ಗೀವಚಾ ಗವಾಕ್ಷೀಛಗಲಾನ್ತ್ರೀಸುವರ್ಣಕ್ಷೀರೀಚಿತ್ರಕಕಿಣಿಹೀಹ್ರಸ್ವಪಞ್ಚಮೂಲ ವೃಶ್ಚೀವಪುನರ್ನವಾಪಲಙಕಷಾವಾಸ್ತುಕಶಾಕಸಾಲಮೂಲಾನಿ| ತಿಲ್ವಕ ರಮ್ಯಕಕಾಮ್ಪಿಲ್ಯಕಪಾಟಲೀತ್ವಚಃ| ತ್ರಿಫಲಾಪೀಲುಪ್ರಿಯಾಲಕುವಲಬದರ ಕರ್ಕನ್ಧುಕಾಶ್ಮರ್ಯಪರೂಷಕದ್ರಾಕ್ಷಾನೀಲಿನೀಕ್ಲೀತನಕೋದಕೀರ್ಯಾವಿಡಙ್ಗ ಪೂಗಪಞಾಙ್ಗುಲಫಲಾನಿ| ಚತುರಙ್ಗುಲಫಲಪತ್ರಾಣಿ| ಪೂತೀಕಸ್ಯ ತ್ವಕ್ಫಲಪತ್ರಾಣಿ| ಮಹಾವೃಕ್ಷಸಪ್ತಚ್ಛದಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀಕ್ಷೀರಾಣಿ| ಕ್ಷೀರಮದ್ಯಮಸ್ತುತಕ್ರಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಮೂತ್ರಾಣಿ ಚೇತಿ ವಿರೇಚನೋಪಯೋಗೀನಿ||೩||

ತ್ರಿವೃತಾದೀನಾಂ ಮೂಲಾನಿ| ತಿಲ್ವಕಾದೀನಾಂ ತ್ವಕ್| ತ್ರಿಫಲಾದಿ ಫಲಾನಿ| ಚತುರಙ್ಗುಲಸ್ಯ ಫಲಂ ಪತ್ರಂ ಚ| ಪೂತೀಕಸ್ಯ ತ್ವಕ್ ಫಲಂ ಪತ್ರಂ ಚ| ಮಹಾವೃಕ್ಷಾದೀನಾಂ ಕ್ಷೀರಾಣಿ| ಕ್ಷೀರಾದೀನಿ ಸ್ವರೂಪೇಣೈವೇತಿ ವಿರೇಚನೋಪಯೋಗೀನಿ||೩||

Adhikarana vamanavirecanopayogIni dravyANi (4) · Śloka 4

ಕೋಶಾತಕೀದೇವದಾಲೀಸಪ್ತಲಾಕಾರವೇಲ್ಲಿಕಾಸ್ವರಸಮರ್ಕಕ್ಷೀರಮುಷ್ಣೋ-ದಕಂ ಚೇತ್ಯುಭಯಾತ್ಮಕಾನಿ||೪||

ಕೋಶಾತಕ್ಯಾದೀನಾಂ ಸ್ವರಸಾಃ ಅರ್ಕಕ್ಷೀರಮುಷ್ಣೋದಕಂ ಚೋಭಯೋಪಯೋಗಿ ವಮನೇ ವಿರೇಚನೇ ಚೋಪಯುಜ್ಯತೇ||೪||

Adhikarana bastyupayogIni dravyANi (5) · Śloka 5

ಬಸ್ತಿಷು ತು ತೇಷು ತೇಷ್ವವಸ್ಥಾನ್ತರೇಷು ಯಾನ್ಯುಪಯುಜ್ಯನ್ತೇ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ತಾನ್ಯೇವಾಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಾನ್ನೋಪದಿಶ್ಯನ್ತೇ| ಅಸಸ್ಕನ್ಧೇಭ್ಯ ಏವ ಯಥಾದೋಷಂ ಯಥಾವಸ್ಥಂ ಚ ವಿಭಜೇತ್| ಸರ್ವೇಷು ತು ಪ್ರಾಯೋ ಮದನಕುಟಜಜೀಮೂತಕೇಕ್ಷ್ವಾಕುಕೋಶಾತಕೀದ್ವಯತ್ರಪುಸಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕ ಶತಾಹ್ವಾಫಲಾನಿ| ಬಲಾದಶಮೂಲೈರಣ್ಡತ್ರಿವೃದ್ಧಚಾಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಕುಷ್ಠ- ರಾಸ್ನಾಪುನರ್ನವಕತ್ತೃಣಮೂಲಾನಿ| ಸರಲದೇವದಾರುಹಪುಷಾಹಿಙ್ಗು- ರಸಾಞ್ಜನವ್ಯೋಷಪತ್ರೈಲಾಮೃತಾಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಗುಡಲವಣಮಸ್ತು ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಮೂತ್ರಸ್ನೇಹಕ್ಷೀರಕ್ಷೌದ್ರಾಣಿ ಚೇತಿ ನಿರೂಹೋಪಯೋಗೀನಿ||೫||

ಬಸ್ತಿಷು ತ್ವೌಷಧಾನ್ಯಸ್ಮಾಭಿರ್ನ್ನೋಪದಿಶ್ಯನ್ತೇ| ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಾತ್| ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಂ ವ್ಯಾಧ್ಯವಸ್ಥಾವಿಶೇಷೇಷು ತೇಷು ತೇಷು ಚ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೋಕ್ತೇರವಸ್ಥಾನ್ತರೇಷು ಬಹುಭಿರ್ಭೇದೈರ್ಯತೋ ಬಸ್ತಸ್ಯ ಉಕ್ತಾಃ| ಬಸ್ತಿಶಬ್ದೇನಾತ್ರ ಸರ್ವಂ ನಿರೂಹಾದಿಕಮುಚ್ಯತೇ| ತಾನಿ ತು ಬಸ್ತಿದ್ರವ್ಯಾಣಿ ವಾತಾದಿದೋಷಾಪೇಕ್ಷಯಾ ವ್ಯಾಧ್ಯವಸ್ಥಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಚ ವಿಭಜೇತ್| ರಸಸ್ಕನ್ಧೇಭ್ಯೋ ರಸಭೇದೀಯೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇಭ್ಯೋ ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಭ್ಯ ಉದ್ಧೃತ್ಯ| ಸರ್ವಬಸ್ತಿಷು ಚ ಪ್ರಾಯೋ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಯಾನಿ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ತಾನ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ| ಮದನಾದೀನಾಂ ಫಲಾನಿ| ಬಲಾದೀನಾಂ ಮೂಲಾನಿ| ಸರಲಾದೀನಿ ಸ್ವರೂಪೇಣೈವೇತಿ ಬಸ್ತ್ಯುಪಯೋಗೀನಿ|

Adhikarana shirovirecanopayogIni dravyANi (6) · Śloka 6

ಅಪಾಮಾರ್ಗವಿಡಙ್ಗಮರಿಚಪಿಪ್ಪಲೀಶಿರೀಷಬಿಲ್ವಾಜಾಜ್ಯಜಮೋಜವಾರ್ತಾಕ- ಪೃಥ್ವೀಕೈಲಾಹರೇಣುಫಲಾನಿ| ತಾಲೀಸತಮಾಲತರ್ಕಾರೀಹರಿತಕವರ್ಗಪತ್ರಾಣಿ| ಸರ್ಷಪಾಫಲಪತ್ರಾಣಿ| ಶಿಗ್ರುಫಲಪತ್ರತ್ವಚಃ| ಹರಿದ್ರಾಮೂಲಕಲಶುನನಾಗರಕನ್ದಪತ್ರಾಣಿ| ಅತಿವಿಷಾಕನ್ದಾಃ| ಕುಷ್ಠವಚಾಭಾರ್ಙ್ಗೀಶ್ವೇತಾಕಿಣಿಹೀನಾಗದನ್ತೀ- ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀಗವಾಕ್ಷೀವಯಃಸ್ಥಾವೃಶ್ಚಿಕಾಲೀಬಿಮ್ಬೀಕರಞ್ಜಮೂಲಾನಿ| ಅರ್ಕಾಲರ್ಕಪುಷ್ಪಮೂಲಾನಿ| ಲೋಧ್ರಮದನಸಪ್ತಪರ್ಣನಿಮ್ಬಪೀಲುಬೀಜಾನಿ| ಮುರುಙ್ಗೀಮಾತುಲುಙ್ಗೀ ಲವಙ್ಗಪುಷ್ಪಾಣಿ| ಅಗರುಸುರದಾರುಸರಲಸಲ್ಲಕೀಜಿಙ್ಗಿಣ್ಯನರಸಾಞ್ಜನಹಿಙ್ಗುಲಾಕ್ಷಾ-ನಿರ್ಯಾಸಾಃ| ತಮಾಲಸಾಲತಾಲಮಧೂಕದಾರ್ವೀಸಾರಾಃ| ತೇಜಸ್ವಿನೀ-ಮೇಷಶೃಙ್ಗೀವರಾಙ್ಗೇಙ್ಗುದೀಬೃಹತೀದ್ವಯಚೋಚತ್ವಚಃ| ರಾಜಾದನಮಜ್ಜಕ್ಷೌದ್ರಲವಣಾನಿ ಮದ್ಯಾನಿ ಗವಾದಿಶಕೃದ್ರಸಮೂತ್ರ- ಪಿತ್ತಾನ್ಯೇವಂವಿಧಾನಿ ಚೇನ್ದ್ರಿಯೋಪಶಯಾನ್ಯನ್ಯಾನಪಿ ತಥಾ ಸ್ನೇಹಾಃ ಕ್ಷೀರಂ ರಕ್ತಂ ಮಾಂಸರಸೋ ಧಾನ್ಯರಸಸ್ತೋಯಮಿತಿ ಶಿರೋವಿರೇಚನೋಪ- ಯೋಗೀನಿ||೬||

ಅಪಾಮಾರ್ಗಾದೀನಾಂ ಫಲಾನಿ| ತಾಲೀಸಾದಿಪತ್ರಾಣಿ| ಸರ್ಷಪಾಯಾಃ ಪತ್ರಂ ಫಲಞ್ಚ| ಶಿಗ್ರೋಃ ಫಲಂ ಪತ್ರಂ ತ್ವಕ್ ಚ| ಹರಿದ್ರಾದೀನಾಂ ಕನ್ದಃ ಪತ್ರಂ ಚ| ಅತಿವಿಷಾಯಾಃ ಕನ್ದಃ| ಕುಷ್ಠಾದೀನಾಂ ಮೂಲಾನಿ| ಅರ್ಕಾಲರ್ಕಯೋಃ ಪುಷ್ಪಂ ಮೂಲಂ ಚ| ಲೋಧ್ರಾದೀನಾಂ ಬೀಜಾನಿ ಮುರಙ್ಗ್ಯಾದೀನಾಂ ಪುಷ್ಪಾಣಿ| ಅಗರ್ವಾದೀನಾಂ ನಿರ್ಯಾಸಃ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಸ್ತುತೋ ರಸಃ| ಸಾಲಾದೀನಾಂ ಸಾರಃ| ತೇಜಸ್ವಿನ್ಯಾದೀನಾಂ ತ್ವಕ್| ರಾಜಾದನಸ್ಯ ಮಜ್ಜಾ| ಕ್ಷೌದ್ರಾದೀನಿ ಸ್ವರೂಪೇಣೈವ| ಗವಾದೀನಾಮಷ್ಟಾನಾಂ ಮೂತ್ರಯೋನಿತ್ವಪಾಠಿತಾನಾಂ ಶಕೃತಃ ಪೀಡಿತೋ ರಸಃ| ಮೂತ್ರಂ ಪಿತ್ತಂ ಚ ತೇಷಾಮೇವೈವಂವಿಧಾನಿ ರಸವೀರ್ಯವಿಪಾಕಪ್ರಭಾವೈರೇತತ್ಸದೃಶಾ-ನೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚಕ್ಷುರಾದಿನಾಮುಪಶಯಾನಿ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಸಂವಾಹಕಾನಿ ತಾನಿ ಸ್ನೇಹಾ ಯಥೋಕ್ತಾಃ ಕ್ಷೀರರಕ್ತಾದಯಶ್ಚೇತಿ ಶಿರೋವಿರೇಚನೇ ನಸ್ಯೇ ಉಪಯುಜ್ಯತೇ||೬||

Adhikarana prAyogikadhUmopayogIni dravyANi (7) · Śloka 7

ಮಧುಕಪದ್ಮಕಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಶಾರಿವಾಮುಸ್ತಾಪುನ್ನಾಗನಾಗಕೇಸರೈವಾಲವಾಲುಕ ಸುವರ್ಣತ್ವಕ್ತಮಾಲಪೃಥ್ವೀಕಾಹರೇಣುಲಾಕ್ಷಾಶತಪುಷ್ಪಾಸಲ್ಲಕೀಶರ್ಕರಾ-ಮದನಕಮರುಬಕನ್ಯಗ್ರೋಧೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಪ್ಲಕ್ಷಲೋಧ್ರತ್ವಕ್ಪದ್ಮೋ-ತ್ಪಲಾನಿ ಸರ್ವಗನ್ಧದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಚ ಕುಷ್ಠತಗರವರ್ಜ್ಯಾನಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕಧೂಮೋಪಯೋಗೀನಿ||೭||

ಮಧುಕಾದೀನಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕೇ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವೃತ್ತಿಕೇ ಧೂಮೇ ಯೋಗಮರ್ಹನ್ತೀತಿ|

Adhikarana snaihikadhUmopayogIni dravyANi (8) · Śloka 8

ಅಗರುಗುಗ್ಗುಲುಸಲ್ಲಕೀಶೈಲೇಯಕನಲದಹ್ರೀಬೇರಹರೇಣೂಶೀರಮುಸ್ತಾ- ಧ್ಯಾಮಕವರಾಙ್ಗಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕಸ್ಥೌಣೇಯಕಪರಿಪೇಲವೈಲವಾಲುಕ ಕುನ್ದರುಕಸರ್ಜರಸಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಫಲಸಾರಸ್ನೇಹಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಬಿಲ್ವಫಲ- ಮಜ್ಜಯವತಿಲಮಾಷಕುಙ್ಕುಮಾನಿ ಮೇದೋಮಜ್ಜವಸಾಸರ್ಪಿಷಿ ಚ ಸ್ನೈಹಿಕಧೂಮೋಪಯೋಗೀನಿ||೮||

ಅಗರ್ವಾದೀನಿ ಸ್ನೈಹಿಕಧೂಮೋಪಯೋಗೀನಿ||೮||

Adhikarana tIkShNAni shirovirecanadravyANi (9) · Śloka 9

ಶಿರೋವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಗನ್ಧದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣಾನಿ ಮನೋಹ್ವಾ ಹರಿತಾಲಂ ಚೇತಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಧೂಮೋಪಯೋಗೀನಿ||೯||

ತೀಕ್ಷ್ಣಾನಿ ಶಿರೋವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಹೈಮವತೀದನ್ತ್ಯಾದೀನಿ ಮನಶ್ಶಿಲಾ ಹರಿತಾಲಂ ಚೇತಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಧೂಮೋಪಯೋಗೀನಿ||೯||

Adhikarana vAtashamanAni dravyANi (10) · Śloka 10

ಭದ್ರದಾರುಕುಷ್ಠತಗರವರುಣಬಲಾತಿಬಲಾತಿಬಲಾರ್ತಗಲಕಚ್ಛುರಾ- ಹ್ಲಾದಿನೀಕುಬೇರಾಕ್ಷೀವತ್ಸಾದಿನ್ಯರ್ಕಾಲರ್ಕಕತಕಭಾರ್ಙ್ಗೀಕಾರ್ಪಾಸೀವೃಶ್ಚಿಕಾ- ಲೀಪತ್ತೂರಪ್ರಭೃತೀನಿ ವಿದಾರ್ಯಾದಿಗಣೋ ವೀರತರಾದಿಸ್ತೃಣಾಖ್ಯವರ್ಜ್ಯಾನಿ ಷಟ್ ಪಞ್ಚಮೂಲಾನಿ ಚೇತಿ ವಾತಶಮನಾನಿ||೧೦||

ಭದ್ರದಾರ್ವಾದೀನಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೌ ಚ ವಿದಾರೀವೀರತರಾದಿಕೌ ಗಣೌ ತೃಣಾಖ್ಯಪಞ್ಚಮೂಲಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ ಶೇಷಾಣಿ ಷಟ್ ಪಞ್ಚಮೂಲಾನಿ ಚೇತಿ ಕ್ರುದ್ಧ ವಾತಶಮನಾನಿ||೧೦||

Adhikarana pittashamanAni dravyANi (11) · Śloka 11

ದೂರ್ವಾಽನನ್ತಾಮೋಚರಸಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಪರಿಪೇಲವಕಾಲಾಕಾಲೀಯಕ- ಕದಲೀಕನ್ದಲೀಪಯಸ್ಯಾತ್ಮಗುಪ್ತಾನಾಲಿಕೇರಖರ್ಜ್ಜೂರದ್ರಾಕ್ಷಾವಿದಾರೀಬದರೀ- ಬಲಾನಾಗಬಲಾನಾಗಪುಷ್ಪಾಶತಾವರೀಶೀತಪಾಕ್ಯೋದನಪಾಕೀತೃಣ- ಶೂಲ್ಯಾಂಶುಮತೀದ್ವಯಾರಿಷ್ಟಕಾರಿಷ್ಟಾಟರೂಷಕೇತ್ಕಟಪ್ರಿಯಙ್ಗುಧಾತಕೀಧವಧನ್ವನ- ಸ್ಯನ್ದನಖದಿರಕದರಪ್ರಿಯಾಲತಾಲಸಾಲಸರ್ಜತಿನಿಶಾಶ್ವಕರ್ಣ-ಗುನ್ದ್ರಾವಾನೀರಪದ್ಮಾಪದ್ಮಬೀಜಮೃಣಾಲಕುಮುದನಳಿನಸೌಗನ್ಧಿಕ-ಪುಣ್ಡರೀಕಶತಪತ್ರಶೈವಾಲಕಲ್ಹಾರೋತ್ಪಲಕಾಕೋಲ್ಯುತ್ಪಲಿಕಾಶಾಲೂಕ-ಶೃಙ್ಗಾಟಕಕಶೇರುಕಕ್ರೌಞ್ಚಾದನಪ್ರಭೃತೀನಿ ಅನ್ಯಾನಿ ಚ ಶೀತವೀರ್ಯಾಣಿ ಸಾರಿವಾದಿಃ ಪದ್ಮಕಾದಿಃ ಪಟೋಲಾದಿರ್ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿರ್ದಾಹಹರೋ ಮಹಾಕಷಾಯಸ್ತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಚೇತಿ ಪಿತ್ತಶಮನಾನಿ||೧೧||

ದೂರ್ವಾದೀನಿ ಯಥಾಪಠಿತಾನ್ಯನ್ಯಾನಿ ಚ ಶೀತವೀರ್ಯಾಣಿ ಶಾರಿವಾಪದ್ಮಕಪಟೋಲನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಗಣಚತುಷ್ಟಯಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ, ದಾಹಹರೋ ಮಹಾಕಷಾಯಃ ತೃಣಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಚೇತಿ ಪಿತ್ತಶಮನಾನಿ||೧೧||

Adhikarana shleShmashamanAni dravyANi (12) · Śloka 1

ಶೀತಶಿವಶತಪುಷ್ಪಾಸರಲಸುರದಾರುರಾಸ್ನೇನ್ಗುದೀಸಾತಲಾಸುಮನಃ-ಕಾಕಾದನೀಲಾಙ್ಗಲಿಕಾಹಸ್ತಿಕರ್ಣಮುಞ್ಜಾತಲಾಮಜ್ಜಕಪ್ರಭೃತೀನ್ಯಾನಿ ಚ ರೂಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣವೀರ್ಯಾಣ್ಯಾರಗ್ವಧಾದಿರಸನಾದಿರರ್ಕಾದಿಃ ಸುರಸಾದಿರ್ಮುಷ್ಕಕಾದಿರ್ವತ್ಸಕಾರ್ಮುಸ್ತಾದಿಃ ಶೀತಘ್ನಶ್ಚ ಮಹಾಕಷಾಯೋ ವಲ್ಲೀಕಣ್ಟಕಪಞ್ಚಮೂಲೇ ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಶಮನಾನೀತಿ||೧||

ಶೀತಶಿವಾದ್ಯನ್ಯಾನಿ ಚ ರೂಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣವೀರ್ಯಾಣಿ ಆರಗ್ವಧಾಸನಾರ್ಕಸುರಸಮುಷ್ಕಕವತ್ಸಕಮುಸ್ತಾದಿಗಣಸಪ್ತಕಂ ಶೀತಘ್ನಶ್ಚ ಮಹಾಕಷಾಯೋ ಬಲ್ಯಾಖ್ಯಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಕಣ್ಟಕಾಖ್ಯಂ ಚೇತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಶಮನಾನಿ||೧೨||

Adhikarana upasaMhAraH (13-14) · Śloka 14

ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ದೋಷದೂಷ್ಯಾದೀನಮೀ ವರ್ಗಾಃ ಸುಯೋಜಿತಾಃ| ಸರ್ವಾಮಯಜಯಾಯಾಲಂ ಜಯನ್ತೇ ನಿಯತಾತ್ಮನಾಮ್||೧೩|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಶೋಧನಾದಿಗಣಸಂಗ್ರಹೋ ನಾಮ ಚತುರ್ದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೪||

ಭವತಿ ಚಾತ್ರೇತಿ ತನ್ತ್ರರೀತಿಃ| ಅಮೀ ಯಥೋಕ್ತವರ್ಗಾ ವಮನೋಪಯೋಗ್ಯಾದಯೋ ದೋಷದೂಷ್ಯಬಲಕಾಲಾದೀನವೇಕ್ಷ್ಯ ನಾನಾವಿಧಾಭಿಃ ಕ್ವಾಥಸ್ನೇಹಾದಿಪರಿಕಲ್ಪನಾಭಿಃ ಯೋಜಿತಾ ನಿಯತಾತ್ಮನಾಮಲೋಲುಪಾನಾಂ ಸರ್ವವ್ಯಾಧಿನಾಶನಾಯಾಲಂ ಜಾಯನ್ತೇ ಪರ್ಯಾಪ್ತಂ ಭವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೧೩|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾ-ಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಚತುರ್ದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ