Adhikarana atha sirAvyadhavidhirnAma ShaTtriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤਃ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਵਿਧਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातः सिराव्यधविधं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਵਿਸ੍ਰਾਵਣਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇ ਅਸਗ੍ਵ੍ਯਾਪਿਸਿਰਾਵ੍ਯਧੈਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਤਸ੍ਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ-ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੧||
Adhikarana ratkavirecanAdisAdhyavikAreShu sirAvyadhasya prAdhAnyam (2) · Śloka 2
ਬਹਵੋ ਹਿ ਰਕ੍ਤਾਵਸੇਚਨੋਪਾਯਾਃ ਪ੍ਰਾਗਭਿਹਿਤਾਸ੍ਤੇਸਾਮਨ੍ਯੇਸਾਂ ਚ ਵਿਰੇਕਾਦੀਨਾਮੁਪਕ੍ਰਮਾਣਾਂ ਤਤ੍ਸਾਧ੍ਯੇਸ੍ਵਾਮਯੇਸੁ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਃ ਪ੍ਰਧਾਨਮ੍| ਅਮੁਨਾ ਹਿ ਤੇ ਸਮੂਲਾਃ ਸ਼ੋਸਮਾਯਨ੍ਤਿ ਕੇਦਾਰਸੇਤੁਭੇਦੇਨ ਸ਼ਲ੍ਯਾਦਯ ਇਵ||੨||
बहवो हि रक्तावसेचनोपायाः प्रागभिहितास्तेषामन्येषां च विरेकादीनामुपक्रमाणां तत्साध्येष्वामयेषु सिराव्यधः प्रधानम्| अमुना हि ते समूलाः शोषमायन्ति केदारसेतुभेदेन शल्यादय इव||२||
🔊 Audio coming soon
ਸਿਰਾਵ੍ਯਧੇ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮਾਹ-ਬਹਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਕ੍ਪੂਰ੍ਵੇਧ੍ਯਾਯੇ| ਜਲੌਕਃਪ੍ਰਭਤਯੋ ਰਕ੍ਤਵਿਸ੍ਰਾਵਣੋਪਾਯਾ ਬਹਵੋਭਿਹਿਤਾਃ| ਤੇਸਾਂ ਰਕ੍ਤਵਿਸ੍ਰਾਵਣਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤਤ੍ਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਰਕ੍ਤਾਵਸੇਚਨਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਵ੍ਯਾਧਿਸ੍ਵਨ੍ਯੇਸਾਂ ਚ ਵਿਰੇਕਾਦੀਨਾਮੁਪਕ੍ਰਮਾਣਾਂ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਃ ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਪਕ੍ਰਮਃ| ਅਮੁਨਾ ਹਿ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧੇਨ ਰਕ੍ਤਾਵਸੇਚਨਸਾਧ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਧਯਃ ਸਮੁਲਾਃ ਸ਼ੇਸਮਾਯਾਨ੍ਤਿ| ਯਥਾ ਕੇਦਾਰਸੇਤੁਭੇਦੇਨ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਯਃ| ਕੇਦਾਰਸੇਤੁਃ ਕ੍ਸੇਤ੍ਰਮਰ੍ਯਾਦਾ ਜਲਾਵਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨੀ| ਰਕ੍ਤਾਵਸੇਚਨਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਤੁ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਨ ਤਥਾ ਵਿਰੇਕਾਦਯ ਉਪਕ੍ਰਮਾਃ ਨ ਚਾਨ੍ਯੇ ਰਕ੍ਤਵਿਸ੍ਰਾਵਣੋਪਾਯਾਃ ਯਥਾ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਃ|| ੨||
Adhikarana sirAvyadhaprashaMsA (3) · Śloka 3
ਤਥਾ ਚ- ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਿਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਧਂ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਸ਼ਲ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸ੍ਮਤੋ ਯਦ੍ਵਦ੍ਬਸ੍ਤਿਃ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ| ਯਥਾ ਰਕ੍ਤਮਧਿਸ੍ਠਾਨਂ ਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਵਿਕਾਰਿਣਾਮ੍| ਅਨ੍ਯਨ੍ਨ ਹਿ ਤਥਾ ਦੂਸ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮੇਦਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤਤਃ||੩||
तथा च- सिराव्यधिश्चिकित्सार्धं सम्पूर्णं वा चिकित्सितम्| शल्यतन्त्रे स्मृतो यद्वद्बस्तिः कायचिकित्सिते| यथा रक्तमधिष्ठानं विकाराणां विकारिणाम्| अन्यन्न हि तथा दूष्यं कर्मेदं प्रथमं ततः||३||
🔊 Audio coming soon
ਤਥਾ ਚੇਤਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਪਾਠਂ ਸਮੁਚ੍ਚਿਨੋਤਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੩||
Adhikarana raktasya dUShyatvaM samAntara~jca (4) · Śloka 4
ਤਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁ ਸ਼ਰੀਰਮਾਹਾਰਸਾਰਭੂਤਂ ਰਸਾਖ਼੍ਯਮਵਿਕਤਮਵਿਕਤੇਨ ਤੇਜਸਾ ਰਞ੍ਜਿਤਮਿਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਾਕਾਰਂ ਚ ਸ਼ਸ਼ਸ਼ੋਣਿਤਗੁਞ੍ਜਾਫਲਾਲਕ੍ਤਕਪਦ੍ਮਸੁਵਰ੍ਣਵਰ੍ਣਂ ਧੌਤਂ ਚ ਵਿਰਜ੍ਯਮਾਨਂ ਮਧੁਰਮੀਸਲ੍ਲਵਣਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਸਂਹਤਮਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਂ ਗੁਰੁ ਪਿਤ੍ਤੈਕਚਯਪ੍ਰਕੋਪੋਪਸ਼ਮਨਂ ਸੌਮ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯਂ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ ਰਕ੍ਤਮਾਹੁਸ੍ਤਥਾ ਦੋਸਮ੍| ਦੂਸ੍ਯਮਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਉਭਯਾਤ੍ਮਕਮਨ੍ਯੇ||੪||
तत्राम्बु शरीरमाहारसारभूतं रसाख़्यमविकृतमविकृतेन तेजसा रञ्जितमिन्द्रगोपाकारं च शशशोणितगुञ्जाफलालक्तकपद्मसुवर्णवर्णं धौतं च विरज्यमानं मधुरमीषल्लवणं स्निग्धमसंहतमशीतोष्णं गुरु पित्तैकचयप्रकोपोपशमनं सौम्याग्नेयं प्रकृत्या रक्तमाहुस्तथा दोषम्| दूष्यमिति केचित्| उभयात्मकमन्ये||४||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਂ ਕਿਮੁਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਰੀਰਮਮ੍ਬ੍ਵਾ ਚਾਰ੍ਯਾ ਰਕ੍ਤਮਾਹੁਰਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਿਮ੍ਭੁਤਮਿਤ੍ਯਾਹਆਹਾਰਸਾਰਭੂਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਧੌਤਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿ ਨ ਰਞ੍ਜਯਤਿ| ਪਿਤ੍ਤੇਨੈਕਂ ਸਮਾਨਂ ਚਯਾਦਿਕਂ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤਥੋਕ੍ਤਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਰਕ੍ਤਂ ਕੇਚਿਦਾਚਾਰ੍ਯਾ ਦੋਸਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰ੍ਧਨ੍ਵਤਰੀਯਾਦਯਃ| ਯਤੋ ਯਥਾ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਵਿਲਕ੍ਸਣਾ ਹੇਤਵਸ੍ਤਦ੍ਵਦਸ੍ਯਾਪਿ| ਤਥਾ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਚ ਯਦ੍ਵਦ੍ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਰੋਗਜਨਕਤ੍ਵਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਸ਼੍ਚੋਪਕ੍ਰਮਃ ਤਦ੍ਵਦਸ੍ਯਾਪੀਤਿ| ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਚਰਕਾਦਯਸ੍ਤਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਦੂਸ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਵਾਤਾਦਿਭਿਰ੍ਦੂਸਣਾਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰੁਭਯਰੂਪਤ੍ਵਂ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯਾਹੁਃ| ਦੋਸਤ੍ਵਂ ਦੂਸ੍ਯਤ੍ਵਂ ਚ ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯੈਕੋਂਸ਼ੋ ਦੁਸ੍ਟਃ ਪਰਮਂਸ਼ਂ ਦੂਸਯਤਿ|| ੪||
Adhikarana shuddharaktakAryam (5) · Śloka 5
ਤਚ੍ਚੈਵਂਵਿਧਮੇਵ ਵਿਧਿਵਦਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਬਲਵਰ੍ਣਸੁਖ਼ਾਯੁਸਾਂ ਯੋਨਿਃ||੫||
तच्चैवंविधमेव विधिवदाहारविहाराभ्यासाद्विशुद्धं बलवर्णसुख़ायुषां योनिः||५||
🔊 Audio coming soon
ਤਚ੍ਚ ਰਕ੍ਤਂ ਵਿਧਿਵਦਾਹਾਰਾਦ੍ਯਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸਤ੍ ਬਲਾਦੀਨਾਂ ਹੇਤੁਃ|| ੫||
Adhikarana duShTaraktakAryam (6) · Śloka 6
ਇਤਰਥਾ ਪੁਨਃ ਸ਼ਰਤ੍ਕਾਲਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵ ਵਾ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾਧਿਮਨ੍ਥਸ਼ੁਕ੍ਲਾਰ੍ਮਤਿਮਿਰਰਕ੍ਤਰਾਜੀਸ਼ਿਰਸ੍ਤੋਦਭੇਦਦਾਹਕਣ੍ਡੂਕਰ੍ਣਰੋਗਮੁਖ਼ਪਾਕਪੂਤਿਗ਼੍ਰਾਣਾਸ੍ਯੋਪਦੇਹਤ੍ਵਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀਹਵਿਦ੍ਰਧਿਵੀਸਰ੍ਪਜ੍ਵਰਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕੁਸ੍ਠਪਿਟਕਾਸ਼੍ਲੀਪਦੋਪਦਂਸ਼ਸ਼ਙ੍ਖ਼ਸ਼ੋਫਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਰਕ੍ਤਮੇਹਕ੍ਸੁਦ੍ਰਰੋਗਾਗ੍ਨਿਸ੍ਵਰਨਾਸ਼ਾਙ੍ਗਗੌਰਵਸਾਦਾਰੋਚਕਾਮ੍ਲੋਦ੍ਗਾਰਲਵਣਾਸ੍ਯਤਾਕ੍ਰੋਧਮੋਹਸ੍ਵੇਦਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਸਂਨ੍ਯਾਸਕਮ੍ਪਤਨ੍ਦ੍ਰਾਦੀਨਾਮ੍||੬||
इतरथा पुनः शरत्कालस्वभावादेव वा प्रदुष्टमभिष्यन्दाधिमन्थशुक्लार्मतिमिररक्तराजीशिरस्तोदभेददाहकण्डूकर्णरोगमुख़पाकपूतिग़्राणास्योपदेहत्वगुल्मप्लीहविद्रधिवीसर्पज्वररक्तपित्तकुष्ठपिटकाश्लीपदोपदंशशङ्ख़शोफवातशोणितरक्तमेहक्षुद्ररोगाग्निस्वरनाशाङ्गगौरवसादारोचकाम्लोद्गारलवणास्यताक्रोधमोहस्वेदमदमूर्च्छायसंन्यासकम्पतन्द्रादीनाम्||६||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਰਥਾ ਅਵਿਧਿਨਾ ਆਹਾਰਾਦ੍ਯਭ੍ਯਾਸਾਦਥਵਾ ਸ਼ਰਤ੍ਕਾਲੇ ਕਾਲਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਦੁਸ੍ਟਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾਦੀਨਾਂ ਯੋਨਿਰਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|| ੬||
Adhikarana raktadoShajavikArANAM lakShaNantatra sirovyadhopadeshashca (7) · Śloka 7
ਤੇ ਚ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਾਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਦ੍ਯੈਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸੈਃ ਸਮ੍ਯਗਪ੍ਯੁਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾ ਅਪਿ ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਤੇ ਚ ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਜਾਃ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇਸ੍ਵਤ੍ਯੁਦ੍ਰਿਕ੍ਤਰਕ੍ਤਵਿਸ੍ਰਾਵਣਾਯ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸਿਰਾਂ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯੇਤ੍||੭||
ते च शीतोष्णास्निग्धरूक्षद्यैः सर्वदोषप्रतिपक्षैः सम्यगप्युपक्रान्ताः साध्या अपि न सिद्ध्यन्ति| ते च रक्तप्रकोपजाः तस्मात्तेष्वत्युद्रिक्तरक्तविस्रावणाय यथास्वं सिरां विद्ध्येत्||७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸੈਃ ਸ਼ੀਤਾਦਿਭਿਃ ਸਮ੍ਯਗੁਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਃ ਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਾ ਅਪਿ ਯੇ ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਜਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ|| ੭||
Adhikarana sirAvyadhAnarhaH apavAdashca (8) · Śloka 8
ਨ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਪੀਤਕਤਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਨ੍ਯਤਮਗਰ੍ਭਿਣੀਸੂਤਿਕਾਜੀਰ੍ਣਕਾਮਲਾਕ੍ਲੀਬੋਨਸੋਡਸ਼ਾਤੀਤਸਪ੍ਤਤਿਵਰ੍ਸਾਭਿਗ਼ਾਤਾਤਿਸ੍ਰੁਤਰਕ੍ਤਾਦੁਸ੍ਟਰਕ੍ਤਾਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਕ੍ਸੇਪਕਪਕ੍ਸਾਗ਼ਾਤਾਤਿਸਾਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸੋਦਰਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਰ੍ਸ਼ਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸ਼ੋਫਪੀਡਿਤਾਨਾਮ੍| ਨ ਚਾਵ੍ਯਧਨੀਯਾਸ਼੍ਚਾਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਨੁਤ੍ਥਿਤਾਃ ਸਿਰਾਃ ਨ ਤਿਰ੍ਯਙ੍ ਨ ਚਾਤਿਸ਼ੀਰੋਸ੍ਣਵਰ੍ਸਵਾਤਾਭ੍ਰੇਸੁ| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਪੀਤਾਦਿਸੁ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਦ੍ਧਾ ਅਪਿ ਸਿਰਾ ਨ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯਤਿਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਵਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਰਵੀਭੂਤਾ ਦੋਸਾਃ ਸ਼ੋਣਿਤਮਨੁਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਚ੍ਯਵਨ੍ਤੇ| ਨ ਤ੍ਵੇਸ ਨਿਸੇਧੋ ਵਿਸਸਂਸਸ੍ਟਾਪਸਰ੍ਗਾਤ੍ਯਯਿਕਵ੍ਯਾਧਿਸੁ||੮||
न तु स्नेहपीतकृतपञ्चकर्मान्यतमगर्भिणीसूतिकाजीर्णकामलाक्लीबोनषोडशातीतसप्ततिवर्षाभिग़ातातिस्रुतरक्तादुष्टरक्तास्निग्धातिस्निग्धास्विन्नाक्षेपकपक्षाग़ातातिसारच्छर्दिश्वासकासोदररक्तपित्तार्शः पाण्डुरोगः सर्वाङ्गशोफपीडितानाम्| न चाव्यधनीयाश्चायन्त्रितानुत्थिताः सिराः न तिर्यङ् न चातिशीरोष्णवर्षवाताभ्रेषु| तत्र स्नेहपीतादिषु सम्यग्विद्धा अपि सिरा न स्रवन्त्यतिस्रवन्ति वा सम्यक् स्निग्धस्विन्नस्य पुनर्द्रवीभूता दोषाः शोणितमनुप्रविष्टाः सम्यक् प्रच्यवन्ते| न त्वेष निषेधो विषसंसृष्टापसर्गात्ययिकव्याधिषु||८||
🔊 Audio coming soon
ਨ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਪੀਤਾਦੀਨਾਮ੍ ਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸਿਰਾਂ ਅਵ੍ਯਧਨੀਯਤ੍ਵੇਨ ਪਠਿਤਾਂ ਨ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਉਤ੍ਥਿਤਾ ਅਭ੍ਯਾਹਨਨਾਦਿਨਾ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੮||
Adhikarana pratirogaM vyadhyasirAnirdeshaH (9) · Śloka 9
ਪ੍ਰਤਿਰੋਗਂ ਤੁ ਵ੍ਯਧਂ ਪ੍ਰਤਿ ਵਿਭਾਗਃ| ਸ਼ਿਰੋਨੇਤ੍ਰਰੋਗੇਸੁ ਲਾਲਾਟ੍ਯਾਮੁਪਨਾਸ੍ਯਾਮਪਾਙ੍ਗ੍ਯਂ ਵਾ| ਕਰ੍ਣਰੋਗੇਸੁ ਪਰਿਤਃ ਕਰ੍ਣੌ| ਨਾਸਾਰੋਗੇਸੁ ਨਾਸਾਗ੍ਰੇ| ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੇ ਤੁ ਨਾਸਾਲਲਾਟਸ੍ਥਾਃ| ਮੁਖ਼ਰੋਗੇਸੁ ਜਿਹ੍ਵੌਸ੍ਠਹਨੁਤਾਲੁਗਾਃ| ਜਤ੍ਰੂਰ੍ਧ੍ਵਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸੁ ਗ੍ਰੀਵਾਕਰ੍ਣਸ਼ਙ੍ਖ਼ਮੂਰ੍ਧਗਾਃ| ਅਪਸ੍ਮਾਰੇ ਹਨੁਸਨ੍ਧਿਮਧ੍ਯਗਾਃ| ਉਨ੍ਮਾਦੇ ਤੂਰੋਪਾਙ੍ਗਲਲਾਟਗਾਃ| ਵਿਦ੍ਰਧੌ ਪਾੜ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲੇ ਚ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਕਕ੍ਸਾਸ੍ਤਨਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਾਃ| ਚਤੁਰ੍ਥਕੇ ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਧੋਗਤਾਮਨ੍ਯਤਰਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰਯਾਮ੍| ਤਤੀਯਕੇਂਸਯੋਰਨ੍ਤਰੇ ਤ੍ਰਿਕਸਨ੍ਧਿਮਧ੍ਯਗਤਾਮ੍| ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਯਾਂ ਸ਼ੂਲਿਨ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯਾਃ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੇ ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤੋਪਦਂਸ਼ਸ਼ੁਕ੍ਰਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸੁ ਮੇਢ੍ਰੇ| ਗਲਗਣ੍ਡ ਊਰੁਮੂਲਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਮ੍| ਗਧ੍ਰਸ੍ਯਾਂ ਜਾਨੁਸਨ੍ਧੇਰੁਪਰ੍ਯਧੋ ਵਾ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੇ| ਅਪਚ੍ਯਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਬਸ੍ਤੇਰਧਸ੍ਤਾਦ੍ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੇ| ਕ੍ਰੋਸ੍ਟੁਕਸ਼ੀਰ੍ਸੇ ਸਕ੍ਥਿਵਾਤਰੁਜਾਸੁ ਚ ਗੁਲ੍ਫਸ੍ਯੋਪਰਿਸ੍ਟਾਚ੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੇ| ਸ਼੍ਲੀਪਦੇਸੁ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਦਾਹਹਰ੍ਸਚਿਪ੍ਪਵਾਤਸ਼ੋਣਿਤਵਾਤਕਣ੍ਟਕਵਿਦਾਰਿਕਾਪਾਦਦਾਰੀਪ੍ਰਭਤਿਸੁ ਪਾਦਰੋਗੇਸੁ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮਰ੍ਮਣ ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਦ੍ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੇ| ਏਤੇਨੇਤਰਸਕ੍ਥਿਬਾਹੂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਤੌ| ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਵਾਮਭਾਗਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਤੋ ਬਾਹੁਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਲੀਹੋਦਰੇ| ਏਵਮੇਵ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਬਾਹੌ ਯਕਦਾਖ਼੍ਯੇ| ਤਥਾ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਯੋਰਪ੍ਯਾਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ| ਗਧ੍ਰਸ੍ਯਾਮਿਵ ਵਿਸ਼੍ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਬਾਹੁਸ਼ੋਸਾਪਬਾਹੁਕਯੋਰਪ੍ਯੇਕੇ| ਅਦਸ਼੍ਯਮਾਨਾਸੁ ਤ੍ਵੇਤਾਸ੍ਵਤਿਵਦ੍ਧਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧੇਰਨ੍ਯਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਾਮਾਪਿ ਯਥਾਸਨ੍ਨਂ ਵ੍ਯਧਃ||੯||
प्रतिरोगं तु व्यधं प्रति विभागः| शिरोनेत्ररोगेषु लालाट्यामुपनास्यामपाङ्ग्यं वा| कर्णरोगेषु परितः कर्णौ| नासारोगेषु नासाग्रे| प्रतिश्याये तु नासाललाटस्थाः| मुख़रोगेषु जिह्वौष्ठहनुतालुगाः| जत्रूर्ध्वग्रन्थिषु ग्रीवाकर्णशङ्ख़मूर्धगाः| अपस्मारे हनुसन्धिमध्यगाः| उन्मादे तूरोऽपाङ्गललाटगाः| विद्रधौ पाऱ्श्वशूले च पार्श्वकक्षास्तनान्तरस्थाः| चतुर्थके स्कन्धाधोगतामन्यतरपार्श्वश्रयाम्| तृतीयकेंऽसयोरन्तरे त्रिकसन्धिमध्यगताम्| प्रवाहिकायां शूलिन्यां श्रोण्याः समन्ताद् द्व्यङ्गुले निर्वृत्तोपदंशशुक्रव्यापत्सु मेढ्रे| गलगण्ड ऊरुमूलसंश्रिताम्| गृध्रस्यां जानुसन्धेरुपर्यधो वा चतुरङ्गुले| अपच्यामिन्द्रबस्तेरधस्ताद् द्व्यङ्गुले| क्रोष्टुकशीर्षे सक्थिवातरुजासु च गुल्फस्योपरिष्टाच्चतुरङ्गुले| श्लीपदेषु यथास्वं वक्ष्यते| दाहहर्षचिप्पवातशोणितवातकण्टकविदारिकापाददारीप्रभृतिषु पादरोगेषु क्षिप्रमर्मण उपरिष्टाद् द्व्यङ्गुले| एतेनेतरसक्थिबाहू व्याख़्यातौ| विशेषतस्तु वामभागाभ्यन्तरतो बाहुमध्ये प्लीहोदरे| एवमेव दक्षिणे बाहौ यकृदाख़्ये| तथा कासश्वासयोरप्यादिशन्ति| गृध्रस्यामिव विश्वाच्यम्| बाहुशोषापबाहुकयोरप्येके| अदृश्यमानासु त्वेतास्वतिवृद्धस्य व्याधेरन्यव्याध्युक्तानामापि यथासन्नं व्यधः||९||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਤਿਰੋਗਂ ਤੁ ਵ੍ਯਧਨਵਿਭਾਗੌਚ੍ਯਤ ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੇਸਃ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗੇਸੁ ਨੇਤ੍ਰਰੋਗੇਸੁ ਚ ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸਨੈਕਟ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਯਾਪਾਙ੍ਗਯਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਾਂ ਵ੍ਯਧਯੇਤ੍| ਅਪਾਙ੍ਗੇ ਭਵਾ ਅਪਾਙ੍ਗ੍ਯਾ| ਉਪਨਾਸ੍ਯਾ ਨਾਸਾਸਮੀਪਸ੍ਥਾ| ਚਤੁਰ੍ਥਕੇ ਜ੍ਵਰੇ ਸ੍ਕਨ੍ਧਸ੍ਯਾਧੋਗਤਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯਾਦਨ੍ਯਤਰਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਰਯਾਮ੍| ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾ ਨਿਸ੍ਤਾਨਿਕਾ| ਸ਼ੂਲਿਨੀ ਸ਼ੂਲਮਿਸ਼੍ਰਾ| ਉਪਦਂਸ਼ੋ ਮੇਢ੍ਰਰੋਗੋ ਗੁਹ੍ਯਰੋਗੇਸੁ ਵਕ੍ਸ੍ਮਾਣਃ| ਅਪਚੀ ਗਣ੍ਡਮਾਲਾ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਾਮ ਜਙ੍ਗ਼ਾਮਧ੍ਯੇ ਮਰ੍ਮ| ਕੋਸ੍ਟੁਕਸ਼ੀਰ੍ਸੇ ਨਾਮ ਜਾਨੁਮਧ੍ਯੇ ਰੋਗਃ| ਯਥੈਵੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ਸਕ੍ਥਿਨਿ ਬਾਹੌ ਚ ਤਦ੍ਵਦਪਰਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ| ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਯੋਰਪਿ ਬਾਹੁਸਿਰਾਮਿਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯਾਃ| ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੌ ਸਿਰਾ ਉਕ੍ਤ ਸਾ ਯਦਿ ਨ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਅਨ੍ਯਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਅਪਿ ਤਨ੍ਨਿਕਟੇ ਵ੍ਯਧਨੀਯਾ|| ੯||
Adhikarana sirAvyadhAtprAgupakalpanIyam (10) · Śloka 10
ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਚੋਪਕਲ੍ਪਯੇਚ੍ਛਯਨਾਸਨੋਦਕੁਮ੍ਭਵਸ੍ਤ੍ਰਪਟ੍ਟਾਦਿ| ਤਥਾ ਯਥਾਲਾਭਂ ਚ ਤਗਰੈਲਾਸ਼ੀਤਸ਼ਿਵਕੁਸ੍ਠਪਾਠਾਵਿਡਙ੍ਗਭਦ੍ਰਦਾਰੁਤ੍ਰਿਕਟੁਕਾਗਾਰਧੂਮਹਰਿਦ੍ਰਾਰ੍ਕਾਙ੍ਕੁਰਨਕ੍ਤਮਾਲਚੂਰ੍ਣਮ੍-ਅਸਕ੍ਸ੍ਤ੍ਰਾਵਣਾਯ| ਅਸਕ੍ਸ੍ਥਾਪਨਾਯ ਚ ਲੋਧ੍ਰਮਧੁਕਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਪਤ੍ਤਙ੍ਗਗੈਰਿਕਰਸਾਞ੍ਜਨਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਸ਼ਙ੍ਖ਼ਯਵਗੋਧੂਮਮਾਸਚੂਰ੍ਣਮ੍| ਵਟਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਪਲਾਸ਼ਬਿਭੀਤਕਸਰ੍ਜਾਰ੍ਜੁਨਧਨ੍ਵਨਧਾਤਕੀਸਾਲਸਾਰਾਰਿਮੇਦਤਿਨ੍ਦੁਕਤ੍ਵਗਙ੍ਕੁਰਨਿਰ੍ਯਾਸ-ਸ਼੍ਰੀਵੇਸ੍ਟਕਮਤ੍ਕਪਾਲਮਣਾਲਾਞ੍ਜਨਚੂਰ੍ਣਮ੍| ਕ੍ਸੌਮਮਸੀਲਾਕ੍ਸਾਸਮੁਦ੍ਰਫੇਨਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ| ਤਥਾਨ੍ਯਚ੍ਚਾਤਿਸ੍ਰੁਤਰਕ੍ਤਵ੍ਯਾਪਤ੍ਪ੍ਰਤੀਕਾਰੋਪਕਰਣਮ੍| ਸਜ੍ਜੋਪਕਰਣੇ ਹਿ ਵੈਦ੍ਯੋ ਨ ਮੋਹਮਾਪ੍ਨੋਤਿ||੧੦||
प्रागेव चोपकल्पयेच्छयनासनोदकुम्भवस्त्रपट्टादि| तथा यथालाभं च तगरैलाशीतशिवकुष्ठपाठाविडङ्गभद्रदारुत्रिकटुकागारधूमहरिद्रार्काङ्कुरनक्तमालचूर्णम्-असृक्स्त्रावणाय| असृक्स्थापनाय च लोध्रमधुकप्रियङ्गुपत्तङ्गगैरिकरसाञ्जनशाल्मलीशङ्ख़यवगोधूममाषचूर्णम्| वटाश्वत्थाश्वकर्णपलाशबिभीतकसर्जार्जुनधन्वनधातकीसालसारारिमेदतिन्दुकत्वगङ्कुरनिर्यास-श्रीवेष्टकमृत्कपालमृणालाञ्जनचूर्णम्| क्षौममषीलाक्षासमुद्रफेनचूर्णं वा| तथान्यच्चातिस्रुतरक्तव्यापत्प्रतीकारोपकरणम्| सज्जोपकरणे हि वैद्यो न मोहमाप्नोति||१०||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪ੍ਰਥਮਮੇਵ ਸ਼ਯਨਾਦਿਕਮੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਅਸਕ੍ਸ੍ਰਾਵਣਾਯ ਚ ਤਗਰਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਲਾਭਮ੍ ਚੂਰ੍ਣਮੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਅਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਪਨਾਯ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਾਯ ਲੋਧ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਮਤਿਸ੍ਰੁਤਰਯਤਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਪਕਰਣਂ ਚ| ਸੁਬੋਧਮਨ੍ਯਤ੍|| ੧੦||
Adhikarana sirAvyadhavidhiH (11) · Śloka 11
ਅਥ ਕਤਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਮਾਤੁਰਂ ਵ੍ਯਾਧਿਬਲਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਯਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਜਾਙ੍ਗਲਰਸਂ ਯਵਾਗੂਂ ਵਾ ਪਾਯਯਿਤ੍ਵ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਾਤ੍ਰਮਾਸ਼੍ਵਾਸਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਾ~ਹ੍ਣੇਪਰਾਹ੍ਣੇ ਵਾਙ੍ਗਾਰਤਾਪੋਸ੍ਣਬਾਸ੍ਪਾਨ੍ਯਤਰੇਣ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਜਾਨੂਚ੍ਛ੍ਰਿਤੇ ਮਦਾਵਾਸਨੇ ਜਾਨੁਨਿਹਿਤਕੂਰ੍ਪਰਂ ਸਮਸ੍ਥਿਤਪਾਦਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਮੁਪਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਚ ਪ੍ਲੋਤਚਰ੍ਮਵਲ੍ਕਲਪਟ੍ਟਾਨ੍ਯਤਮੇਨ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਤਤਸ਼੍ਚਾਯਤੇਨ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਙ੍ਗਸ੍ਠਗਰ੍ਭੇਣ ਮੁਸ੍ਟਿਦ੍ਵਯੇਨਾਤੁਰੋ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਮਨ੍ਯੇ ਨਿਪੀਡਯੇਦ੍ਦਨ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਦਨ੍ਤਾਨ੍| ਗਣ੍ਡੌ ਚਾਧ੍ਮਾਪਯੇਤ੍| ਪੁਰੁਸਸ਼੍ਚੈਨਂ ਪਸ੍ਠਤੋ ਵਸ੍ਤ੍ਰਕਕਾਟਿਕਾਨ੍ਤਰਨ੍ਯਸ੍ਤਵਾਮਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀਕੋ ਨਾਤਿਗਾਢਂ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਂ ਪਰਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਵੇਸ੍ਟਯਨ੍ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਣਾਨਬਾਧਮਾਨੋ ਯਨ੍ਤ੍ਰਯੇਦਿਤ੍ਯੇਸੋਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖ਼ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਾਂ ਸਿਰਾਣਾਂ ਵ੍ਯਧਨੇ ਯਨ੍ਤ੍ਰਵਿਧਿਃ| ਤਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਵੈਦ੍ਯੋਙ੍ਗੁਸ੍ਠਨਿਸ੍ਟਬ੍ਧਯਾ ਮਧ੍ਯਮਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਸਿਰਾਂ ਤਾਡਯੇਤ੍| ਉਤ੍ਥਿਤਾਞ੍ਚ ਸ੍ਪਨ੍ਦਮਾਨਾਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦਾਂ ਵਾਭਿਲਕ੍ਸ੍ਯ ਵਾਮਹਸ੍ਤੇਨ ਕੁਠਾਰਿਕਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਦਣ੍ਡਾਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਿਰਾਮਧ੍ਯੇ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਤਥੈਵ ਚ ਮਧ੍ਯਮਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਤਾਡਯੇਦਙ੍ਗੁਸ੍ਠੋਦਰੇਣ ਵਾ ਪੀਡਯੇਤ੍| ਗੂਢਬਹਲਤ੍ਵਕ੍ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਨ੍ਨਾਯਾਮਙ੍ਗੁਸ੍ਠਪੀਡਾਨਾਦੁਨ੍ਨਮਨਮੁਪਲਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਉਤ੍ਕਸਨੇਨ ਕ੍ਰੋਧਸਂਰਮ੍ਭੇਣ ਚਾਪੂਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਿਰਾਃ||੧੧||
अथ कृतस्वस्त्ययनमातुरं व्याधिबलसात्म्याद्यवेक्ष्य स्निग्धं जाङ्गलरसं यवागूं वा पाययित्व मुहूर्तमात्रमाश्वासितं पूर्वा~ह्णेऽपराह्णे वाङ्गारतापोष्णबाष्पान्यतरेण स्विन्नं जानूच्छ्रिते मृदावासने जानुनिहितकूर्परं समस्थितपादं प्रत्यादित्यमुपवेशयेत्| केशान्ते च प्लोतचर्मवल्कलपट्टान्यतमेन बध्नीयात्| ततश्चायतेन वस्त्राङ्गष्ठगर्भेण मुष्टिद्वयेनातुरो यथास्वं मन्ये निपीडयेद्दन्तैश्च दन्तान्| गण्डौ चाध्मापयेत्| पुरुषश्चैनं पृष्ठतो वस्त्रकृकाटिकान्तरन्यस्तवामप्रदेशिनीको नातिगाढं ग्रीवायां परिक्षिप्य वेष्टयन् वस्त्रं प्राणानबाधमानो यन्त्रयेदित्येषोऽन्तर्मुख़वर्ज्यानां सिराणां व्यधने यन्त्रविधिः| ततश्चास्य वैद्योऽङ्गुष्ठनिष्टब्धया मध्यमाङ्गुल्या सिरां ताडयेत्| उत्थिताञ्च स्पन्दमानां स्पर्शदां वाभिलक्ष्य वामहस्तेन कुठारिकामूर्ध्वदण्डां कृत्वा सिरामध्ये न्यस्य लक्षयित्वा च तथैव च मध्यमाङ्गुल्या ताडयेदङ्गुष्ठोदरेण वा पीडयेत्| गूढबहलत्वक् प्रतिच्छान्नायामङ्गुष्ठपीडानादुन्नमनमुपलक्षयेत्| उत्कसनेन क्रोधसंरम्भेण चापूर्यन्ते सिराः||११||
🔊 Audio coming soon
ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਮਾਦਿਤ੍ਯਾਭਿਮੁਖ਼ਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਥਾਸ੍ਵਮਿਤਿ ਦਕ੍ਸਿਣੇਨ ਮੁਸ੍ਟਿਨਾ ਦਕ੍ਸਿਣਾਂ ਮਨ੍ਯਾਮ੍| ਵਾਮੇਨ ਚ ਵਾਮਾਮ੍| ਅਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁਸ ਏਨਮਾਤੁਰਂ ਪਸ੍ਠਤ ਆਤੁਰਗ੍ਰੀਵਾਯਾਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂਪਰਿਵੇਸ੍ਟ੍ਯ ਆਤੁਰਕਕਾਟਿਕਾਯਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਮਧ੍ਯੇ ਆਤ੍ਮੀਯਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀਮਙ੍ਗੁਲਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਨ੍ਤ੍ਰਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਨ ਤ੍ਵੇਵਮਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖ਼ਸਿਰਾਣਾਮਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖ਼ਂ ਜਿਹ੍ਵਾਦਨ੍ਤਾਦਿ| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦਦਾਤੀਤਿ ਚੇਤਯਤੀਤਿ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦਾ| ਉਤ੍ਕਸਨਂ ਕਣ੍ਠਂ ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯ ਕਸਨਮ੍|| ੧੧||
Adhikarana vishiShTasirAvyadhanArthaM yantraNAdinirdeshaH (12) · Śloka 12
ਅਙ੍ਗੁਸ੍ਠੇਨ ਤੁ ਨਾਸਾਗ੍ਰਮੁਨ੍ਨਮਯ੍ਯ ਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖ਼ੇਨੋਪਨਾਸਿਕਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਉਨ੍ਨਮਿਤਵਿਦਸ੍ਟਾਗ੍ਰਜਿਹ੍ਵਸ੍ਯਾਧੋਜਿਹ੍ਵਾਯਾਃ| ਵਿਵਤਾਸ੍ਯਸ੍ਯ ਤਾਲੁਨਿ ਦਨ੍ਤਮੂਲੇ ਚ| ਗ੍ਰੀਵਾਸਿਰਾਸੁ ਸ੍ਤਨਯੋਰੁਪਰਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਯੇਤ੍| ਉਦਰੋਰਸੋਃ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤੋਰਸ੍ਕਸ੍ਯੋਨ੍ਨਮਿਤਸ਼ਿਰਸਃ| ਬਾਹੁਭ੍ਯਾਮਵਲਮ੍ਬਮਾਨਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ| ਉਨ੍ਨਤਮੇਢ੍ਰਸ੍ਯ ਮੇਢ੍ਰੇ| ਸ਼੍ਰੋਣਿਪਸ੍ਠਸ੍ਕਨ੍ਧੇਸੂਨ੍ਨਮਿਤਪਸ੍ਠਸ੍ਯਾਵਾਕ੍ਸ਼ਿਰਸ ਉਪਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯ| ਵਿਸ਼੍ਵਾਚੀਗਧ੍ਰਸ੍ਯੋਰਨਾਕੁਞ੍ਚਿਤੇ ਕੂਰ੍ਪਰੇ ਜਾਨੁਨਿ ਵਾ ਸੁਖ਼ੋਪਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਗੂਢਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਬਦ੍ਧਮੁਸ੍ਟੇਰ੍ਵ੍ਯਧਨੀਯਪ੍ਰਦੇਸ਼ਸ੍ਯੋਪਰਿ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੇ ਪ੍ਲੋਤਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮੇਨ ਚ ਬਧ੍ਵਾ ਹਸ੍ਤਸਿਰਾਮ੍| ਏਵਮੇਕਪਾਦਂ ਸੁਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾਨ੍ਯਪਾਦਮੀਸਤ੍ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਂ ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਨਿਧਾਯ ਜਾਨੁਸਨ੍ਧੇਰਧੋ ਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮਾਗੁਲ੍ਫਂ ਨਿਪੀਡ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਬਧ੍ਵਾ ਪਾਦਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਚ ਤੈਸ੍ਤੇਰੁਪਾਯੈਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਯਨ੍ਤ੍ਰਯੇਤ੍||੧੨||
अङ्गुष्ठेन तु नासाग्रमुन्नमय्य व्रीहिमुख़ेनोपनासिकां विध्येत्| उन्नमितविदष्टाग्रजिह्वस्याधोजिह्वायाः| विवृतास्यस्य तालुनि दन्तमूले च| ग्रीवासिरासु स्तनयोरुपरि यन्त्रयेत्| उदरोरसोः प्रसारितोरस्कस्योन्नमितशिरसः| बाहुभ्यामवलम्बमानस्य पार्श्वयोः| उन्नतमेढ्रस्य मेढ्रे| श्रोणिपृष्ठस्कन्धेषून्नमितपृष्ठस्यावाक्शिरस उपविष्टस्य| विश्वाचीगृध्रस्योरनाकुञ्चिते कूर्परे जानुनि वा सुख़ोपविष्टस्य गूढाङ्गुष्ठबद्धमुष्टेर्व्यधनीयप्रदेशस्योपरि चतुरङ्गुले प्लोताद्यन्यतमेन च बध्वा हस्तसिराम्| एवमेकपादं सुसंस्थितं स्थापयित्वाऽन्यपादमीषत्सङ्कुचितं तस्योपरि निधाय जानुसन्धेरधो हस्ताभ्यामागुल्फं निपीड्य पूर्ववद्बध्वा पादसिरां विध्येत्| तत्र तत्र च तैस्तेरुपायैर्विकल्प्य यन्त्रयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
ਜਿਹ੍ਵਾ ਵਿਦਸ੍ਟਾ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਗ੍ਰਹਣੇਨ ਗਲੇ ਨੀਤਾ| ਬਾਹੁਭ੍ਯਾਮਵਲਮ੍ਬਮਾਨਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਬਾਹੋਰ੍ਵਕ੍ਸਸ਼ਾਖ਼ਾਦਾਵੇਵਂ ਹਿ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸਿਰਾ ਸ੍ਫੁਟੀਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਤਾਸੁ ਤਾਸੁ ਚ ਸਿਰਾਸੁ ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਂ ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਪਰਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|| ੧੨||
Adhikarana sthAnavisheSheNa shastravisheShaH shAstrapAtanamaryAdA ca (13) · Śloka 13
ਤਤ੍ਰ ਮਾਂਸਲੇਸ੍ਵਵਕਾਸ਼ੇਸੁ ਯਵਮਾਤ੍ਰਂ ਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖ਼ੇਨ| ਅਤੋਨ੍ਯਥਾਰ੍ਧਯਵਮਾਤ੍ਰਂ ਵ੍ਰੀਹਿਮਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਅਸ੍ਥ੍ਨਾਮੁਪਰਿ ਕੁਠਾਰਿਕਯਾਰ੍ਧਯਵਮਾਤ੍ਰਮ੍| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਚਾਨੁਤ੍ਤਨਾਵਗਾਢਮਜ੍ਵਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਂ ਮਰ੍ਮਾਦ੍ਯਨੁਪਗ਼ਾਤਿਸਿਰਾਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਾਸ਼ੁ ਪਾਤਯੇਤ੍||੧੩||
तत्र मांसलेष्ववकाशेषु यवमात्रं व्रीहिमुख़ेन| अतोऽन्यथार्धयवमात्रं व्रीहिमात्रं वा अस्थ्नामुपरि कुठारिकयार्धयवमात्रम्| सर्वत्र चानुत्तनावगाढमृज्वसङ्कीर्णं मर्माद्यनुपग़ातिसिरामध्ये शस्त्रमाशु पातयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਮਾਂਸਲੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ੇਸਾਣਾਮੁਪਯੋਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਦੁਃਖ਼ਂ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਦੁਃਖ਼ੇਨ ਰੋਦ੍ਧੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੧੩||
Adhikarana samyagviddhalakShaNam (14) · Śloka 14
ਏਕਪ੍ਰਹਾਰਾਭਿਹਤਾ ਧਾਰਯਾ ਯਾ ਸ੍ਰਵੇਦਸਕ੍| ਮੁਹੂਰ੍ਤਰੁਦ੍ਧਾ ਤਿਸ੍ਠੇਚ੍ਚ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਦ੍ਧੇਤਿ ਤਾਂ ਵਿਦੁਃ|੧੪|
एकप्रहाराभिहता धारया या स्रवेदसृक्| मुहूर्तरुद्धा तिष्ठेच्च सम्यग्विद्धेति तां विदुः|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alpadurviddhAtividdhalakShaNAni (14) · Śloka 14
ਅਲ੍ਪਕਾਲਂ ਵਹਤ੍ਯਲ੍ਪਂ ਦੁਰ੍ਵਿਦ੍ਧਾ ਤੈਲਚੂਰ੍ਣਨੈਃ| ਸਸ਼ਬ੍ਦਮਤਿਵਿਦ੍ਧਾ ਤੁ ਸ੍ਰਵੇਦ੍ ਦੁਃਖ਼ੇਨ ਧਾਰ੍ਯਤੇ|੧੪|
अल्पकालं वहत्यल्पं दुर्विद्धा तैलचूर्णनैः| सशब्दमतिविद्धा तु स्रवेद् दुःख़ेन धार्यते|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagviddhAnAmapyavahanakAraNAni tatropAyAshca (14) · Śloka 14
ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਦ੍ਧਾਨਾਮਪਿ ਚ ਸਿਰਾਣਾਵਹਨਕਾਰਣਾਨਿ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਭਯਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਮਤਿਗਾਢਤ੍ਵਮਤ੍ਯਾਸ਼ਿਤਤਾ ਕ੍ਸਾਮਤ੍ਵਂ ਕੁਣ੍ਠਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵ੍ਯਧੋ ਮੂਤ੍ਰਿਤੋਚ੍ਚਾਰਿਤਤ੍ਵਂ ਦੁਃਸ੍ਵਿਨ੍ਨਤਾ ਕਫਾਵਤਵ੍ਰਣਦ੍ਵਾਰਤਾ ਚੇਤਿ| ਅਥਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਕਾਰਣਂ ਅਥਾਸ੍ਵਮੁਪਲਕ੍ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਗਰਾਦਿਚੂਰ੍ਣੇਨ ਚ ਤੈਲਲਵਣਪ੍ਰਗਾਢੇਨ ਸਿਰਾਮੁਖ਼ਮਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਪਸ੍ਠਮਧ੍ਯੇ ਚਾਤੁਰਂ ਪੀਡਯੇਤ੍| ਏਵਂ ਸਾਧੁ ਵਹਤਿ|੧੪|
सम्यग्विद्धानामपि च सिराणावहनकारणानि मूर्च्छां भयं यन्त्रशैथिल्यमतिगाढत्वमत्याशितता क्षामत्वं कुण्ठशस्त्रव्यधो मूत्रितोच्चारितत्वं दुःस्विन्नता कफावृतव्रणद्वारता चेति| अथाप्रवृत्तिकारणं अथास्वमुपलक्ष्य प्रतिकुर्यात्| तगरादिचूर्णेन च तैललवणप्रगाढेन सिरामुख़मवचूर्णयेत्| पृष्ठमध्ये चातुरं पीडयेत्| एवं साधु वहति|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyakpravRutte upacArAH (14) · Śloka 14
ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਕਫਾਨਿਲੋਪਸ਼ਮਨਰਕ੍ਤਾਚ੍ਛੇਦਨਾਰ੍ਥਮੁਸ੍ਣਲਵਣਤੈਲਬਿਨ੍ਦੁਭਿਃ ਸਿਰਾਮੁਖ਼ਂ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍|੧੪|
सम्यक्प्रवृत्ते कफानिलोपशमनरक्ताच्छेदनार्थमुष्णलवणतैलबिन्दुभिः सिरामुख़ं सिञ्चेत्|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTaraktameva sravecCuddhantu svayaM tiShThet (14) · Śloka 14
ਅਗ੍ਰੇ ਸ੍ਰਵਤਿ ਦੁਸ੍ਟਾਸ੍ਰਂ ਕੁਸੁਮ੍ਭਾਦਿਵ ਪੀਤਿਕਾ| ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਯਂ ਤਿਸ੍ਠੇਚ੍ਛੁਦ੍ਧਨ੍ਤਦਿਤਿ ਨਾਹਰੇਤ੍|੧੪|
अग्रे स्रवति दुष्टास्रं कुसुम्भादिव पीतिका| सम्यक् स्रुत्वा स्वयं तिष्ठेच्छुद्धन्तदिति नाहरेत्|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktasrAvasamaye mUrcCAyAM pratikAraH (14) · Śloka 14
ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਸ੍ਰਵਤਿ ਰਕ੍ਤੇ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਵਿਮੁਚ੍ਯ ਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ੀਤਸਲਿਲੜ੍ਦ੍ਰਪਾਣਿਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨ ਵ੍ਯਜਨਵਾਯੁਨਾ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸੁਖ਼ੇਨ ਵਚਸਾ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸਯਨ੍ਨੁਪਸ਼ਮਯ੍ਯ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਂ ਪੁਨਃ ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍| ਪੁਨਮੂਰ੍ਚ੍ਛਤ੍ਯਪਰੇਦ੍ਯੁਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹੇਪਿ ਵਾ||੧੪||
यस्य तु स्रवति रक्ते मूर्च्छा जायते तस्य विमुच्य यन्त्रं शीतसलिलऱ्द्रपाणिस्पर्शेन व्यजनवायुना श्रोत्रसुख़ेन वचसा समाश्वासयन्नुपशमय्य मूर्च्छां पुनः स्रावयेत्| पुनमूर्च्छत्यपरेद्युस्त्र्यहेऽपि वा||१४||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਦ੍ਧਾ ਅਪਿ ਸਿਰਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਿਭਿਃ ਕਾਰਣੈ ਰਕ੍ਤਂ ਨ ਵਹਤਿ| ਮੂਤ੍ਰਤੋਚ੍ਚਾਰਿਤਤ੍ਵਂ ਮੂਤ੍ਰੋਚ੍ਛਾਰਿਤਵੇਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ| ਸੁਬੋਧਮਨ੍ਯਤ੍|| ੧੪||
Adhikarana rudhirAvasecanapramANam (15) · Śloka 15
ਪਰਮਂ ਤੁ ਰੁਧਿਰਾਵਸੇਚਨਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਃ| ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਵ੍ਯਾਧਿਦੇਹਰ੍ਤੁਬਲਮਪੇਕ੍ਸੇਤ||੧੫||
परमं तु रुधिरावसेचनप्रमाणं प्रस्थः| अतोऽन्यथा व्याधिदेहर्तुबलमपेक्षेत||१५||
🔊 Audio coming soon
ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ- ਵਮਨੇ ਚ ਵਿਰੇਕੇ ਚ ਤਥਾ ਸ਼ੋਣਿਤਮੋਕ੍ਸਣੇ| ਸਾਰ੍ਧਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਪਲਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਾਹੁਰ੍ਮਨੀਸਿਣਃ|| ਇਤਿ| ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਦਿਬਲਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸ੍ਤੋਕਂ ਬਹੁ ਵਾ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍|| ੧੫||
Adhikarana srutaraktasya varNAdiBedaiH parIkShaNaM vAtAdiduShTaraktalakShaNa~jca (16) · Śloka 16
ਤਤ੍ਰ ਫੇਨਿਲਮਰੁਣਂ ਸ਼੍ਯਾਵਮਚ੍ਛਂ ਰੂਕ੍ਸਮਸ੍ਕਨ੍ਦਿ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਲੋਹਗਨ੍ਧਿ ਵੇਗਸ੍ਰਾਵਿ ਸ਼ੀਤਞ੍ਚ ਰਕ੍ਤਂ ਵਾਤਾਤ੍| ਗਹਧੂਮਾਞ੍ਜਨੋਦਕਕਸ੍ਣਂ ਪੀਤਂ ਹਰਿਤਂ ਵਿਸ੍ਰਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਗਨ੍ਧਿ ਕਟੁਤ੍ਵਾਨ੍ਮਕ੍ਸਿਕਾਨਿਸ੍ਟਮੌਸ੍ਣ੍ਯਾਦਸ੍ਕਨ੍ਦਿ ਸਚਨ੍ਦ੍ਰਕਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਭਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍| ਕੋਵਿਦਾਰਪੁਸ੍ਪਗੈਰਿਕੋਦਕਪਾਣ੍ਡੁਸ਼ੀਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਕਨ੍ਦਿ ਗ਼ਨਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਤਨ੍ਤੁਮਦਬ੍ਰਣਦ੍ਵਾਰਾਵਸਾਦਿ ਲਵਣਰਸਂ ਵਸਾਗਨ੍ਧਿ ਚ ਕਫਾਤ੍| ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਂ ਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍| ਕਂਸਨੀਲਮਾਵਿਲਂ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਞ੍ਚ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਤ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧਮੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਕ੍||੧੬||
तत्र फेनिलमरुणं श्यावमच्छं रूक्षमस्कन्दि कषायानुरसं लोहगन्धि वेगस्रावि शीतञ्च रक्तं वातात्| गृहधूमाञ्जनोदककृष्णं पीतं हरितं विस्रं मत्स्यगन्धि कटुत्वान्मक्षिकाऽनिष्टमौष्ण्यादस्कन्दि सचन्द्रकं गोमूत्राभं च पित्तात्| कोविदारपुष्पगैरिकोदकपाण्डुशीतं स्निग्धं स्कन्दि ग़नं पिच्छिलं तन्तुमदब्रणद्वारावसादि लवणरसं वसागन्धि च कफात्| द्वन्द्वसङ्कीर्णं संसर्गात्| कंसनीलमाविलं दुर्गन्धञ्च सन्निपातात्| शुद्धमुक्तं प्राक्||१६||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਦੁਸ੍ਟਂ ਰਕ੍ਤਂ ਫੇਨਿਲਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਅਸ੍ਕਨ੍ਦਿ ਨ ਤੁ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨੀਭਵਤਿ| ਪਿਤ੍ਤਦੁਸ੍ਟਂ ਗਹਧੂਮਾਦਿਵਰ੍ਣਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਤਦਪ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਾਦਸ੍ਕਨ੍ਦਿ| ਕਫਦੁਸ੍ਟਂ ਕੋਵਿਦਾਰਪੁਸ੍ਪਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਾਦਿਨਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਏਵਂ ਮਿਸ਼੍ਰਣਾਦਿਨਾ ਲਕ੍ਸਣੇਨ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵਾ ਦੁਸ੍ਟਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਤੁ ਕਂਸਨੀਲਤ੍ਵਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਾਗਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਾਧ੍ਯਾਯ ਉਕ੍ਤਮ੍|| ੧੬||
Adhikarana raktasrAvaNottaravidhiH (17) · Śloka 17
ਤਤਃ ਸ੍ਰੁਤਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਧਮਨੁਲੋਮਮਙ੍ਗੁਸ੍ਠੇਨੋਪਰੁਧ੍ਯ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਮਪਨੀਯਾਸ਼੍ਵਾਸਯੇਤ੍| ਸਤੈਲਂ ਚ ਪ੍ਲੋਤਂ ਸਿਰਾਮੁਖ਼ੇ ਦਤ੍ਵਾ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਸਂਵੇਸ਼ਯੇਚ੍ਚੈਨਮ੍||੧੭||
ततः स्रुतरक्तस्य व्यधमनुलोममङ्गुष्ठेनोपरुध्य शनैः शनैर्यन्त्रमपनीयाश्वासयेत्| सतैलं च प्लोतं सिरामुख़े दत्वा बध्नीयात्| संवेशयेच्चैनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਲੋਤਂ ਚੈਲਖ਼ਣ੍ਡਮ੍|| ੧੭||
Adhikarana atiShThati rakte upacArAH (19) · Śloka 19
ਅਤਿਸ੍ਠਤਿ ਤੁ ਰਕ੍ਤੇ ਸਿਰਾਮੁਖ਼ਂ ਸਨ੍ਧਾਤੁਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੈਰਵਚੂਰ੍ਣ੍ਯਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਗ੍ਰੇਣ ਪੀਡਯੇਤ੍| ਸ਼ਾਲ੍ਮਲ੍ਯੁਪੋਦਕਾਂ ਪਿਚ੍ਛਾਂ ਵਾ ਵ੍ਰਣਮੁਖ਼ੇ ਦਤ੍ਵਾ ਗਾਢਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਪ੍ਰਲਿਪ੍ਤਂ ਵਾ ਪਟ੍ਟਮ੍| ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾਵਸਿਞ੍ਚੇਤ੍| ਸ਼ੀਤਮਧੁਰਕਸਾਯਾਨ੍ਨਪਾਨਸੇਕਪ੍ਰਦੇਹਪ੍ਰਵਾਤਵੇਸ਼੍ਮਭਿਰ੍ਵਾ ਸ੍ਕਨ੍ਦਨਾਯੋਪਚਰੇਤ੍| ਪਦ੍ਮਕਾਦਿਕ੍ਵਾਥਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਮਧੁਰਂ ਕ੍ਸੀਰਮਿਕ੍ਸੁਰਸਮੇਣਹਰਿਣਾਜੋਰਭ੍ਰਮਹਿਸਵਰਾਹਾਣਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਸਿਰਾਂ ਵਿਦ੍ਧ੍ਵਾ ਰੁਧਿਰਮਾਮਂ ਗ਼ਤਭਸ੍ਟਂ ਵਾ ਪਾਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਤੇਨੈਵ ਵਾ ਦਰ੍ਭਪਾਦਮਦਿਤੇਨਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਯੂਸਰਸੈਰ੍ਭੋਜਯੇਤ੍| ਵ੍ਯਧਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਵਾ ਪੁਨਸ੍ਤਾਮੇਵ ਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਸਰ੍ਵਥਾ ਚਾਨਵਤਿਸ੍ਠਮਾਨੇ ਪਾਚਨਾਯ ਕ੍ਸਾਰਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਸਙ੍ਕੋਚਯਿਉਤਂ ਵਾ ਸਿਰਾਮੁਖ਼ਂ ਤਪ੍ਤਸ਼ਲਾਕਯਾ ਦਹੇਤ੍| ਨ ਚ ਕ੍ਸਣਮਪ੍ਯੁਪੇਕ੍ਸੇਤ| ਕ੍ਸੀਣਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਹਿ ਵਾਯੁਰ੍ਮਰ੍ਮਣ੍ਯੁਪਸਂਗਹ੍ਯ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸਂਜ੍ਞਾਨਾਸ਼ਸ਼ਿਰਃਕਮ੍ਪਭ੍ਰਮਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਾਪਤਾਨਕਹਨੁਭ੍ਰਂਸ਼ਹਿਧ੍ਮਾ-ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਬਾਧਿਰ੍ਯਧਾਤੁਕ੍ਸਯਾਕ੍ਸੇਪਕਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ ਮਰਣਂ ਵਾ|੧੯|
अतिष्ठति तु रक्ते सिरामुख़ं सन्धातुं पूर्वोक्तैश्चूर्णैरवचूर्ण्याङ्गुल्यग्रेण पीडयेत्| शाल्मल्युपोदकां पिच्छां वा व्रणमुख़े दत्वा गाढं बध्नीयात्| मधूच्छिष्टप्रलिप्तं वा पट्टम्| शीताम्बुनावसिञ्चेत्| शीतमधुरकषायान्नपानसेकप्रदेहप्रवातवेश्मभिर्वा स्कन्दनायोपचरेत्| पद्मकादिक्वाथं शर्करामधुमधुरं क्षीरमिक्षुरसमेणहरिणाजोरभ्रमहिषवराहाणामन्यतमस्य सिरां विद्ध्वा रुधिरमामं ग़ृतभृष्टं वा पानं दद्यात्| तेनैव वा दर्भपादमृदितेनानुवासयेत्| स्निग्धैश्च यूषरसैर्भोजयेत्| व्यधादनन्तरं वा पुनस्तामेव सिरां विध्येत्| सर्वथा चानवतिष्ठमाने पाचनाय क्षारं दद्यात्| सङ्कोचयिउतं वा सिरामुख़ं तप्तशलाकया दहेत्| न च क्षणमप्युपेक्षेत| क्षीणरक्तस्य हि वायुर्मर्मण्युपसंगृह्य मूर्च्छासंज्ञानाशशिरःकम्पभ्रममन्यास्तम्भापतानकहनुभ्रंशहिध्मा-पाण्डुत्वबाधिर्यधातुक्षयाक्षेपकादीन् करोति मरणं वा|१९|
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤੇ ਅਤਿਸ੍ਠਿਤਿ ਅਰੁਧ੍ਯਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੈਸ੍ਤਗਰਾਦਿਭਿਃ| ਸ਼ਾਲ੍ਮਲ੍ਯੁਪੋਦਕਯੋਰਨ੍ਤਃਪਿਚ੍ਛੈਵ ਪਿਚ੍ਛਾ ਭਵਤਿ| ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਂ ਸਿਕ੍ਥਕਮ੍| ਰਕ੍ਤਸ੍ਕਨ੍ਦਨਾਯ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਤ੍ਵਾਯ ਸ਼ੀਤਾਦਿਭਿਰੁਪਚਰੇਤ੍| ਅਥਵਾਤਿਸ੍ਰੁਤਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਏਣਾਦਿਕਸ੍ਯ ਰੁਧਿਰਮਾਮਂ ਤਤ੍ਕਾਲਸ੍ਰੁਤਂ ਪਾਨਾਯ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਪਦ੍ਮਕਾਦਿਕ੍ਵਾਥਮਿਕ੍ਸੁਰਸਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ| ਵ੍ਯਧਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਯਧਨਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਭਾਗੇ ਪੁਨਰ੍ਵ੍ਯਧਯੇਤ੍| ਸੁਬੋਧਮਨ੍ਯਤ੍|| ੧੯||
Adhikarana raktasrAvaNAnantaraM yuktyA bRuMhaNaM deyam (19) · Śloka 19
ਪ੍ਰਾਣਃ ਪ੍ਰਾਣਭਤਾਂ ਰਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਕ੍ਸਯਾਤ੍ਕ੍ਸੀਯਤੇਨਲਃ| ਵਰ੍ਧਤੇ ਚਾਨਿਲਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬਂਹਣਮਾਚਰੇਤ੍|੧੯|
प्राणः प्राणभृतां रक्तं तत्क्षयात्क्षीयतेऽनलः| वर्धते चानिलस्तस्माद्युक्त्या बृंहणमाचरेत्|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana punarvyadhananiyamAH (19) · Śloka 19
ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਨ੍ਤੁ ਰਕ੍ਤਮਪਰਾਹ੍ਣੇਨ੍ਯੇਦ੍ਯੁਰ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍| ਤਤੋਪਿ ਸ਼ੇਸਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਵਾਪ੍ਯਵਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਸੇਕਪ੍ਰਦੇਹਵਿਰੇਕੋਪਵਾਸਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਾਨ੍ਨਪਾਨੈਃ ਪ੍ਰਸਾਦਯੇਤ੍| ਮਾਸਮਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਭਿਰੁਪਚਰ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍|੧੯|
अशुद्धन्तु रक्तमपराह्णेऽन्येद्युर्वा पुनः स्रावयेत्| ततोऽपि शेषं सर्वथा वाप्यविस्राव्यरक्तस्य शीतसेकप्रदेहविरेकोपवासस्निग्धमधुरान्नपानैः प्रसादयेत्| मासमात्रं वा स्नेहादिभिरुपचर्य पुनर्विध्येत्|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyadhavyApatpratikAraH (19) · Śloka 19
ਦੁਰ੍ਵ੍ਯਧਾਤਿਵ੍ਯਧਕੁਟਿਤਤਿਰ੍ਯਗ੍ਵ੍ਯਧਾਦੇਰ੍ਵ੍ਯਧਦੋਸਾਦ੍ ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਾਃ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸਾਧਯੇਦਿਤਿ||੧੯||
दुर्व्यधातिव्यधकुटिततिर्यग्व्यधादेर्व्यधदोषाद् व्यापदो याः स्युस्ताः यथास्वं साधयेदिति||१९||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਯੇਦ੍ਯੁਰ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਹ੍ਨਿ| ਤਤੋਪਿ ਪੁਨਰ੍ਵਿਸ੍ਰਾਵਿਤਾਦਪਿ ਸ਼ੀਤੈਃ ਸੇਕਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਸਾਦਯੇਤ੍| ਅਵਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਦੇਰੇਵਮੇਵ ਪ੍ਰਸਾਦਯੇਤ੍| ਅਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਰਕ੍ਤੇ ਮਾਸਮਾਤ੍ਰੇਣ ਪੁਨਸ੍ਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਵ੍ਯਧਦੋਸਾਚ੍ਚ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|| ੧੯||
Adhikarana pathyapAlanamaryAdA (20) · Śloka 20
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਗਾ ਯਨ੍ਤ੍ਰਨਿਪੀਡਨੇਨ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਪੁਨਰ੍ਨ ਯਾਵਤ੍| ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਾ ਰੁਧਿਰਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤਾਵਿਦ੍ਧਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਭਾਕ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍||੨੦||
भवति चात्र- उन्मार्गगा यन्त्रनिपीडनेन स्वस्थानमायान्ति पुनर्न यावत्| दोषाः प्रदुष्टा रुधिरं प्रपन्नास्ताविद्धताहारविहारभाक् स्यात्||२०||
🔊 Audio coming soon
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਰੀਤਿਃ| ਦੋਸਾ ਵਾਤਾਦਯੋ ਯਨ੍ਤ੍ਰਪੀਡਨੇਨ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗੇਭ੍ਯ ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਂ ਗਤਾਃ ਪੁਨਰ੍ਯਾਵਤ੍ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਨ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਾਵਦ੍ਧਿਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਭਾਕ੍ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|| ੨੦||
Adhikarana pathyanirdeshaH (21) · Śloka 21
ਨਾਤਯੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤਂ ਲਗ਼ੁ ਦੀਪਨੀਯਂ ਰਕ੍ਤੇਪਨੀਤੇ ਹਿਤਮਨ੍ਨਪਾਨਮ੍| ਤਦਾ ਸ਼ਰੀਰਂ ਹ੍ਯਨਵਸ੍ਥੈਤਾਸਗਗ੍ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਾਦਿਤਿ ਰਕ੍ਸਿਤਵ੍ਯਃ||੨੧||
नातयुष्णशीतं लग़ु दीपनीयं रक्तेऽपनीते हितमन्नपानम्| तदा शरीरं ह्यनवस्थैतासृगग्निर्विशेषादिति रक्षितव्यः||२१||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤੇਪਨੀਤੇ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਪਾਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਰਕ੍ਸਿਤਵ੍ਯਃ ਪੁਰੁਸੋ ਯਤਸ੍ਤਦਾ ਸ਼ਰੀਰਮਨਵਸ੍ਥਿਤਾਸਗਨਵਸ੍ਥਿਤੋਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ|| ੨੧||
Adhikarana vishuddharaktapuruShalakShaNam (3) · Śloka 3
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਰ੍ਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤਮਵ੍ਯਾਹਤਪਕ੍ਤਵੇਗਮ੍| ਸੁਖ਼ਾਨ੍ਵਿਤਂ ਪੁਸ੍ਟਿਬਲੋਪਪਨ੍ਨਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤਂ ਪੁਰੁਸਂ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩||
प्रसन्नवर्णेन्द्रियमिन्द्रियार्थानिच्छन्तमव्याहतपक्तृवेगम्| सुख़ान्वितं पुष्टिबलोपपन्नं विशुद्धरक्तं पुरुषं वदन्ति| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने सिराव्यधविधिर्नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤਂ ਪੁਰੁਸਮਾਚਾਰ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਰ੍ਣਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖ਼ਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ