25. snēhavidhiḥ

Adhikarana atha snehavidhirnAma pa~jcaviMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತಃ ಸ್ನೇಹವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಪೂರ್ವಸ್ಮಿನ್ನಧ್ಯಾಯೇ ದ್ವಿವಿಧ ಉಪಕ್ರಮ ಉಕ್ತಃ| ತತ್ರ ಚ ಲಙ್ಘನಸ್ಯ ಶೋಧನಾತ್ಮಕತ್ವಾಚ್ಛೋಧನಸ್ಯ ಚ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಪೂರ್ವಕತ್ವಾತ್ ತತೋಽಪಿ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ದೋಷಮಾರ್ದವಕಾರಣಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾತ್ತದ್ವಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥಮಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭಃ-ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ|| ೧||

Adhikarana snehAdyupayuktadravyasamBArasaMgrahaNAvashyakatA (2) · Śloka 2

ಸ್ನೇಹಾದಿಷೂಪಯೋಗಾಯ ತದ್ವ್ಯಾಪಚ್ಛಾಮನಾಯ ಚ| ಕುರ್ಯಾತ್ಪ್ರಾಗೇವ ತದ್ಯೋಗಿದ್ರವ್ಯಸಮ್ಭಾರಸಙ್ಗ್ರಹಮ್||೨||

ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಶೋಧನಾಙ್ಗತ್ವಾತ್ ಪ್ರಾಗೇವ ಸ್ನೇಹಾದಿಷ್ವನಾರಬ್ಧೇಷು ಸ್ನೇಹಾದ್ಯುಪಯೋಗಾಯ ದೇಶಾದಿವೈಪರೀತ್ಯಾತ್ ಸ್ನೇಹಾದ್ಯುದ್ಭೂತವ್ಯಾಪಚ್ಛಮನಾಯ ಚ ತದ್ಯೋಗಿದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಸ್ನೇಹೋಪಯೋಗಯೋಗಿನಾಂ ಘೃತತೈಲವಸಾಶರಾವೋದಞ್ಚನಾದೀನಾಂ ತದ್ವ್ಯಾಪಚ್ಛಮನಯೋಗಿನಾಂ ಚ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಸಮ್ಭಾರಸಙ್ಗ್ರಹಂ ಕುರ್ಯಾತ್|| ೨||

Adhikarana snehanavirUkShaNauShadhalakShaNam (3) · Śloka 3

ಗುರುಶೀತಸರಸ್ನಿಗ್ಧಮನ್ದಸೂಕ್ಷ್ಮಮೃದುದ್ರವಮ್| ಔಷಧಂ ಸ್ನೇಹನಂ ಪ್ರಾಯೋ ವಿಪರೀತಂ ವಿರೂಕ್ಷಣಮ್||೩||

ಸರ್ವಂ ಗುರ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಮೌಷಧಂ ಪ್ರಾಯೇಣ ಸ್ನೇಹನಮನ್ಯದೇವಂಗುಣಮಪ್ಯಸ್ನೇಹನಂ ಭವತೀತಿ ಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಮ್| ವಿಪರೀತಂ ಲಘ್ವಾದಿಗುಣಂ ವಿರೂಕ್ಷಣಮ್| ಅತ್ರಾಪಿ ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಮನುಬಧ್ಯತೇ|| ೩||

Adhikarana pravarasnehadravyANi teShu GRutasyottamatvam (4) · Śloka 4

ಸರ್ಪಿರ್ಮಜ್ಜಾ ವಸಾ ತೈಲಂ ಸ್ನೇಹೇಷು ಪ್ರವರಂ ಮತಮ್| ತತ್ರಾಪಿ ಚೋತ್ತಮಂ ಸರ್ಪಿಃ ಸಂಸ್ಕಾರಸ್ಯಾನುವರ್ತನಾತ್| ಮಾಧುರ್ಯಾದವಿದಾಹಿತ್ವಾಜ್ಜನ್ಮಾದೇವ ಚ ಶೀಲನಾತ್||೪||

ಸರ್ಪಿರಾದಿಚತುಷ್ಟಯಂ ಸರ್ವಸ್ನೇಹೇಷು ಪ್ರವರಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಾಶು ಸ್ವಕಾರ್ಯಕರಣಾತ್| ತತ್ರಾಪಿ ಚತುಷ್ಟಯೇ ಸರ್ಪಿರುತ್ತಮಂ ಸಂಸ್ಕಾರಾನುವರ್ತನಾತ್| ಯೇನ ಹಿ ದ್ರವ್ಯೇಣ ಸಂಸ್ಕ್ರಿಯತೇ ತಮನುವರ್ತತೇ| ಸ್ವಗುಣಾನಜಹತ್ ಸಂಸ್ಕಾರಗುಣಾನ್ ಗೃಹ್ಣಾತೀತಿ ಸಂಸ್ಕಾರಾನುವರ್ತೀ| ನ ಹ್ಯೇತತ್ತೈಲಾದಿಷು ಸಮ್ಭವತಿ| ತೇ ಹಿ ಸ್ವಗುಣಾಂಸ್ತ್ಯಜನ್ತಿ| ತಥಾ ಚ ಚನ್ದನಾದೌ ತೈಲಾದೀನಾಂ ವಿಪರೀತೈರ್ದ್ರವ್ಯಾನ್ತರೈರೌಷ್ಣ್ಯಾದಿನಾಶೋ ಭವತಿ| ನ ಹಿ ಸ್ನೇಹನಾಶಸ್ತಸ್ಯ ಬಹುತ್ವಾತ್| ತಥಾ ಮಾಧುರ್ಯದಿಗುಣಯೋಗಾಚ್ಚ ಸರ್ಪಿರೇವೋತ್ತಮಮ್|| ೪||

Adhikarana sarpirAdInAM doShaghnatvavivaraNam (5) · Śloka 5

ಪಿತ್ತಘ್ನಾಸ್ತೇ ಯಥಾಪೂರ್ವಮಿತರಘ್ನಾ ಯಥೋತ್ತರಮ್||೫||

ತೇ ಸರ್ಪಿರಾದಯೋ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಪಿತ್ತಘ್ನಾಃ| ಯಥೋತ್ತರಮಿತರಘ್ನಾಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಃ ಸ್ನೇಹಪ್ರತಿಷೇಧಾದಿತರಶಬ್ದೇನ ವಾತಘ್ನಾ ಇತಿ ಗಮ್ಯತೇ| ಅಥವಾ ದ್ರವ್ಯಾನ್ತರಸಂಸ್ಕೃತಸರ್ಪಿರಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಇತರಶಬ್ದೇನ ಕಫಸ್ಯಾಪಿ ಗ್ರಹಣಮ್| ತೇನೈವಂ ತೈಲಸ್ಯಾಪಿ ಪಿತ್ತಘ್ನತ್ವಂ ಸಿದ್ಧಮ್| ಅಕ್ಷಾದಿಯೋನೇರ್ವಾ ತೈಲಸ್ಯ ಪಿತ್ತಘ್ನತ್ವಮಿತಿ| ಯೋ ಯಸ್ಮಾತ್ ಪೂರ್ವಃ ಸ ತಸ್ಮಾತ್ ಪಿತಘ್ನಃ| ಯೋ ಯಸ್ಮಾದುತ್ತರಃ ಸ ತಸ್ಮಾದ್ವಾತಘ್ನಃ| ತೈಲಸ್ಯ ಪೂರ್ವತ್ವಾಸಮ್ಭವಾತ್ ಪಿತ್ತಘ್ನತ್ವಾಸಮ್ಭವಃ | ವಸಾಯಾ ಮಜ್ಜ್ಞಶ್ಚ ಯತ್ರ ಮಾಂಸಾನುಗಸ್ವರೂಪತ್ವೇನ ಪಿತ್ತಘ್ನತ್ವಂ ಸಮ್ಭವತಿ ತತ್ರ ಪಿತ್ತಘ್ನತ್ವಮ್| ಅಥವಾ ಶೋಧನಾಙ್ಗಾನಾಂ ಸರ್ಪಿರಾದೀನಾಂ ವಮನಾದಿಕ್ರಿಯೋಪಕಾರಯೋಗಾ-ದೇವಂಸ್ವರೂಪತಾ ಪರಿಣಾಮ ಇತಿ ಗ್ರನ್ಥಾವಿರೋಧಃ|| ೫||

Adhikarana ghRutAdInAmuttarottaraM gurutvam (6) · Śloka 6

ಘೃತಾತ್ತೈಲಂ ಗುರು ವಸಾ ತೈಲಾನ್ಮಜ್ಜಾ ತತೋಽಪಿ ಚ||೬||

ಸುಬೋಧಮ್|| ೬||

Adhikarana yamakAdipariBAShAH (7) · Śloka 7

ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ತ್ರಿಭಿಶ್ಚತುರ್ಭಿಸ್ತೈರ್ಯಮಕಸ್ತ್ರಿವೃತೋ ಮಹಾನ್||೭||

ಸರ್ಪಿರಾದಿಭ್ಯೋಽನ್ಯತಮಾಭ್ಯಾಂ ಯಮಕೋ ಭವತ್ಯನ್ಯತಮೈಸ್ತ್ರಿವೃತೋ ಭವತಿ| ಸರ್ವೈಃ ಪುನರ್ಮಹಾಸ್ನೇಹಃ| ಏತಚ್ಚ ಪ್ರದೇಶೇ ವಾಕ್ಯೇಷೂಪಯುಜ್ಯತೇ|| ೭||

Adhikarana snehAshayAH (8) · Śloka 8

ಸ್ನೇಹಾಶಯಾ ದಧಿ ಕ್ಷೀರಂ ಮಾಂಸಾಸ್ಥಿಫಲದಾರು ಚ||೮||

ದಧ್ಯಾದಯಃ ಸ್ನೇಹಾಶಯಾಃ ಸರ್ಪಿರಾದಿಸ್ನೇಹಾನಾಂ ಯೋನಯಃ| ತತ್ರ ದಧಿ ಕ್ಷೀರಶ್ಚ ಘೃತಾಶಯಃ ಕ್ಷೀರಸ್ಯ ನವನೀತಯೋನಿತ್ವಾತ್| ಮಾಂಸಂ ವಸಾಶಯಃ| ಅಸ್ಥಿ ಮಜ್ಜಾಶಯಃ| ಫಲಾನಿ ಚ ದಾರೂಣಿ ಚ ತೈಲಾಶಯಃ|| ೮||

Adhikarana snehyAH (9) · Śloka 9

ಸ್ವೇದ್ಯಸಂಶೋಧ್ಯಮದ್ಯಸ್ತ್ರೀವ್ಯಾಯಾಮಾಸಕ್ತಚಿನ್ತಕಾಃ| ವೃದ್ಧಬಾಲಾಬಲಕೃಶಾ ರೂಕ್ಷಾಃ ಕ್ಷೀಣಾಸ್ರರೇತಸಃ| ವಾತಾರ್ತಸ್ಯನ್ದತಿಮಿರದಾರುಣಪ್ರತಿಬೋಧಿನಃ| ಸ್ನೇಹ್ಯಾಃ........................................||೯||

ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ವಿಷಯಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಸ್ವೇದ್ಯಾದಯಃ ಸ್ನೇಹ್ಯಾಃ| ನ ಹ್ಯಸ್ನೇಹಿತಃ ಸ್ವೇದ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ ಯಃ ಸಂಶೋಧ್ಯಃ ಸ ಪ್ರಥಮಂ ಸ್ನೇಹ್ಯಃ| ಆಸಕ್ತ ಶಬ್ದಸ್ಯ ಮದ್ಯಾದಿತ್ರಯೇಣ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸ್ಯನ್ದೀ ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಾಕ್ಷಿರೋಗೀ| ದಾರುಣಪ್ರತಿಬೋಧಃ ಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲಾಖ್ಯೋ ವರ್ತ್ಮರೋಗಃ| ಏತೇ ಸ್ನೇಹ್ಯಾಃ|| ೯||

Adhikarana asnehyAH (10) · Śloka 10

..........................ಂಅ ತ್ವತಿಮನ್ದಾಗ್ನಿತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ನಿಸ್ಥೂಲದುರ್ಬಲಾಃ| ಊರುಸ್ತಮ್ಭಾಽತಿಸಾರಾಮಗಲರೋಗಗರೋದರೈಃ| ಮೂರ್ಚ್ಛಾಚ್ಛರ್ದ್ಯರುಚಿಶ್ಲೇಷ್ಮತೃಷ್ಣಾಮದ್ಯೈಶ್ಚ ಪೀಡಿತಾಃ| ಅಪಪ್ರಸೂತಾ ಯುಕ್ತೇ ಚ ನಸ್ಯೇ ಬಸ್ತೌ ವಿರೇಚನೇ||೧೦||

ಅತಿಮನ್ದಾಗ್ನ್ಯಾದಯೋ ನ ತು ಸ್ನೇಹ್ಯಾ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ನೇಃ ಸ್ನೇಹನಾದತ್ಯಗ್ನಿತ್ವಮತಿಸ್ಥೂಲಸ್ಯಾಗ್ನಿಮೇದಸೋರ್ವೃದ್ಧಿಃ| ದುರ್ಬಲಸ್ಯಾ-ಜರಣಶಕ್ತೇಃ ಸ್ನೇಹವ್ಯಾಪತ್| ಊರುಸ್ತಮ್ಭಾದೀನಾಂ ಪೀಡಿತಶಬ್ದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅತ್ರ ಶೋಧನಪ್ರಸಙ್ಗೇಽಪ್ಯಸ್ನೇಹನಂ ಸ್ನೇಹೇನ ವಿನಾ ಶೋಧನಮಿತಿ ಯಾವತ್| ಅಪಪ್ರಸೂತಾ ನ ಸ್ನೇಹ್ಯೇತಿ ವಿಭಕ್ತಿಪರಿಣಾಮಃ| ತಥಾ ನಸ್ಯಾದಿತ್ರಿತಯೇ ಯುಕ್ತ ಆದೋಷಸಾಮ್ಯಾತ್ ಸ್ನೇಹೋ ನ ಯೋಜ್ಯಃ|| ೧೦||

Adhikarana ghRutAdiviBAgAnusAramadhikAraBedaH (11) · Śloka 11

ತತ್ರ ಧೀಸ್ಮೃತಿಮೇಧಾಗ್ನಿಕಾಂಕ್ಷಿಣಾಂ ಶಸ್ಯತೇ ಘೃತಮ್| ಗ್ರನ್ಥಿನಾಡೀಕೃಮಿಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದೋಮಾರುತರೋಗಿಷು| ತೈಲಂ ಲಾಘವದಾರ್ಢ್ಯಾರ್ಥಿಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠೇಷು ದೇಹಿಷು| ವಾತಾತಪಾಧ್ವಭಾರಸ್ತ್ರೀವ್ಯಾಯಾಮಕ್ಷೀಣಧಾತುಷು| ರೂಕ್ಷಕ್ಲೇಶಕ್ಷಮಾತ್ಯಗ್ನಿವಾತಾವೃತಪಥೇಷು ಚ| ಶೇಷೌ......................................||೧೧||

ತತ್ರ ಸ್ನೇಹೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಧೀಪ್ರಭೃತಿಕಾಙ್ಕ್ಷಿಣಾಂ ಸ್ನೇಹಪ್ರಸಙ್ಗೇ ಸತಿ ಘೃತಂ ಸ್ನೇಹಃ ಶಸ್ಯತೇ| ತಸ್ಯ ತಥಾಶಕ್ತಿತ್ವಾತ್| ಧೀರ್ಬುದ್ಧಿಃ| ಮೇಧಾ ಪ್ರಜ್ಞಾ| ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾದಿಷು ಶ್ಲೇಷ್ಮಾದಿರೋಗಿಷು ಶರೀರಲಾಘವದೃಢತ್ವಾರ್ಥಿಷು ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠೇಷು ಚ ದೇಹಿಷು ತೈಲಂ ಶಸ್ಯತ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ವಾತಾದಿಭಿಃ ಕಾರಣೈಃ ಕ್ಷೀಣಧಾತುಷು ರೂಕ್ಷಾದಿಷು ಚ ಶೇಷೋ ವಸಾ ಮಜ್ಜಾ ಚ| ಕ್ಲೇಶಕ್ಷಮಶಬ್ದೇನಾಕ್ಲೇಶಕ್ಷಮಸ್ಯ ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲಂ ಚ ಪ್ರಯೋಜಯೇದಿತಿ| ಅತ್ಯಗ್ನೇರತಿತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ನೇಃ ಸ್ನೇಹಪ್ರತಿಷೇಧೋ ವಸಾಯಾ ಮಜ್ಜ್ಞಶ್ಚಾಪವಾದವಾಕ್ಯಮ್| ವಾತಾವೃತಪಥಃ ವಾತರುದ್ಧದೇಹಸ್ರೋತಃ|| ೧೧||

Adhikarana vasAyAH visheShakShetram (12) · Śloka 12

................ವಸಾ ತು ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಮರ್ಮಕೋಷ್ಠರುಜಾಸು ಚ| ತಥಾ ದಗ್ಧಾಹತಭ್ರಷ್ಟಯೋನಿಕರ್ಣಶಿರೋರುಜಿ||೧೨||

ವಸಾ ಪುನಃ ಸನ್ಧ್ಯಾದಿರುಜಾಸ್ವಪೀಷ್ಟಾ| ತಥಾ ದಗ್ಧಾದಿಷು ಯೋನ್ಯಾದಿರುಜಿ ಚ ವಸಾ ಶಸ್ಯತ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ|| ೧೨||

Adhikarana RutuvisheSheNa snehavisheShanirNayaH (13) · Śloka 13

ತೈಲಂ ಪ್ರಾವೃಷಿ ವರ್ಷಾನ್ತೇ ಸರ್ಪಿರನ್ಯೌ ತು ಮಾಧವೇ| ಸರ್ವಂ ಸರ್ವಸ್ಯ ಚ ಸ್ನೇಹಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದ್ಭಾಸ್ವತಿ ನಿರ್ಮಲೇ| ಋತೌ ಸಾಧಾರಣೇ...................................||೧೩||

ಅನನ್ತರಂ ಸ್ನೇಹಾನಾಮೃತುವಿಶೇಷೇಣ ನಿಯಮಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮಿದಮಾಹ-ತೈಲಂ ಪ್ರಾವೃಷೀತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಾವೃಷಿ ಶ್ರಾವಣೇ ಶೋಧನಪ್ರಸಙ್ಗೇ ತೈಲಂ ಸ್ನೇಹನಾಯ ಶಸ್ತಮ್| ವರ್ಷಾನ್ತೇ ಕಾರ್ತಿಕೇ ಸರ್ಪಿಃ ಶಸ್ತಮ್| ಅನ್ಯೌ ಶೇಷೌ ವಸಾಮಜ್ಜಾನೌ ಮಾಧವೇ ವಸನ್ತೇ ಚೈತ್ರೇ| ಶೋಧನಪ್ರಸಙ್ಗೇ ಪ್ರಾವೃಷಿ ತೈಲಂ ವಾತಜಯಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾತ್| ಶರದಿ ಘೃತಂ ಪಿತ್ತಜಯಾಯ| ವಮನಪ್ರಯೋಗೇ ಕಫೋತ್ಕ್ಲೇಶನಶಕ್ತತ್ವಾತ್| ಸದೃಶೇಽಪಿ ಕಾಲೇ ವಸಾಯಾ ಮಜ್ಜ್ಞೋಶ್ಚೋಪಯೋಗಃ| ತಥಾ ಸರ್ವೋ ಘೃತಾದಿಸ್ನೇಹಃ ಸರ್ವಸ್ಯ ಶೋಧ್ಯಸ್ಯಾಶೋಧ್ಯಸ್ಯ ಚ ಸಾಧಾರಣೇ ವಸನ್ತಶರತ್ಪ್ರಾವೃಡಾಖ್ಯೇ ಋತೌ ಭಾಸ್ವತಿ ತೀಕ್ಷ್ಣರಶ್ಮೌ ನಿರ್ಮಲೇ ವ್ಯಭ್ರೇ ಯೋಜ್ಯಃ| ನ ತ್ವತ್ಯರ್ಥಶೀತೋಷ್ಣವರ್ಷಾಹೇಮನ್ತಶಿಶಿರಗ್ರೀಷ್ಮಾಖ್ಯೇ|| ೧೩||

Adhikarana doShAnusAraM divArAtriviBAgaH (14) · Śloka 14

..............................ದೋಷಸಾಮ್ಯೇಽನಿಲಕಫೇ ಕಫೇ| ದಿವಾ ನಿಶ್ಯನಿಲೇ ಪಿತ್ತೇ ಸಂಸರ್ಗೇ ಪಿತ್ತವತ್ಯಪಿ||೧೪||

ಋತುನಿಯಮಂ ದರ್ಶಯಿತ್ವಾ ತತ್ಪೃಷ್ಠಭಾವಿತಯಾ ರಾತ್ರ್ಯಹರ್ಭೇದೇನ ನಿಯಮಂ ದರ್ಶಯತಿ| ದೋಷಸಾಮ್ಯೇ ಪ್ರಾಕೃತೇ ಅನಿಲಕಫೇ ಕೇವಲೇ ಚ ಕಫೇ ಪ್ರಾಕೃತೇ ವೈಕೃತೇ ಚ ಯಥೋಕ್ತೇಷ್ವೃತುಷು ದ್ವಿಧೈವ ಸ್ನೇಹಯೋಜನಮ್| ಅನಿಲೇ ಕೇವಲೇ ಪಿತ್ತೇ ಚ ಕೇವಲೇ ತಥಾ ಪಿತ್ತವತಿ ಸಂಸರ್ಗೇ ಪಿತ್ತಾನಿಲೇ ಪಿತ್ತಕಫೇ ನ ಚ ನಿಶಿ ಸ್ನೇಹೋ ಯೋಜ್ಯಃ|| ೧೪||

Adhikarana Atyayike vidhiH (15) · Śloka 15

ತ್ವರಮಾಣೇ ತು ಶೀತೇಽಪಿ ದಿವಾ ತೈಲಂ ಚ ಯೋಜಯೇತ್| ಉಷ್ಣೇಽಪಿ ರಾತ್ರೌ ಸರ್ಪಿಶ್ಚ ದೋಷಾದೀನ್ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಚಾನ್ಯಥಾ| ನಿಶ್ಯಶ್ನುತೇ ವಾತಕಫಾದ್ರೋಗಾನಹನಿ ಪಿತ್ತತಃ||೧೫||

ಶೀತೋಷ್ಣಯೋಃ ಸ್ನೇಹಪ್ರತಿಷೇಧಾದಿದಮುಚ್ಯತೇ-ತ್ವರಮಾಣ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ನೇಹವಿಷಯವ್ಯಾಧ್ಯುಪಶಮಾಯ ತ್ವರಮಾಣ ಶೀತೇಽಪ್ಯೃತೌ ಸ್ನೇಹಂ ಯೋಜಯೇತ್| ನ ತು ಸಾಮಾನ್ಯೇನಾಪಿ ತು ದಿವಾ ತೈಲಮೇವ ನ ಚ ರಾತ್ರೌ ನಾಽಪ್ಯನ್ಯಸ್ನೇಹಃ| ತಥಾ ಕಾರಣವಶಾತ್ ತ್ವರಮಾಣ ಉಷ್ಣೇಽಪ್ಯೃತೌ ಸ್ನೇಹಂ ಯೋಜಯೇತ್| ಅತ್ರ ತು ರಾತ್ರಾವೇವ ಸರ್ಪಿರೇವ ಚ| ಅಥವಾ ದೋಷದೂಷ್ಯಬಲಾದೀನ್ ವೀಕ್ಷ್ಯ ತದಾನುಗುಣ್ಯೇನಾನ್ಯಥಾಪಿ ಯೋಜಯೇತ್| ಯತ್ರ ದಿವಾ ಉಕ್ತಂ ತತ್ರ ರಾತ್ರಾವಪಿ ಯೋಜಯೇತ್| ಯತ್ರ ಚ ತೈಲಮುಕ್ತಂ ತತ್ರಾನ್ಯೋಽಪಿ ಸ್ನೇಹೋ ಯೋಜ್ಯಃ| ತಥಾ ಯತ್ರ ರಾತ್ರೌ ಸರ್ಪಿರುಕ್ತಂ ತತ್ರ ದಿವಾನ್ಯದಪಿ| ಅನ್ಯಥಾ ಯಥೋಕ್ತಕಾರಣವೈಪರೀತ್ಯೇ ಇತಿ ಪ್ರಾಪ್ತಮ್| ನಿಶಿ ಸ್ನೇಹಮುಪಯುಞ್ಜಾನೋ ವಾತಕಫಾದ್ಧೇತೋ ರೋಗಾನಶ್ನುತೇ| ಏವಮಹನಿ ಪಿತ್ತತೋ ರೋಗಾನಶ್ನುತೇ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ||೧೫||

Adhikarana acCapeyasya shreShThatA (16) · Śloka 16

ಯುಕ್ತ್ಯಾವಚಾರಯೇತ್ಸ್ನೇಹಂ ಭಕ್ಷ್ಯಾದ್ಯನ್ನೇನ ಬಸ್ತಿಭಿಃ| ನಸ್ಯಾಭ್ಯಞ್ಜನಗಣ್ಡೂಷಮೂರ್ಧಕರ್ಣಾಕ್ಷಿತರ್ಪಣೈಃ| ರಸಭೇದೈಕಕತ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಚತುಷ್ಷಷ್ಟಿರ್ವಿಚಾರಣಾಃ| ಸ್ನೇಹಸ್ಯಾನ್ಯಾಭಿಭೂತತ್ವಾದಲ್ಪತ್ವಾಚ್ಚ ಕ್ರಮಾತ್ಸ್ಮೃತಾಃ| ಯಥೋಕ್ತಹೇತ್ವಭಾವಾಚ್ಚ ನಾಚ್ಛಪೇಯೋ ವಿಚಾರಣಾ| ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಕಲ್ಪಃ ಸ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಸ್ನೇಹಕರ್ಮಾಶುಸಾಧನಾತ್||೧೬||

ಇತಿ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಕಾಲನಿಯಮಮುಕ್ತ್ವಾ ಯೋಜನಾಂ ದರ್ಶಯತಿ-ಯುಕ್ತ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಮಾತ್ರಾದಿಕಯಾ ಸ್ನೇಹಮವಚಾರಯೇತ್| ಕೇನೇತ್ಯಾಹ-ಭಕ್ಷ್ಯಾದಿನಾ ಆದಿಗ್ರಹಣೇನ ಭೋಜ್ಯಲೇಹ್ಯಪೇಯಸ್ಯ ವಿವಿಧಸ್ಯಾಪ್ಯನ್ನಸ್ಯ ಗ್ರಹಣಮ್| ತಥಾ ಬಸ್ತಿಭಿರ್ನಸ್ಯಾದಿಭಿಶ್ಚ| ಏವಂ ಭಕ್ಷ್ಯಾದಿನಾನ್ನೇನ ಪ್ರಯುಜ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಚತುಷ್ಷಷ್ಟಿಸಙ್ಖ್ಯಾ ವಿಚಾರಣಾ ಭವನ್ತಿ-ಕಥಮಿತ್ಯಾಹ| ರಸಭೇದೈಕಕತ್ವಾಭ್ಯಾಮ್| ತತ್ರ ರಸಭೇದಾಃ ಪೂರ್ವಂ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ| ಏಕಸ್ನೇಹೇನ ಚತುಷ್ಷಷ್ಟಿಃ| ಏಕಕೋ ಯಃ ಸ್ನೇಹಃ ಕೇವಲಮುಪಯುಜ್ಯತೇ ನ ಚ ಪೀಯತೇ ತಸ್ಮಾತ್| ಭಕ್ಷ್ಯಾದ್ಯನ್ನೇ ರಸಭೇದಸಮ್ಭವಃ| ಏಕಕಶಬ್ದೇನ ಬಸ್ತಿನಸ್ಯಾಭ್ಯಞ್ಜನಾದಿಕಂ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಕಥಮೇತಾ ಏವ ವಿಚಾರಣಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ-ನಾಚ್ಛಪೇಯ ಇತ್ಯಾಹ| ಸ್ನೇಹಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ರಮಾದ್ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯೇನ ರಸಭೇದೇಷ್ವನ್ಯಾಭಿಭೂತತ್ವಾತ್ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ| ನಸ್ಯಾದಿಷು ಶರೀರೇ ಸ್ನೇಹಸ್ಯಾಲ್ಪತ್ವಾಚ್ಚ ಚತುಷ್ಷಷ್ಟಿರ್ವಿಚಾರಣಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ಯಥೋಕ್ತಸ್ಯ ಚ ಹೇತೋರನ್ಯಾಭಿಭವಲಕ್ಷಣಸ್ಯಾಲ್ಪತ್ವಲಕ್ಷಣಸ್ಯ ಚಾಭಾವಾದಚ್ಛಾಪೇಯಸ್ನೇಹೋ ವಿಚಾರಣಾಶಬ್ದೇನ ನೋಚ್ಯತೇ| ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಚೋಪಯೋಗೇ ಸ ಏವಾಚ್ಛಪೇಯಾಖ್ಯಃ ಕಲ್ಪಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ| ಕುತಃ? ಸ್ನೇಹಕರ್ಮಣಾಂ ತರ್ಪಣಮಾಱ್ದವಾದೀನಾಮಾಶು ಸಮ್ಪಾದನಾತ್|| ೧೬||

Adhikarana snehamAtrA (17) · Śloka 17

ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಚತುರ್ಭಿರಷ್ಟಾಭಿರ್ಯಾಮೈರ್ಜೀರ್ಯನ್ತಿ ಯಾಃ ಕ್ರಮಾತ್| ಹ್ರಸ್ವಮಧ್ಯೋತ್ತಮಾ ಮಾತ್ರಾಸ್ತಾಸ್ತಾಭ್ಯಶ್ಚ ಹ್ರಸೀಯಸೀಮ್| ಕಲ್ಪಯೇದ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ದೋಷಾದೀನ್ ಪ್ರಾಗೇವ ತು ಹ್ರಸೀಯಸೀಮ್| ಅಜ್ಞಾತಕೋಷ್ಠೇ ಹಿ ಬಹುಃ ಕುರ್ಯಾಜ್ಜೀವಿತಸಂಶಯಮ್||೧೭||

ತಸ್ಯ ಚ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಹ್ರಸ್ವಮಧ್ಯಮೋತ್ತಮಾ ಮಾತ್ರಾ ಭವನ್ತಿ| ಕಾಸ್ತಾ ಇತ್ಯಾಹ-ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏವಂ ಕ್ರಮಾದೇವ ತಲ್ಲಭ್ಯತೇ| ಯಾ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಯಾಮಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ನೇಹಮಾತ್ರಾ ಜೀರ್ಯತಿ ಸಾ ಹ್ರಸ್ವಾ ಯಾ ವಾ ಚತುರ್ಭಿರ್ಯಾಮೈರ್ಜೀರ್ಯತಿ ಸಾ ಮಧ್ಯಮಾ| ಯಾ ತ್ವಷ್ಟಾಭಿರ್ಜೀರ್ಯತಿ ಸಾ ಉತ್ತಮಾ| ತಾಭ್ಯಶ್ಚ ತಿಸೃಭ್ಯೋ ಮಾತ್ರಾಭ್ಯಃ ಹ್ರಸೀಯಸೀಂ ಕಲ್ಪಯೇದಿತಿ| ಇಯಂ ಹ್ರಸ್ವಾ ಇಯಂ ಚ ಹ್ರಸ್ವಾ| ಇಯಮನಯೋರತಿಶಯೇನ ಹ್ರಸ್ವಾ ಹ್ರಸೀಯಸೀ| ನನು ಸರ್ವತ್ರ ಹ್ರಸೀಯಸೀಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್ ? ನ ಅಪಿ ತು ದೋಷಾದೀನ್ ವೀಕ್ಷ್ಯ| ತೇನೈತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ-ದೋಷದೂಷ್ಯಾದ್ಯಾನುಗುಣ್ಯೇನ ಹ್ರಸೀಯಸೀಮಪಿ ಚತುರ್ಥೀ ಮಾತ್ರಾಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಜರಣಕಾಲಾನುಕ್ತೇರ್ದೋಷಾದಿಪಾರತನ್ತ್ರ್ಯೋಕ್ತೇಶ್ಚ ಹ್ರಸೀಯಸ್ಯಾ ಬಹುವಿಧಮಾತ್ರತ್ವಂ ದರ್ಶಿತಮ್| ತಥಾ ಯತ್ರಾಪ್ಯನ್ಯತಮಾ ಮಾತ್ರಾ ಯೋಜ್ಯಾ ತತ್ರಾಪ್ಯಜ್ಞಾತಕೋಷ್ಠತ್ವಾತ್ ಪ್ರಾಗೇವ ಪ್ರಥಮಮೇವ ಹ್ರಸೀಯಸೀಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ತುಶಬ್ದೋಽವಧಾರಣೇ| ಕುತ ಇತ್ಯಾಹ-ಅಜ್ಞಾತಕೋಷ್ಠೇ ಪುರುಷೇ ಬಹುಸ್ನೇಹೋಽಶಕ್ತಸ್ಯ ಕದಾಚಿಜ್ಜೀವಸಂಶಯಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಹಿಶಬ್ದೋ ಯಸ್ಮಾದರ್ಥೇ| ಯಸ್ಮಾದೇವಂ ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಾಗೇವ ಹ್ರಸೀಯಸೀಂ ಕಲ್ಪಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ|| ೧೭||

Adhikarana hrasvamAtrAyAH adhikArIhrasvamAtrAyAH adhikArI tasyAH prAshastya~jca (18) · Śloka 18

ತತ್ರ ದುರ್ಬಲಮನ್ದಾಗ್ನಿಬಾಲವೃದ್ಧಸುಖಾತ್ಮಕಃ| ಅಪಥ್ಯರಿಕ್ತಕೋಷ್ಠಶ್ಚ ಜ್ವರಾತೀಸಾರಕಾಸಿಭಿಃ| ಹ್ರಸ್ವಾ ಪೇಯಾ ಸುಖಾ ಸಾ ಹಿ ಪರಿಹಾರೇಽನುವರ್ತತೇ| ಚಿರಾಚ್ಚ ಬಲ್ಯಾ ನ ರುಜೇ ವ್ಯಾಪನ್ನಾಪಿ ಪ್ರಕಲ್ಪತೇ||೧೮||

ಅನನ್ತರಂ ಹ್ರಸ್ವಾದೀನಾಂ ಮಾತ್ರಾಣಾಂ ವಿಷಯಭೇದಂ ದರ್ಶಯತಿ-ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ಮಾತ್ರಾತ್ರಯೇ ಹ್ರಸ್ವಾ ಮಾತ್ರಾ ದುರ್ಬಲಾದಿಭಿಃ ಪೇಯಾ| ಅಪಥ್ಯಮಹಿತಂ ರಿಕ್ತಕೋಷ್ಠತ್ವಂ ಯೇಷಾಂ ತೈರಪಥ್ಯರಿಕ್ತಕೋಷ್ಠತ್ವೈರ್ಹ್ರಸ್ವಾ ಪೇಯಾ| ಸಾ ಹಿ ಹ್ರಸ್ವಾ ಪರಿಹಾರೇ ಯನ್ತ್ರಣಾಯಾಂ ಸುಖಾ ನ ದುಃಖಪರಿಹಾರಾ| ಚಿರಂ ಬಹುಕಾಲಂ ಚ ಶರೀರೇಽನುವರ್ತತೇ| ಅಬಲಾನಾಂ ಬಲ್ಯಾ ಭವತಿ| ದೇಶಕಾಲಾಪಚಾರಾದಿನಾ ವ್ಯಾಪನ್ನಾ ವಿರಮಿತಾಪಿ ರುಜೇ ರೋಗಾಯ ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ|| ೧೮||

Adhikarana madhyayamAtrAyA adhikArI guNAshca (19) · Śloka 19

ಮೇಹೋರುಃ ಪಿಟಕಾಕುಷ್ಠವಾತಶೋಣಿತಪೀಡಿತೈಃ| ಮಧ್ಯಮಾ ಮೃದುಕೋಷ್ಠೈಶ್ಚ ಸ್ನೇಹನೀ ಸ್ಯಾತ್ಸುಖೇನ ಸಾ| ನ ಬಲಕ್ಷಪಣೀ ಮನ್ದವಿಭ್ರಂಶಾ ಶುದ್ಧಯೇಽಪ್ಯಲಮ್||೧೯||

ಮೇಹಾದಿಪೀಡಿತೈರ್ಮೃದುಕೋಷ್ಠೈಶ್ಚ ಮಧ್ಯಮಾ ಪೇಯೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸಾ ಹಿ ಮಧ್ಯಮಾ ಸುಖೇನಾನಾಯಾಸೇನ ಸ್ನೇಹನೀ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ ನ ಚ ಬಲಕ್ಷಪಣೀ ಮನ್ದವಿಭ್ರಂಶಾ ವ್ಯಾಪನ್ನಾಪಿ ಸತೀ ಸ್ವಲ್ಪಾಪಾಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ ಶುದ್ಧಯೇ ದೋಷಾಣಾಂ ಶೋಧನಾಯಾಲಂ ಪರ್ಯಾಪ್ತಾ|| ೧೯||

Adhikarana mahatI mAtrAyAH adhikAriNaH guNAshca (20) · Śloka 20

ಮಹಾದೇಹಾನಲಬಲಕ್ಷುತ್ತೃಟ್ಕ್ಲೇಶಸಹಿಷ್ಣುಭಿಃ| ಗುಲ್ಮೋದಾವರ್ತವೀಸರ್ಪಸರ್ಪದಂಶಾಭಿಪೀಡಿತೈಃ| ಉನ್ಮತ್ತೈಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಮೂತ್ರೈಶ್ಚ ಮಹತೀ ಶೀಘ್ರಮೇವ ಸಾ| ಸರ್ವಮಾರ್ಗಾನುಸಾರೇಣ ಜಯೇದ್ವ್ಯಾಧೀನ್ ಸುಯೋಜಿತಾ||೨೦||

ಮಹಾದೇಹಾದಿಭಿಸ್ತಥಾ ಗುಲ್ಮಾದ್ಯಭಿಪೀಡಿತೈಸ್ತಥೋನ್ಮತ್ತೈಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಮೂತ್ರೈಶ್ಚ ಮಹತೀ ಪೇಯೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಮಹಚ್ಛಬ್ದಸ್ಯ ದೇಹಾದಿತ್ರಯೇಣ ಸಮಾಸಃ| ಸಾ ಹಿ ಮಹತೀ ಮಾತ್ರಾ ಸರ್ವಮಾರ್ಗಾನುಸಾರೇಣ ಸಕಲಸ್ರೋತೋಽನುಗಮನೇನ ಕರಣಭೂತೇನ ಸುಯೋಜಿತಾ ಸತೀ ಶೀಘ್ರಮೇವ ವ್ಯಾಧೀನ್ ಜಯೇತ್| ದುರ್ಯೋಜಿತಾ ತ್ವಜೀರ್ಣಾದೀನ್ ವ್ಯಾಧೀನಾವಹತೀತಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಾರ್ಥಃ|| ೨೦||

Adhikarana shodhanArthaM snehapAnavidhiH (21) · Śloka 21

ಹ್ಯಸ್ತನೇ ಜೀರ್ಣ ಏವಾನ್ನೇ ಸ್ನೇಹೋಽಚ್ಛಃ ಶುದ್ಧಯೇ ಬಹುಃ||೨೧||

ತತ್ರ ಯಃ ಸ್ನೇಹಃ ಶುದ್ಧಯೇ ಶೋಧನಾರ್ಥಂ ಯುಜ್ಯತೇ ಸ ಹ್ಯಸ್ತನೇಽನ್ನೇ ಜೀರ್ಣಮಾತ್ರ ಏವ ಯುಜ್ಯತೇ| ತಥಾ ಯಃ ಶುದ್ಧಯೇ ಸ್ನೇಹೋಽಚ್ಛೋ ಬಹುಶ್ಚ ಯೋಜ್ಯಃ| ಏವಕಾರಕರಣಂ ಕಾಲಾತಿಕ್ರಮಪರಿಹಾರಾರ್ಥಮ್| ಬಹುರುತ್ತಮಯಾ ಮಾತ್ರಯೇತ್ಯರ್ಥಃ|| ೨೧||

Adhikarana shamanArthaM snehapAnavidhiH (22) · Śloka 22

ಶಮನಃ ಕ್ಷುದ್ವತೋಽನನ್ನೋ ಮಧ್ಯಮಾತ್ರಶ್ಚ ಶಸ್ಯತೇ||೨೨||

ತಥಾ ಯಃ ಶಮನಸ್ನೇಹಃ ಸ ಕ್ಷುದ್ವತಃ ಪುರುಷಸ್ಯಾಽನನ್ನೋ ಮಧ್ಯಮಯಾ ಮಾತ್ರಯಾ ಶಸ್ಯತೇ| ಅನನ್ನ ಇತಿ ಹ್ಯಸ್ತನೇಽನ್ನೇ ಜೀರ್ಣೇ ತತಶ್ಚ ಕ್ಷುದ್ವತ ಉಪಯುಜ್ಯತೇ| ತಥಾ ತಸ್ಮಿನ್ ಜೀರ್ಣೇಽನ್ನಮಿತಿ|| ೨೨||

Adhikarana bRuMhaNArthaM snehapAnavidhiH (23) · Śloka 23

ಬೃಂಹಣೋ ರಸಮದ್ಯಾದ್ಯೈಃ ಸಭಕ್ತೋಽಲ್ಪೋ ಹಿತಃ ಸ ಚ| ಬಾಲವೃದ್ಧಪಿಪಾಸಾರ್ತಸ್ನೇಹದ್ವಿಣ್ಮದ್ಯಶೀಲಿಷು| ಸ್ತ್ರೀಸ್ನೇಹನಿತ್ಯಮನ್ದಾಗ್ನಿಸುಖಿತಕ್ಲೇಶಭೀರುಷು| ಮೃದುಕೋಷ್ಠಾಲ್ಪದೋಷೇಷು ಕಾಲೇ ಚೋಷ್ಣೇ ಕೃಶೇಷು ಚ||೨೩||

ಯಸ್ತು ಬೃಂಹಣಃ ಸ ರಸಮದ್ಯಾದ್ಯೈಃ ಸಭಕ್ತಃ ಸಭೋಜನೋಽಲ್ಪೋಽಲ್ಪಯಾ ಮಾತ್ರಯಾ ಯೋಜ್ಯಃ| ಸ ಚ ಬೃಂಹಣೋ ಬಾಲವೃದ್ಧಾದಿಭ್ಯೋ ಹಿತಃ| ಪಿಪಾಸಾರ್ತಃ ಪ್ರಸಕ್ತತೃಡಾರ್ತಃ| ಸ್ನೇಹದ್ವಿಷೋ ಯೇ ಸ್ವಭಾವೇನ ಸ್ನೇಹಂ ದ್ವಿಷನ್ತಿ| ತಥಾ ಸ್ತ್ರೀನಿತ್ಯಾನಾಂ ಸ್ನೇಹನಿತ್ಯಾನಾಂ ಚ|| ೨೩||

Adhikarana Bojanasya prA~gmadhyottaraM snehapAnaPalam (24) · Śloka 24

ಸ್ನೇಹಃ ಪ್ರಾಗ್ಭೋಜನಾತ್ ಕುರ್ಯಾದೂರುಜಙ್ಘಾಕಟೀಬಲಮ್| ವೇಗಾನುಲೋಮ್ಯಮಾರೋಗ್ಯಮಧಃ ಕಾಯಗದಕ್ಷಯಮ್| ಮಧ್ಯೇ ಬೃಹತ್ತ್ವಾಗ್ನಿಬಲಸ್ಥಿರತಾಕುಕ್ಷಿರುಕ್ಶಮಾನ್| ಇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಥಿರತಾಮೂರ್ಧ್ವಮೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಗದಕ್ಷಯಮ್||೨೪||

ಸ ಚ ಪ್ರಯುಕ್ತೋ ಬೃಂಹಣಸ್ನೇಹೋ ಭೋಜನಾತ್ ಪ್ರಾಕ್ ಪ್ರಥಮಂ ಭೋಜನಸ್ಯ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಊರುಬಲಾದೀನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಸ ಏವ ಭೋಜನಮಧ್ಯೇ ಪೀತೋ ಬೃಹತ್ವಾದೀನ್ ಕುಕ್ಷಿರುಕ್ಶಮನಾನ್ತಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಸ ಏವ ಭೋಜನಾದೂರ್ಧ್ವಮನನ್ತರಂ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಥಿರತಾಮೂರ್ಧ್ವಜತ್ರುಗದಕ್ಷಯಂ ಚ ಕುರ್ಯಾತ್|| ೨೪||

Adhikarana doShAnusAraM snehasAhAyyadravyANi (25) · Śloka 25

ವಾತೇ ಸಲವಣಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಿತ್ತೇ ಕೇವಲಮಿಷ್ಯತೇ| ವೈದ್ಯೋ ದದ್ಯಾದ್ಬಹುಕಫೇ ಕ್ಷಾರತ್ರಿಕಟುಕಾನ್ವಿತಮ್||೨೫||

ಸರ್ವಶಶ್ಚ ಘೃತಂ ಮಾರುತೇಽಧಿಕೇ ಸಲವಣಂ ಹಿತಮ್| ಪಿತ್ತೇಽಧಿಕೇ ಕೇವಲಮಿಷ್ಯತೇ| ಬಹುಕಫೇ ತು ಪುರುಷೇ ಕ್ಷಾರತ್ರಿಕಟುಕಾನ್ವಿತಂ ಘೃತಂ ವೈದ್ಯೋ ದದ್ಯಾತ್|| ೨೫||

Adhikarana acCapAnottaravidhiH (26) · Śloka 26

ವಾಯುರ್ಷ್ಣಮಚ್ಛೇಽನುಪಿಬೇತ್ಸ್ನೇಹೇ ತತ್ಸುಖಪಕ್ತಯೇ| ಆಸ್ಯೋಪಲೇಪಶುದ್ಧ್ಯೈ ಚ ತೌವರಾರುಷ್ಕರೇ ನ ತು| ಉಷ್ಣೋಪಚಾರಃ ಸ್ನೇಹೇ ಸ್ಯಾದುಷ್ಣೋ ಹ್ಯುಷ್ಣೈರ್ವಿರುಧ್ಯತೇ| ತತೋ ಗುರುಪ್ರಾವರಣೋ ನಿವಾತಶಯನಸ್ಥಿತಃ| ಜರಣಾನ್ತಂ ಪ್ರತೀಕ್ಷೇತ ತೃಷ್ಯನ್ನುಷ್ಣಾಲ್ಪವಾರಿಪಃ||೨೬||

ಅಚ್ಛಸ್ನೇಹೇಽನು ಪಶ್ಚಾದುಷ್ಣಂ ವಾರಿ ಪಿಬೇತ್| ಕಿಂ ಪ್ರಯೋಜನಮಾಹ-ತಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಸುಖಪಕ್ತ್ಯರ್ಥಮಾಸ್ಯೋಪಲೇಪಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಞ್ಚ| ಕಿಂ ಸರ್ವತ್ರ ಆಹ-ನ ತು ತೌವರೇ ಆರುಷ್ಕರೇ ಚ ಸ್ನೇಹೇ ವಾರ್ಯುಷ್ಣಂ ಪಿಬೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ದಃ| ಕಸ್ಮಾದಿತ್ಯಾಹ-ಉಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ವಸ್ನೇಹೇಷೂಷ್ಣೋಪಚಾರೇಣ ಭವಿತವ್ಯಮ್| ಉಷ್ಣೋಪಚಾರ ಉಷ್ಣೈಸ್ತೌರವಾದಿಭಿರ್ಯತೋ ವಿರುಧ್ಯತೇ| ತತಸ್ತತ್ರ ತ್ಯಜೇತ್| ತತಶ್ಚ ಪ್ರಕೃತಾದುಷ್ಣೋದಕಪಾನಾದನನ್ತರಂ ಗುರುಪ್ರಾವರಣಾದ್ಯುಕ್ತಗುಣಃ ಸನ್ ಜರಣಾನ್ತಂ ಪ್ರತೀಕ್ಷೇತ| ಜೀರ್ಯಮಾಣೇ ತಸ್ಮಿನ್ ತೃಷ್ಯನ್ ಸನ್ನುಷ್ಣಾಲ್ಪವಾರಿಪೋ ಭವೇತ್|| ೨೬||

Adhikarana jIryamANasnehalakShaNam (27) · Śloka 27

ಶಿರೋರುಗ್ಭ್ರಮನಿಷ್ಠೀವಮೂರ್ಚ್ಛಾಸಾದಾರತಿಕ್ಲಮೈಃ| ಜಾನೀಯಾದ್ ಭೇಷಜಂ ಜೀರ್ಯತ್.....................||೨೭||

ತಚ್ಚ ಭೇಷಜಂ ಸ್ನೇಹಾಖ್ಯಂ ಶಿರೋರುಗಾದಿಭಿರ್ಲಕ್ಷಣೈರ್ಜೀರ್ಯಜ್ಜಾನೀಯಾತ್|

Adhikarana jIrNasnehalakShaNam (28) · Śloka 28

...........................ಜೀರ್ಣಂ ತಚ್ಛಾನ್ತಿಲಾಘವಾತ್| ಅನುಲೋಮಾನಿಲಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣೋದ್ಗಾರಶುದ್ಧಿಭಿಃ||೨೮||

ತದೇವ ಭೇಷಜಂ ತಚ್ಛಾನ್ತ್ಯಾ ಶಿರೋರುಗಾದಿಶಾನ್ತ್ಯಾ ಅಙ್ಗಾನಾಂ ಲಾಘವೇನ ಚ ಜೀರ್ಣಂ ಜಾನೀಯಾತ್| ತಥಾ ಅನುಲೋಮಾನಿಲಾದಿಭಿಶ್ಚ ಜೀರ್ಣಂ ಜಾನೀಯಾತ್|| ೨೮||

Adhikarana jIrNAjIrNavisha~gkAyAM kRutyam (29) · Śloka 29

ಜೀರ್ಣಾಜೀರ್ಣವಿಶಙ್ಕಾಯಾಂ ಪುನರುಷ್ಣೋದಕಂ ಪಿಬೇತ್| ತೇನೋದ್ಗಾರವಿಶುದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾತ್ತತಶ್ಚ ರುಚಿಲಾಘವಮ್||೨೯||

ತಥಾ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಜೀರ್ಣಾಜೀರ್ಣಶಙ್ಕಾಯಾಂ ಪುನರುಷ್ಣೋದಕಂ ಪಿಬೇತ್| ಉಷ್ಣೋದಕೇನ ಪೀತೇನೋದ್ಗಾರವಿಶುದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ತತಶ್ಚ ಜೀರ್ಣಾಜೀರ್ಣಶಙ್ಕಾತೋಽಧಿಕಮಙ್ಗಲಾಘವಂ ರುಚಿಶ್ಚ ಭವತಿ|| ೨೯||

Adhikarana snehaM pAsyataH pibataH pItavatashca BojanavidhiH (30) · Śloka 30

ಭೋಜ್ಯೋಽನ್ನಂ ಮಾತ್ರಯಾ ಪಾಸ್ಯನ್ ಶ್ವಃ ಪಿಬನ್ ಪೀತವಾನಪಿ| ದ್ರವೋಷ್ನಮನಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ನಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧಮಸಙ್ಕರಮ್||೩೦||

ತಂ ಚ ಸ್ನೇಹಂ ಶ್ವಃ ಪಾಸ್ಯನ್ ಪುರುಷೋಽದ್ಯ ವಾ ಪಿಬನ್ ಹ್ಯಃ ಪೀತವಾಂಶ್ಚ ಮಾತ್ರಯಾ ಸ್ವಲ್ಪತ್ವೇನಾನ್ನಂ ಭೋಜ್ಯಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಮನ್ನಮಾಹ-ದ್ರವೋಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿ| ಅಸಙ್ಕರಮ್ ಅನಾನಾಜಾತೀಯಮ್|| ೩೦||

Adhikarana snehapIte niyamAH (31) · Śloka 31

ಉಷ್ಣೋದಕೋಪಚಾರೀ ಸ್ಯಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಕ್ಷಪಾಶಯಃ| ವ್ಯಾಯಾಮವೇಗಸಂರೋಧಶೋಕವರ್ಷಹಿಮಾತಪಾನ್| ಪ್ರವಾತಯಾನಯಾನಾಧ್ವಭಾಷ್ಯಾತ್ಯಾಸನಸಂಸ್ಥಿತೀಃ| ನೀಚಾತ್ಯುಚ್ಚೋಪಧಾನಾಹಸ್ಸ್ವಪ್ನಧೂಮರಜಾಂಸಿ ಚ| ಯಾನ್ಯಹಾನಿ ಪಿಬೇತ್ತಾನಿ ತಾವನ್ತ್ಯನ್ಯಾನ್ಯಪಿ ತ್ಯಜೇತ್| ಸರ್ವಕರ್ಮಸ್ವಯಂ ಪ್ರಾಯೋ ವ್ಯಾಧಿಕ್ಷೀಣೇಷು ಚ ಕ್ರಮಃ| ಉಪಚಾರಸ್ತು ಶಮನೇ ಕಾರ್ಯಃ ಸ್ನೇಹೇ ವಿರಿಕ್ತವತ್||೩೧||

ತಥಾ ಸ್ನೇಹಪ್ರಸಙ್ಗೇಷು ಪುರುಷ ಉಷ್ಣೋದಕೋಪಚಾರೀ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಕ್ಷಪಾಶಯಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್| ಕ್ಷಪಾಶಯಶಬ್ದೇನ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಸ್ಯ ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣಸ್ಯ ಚ ಪ್ರತಿಷೇಧ ಉಕ್ತಃ| ತಥಾ ಪುರುಷೋ ಯಾನ್ಯಹಾನಿ ಸ್ನೇಹಂ ಪಿಬೇತ್ತಾನಿ ವ್ಯಾಯಾಮಾದೀಂಸ್ತ್ಯಜೇತ್| ಅನನ್ತರಮನ್ಯಾನಿ ಸ್ನೇಹರಹಿತಾನ್ಯಪಿ ತಾವನ್ತ್ಯೇವ ವ್ಯಾಯಾಮಾದೀಂಸ್ತ್ಯಜೇತ್| ಯಾವನ್ತಿ ಸ್ನೇಹಸ್ಯೋಪಯೋಗಃ| ನ ಕೇವಲಮಯಮುಷ್ಣೋದಕೋಪಚಾರಾದಿಕಃ ಕ್ರಮಃ ಸ್ನೇಹ ಏವ ಯೋಜ್ಯಃ| ಯಾವತ್ಸರ್ವಕರ್ಮಸು ಸ್ವೇದವಮನಾದಿಷು ವ್ಯಾಧಿಕ್ಷೀಣೇಷು ಚಾಯಮೇವ ಕ್ರಮಃ| ಶಮನೇ ಸ್ನೇಹೇ ವಿರಿಕ್ತವದುಪಚಾರಃ ಕಾರ್ಯಃ| ತತ್ರ ವಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ಶಮನಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಚ ಸದೃಶ ಉಪಚಾರಃ| ವಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ಚ ಯದಧಿಕಂ ಕರ್ಮ ಪೇಯಾದಿ ತತ್ಸರ್ವಮಸ್ಮಿನ್ನಪಿ ಕಾರ್ಯಮ್|| ೩೧||

Adhikarana snehapAnAtpUrvaM dIpanauShadhaM deyam (32) · Śloka 32

ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಪಾನಾತ್ ಪೂರ್ವಞ್ಚ ದಾತವ್ಯಂ ಮೃದು ಭೇಷಜಮ್| ಉತ್ತೇಜನಂ ಹುತಾಶಸ್ಯ ಕೋಷ್ಠಲಾಘವಕಾರಿ ಚ||೩೨||

ಸರ್ವಸ್ಯ ಚ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಪಾನಾತ್ಪೂರ್ವಂ ಹುತಾಶಸ್ಯಾಗ್ನೇರುತ್ತೇಜನಂ ಕೋಷ್ಠಲಾಘವಕಾರಿ ಚ ಮೃದು ಭೇಷಜಂ ದಾತವ್ಯಮ್|| ೩೨||

Adhikarana snehapAne kAlamaryAdA (33) · Śloka 33

ತ್ರ್ಯಹಮಚ್ಛಂ ಮೃದೌ ಕೋಷ್ಠೇ ಕ್ರೂರೇ ಸಪ್ತದಿನಂ ಪಿಬೇತ್| ಸಮ್ಯಕ್ಸ್ನಿಗ್ಧೋಽಥವಾ ಯಾವದತಃ ಸಾತ್ಮೀಭವೇತ್ಪರಮ್||೩೩||

ತತ್ರ ತ್ವಚ್ಛಂ ಸ್ನೇಹಂ ಮೃದೌ ಕೋಷ್ಠೇ ತ್ರ್ಯಹಂ ಪಿಬೇತ್| ತಮೇವಾಚ್ಛಂ ಕ್ರೂರೇ ಕೋಷ್ಠೇ ಸಪ್ತದಿನಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ ನೈಷ ನಿಯಮಃ| ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಲಕ್ಷಣೋತ್ಪತ್ತಿರೇವ ನಿಯಮಃ| ಅತೋ ಯಥೋಕ್ತಾನ್ನಿಯಮಾತ್ ಪರಂ ಊರ್ಧ್ವಮಚ್ಛಃ ಸ್ನೇಹಃ ಪ್ರಯುಕ್ತಃ ಸಾತ್ಮೀಭವೇತ್| ನ ಶೋಧನಕಾರ್ಯಂ ಕರೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ|| ೩೩||

Adhikarana sAtmIBUtasnehapraBAvaH (34) · Śloka 34

ಸಾತ್ಮೀಭೂತೋ ಹಿ ಕುರುತೇ ನ ಮಲಾನಾಮುದೀರಣಮ್||೩೪||

ಏತದೇವಾಚಷ್ಟೇ-ಸಾತ್ಮೀಭೂತ ಇತ್ಯಾದಿ|| ೩೪||

Adhikarana snehAtiyoge doShaH (35) · Śloka 35

ಅತಿಯೋಗೇನ ವಾ ವ್ಯಾಧೀನ್ ಯಥಾಮ್ಬ್ವೋಘೋಽತಿಯೋಜನಾತ್| ವಿಹತ್ಯ ಸೇತುಂ ಮೃತ್ಕೋಷ್ಠಾತ್ ಸ್ರವತಿ ಕ್ಷಪಯನ್ ಮೃದಮ್| ಸ್ನೇಹೋಽಪ್ಯಗ್ನಿಂ ತಥಾ ಹತ್ವಾ ಸ್ರವತಿ ಕ್ಷಪಯಂಸ್ತನುಮ್||೩೫||

ಅಥವಾ ಶೋಧನಕಾರ್ಯಂ ಕುರ್ವನ್ನಪ್ಯತಿಯೋಗೇನ ದೇಹನಾಶರೂಪಾನ್ ವ್ಯಾಧೀನ್ ಕುರುತೇ| ತತ್ರ ದೃಷ್ಟಾನ್ತೋ ಯಥಾ ಅಮ್ಬ್ವೋಘೋ ವಾರಿವೇಗೋಽತಿಯೋಜನಾತ್ ಸೇತುಂ ನಿಹತ್ಯ ಮೃತ್ಕೋಷ್ಠೈಕದೇಶಾತ್ ಸ್ರವತಿ| ಸ್ರವಂಶ್ಚ ಮೃದಂ ಕ್ಷಪಯೇತ್| ತದ್ವತ್ ಸ್ನೇಹೋಽಪಿ ಸೇತುಸಂಸ್ಥಾನಮಗ್ನಿಂ ಹತ್ವಾ ದೇಹಕೋಷ್ಠಾತ್ ಸ್ರವನ್ಮೃತ್ಸಂಸ್ಥಾನಾಂ ತನುಂ ಕ್ಷಪಯೇತ್|| ೩೫||

Adhikarana samyaksnigdhAsnigdhalakShaNam (36) · Śloka 36

ವಾತಾನುಲೋಮ್ಯಂ ದೀಪ್ತೋಽಗ್ನಿರ್ವರ್ಚಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಸಂಹತಮ್| ಮೃದುಸ್ನಿಗ್ಧಾಙ್ಗತಾಗ್ಲಾನಿ ಸ್ನೇಹೋದ್ವೇಗೋಽಥ ಲಾಘವಮ್| ವಿಮಲೇನ್ದ್ರಿಯತಾ ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ನಿಗ್ಧೇ ರೂಕ್ಷೇ ವಿಪರ್ಯಯಃ||೩೬||

ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಪುರುಷೇ ವಾತಾನುಲೋಮ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣಂ ಭವತಿ| ವರ್ಚಃ ಪುರೀಷಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧಮಸಂಹತಂ ಶಿಥಿಲಂ ಚ| ವಿಮಲೇನ್ದ್ರಿಯತಾನ್ತಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಲಕ್ಷಣಮ್| ರೂಕ್ಷೇ ಪುನರಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಯಥೋಕ್ತೇಭ್ಯೋ ಲಕ್ಷಣೇಭ್ಯೋ ಯಥಾಸ್ವಂ ವೈಪರೀತ್ಯಮಿತಿ ಸ್ನೇಹಾಯೋಗಲಕ್ಷಣಮ್|| ೩೬||

Adhikarana atisnigdhalakShaNAni (37) · Śloka 37

ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಾಙ್ಗಸದನಘ್ರಾಣವಕ್ತ್ರಗುದಸ್ರವಾಃ| ಗುದದಾಹಾರುಚಿಶ್ಛರ್ದಿಮೂರ್ಚ್ಛಾತೃಷ್ಣಾಪ್ರವಾಹಿಕಾಃ| ಶುಕ್ತೋದ್ಗಾರಭ್ರಮಶ್ವಾಸಕಾಸಾಃ ಸ್ನೇಹಾತಿಸೇವನಾತ್||೩೭||

ಸ್ನೇಹಸ್ಯಾತಿಸೇವನಾತ್ ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಾದ್ಯುದ್ಭವಃ| ಸ್ರವಶಬ್ದಸ್ಯ ಘ್ರಾಣಾದಿನಾ ಸಮಾಸಃ| ಪ್ರವಾಹಿಕಾ ನಿಸ್ತಾನಿಕಾ| ಶುಕ್ತೋದ್ಗಾರೋ ವಿದಗ್ಧಾಮ್ಲೋದ್ಗಾರಃ| ಇತಿ ಸ್ನೇಹಾತಿಯೋಗಲಕ್ಷಣಮ್|| ೩೭||

Adhikarana mithyAsnigdhalakShaNam (38) · Śloka 38

ಅಮಾತ್ರಯಾಽಹಿತೋಽಕಾಲೇ ಮಿಥ್ಯಾಹಾರವಿಹಾರತಃ| ಸ್ನೇಹಃ ಕರೋತಿ ಶೋಫಾರ್ಶಸ್ತನ್ದ್ರಾನಿದ್ರಾವಿಸಂಜ್ಞತಾಃ| ಕಣ್ಡೂಕುಷ್ಠಜ್ವರೋತ್ಕ್ಲೇಶಶೂಲಾನಾಹಬಲಕ್ಷಯಾನ್| ಜಠರೇನ್ದ್ರಿಯದೌರ್ಬಲ್ಯಜಾಡ್ಯಾಮಸ್ತಮ್ಭವಾಗ್ಗ್ರಹಾನ್| ತಾಂಸ್ತಾನ್ಸ್ವದೋಷಹೇತೂತ್ಥಾನ್ಪಾಣ್ಡ್ವಾದೀಂಶ್ಚಾತಿಯೋಜನಾತ್||೩೮||

ಸರ್ವಸ್ಯ ಸ್ನೇಹೋ ದೋಷಾನಪೇಕ್ಷಯಾ ಮಾತ್ರಯಾ ಅಪ್ಥ್ಯಶ್ಚಾಕಾಲೇ ಚ ಯುಕ್ತಸ್ತಥಾ ಮಿಥ್ಯಾಹಾರವಿಹಾರತಶ್ಚ ಹೇತೋಃ ಸ್ನೇಹಃ ಶೋಫಾದೀನ್ ಕರೋತಿ| ತಾಂಸ್ತಾಂಶ್ಚ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನಪಚಾರಾನುಗುಣ್ಯೇನ ವಾತಾದಿದೋಷಕಾರಣಜಾನ್ ವ್ಯಾಧೀನ್ ಕರೋತಿ| ಉತ್ಕ್ಲೇಶೋ ದೋಷಾದೀನಾಂ ವಿಕಾರಃ|| ೩೮||

Adhikarana snehavyApadi sAdhanam (39) · Śloka 39

ಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣೋಲ್ಲೇಖನಸ್ವೇದರೂಕ್ಷಪಾನ್ನಭೇಷಜಮ್| ತಕ್ರಾರಿಷ್ಟಖಲೋದ್ದಾಲಯವಶ್ಯಾಮಾಕಕೋದ್ರವಾಃ| ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ರಿಫಲಾಕ್ಷೌದ್ರಪಥ್ಯಾಗೋಮೂತ್ರಗುಗ್ಗುಲು| ಯಥಾಸ್ವಂ ಪ್ರತಿರೋಗಂ ಚ ಸ್ನೇಹವ್ಯಾಪದಿ ಸಾಧನಮ್||೩೯||

ಅಸ್ಯಾಂ ಚ ಶೋಫಾದಿಕಾಯಾಂ ಸ್ನೇಹವ್ಯಾಪದಿ ಕ್ಷುತ್ತೃಡಾದಿಸಾಧನಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾ| ಉಲ್ಲೇಖನಂ ವಮನಮ್| ರೂಕ್ಷಶಬ್ದಸ್ಯ ಪಾನಾದಿತ್ರಯೇಣ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಉದ್ದಾಲಃ ಶಾಲಿವಿಶೇಷಃ| ತಥಾ ಯದ್ದೋಷಾನುಗುಣ್ಯೇನ ಪ್ರತಿರೋಗಂ ಯದ್ಯಸ್ಮಿನ್ ರೋಗೇ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೋಕ್ತಂ ತದಪಿ ಸಾಧನಮ್|| ೩೯||

Adhikarana virUkShaNasya samyakkRutAtikRutalakShaNam (40) · Śloka 40

ವಿರೂಕ್ಷಣೇ ಲಙ್ಘನವತ್ ಕೃತಾತಿಕೃತಲಕ್ಷಣಮ್||೪೦||

ಸ್ನೇಹವ್ಯಾಪತ್ಸಾಧನಸ್ಯ ವಿರೂಕ್ಷಣಸ್ವಭಾವತ್ವಾತ್ ಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ವಿರೂಕ್ಷಣಸ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ಕೃತಾತಿಕೃತಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ| ಯತ್ ಲಙ್ಘನಸ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ಕೃತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ತದ್ವಿರೂಕ್ಷಣಸ್ಯಾಪಿ| ಏವಮತಿಕೃತಲಕ್ಷಣಂ ಲಙ್ಘನವದ್ ಜ್ಞೇಯಮ್| ವಿರೂಕ್ಷಣಾಯೋಗಲಕ್ಷಣಂ ತು ಸ್ನೇಹಾಯೋಗಲಕ್ಷಣೈರೇವೋಕ್ತಮ್|

Adhikarana pittaprakRuteH snehenAtitIkShNIBUtA- nilatRuShNAyAmupacAraH (41) · Śloka 41

ಸ್ನೇಹೇನ ಪೈತ್ತಿಕಸ್ಯಾಗ್ನಿರ್ಯದಾ ತೀವ್ರತರೀಕೃತಃ| ಸ್ನೇಹಮಾಶು ಜರಾಂ ನೀತ್ವಾ ಪುನರೋಜೋಽಭಿತಶ್ಚರನ್| ಉದೀರಯೇತ್ ಸೋಪಸರ್ಗಾಂ ಪಿಪಾಸಾಮಸ್ಯ ಬಾಧಿಕಾಮ್| ಸೋಽಸೂಂಸ್ತ್ಯಜೇದ್ಯದ್ಯುದಕಂ ನ ಪಿಬೇದಾಶು ಶೀತಲಮ್| ಶೀತಸೇಕಾವಗಾಹಾನ್ ವಾ ತತ್ತೃಷ್ಣಾಪೀಡಿತೋ ಭಜೇತ್| ಸ್ನೇಹಾಗ್ನಿನಾ ದಹ್ಯಮಾನಃ ಸ್ವವಿಷೇಣೈವ ಪನ್ನಗಃ||೪೧||

ಪೈತ್ತಿಕಸ್ಯ ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತೇಃ ಪುರುಷಸ್ಯ ಯದಾ ಸ್ನೇಹೇನಾಗ್ನಿಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣತರೀಕೃತೋ ಭವತಿ ತದಾ ಸೋಽಗ್ನಿರಾಶು ಸ್ನೇಹಂ ಜರಾಂ ನೀತ್ವಾ ಪುನರೋಜಸಶ್ಚಾಭಿಮುಖ್ಯೇನ ಚರನ್ ತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಾದಸ್ಯ ಹಿ ಪೈತ್ತಿಕಸ್ಯ ಸೋಪಸರ್ಗಾಂ ಸಜ್ವರಾದಿಮಹಾರೋಗಾಂ ಬಾಧಿಕಾಂ ಪ್ರಾಣನಾಶಿನೀಂ ಪಿಪಾಸಾಂ ತೃಷಮುದೀರಯೇತ್| ಸ ಚ ತಥಾವಿಧಃ ಪುರುಷಸ್ತಥಾವಿಧಯಾ ಪಿಪಾಸಯಾಸೂನ್ ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತ್ಯಜೇತ್ ಯದ್ಯುದಕಂ ಶೀತಲಂ ನ ಪಿಬೇತ್| ತಥಾವಿಧಸ್ತೃಷ್ಣಾಪೀಡಿತಃ ಶೀತಸೇಕಾದೀನ್ನಭಜೇದ್ಯದಿ ತದಾಸೂಂಸ್ತ್ಯಜೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಸ್ತೃಷ್ಣಾಪೀಡಿತ ಆಹ-ಸ್ನೇಹಾಗ್ನಿನಾ ದಹ್ಯಮಾನಃ| ಅತ್ರ ದೃಷ್ಟಾನ್ತೋ ಯಥಾ ಸ್ವವಿಶೇಷಾಭಿವೃದ್ಧೇನ ಪನ್ನಗೋ ಭಸ್ಮಸಾತ್ ಕ್ರಿಯತೇ, ತದ್ವತ್ ಸ್ನೇಹಾಗ್ನಿನಾ ಪುರುಷಃ|| ೪೧||

Adhikarana pittaprakRuteH snehe~ajIrNe tIvratRuShNAyAM copacAraHkaPAnilaprakRuteH samaprakRuteshca tRuShNAyAmupacAraH (42) · Śloka 42

ಅಜೀರ್ಣೇ ಬಲವತ್ಯಾ ತು ಶೀತೈರ್ದಿಹ್ಯಾಚ್ಛಿರೋಮುಖಮ್| ಛರ್ದಯೇತ್ತದಶಾನ್ತೌ ಚ ಪೀತ್ವಾ ಶೀತೋದಕಂ ಪುನಃ| ರೂಕ್ಷಾನ್ನಮುಲ್ಲಿಖೇದ್ ಭುಕ್ತ್ವಾ.......................... ................................ತಾದೃಶ್ಯಾಂ ತು ಕಫಾನಿಲೇ| ಸಮದೋಷಶ್ಚ ನಿಃಶೇಷಂ ಸ್ನೇಹಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನೋದ್ಧರೇತ್| ತತೋ ದೋಷಾದಿಬಲತಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಞ್ಚ ವಿಧಿಂ ಶ್ರಯೇತ್||೪೨||

ಸ್ನೇಹೇ ತ್ವಜೀರ್ಣೇ ಬಲವತ್ಯಾಂ ತೃಷಿ ಪೈತ್ತಿಕಸ್ಯ ಶೀತೈರೌಷಧೈಃ ಶಿರೋಮುಖಂ ದಿಹ್ಯಾತ್| ತಂ ಚಾಜೀರ್ಣಂ ಸ್ನೇಹಂ ಛರ್ದಯೇತ್| ಏವಮಪಿ ತಸ್ಯಾಸ್ತೃಷೋಽಶಾನ್ತೌ ಸ್ನೇಹೇ ಛರ್ದಿತೇಽಪಿ ಶೀತೋದಕಂ ಪೀತ್ವಾ ರೂಕ್ಷಾನ್ನಂ ಚ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಪುನರುಲ್ಲಿಖೇತ್| ಛರ್ದಯೇದಿತಿ ಪೈತ್ತಿಕಸ್ಯ ತೃಟ್ಸಾಧನಮ್| ಕಫಾನಿಲೇ ಪುನಸ್ತಾದೃಶ್ಯಾಮತಿಮಾತ್ರಾಯಾಂ ತೃಷ್ಯುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ನಿಃಶೇಷಂ ಸ್ನೇಹಮುದ್ಧರೇತ್ ವಮೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಮದೋಷಶ್ಚ ತಥೈವ ವಮೇತ್ ತತಃ ಸ್ನೇಹೇ ವಾನ್ತೇ ದೋಷದೂಷ್ಯಾದಿಬಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಲಾಘವೇ ಜಾತೇ ಸತ್ಯನ್ನಾದಿಂ ವಿಧಿಂ ಚರೇತ್|| ೪೨||

Adhikarana pitte sarpiHpAnanirNayaH (43) · Śloka 43

ನ ಸರ್ಪಿಃ ಕೇವಲಂ ಪಿತ್ತೇ ಪೇಯಂ ಸಾಮೇ ವಿಶೇಷತಃ| ಸರ್ವಂ ಹ್ಯನುರುಜಂ ದೇಹಂ ಹತ್ವಾ ಸಂಜ್ಞಾ ಚ ಮಾರಯೇತ್||೪೩||

ಸ್ನೇಹನಿರ್ಣಯಪ್ರಸಙ್ಗೇನಾಹ-ಸರ್ಪಿರಿತ್ಯಾದಿ| ಪಿತ್ತೇ ತು ಕೇವಲೇ ಕೇವಲಮಚ್ಛಂ ಸರ್ಪಿರ್ನ ಪೇಯಮ್| ಸಾಮೇ ತು ಪಿತ್ತೇ ವಿಶೇಷತಃ ಕೇವಲಃ ನ ಪೇಯಮ್| ಕುತಃ ? ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯೇನ ಹೇತುದ್ವಯಮುಚ್ಯತೇ| ಕೇವಲಂ ಪಿತ್ತೇ ಸರ್ಪಿಷಿ ಪೀತೇ ಪಿತ್ತಂ ಸ್ನೇಹಸಹಾಯಂ ಸತ್ ಸರ್ವಂ ದೇಹಮನುವ್ರಜೇತ್ ತತಶ್ಚಾಧಿಕಂ ರೋಗಸ-ಮೀರಣಾ| ಸಾಮೇ ಪಿತ್ತೇ ಪೀತಂ ಸಾಮಂ ಸ್ನೇಹಸಹಾಯಂ ಪಿತ್ತಂ ಸ್ರೋತಃ-ಪಿಧಾನೇನ ಸಂಜ್ಞಾಂ ಹತ್ವಾ ಮಾರಯೇತ್| ಇದಂ ಚ ಶೋಧ್ಯಪಿತ್ತಾಶಯಂ ಪಿತ್ತಘ್ನಾಸ್ತ ಇತಿ ಶಮನೀಯಮ್| ತೇನ ಗ್ರನ್ಥವಿರೋಧೋ ನ ಭವತಿ| ಪಿತ್ತೇ ಕೇವಲಮಿಷ್ಯತ ಇತ್ಯೇತಚ್ಚೋಪಪನ್ನಂ ಭವತಿ| ಚಶಬ್ದೋ ಹೇತುಸಮುಚ್ಚಯೇ|| ೪೩||

Adhikarana snehanAnantaraM virekavamanasevanavidhiH (44) · Śloka 44

ಸ್ನಿಗ್ಧದ್ರವೋಷ್ಣಧನ್ವೋತ್ಥರಸಭುಕ್ಸ್ವೇದಮಾಚರೇತ್| ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ತ್ರ್ಯಹಂ ಸ್ಥಿತಃ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿರೇಕಂ ವಮನಂ ಪುನಃ| ಏಕಾಹಂ ದಿನಮನ್ಯಚ್ಚ ಕಫಮುತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯ ತತ್ಕರೈಃ| ತಿಲಮಾಷದಧಿಕ್ಷೀರಗುಡಮತ್ಸ್ಯರಸಾದಿಭಿಃ||೪೪||

ಏವಮನನ್ತರೇಣ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸನ್ ಯದಾ ವಮನೇನ ವಿನಾ ವಿರೇಕಮೇವ ಕಾರಣವಶೇನ ಕರೋತಿ ತದಾಽಭ್ಯಕ್ತಸ್ನೇಹಃ ಸನ್ ತ್ರ್ಯಹಂ ಸ್ಥಿತೋ ವಿರೇಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಃ ಕಿಂ ಕುರ್ವನ್ ತ್ರ್ಯಹಂ ಸ್ಥಿತಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಮಾಂಸರಸಭುಕ್ ತಥಾ ಸ್ವೇದಮಾಚರನ್ ಯದಾ ತು ಸ್ನೇಹಾದನನ್ತರಂ ವಮನಮೇವೋಪಯುಙ್ಕ್ತೇ| ತದಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸನ್ ದ್ವ್ಯಹಂ ಸ್ಥಿತೋ ವಮನಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಕಥಂ ದ್ವ್ಯಹಂ ಸ್ಥಿತಃ| ಏಕಾಹಮನೇನೈವ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಸ್ನಿಗ್ಧದ್ರವೋಷ್ಣಧನ್ವೋತ್ಥರಸಭುಕ್ ಸ್ವೇದಮಾಚರನ್ ಸ್ಥಿತಃ| ಅನ್ಯಚ್ಚ ದ್ವಿತೀಯಂ ದಿನಂ ಕಫಮುತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯ ಸ್ಥಿತಃ ಕೇನೋತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯ ತತ್ಕರೈಃ ಕಫಕರೈಃ| ಕೈರಿತ್ಯಾಹ-ತಿಲೇತ್ಯಾದಿಭಿಃ|| ೪೪||

Adhikarana mAMsalAdiShu snehanAtpUrvaM rUkShaNam (45) · Śloka 45

ಮಾಂಸಲಾ ಮೇದುರಾ ಭೂರಿಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣೋ ವಿಷಮಾಗ್ನಯಃ| ಸ್ನೇಹೋಚಿತಾಶ್ಚ ಯೇ ಸ್ನೇಹ್ಯಾಸ್ತಾನ್ ಪೂರ್ವಂ ರೂಕ್ಷಯೇತ್ತತಃ| ಸಂಸ್ನೇಹ್ಯ ಶೋಧಯೇದೇವಂ ಸ್ನೇಹವ್ಯಾಪನ್ನ ಜಾಯತೇ| ಅಲಂ ಮಲಾನೀರಯಿತುಂ ಸ್ನೇಹಶ್ಚಾಸಾತ್ಮ್ಯತಾಂ ಗತಃ||೪೫||

ಮಾಂಸಲತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಾಃ ಪುರುಷಾ ಯೇ ಶೋಧ್ಯತ್ವೇನ ಸ್ನೇಹ್ಯಾಃ ತಾನ್ ಸ್ನೇಹಾತ್ ಪೂರ್ವಂ ರೂಕ್ಷಯೇತ್| ತತೋ ರೂಕ್ಷಯಿತ್ವಾಽನನ್ತರಂ ಚ ಸಂಸ್ನೇಹ್ಯ ಶೋಧಯೇತ್| ಕಿಮೇವಂ ಸತಿ ಭವತಿ| ಇದಂ ಭವತಿ-ಮಾಂಸಲಾದೀನಾಂ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಸದೃಶತ್ವಾದ್ಯಾ ಸ್ನೇಹವ್ಯಾಪದಾಶಙ್ಕ್ಯತೇ ಸಾ ನ ಜಾಯತೇ| ತಥಾ ರೂಕ್ಷಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಃ ಪ್ರಯುಕ್ತಃ ಅಸಾತ್ಮ್ಯತ್ವಾನ್ಮಲಾನೀರಯಿತುಂ ಶೋಧಯಿತುಮಲಂ ಪರ್ಯಾಪ್ತೋ ಭವತೀತಿ ಫಲದ್ವಯಮ್|| ೪೫||

Adhikarana sadyaH snehanayogAstadarhAshca (46) · Śloka 46

ಬಾಲವೃದ್ಧಾದಿಷು ಸ್ನೇಹಪರಿಹಾರಾಸಹಿಷ್ಣುಷು| ಯೋಗಾನಿಮಾನನುದ್ವೇಗಾನ್ ಸದ್ಯಃ ಸ್ನೇಹಾನ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಪ್ರಭೂತಮಾಂಸನಿಷ್ಕ್ವಾಥಾನ್ ಜಾಙ್ಗಲಾನೂಪಜಾನ್ ರಸಾನ್| ಸ್ನೇಹಭೃಷ್ಟೇಷು ವಾ ತೇಷು ಯವಾಗೂಂ ವಾಽತಿಸಂಹತಾಮ್| ತಿಲಚೂರ್ಣಂ ಚ ಸಸ್ನೇಹಂ ಫಾಣಿತಂ ಕೃಸರಂ ತಥಾ| ತಿಲಕಾಮ್ಬಲಿಕಂ ಭೂರಿಸ್ನೇಹಂ ಸರ್ಪಿಷ್ಮತೀಮಪಿ| ಪೇಯಾಂ ಸುಖೋಷ್ಣಾಂ ಕ್ಷೈರೇಯೀಂ ಪಾತ್ರೇ ವಾ ಸಸಿತಾಘೃತೇ| ಸರ್ಪಿರ್ಲವಣಯುಕ್ತಂ ವಾ ಸದ್ಯಃ ದುಗ್ಧಂ ತಥಾ ಪಯಃ| ಪೇಯಾಂ ಚ ಪಞ್ಚಪ್ರಸೃತಾಂ ಸ್ನೇಹೈಸ್ತಣ್ಡುಲಪಞ್ಚಮೈಃ| ಪಾಯಸಂ ಮಾಷಮಿಶ್ರಂ ಚ ಬಹುಸ್ನೇಹಸಮಾಯುತಮ್| ತೈಲಶುಣ್ಠೀಗುಡರಸಂ ಜೀರ್ಣೇ ಮಾಂಸರಸಾಶಿನಃ| ಸ್ನೇಹಂ ವೈಕಂ ಸುರಾಽಚ್ಛೇನ ದಧ್ನೋ ವಾ ಸಗುಡಂ ಸರಮ್| ವಸಾಂ ವರಾಹಜಾಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಲವಣಂ ತಿಲಾನ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಲವಣಂ ಸ್ನೇಹಾಂಶ್ಚತುರೋ ದಧಿಮಸ್ತುಕಮ್| ದಧ್ನಾ ಸಿದ್ಧಂ ವ್ಯೋಷಗರ್ಭಂ ಧಾತ್ರೀದ್ರಾಕ್ಷಾರಸೇ ಘೃತಮ್| ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಾಮ್ಬುಕ್ಷಾರಕ್ಷೀರಸುರಾದಧಿ| ಘೃತಂ ಚ ಸಿದ್ಧಂ ತುಲ್ಯಾಂಶಂ ಸದ್ಯಃ ಸ್ನೇಹನಮುತ್ತಮಮ್| ಸಿದ್ಧಾಂಶ್ಚ ಚತುರಃ ಸ್ನೇಹಾನ್ ಬದರತ್ರಿಫಲಾರಸೈಃ| ಯೋನಿಶುಕ್ರಾಮಯಹರಾನ್ ಸದ್ಯಃ ಸ್ನೇಹಾನ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಲವಣೋಪಹಿತಾಃ ಸ್ನೇಹಾಃ ಸ್ನೇಹಯನ್ತ್ಯಚಿರಾನ್ನರಮ್| ತದ್ಧಿ ವಿಷ್ಯನ್ದ್ಯರೂಕ್ಷಂ ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮುಷ್ಣಂ ವ್ಯವಾಯಿ ಚ||೪೬||

ತತ್ರ ಬಾಲವೃದ್ಧಾದಿಷು ಪೂರ್ವಂ ಬೃಂಹಣಸ್ನೇಹವಿಷಯಪಠಿತೇಶು ತಥಾ ಯೇ ಸ್ನೇಹೇ ಪ್ರಯುಜ್ಯಮಾನೇ ವರ್ಜ್ಯಪರಿಹಾರಂ ಕರ್ತುಂ ನ ಶಕ್ನುವನ್ತಿ ತೇಷು ಚ ಸದ್ಯಃ ಸ್ನೇಹಾಖ್ಯಾನ್ ಯೋಗಾನ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಕೇ ತ ಇತ್ಯಾಹ-ಪ್ರಭುತೇತ್ಯಾದಿ| ಜಾಙ್ಗಲಸತ್ತ್ವಜಾನಾನೂಪಸತ್ತ್ವಜಾಂಶ್ಚ ಮಾಂಸರಸಾನ್ಯಥಾಯೋಗ್ಯಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾನ್ ಪ್ರಭೂತಮಾಂಸನಿಷ್ಕ್ವಾಥಾನ್| ಅಥವಾ ತೇಷ್ವನನ್ತರೋಕ್ತೇಷು ರಸೇಷು ಸ್ನೇಹೇನ ಘೃತಾದಿನಾ ಭೃಷ್ಟೇಷು ಸತ್ಸ್ವಧಿಕರಣಭೂತೇಷು ತೇಷು ಯವಾಗೂಂ ಸಿದ್ಧಾಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾಂ ನಾತಿಸಂಹತಾಂ ನಾತಿಘನಾಮ್| ತಥಾ ಸಸ್ನೇಹಫಾಣಿತಸ್ತಿಲಚೂರ್ಣಃ| ಫಾಣಿತಃ ಕ್ಷುದ್ರಗುಡಃ| ತಥಾ ಕೃಸರಃ ತಿಲಮಿಶ್ರಾ ವಿಲೇಪೀ| ತಥೇತಿ ಸಸ್ನೇಹಫಾಣಿತೇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥೋಕ್ತಲಕ್ಷಣಮ್| ಕಾಮ್ಬಲಿಕಂ ತಿಲಕೃತಂ ಯದ್ ಭೂರಿಸ್ನೇಹಮ್| ಕ್ಷೈರೇಯೀಂ ವಾ ಪೇಯಾಂ ಸರ್ಪಿಷ್ಮತೀಂ ಸಘೃತಾಂ ಸುಖೋಷ್ಣಾಂ ಚ| ಅಪೀತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ತಥಾ ಶರ್ಕರಾಘೃತಸಹಿತೇ ಪಾತ್ರೇ ಸದ್ಯೋದುಗ್ಧಂ ಪಯಃ ಸಸರ್ಪಿರ್ಲವಣಮ್| ಏತೈರ್ಯುಕ್ತೇ ವಾ ಪಾತ್ರೇ ಸದ್ಯೋದುಗ್ಧಂ ಪಯಃ| ತಥಾ ಪಞ್ಚಪ್ರಸೃತಾಖ್ಯಾ ಪೇಯಾ ಸ್ನೇಹೈಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಪ್ರಸೃತಸಮ್ಮಿತೈಃ ಪಞ್ಚಮೇನ ಚ ತಾವತಾ ತಣ್ಡುಲೇನ ಕೃತಾ| ಅಥವಾ ಪಯಸಾ ಸಿದ್ಧಂ ಬಹುಸ್ನೇಹಸಮಾಯುತಂ ಮಾಷಮಿಶ್ರಮೋದನಮ್| ತಥಾ ಸರ್ಪಿರಾದಿಭ್ಯ ಏಕಮನ್ಯತಮಂ ತೈಲಶುಣ್ಠೀಗುಡಯುತಂ ಸುರಾಚ್ಛೇನ ಪೀತಂ ಸದ್ಯಃಸ್ನೇಹನಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಸ್ನೇಹನಮಾಹ| ತಸ್ಮಿನ್ಯೋಗೇ ಜೀರ್ಣೇ ಮಾಂಸರಸಾಶಿನಃ| ಅಥವಾ ದಧ್ನಃ ಸರಃ ಸಗುಡಃ| ತಥಾ ವರಾಹವಸಾ ಸರ್ಪಿರಾದಿಚತುಷ್ಟಯಯುಕ್ತಾ ಯೋಗಃ| ತಥಾ ಚತ್ವಾರಃ ಸ್ನೇಹಾಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಲವಣದಧಿಮಸ್ತುಯುಕ್ತಾ ಯೋಗಃ| ತಥಾ ಧಾತ್ರ್ಯಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾಯಾಶ್ಚ ಮಿಶ್ರಿತೇ ರಸೇ ದಧ್ನಾ ವ್ಯೋಷಗರ್ಭಂ ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಯೋಗಃ| ಅತ್ರ ದಧ್ನಃ ಸಹಾರ್ಥೇ ತೃತೀಯಾವಿಧಾನಾತ್ ಸ್ನೇಹಸಮತ್ವಾತ್ ಧಾತ್ರೀದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಯೋಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸ್ನೇಹಸಮತ್ವಂ ಯೋಗಃ| ತಥಾ ಯವಾದಿಕ್ವಥಿತಾಮ್ಲಾದಿಸಮಾಂಶಸಿದ್ಧಂ ಯೋಗಃ| ಏತದ್ ಘೃತಮುತ್ತಮಂ ಸದ್ಯಃಸ್ನೇಹನಮ್| ತಥಾ ಚತುರಃ ಸ್ನೇಹಾನ್| ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಿ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಸ್ರಾವಕಮ್| ಅರೂಕ್ಷತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಂ ಚ| ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ರೋತಃಪ್ರವೇಶಿತ್ವಾತ್| ವ್ಯವಾಯಿ ದೇಹಮಖಿಲಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ಪಾಕಾಯ ಕಲ್ಪತೇ|| ೪೬||

Adhikarana kuShThAdiShu snehanArthaM guDAdInAM niShedhaH triPalAdInAM vidhishca (47) · Śloka 47

ಗುಡಾನೂಪಾಮಿಷಕ್ಷೀರತಿಲಮಾಷಸುರಾದಧಿ| ಕುಷ್ಠಶೋಫಪ್ರಮೇಹೇಷು ಸ್ನೇಹಾರ್ಥಂ ನ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್| ತ್ರಿಫಲಾಪಿಪ್ಪಲೀಪಥ್ಯಾಗುಗ್ಗುಲ್ವಾದಿವಿಪಾಚಿತಾನ್| ಸ್ನೇಹಾನ್ ಯಥಾಸ್ವಮೇತೇಷಾಂ ಯೋಜಯೇದವಿಕಾರಿಣಃ| ಕ್ಷೀಣಾನಾಂ ತ್ವಾಮಯೈರಗ್ನಿದೇಹಸನ್ಧುಕ್ಷಣಕ್ಷಮಾನ್||೪೭||

ಕುಷ್ಠಾದಿಷು ಸ್ನೇಹಪ್ರಸಙ್ಗೇ ಗುಡಾದಿ ಸ್ನೇಹನಾಱ್ರ್ಥಂ ನ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್| ಕೇನತರ್ಹಿ ತಾನ್ ಸ್ನೇಹಯೇದಿತ್ಯಾಹ-ತ್ರಿಫಲೇತ್ಯಾದಿ| ಏತೇಷಾಂ ಕುಷ್ಠಾದೀನಾಂ ಯಥಾಸ್ವಮಧ್ಯಾಯೇಷು ಪಥ್ಯತ್ವೇನೋಕ್ತೌಸ್ತ್ರಿಫಲಾದಿಭಿರವಿಕಾರಿಣಃ ಸ್ನೇಹಾನ್ ಸಿದ್ಧಾನ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ತಥಾ ಆಮಯೈರ್ವ್ಯಾಧಿಭಿಃ ಕ್ಷೀಣಾನಾಂ ನರಾಣಾಂ ಸ್ನೇಹನಾರ್ಥಮಗ್ನಿದೇಹಸನ್ಧುಕ್ಷಣಕ್ಷಮಾನ್ ವರ್ಧನಕ್ಷಮಾನ್ ಸ್ನೇಹಾನ್ ಯೋಜಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ|| ೪೭||

Adhikarana snehAByAsasya Palam (3) · Śloka 3

ದೀಪ್ತಾನ್ತರಾಗ್ನಿಃ ಪರಿಶುದ್ಧಕೋಷ್ಠಃ ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಧಾತುಃ ಬಲವರ್ಣಯುಕ್ತಃ| ದೃಢೇನ್ದಿರ್ಯೋ ಮನ್ದಜರಃ ಶತಾಯುಃ ಸ್ನೇಹೋಪಸೇವೀ ಪುರುಷಃ ಪ್ರದಿಷ್ಟಃ| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಸ್ನೇಹವಿಧಿರ್ನಾಮ ಪಞ್ಚವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩||

ಉಪಸಂಹರತಿ-ಯೋಽಭ್ಯಾಸೇನ ಸ್ನೇಹಮುಪಸೇವತೇ ಸ ದೀಪ್ತಾನ್ತರಾಗ್ನಿತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತೋ ಭವತೀತಿ ಪ್ರದಿಷ್ಟ ಆಗಮವಿದ್ಭಿರಿತಿ|| ೪೮|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಪಞ್ಚವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ