Adhikarana athAtaH svedavidhirnAma ShaDviMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః స్వేదవిధిర్నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः स्वेदविधिर्नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
శోధనప్రసంగే స్నేహ ఉపయుజ్యతే| తేన చ స్నిగ్ధే దేహే దోషాణాం మార్దవాయ స్వేదస్య ప్రసంగాత్తత్పరిజ్ఞానార్థమధ్యాయ ఆరభ్యతే-అథాత ఇత్యాది|| 1||
Adhikarana Agneyasvedasya cAturvidhyam (2) · Śloka 2
చతుర్విధోఽగ్నిస్వేదో భవతి తాపోపనాహద్రవోష్మ భేదేన||2||
चतुर्विधोऽग्निस्वेदो भवति तापोपनाहद्रवोष्म भेदेन||२||
🔊 Audio coming soon
తత్ర స్వేదోఽగ్నికృతోఽనగ్నికృతశ్చ| తత్రాగ్నికృతస్తాపాదిభేదేన చతుర్విధో భవతి|| 2||
Adhikarana tApasvedaH (3) · Śloka 3
తత్ర తాపస్వేదః పాణికాంస్యఫాలవాలుకావస్త్రఘటికాదిభిః సాక్షాదగ్నినా చ ప్రయోక్తవ్యః||3||
तत्र तापस्वेदः पाणिकांस्यफालवालुकावस्त्रग़टिकादिभिः साक्षादग्निना च प्रयोक्तव्यः||३||
🔊 Audio coming soon
తత్ర తాపస్వేదోఽగ్నితప్తైః పాణ్యాదిభిః సాక్షాదవ్యవధానేనాగ్నినా వా ప్రయోక్తవ్యః| కాంస్యః కాంస్యమయః పట్టః| ఫాలః శస్త్రపట్టః| బాలుకాః సికతాః| ఘటికాగ్నితప్తా గుల్మాద్యుచ్ఛేదయోజ్యా| ఇతి తాపస్వేదః|| 3||
Adhikarana upanAhasvedaH (4) · Śloka 4
ఉపనాహస్వేదస్తు సర్వగంధధాన్యసర్షపకిణ్వవచాదేవదారురా- స్నైరండమూలమధుకశతాహ్వాసురాకిట్టాదివాతహరద్రవ్యచూర్ణైర్య- వగోధూమశకలైరానూపాసృక్పిత్తశిరః పాదామిషవేశవారైశ్చ| తథా శ్లేష్మసంసృష్టే వాయౌ సురసాదిభిః| పిత్తసంసృష్టే చ పద్మకాదిభిః| పృథక్ సహితైర్వా క్షీరశుక్తధాన్యామ్లల- వణమస్తుప్రగాఢైః సుస్నిగ్ధైః సుఖోష్ణైః సాల్వలాభిధానై- స్తైర్బహుశః ప్రదిహ్యోష్ణవీర్యాపూతిమృదురోమచర్మభిస్తద భావే ఘన- వాతహరపత్రావికకౌశేయైరుపనద్ధమంగమహఃస్థితం విదాహపరి- హారార్థం నిశి ముంచేత్| దివా నిశి బద్ధం| దోషకాల- బలవశేన వా||4||
उपनाहस्वेदस्तु सर्वगन्धधान्यसर्षपकिण्ववचादेवदारुरा- स्नैरण्डमूलमधुकशताह्वासुराकिट्टादिवातहरद्रव्यचूर्णैर्य- वगोधूमशकलैरानूपासृक्पित्तशिरः पादामिषवेशवारैश्च| तथा श्लेष्मसंसृष्टे वायौ सुरसादिभिः| पित्तसंसृष्टे च पद्मकादिभिः| पृथक् सहितैर्वा क्षीरशुक्तधान्याम्लल- वणमस्तुप्रगाढैः सुस्निग्धैः सुख़ोष्णैः साल्वलाभिधानै- स्तैर्बहुशः प्रदिह्योष्णवीर्यापूतिमृदुरोमचर्मभिस्तद भावे ग़न- वातहरपत्राविककौशेयैरुपनद्धमङ्गमहःस्थितं विदाहपरि- हारार्थं निशि मुञ्चेत्| दिवा निशि बद्धम्| दोषकाल- बलवशेन वा||४||
🔊 Audio coming soon
ఉపనాహస్వేదః పునః సర్వగంధాద్యైః| ఉపనాహ ఉష్ణాపిండబంధః| గంధాః కుష్ఠాదయః| ధాన్యాన్యుష్ణవీర్యాణీ తిలాదీని| కిణ్వం ప్రసిద్ధం| సురాకిట్టం జగలః| అన్యేషా వాతహరాణాం ద్రవ్యాణాం శోధనాదిపఠితానాం చూర్ణైః| యవగోధూమశకలైరిత్యశ్లక్ష్ణపిష్టైరిత్యర్థః| తథానూపోద్భవైరసృక్పిత్తైః| శిరఃప్రభృతిభిః మాంసైః| వేశవారైశ్చ| వేశవారః సూక్ష్మచ్ఛిన్నం మాంసం| తథా శ్లేష్మసంయుక్తే వాయౌ సురసాదిభిరుపనాహః| తథా పిత్తసంసృష్టే వాయౌ పద్మకాదిభిరేవ సాల్వలాభిధానైరౌషధైః| పునః పునరంగం శరీరం ప్రదిహ్య చర్మభిర్బద్ధం విదాహపరిహారRథమహోరాత్రమధ్యే ద్వౌ వారౌ ముంచేత్| కింభూతైః సాల్వలాభిధానైరాహ-పృథగ్భూతైః సహితైర్వా| క్షీరాదిప్రగాఢైః| ప్రగాఢో ఘనపిష్టః| తథా సుస్నిగ్ధైః స్నేహమిశ్రత్వాత్| సుఖోష్ణైశ్చ| ఏవంభూతైః సాల్వలాదిభిర్బహుశోఽనేకవారమంగం ప్రదిహ్యాలిప్య| ఏవంవిధాని పద్మకాదీన్యేవ సాల్వలాభిధానాని| చర్మభిః కింభూతైరుష్ణవీర్యైరపూతిభిరదుర్గంధైర్మృదురోమభిశ్చ| తదభావే తథావిధచర్మాభావే ఘనపిష్టానాం నిబిడానాం వాతహరానాం ద్రవ్యాణాం మాత్రయా సంయుక్తైః పత్రైః| కౌశేయైరుపనద్ధమంగం కస్మిన్ కాలే ముంచేత్ ఆహ-అహఃస్థితమంగలగ్నం నిశి ముంచేత్| నిశి స్థితం దివా ముంచేత్| దేశకాలద్యపేక్ష్య యథా విదాహో నోత్పద్యతే తథా అథవా ముంచేత్| ఇత్యుపనాహస్వేదః|| 4||
Adhikarana dvividhaH dravasvedaH (5) · Śloka 5
ద్రవస్వేదస్తు ద్వివిధః| పరిషేకోఽవగాశ్చ| తత్ర శిగ్రు- వరణామ్రాతకమూలకసర్షపసురసార్జకవాసావంశాశ్మంతకా- శోకశిరీషార్కకరంజైరండమాలతీపత్ర భంగపూతీకదశమూ- లాదివాతహరైర్ద్రవ్యైర్మస్తుసలిలసురాక్షీరశుక్తాదిభిర్క్వ- థితైః పూర్వోక్తైశ్చ యథాదోషం పృథక్సహితైర్వా కుంభీర్వర్ష- లికా ప్రణాలీర్వా పూరయిత్వా వాతహరసిద్ధస్నేహాభ్యక్తమన- భ్యక్తం వోపవిష్టం కిలింజే వా శయానమేకాంగే సర్వాంగే వా వస్త్రావచ్ఛన్నే పరిషేచయేత్ తైరేవాద్భి పూర్ణే మహతి కటాహే కుండే ద్రోణ్యాం వాఽవగాహయేత్||5||
द्रवस्वेदस्तु द्विविधः| परिषेकोऽवगाश्च| तत्र शिग्रु- वरणाम्रातकमूलकसर्षपसुरसार्जकवासावंशाश्मन्तका- शोकशिरीषार्ककरञ्जैरण्डमालतीपत्र भङ्गपूतीकदशमू- लादिवातहरैर्द्रव्यैर्मस्तुसलिलसुराक्षीरशुक्तादिभिर्क्व- थितैः पूर्वोक्तैश्च यथादोषं पृथक्सहितैर्वा कुम्भीर्वर्ष- लिका प्रणालीर्वा पूरयित्वा वातहरसिद्धस्नेहाभ्यक्तमन- भ्यक्तं वोपविष्टं किलिञ्जे वा शयानमेकाङ्गे सर्वाङ्गे वा वस्त्रावच्छन्ने परिषेचयेत् तैरेवाद्भि पूर्णे महति कटाहे कुण्डे द्रोण्यां वाऽवगाहयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
ద్రవస్వేదః పరిషేకావగాహభేదేన ద్వివిధః| తత్ర పరిషేకః శిగ్ర్వాదివాతహరైర్మస్తుసలిలాదిద్రవద్రవ్యక్వథితైః| తథా న కేవలం శిగ్ర్వాదిభిః యావత్ పూర్వౌక్తైరుపనాహస్వేదపఠితైః సర్వగంధాదిభిరేతైశ్చ సర్వైర్యథాదోషం దోషవిశేషాపేక్షయా కదాచిత్ పృథగ్భూతైః| కదాచిద్ విషయవిశేషేణ ద్విత్రాదిసహితైః సర్వైర్వా| తేషాం క్వాథైః కుంభాద్యన్యతమం పూరయిత్వా స్వేద్యం ప్రయోజనాపేక్షయా ఏకాంగే శరీరైకదేశే సర్వాంగే వా వస్త్రేణావచ్ఛాదితే| తేన తథావిధేన క్వాథేన పరిషేచయేత్| కింభూతం స్వేద్యం? వాతహరద్రవ్యసిద్ధేన స్నేహేనాభ్యక్తం దోషాద్యపేక్షయానభ్యక్తం వా తథా ఆసన ఉపవిష్టం| కిలింజే వా శయానం| కుంభీః స్థాలీః| వర్షలికా ఆధూతాః| ప్రణాలికా ఊర్ధ్వతావిశిష్టం భాండం| కిలింజం తృణైర్బద్ధా శయ్యేతి పరిషేకః| అవగాహః పునస్తైరేవ పరిషేకక్వాథైః పూర్ణే కటాహే కార్య ఇత్యుభయథా ద్రవస్వేదః|| 5||
Adhikarana UShmasvedaH aShTavidhaH (6) · Śloka 6
ఊష్మస్వేదః పునరష్టధా భిద్యతే-పిండః సంస్తరో నాడీ ఘనాశ్మ కుంభీ కూపః కుటీ జేంతాకశ్చ||6||
ऊष्मस्वेदः पुनरष्टधा भिद्यते-पिण्डः संस्तरो नाडी ग़नाश्म कुम्भी कूपः कुटी जेन्ताकश्च||६||
🔊 Audio coming soon
ఊష్మస్వేదః పునర్వక్ష్యమాణపిండాదిభేదేనాష్టవిధః| ఊష్మా వాష్పః|
Adhikarana piNDasvedaH (7) · Śloka 7
తత్ర మృత్కపాలపాషాణలోష్టలోహపిండానగ్నివర్ణాన్ సందంశేన గృహీత్వాంభస్యమ్లే వా నిమ్మజ్జయేత్| తైరార్ద్రావికవస్త్రేణ వేష్టితైః శ్లేష్మమేదోభూయిష్ఠం సరుజమంగం గ్రంథిమద్వా స్వేదయేత్| పాంసుసికతాగవాదిపురీషధాన్యబుసపులాకపలలైర్వా- ఽమ్లోత్క్వథితైః పూర్వవద్వేష్టితైః గవాదిశకృతార్ద్రేణ పిండీ- కృతేనోపనాహద్రవ్యోత్కారికాకృసరమాంసపిండైర్వా వాతరోగే- ష్వితి పిండస్వేదః| స ఏవ సంకరాఖ్యః||7||
तत्र मृत्कपालपाषाणलोष्टलोहपिण्डानग्निवर्णान् सन्दंशेन गृहीत्वाम्भस्यम्ले वा निम्मज्जयेत्| तैरार्द्राविकवस्त्रेण वेष्टितैः श्लेष्ममेदोभूयिष्ठं सरुजमङ्गं ग्रन्थिमद्वा स्वेदयेत्| पांसुसिकतागवादिपुरीषधान्यबुसपुलाकपललैर्वा- ऽम्लोत्क्वथितैः पूर्ववद्वेष्टितैः गवादिशकृतार्द्रेण पिण्डी- कृतेनोपनाहद्रव्योत्कारिकाकृसरमांसपिण्डैर्वा वातरोगे- ष्विति पिण्डस्वेदः| स एव सङ्कराख़्यः||७||
🔊 Audio coming soon
తత్ర మృత్కపాలపాషాణాదీనగ్నివర్ణాన్ సందంశేనాదాయాయస్కారతప్తపిండగ్రహణయంత్రేణ గృహీత్వా స్వేద్యదోషాద్యపేక్షయాంభస్యమ్లే వా కాంజికశుక్తాదౌ నిమజ్జయేత్| అథ తైర్నిమజ్జనజాతబాష్పైరార్ద్రేణ ధాన్యామ్లాదిసిక్తేనావికవస్త్రేణోర్ణపట్టేన సమంతాద్వేష్టితైరంగం దేహం సరుజం రుజాయుక్తం గ్రంథిమద్వా స్వేదయోగ్యం స్వేదయేత్| శ్లేష్మమేదోభూయిష్ఠమంగం సరుజం గ్రంథిమద్వా పాంస్వాదిభిరమ్లోత్క్వథితైః పిండీభూతైః పూర్వవదేవార్ద్రావికవస్త్రవేష్టితైః స్వేదయేత్| అథవా తథావిధమంగం గవాశ్వాదిశకృతార్ద్రేణాశుష్కేణ స్వేదయేదితి సంబంధః| వాతరోగేశు వ పునరుపనాహోత్కారికాదిభిః స్వేదయేత్| వికల్పః పూర్వాపేక్షః| గవాదికరీషం గవాశ్వాదిశకృత్| పులాకాఖ్యధాన్యవిశేషస్య పలాలః కక్షం కేవలేన వా గవాద్యన్యతమేన శకృతా| ఆదిగ్రహణేనాశ్వగర్దభహస్త్యాదీనాం గ్రహణం| ఉపనాహద్రవ్యోత్కారికాః పూర్వోక్తాః మాంసవేశవారాదికృతా ఇతి పిండస్వేదః ప్రథమస్తస్యైవ చ పిండస్వేదస్య సంకర ఇత్యాఖ్యా| ఆఖ్యా నామ|| 7||
Adhikarana saMstarasvedaH (8) · Śloka 8
యథార్హస్వేదద్రవ్యాణి పిహితముఖాయాం కుంభ్యాం సమ్యగుపస్వేద్య నివాతశరణశయనస్థే కిలింజే ప్రస్తీర్యావికకౌశేయ- వాతహరపత్రాన్యతమోత్తరప్రచ్ఛదే రౌరవాజినప్రావారాదిష్వవ- చ్ఛన్నం స్వేదయేదితి సంస్తరస్వేదః||8||
यथार्हस्वेदद्रव्याणि पिहितमुख़ायां कुम्भ्यां सम्यगुपस्वेद्य निवातशरणशयनस्थे किलिञ्जे प्रस्तीर्याविककौशेय- वातहरपत्रान्यतमोत्तरप्रच्छदे रौरवाजिनप्रावारादिष्वव- च्छन्नं स्वेदयेदिति संस्तरस्वेदः||८||
🔊 Audio coming soon
సంస్తర ఉచ్యతే| దోషాద్యపేక్షయా యథార్హం స్వేదద్రవ్యాణ్యేరండమూలాదీని మాంసాదీని చ పిహితముఖాయాం స్థగితముఖాయాం నిర్వివర ముఖాయాం ఉఖాయాం స్థాల్యాం స్వేదయేత్| స్వేదస్య చ నిర్వాతే శరణే గృహే శయనం కల్పయేత్| తస్య శయనస్యోపరి కిలింజః తాన్యుఖాస్విన్నాన్యౌషధాని ప్రస్తార్యాణి| తేషాం చోపర్యావికాదీనామన్యతమేన ఉత్తరప్రచ్ఛదం కల్పనీయం| ఏవం సంస్తృతే కిలింజే స్థితం స్వేద్యం కౌశేయాదిభిః శోభనం కృత్త్వోపర్యవచ్ఛన్నం స్వేదయేత్| ఆవికమూర్ణాకృతం| కౌశేయం పట్టం| వాతహరాణామేరండాదీనాం పత్రాణి తథోక్తాని| రౌరవం పట్టవిశేషః| ఇతి సంస్తరస్వేదో ద్వితీయ| సంస్తరణరూపేణ స్వేదనాత్|| 8||
Adhikarana nADIsvedaH (9) · Śloka 9
పూర్వవదేవోపస్వేద్యోఖాముఖేఽన్యాముఖాం నాడీం మూలచ్ఛిద్రప్ర- మాణాపాRశ్వచ్ఛిద్రాముపసంధాయావలిప్య చ పార్శ్వచ్ఛిద్రస్థయా నాడ్యా శరేషికావంశదలకిలింజకరంజపత్రాన్యతమకృతయా గజాగ్రహస్తసంస్థానయా వ్యామదీర్ఘయాఽధ్యర్ద్ధవ్యామదీర్ఘయా వా స్వాయామచతుర్భాగాష్టభాగపరిణాహమూలాగ్రస్రోతసా సర్వతో వాతహరపత్రసంవృతఛిద్రయా ద్విస్త్రిర్వా వినమితయా సుఖోప- విష్టస్య స్వభ్యక్తప్రావృతేఽంగే బాష్పముపహరేత్| బాష్పో హ్యనృ- జుగామీ విహతచండవేగస్త్వచమివిదహన్ సుఖం స్వేదయతీతి నాడీస్వేదః||9||
पूर्ववदेवोपस्वेद्योख़ामुख़ेऽन्यामुख़ां नाडीं मूलच्छिद्रप्र- माणापाऱ्श्वच्छिद्रामुपसन्धायावलिप्य च पार्श्वच्छिद्रस्थया नाड्या शरेषिकावंशदलकिलिञ्जकरञ्जपत्रान्यतमकृतया गजाग्रहस्तसंस्थानया व्यामदीर्ग़याऽध्यर्द्धव्यामदीर्ग़या वा स्वायामचतुर्भागाष्टभागपरिणाहमूलाग्रस्रोतसा सर्वतो वातहरपत्रसंवृतछिद्रया द्विस्त्रिर्वा विनमितया सुख़ोप- विष्टस्य स्वभ्यक्तप्रावृतेऽङ्गे बाष्पमुपहरेत्| बाष्पो ह्यनृ- जुगामी विहतचण्डवेगस्त्वचमिविदहन् सुख़ं स्वेदयतीति नाडीस्वेदः||९||
🔊 Audio coming soon
నాడీస్వేద ఉచ్యతే| పూర్వవత్ సంస్తరస్వేదవదుపస్వేద్యద్రవద్రవ్యపూర్ణాయా ఉఖాయా ముఖేఽన్యాం ద్వితీయాముఖాముపసంధాయ తస్యాః పార్శ్వచ్ఛిద్రస్థయా నాడ్యా సంచారిణం బాష్పముపహరేత్| స బాష్పః సుఖం స్వేదయేదితి సంబంధః| తేనైతదుక్తం భవతి-వాతహరద్రవద్రవ్యపూర్ణామేకాముఖాం కారయేత్| తస్యా అధోఽగ్నిం ప్రజ్వాలయేత్| తస్యా ఉఖాయా ఉపరి ద్వితీయోఖా కల్పనీయా| తస్యాశ్చోపరిభవాయా అధః ఛిద్రాణి ద్వితీయోఖాతో వాష్పసంచరణాయ కార్యాణి| ఉఖయోశ్చ సంధిః శాలిపిష్టాదినా లేప్యః| తస్యాశ్చోపరిస్థితాయా ఉఖాయాః పార్శ్వే ద్వితీయం వక్ష్యమాణనాడీమూలప్రమాణచ్ఛిద్రం కారయేత్| తథా శరేషికాదిసంస్తరణరచితా దైర్ఘ్యేణ కేవలవ్యామదీర్ఘా సార్ధవ్యామదీర్ఘా వా నాడీ కార్యా| తస్యాశ్చ నాడ్యాః స్వదీర్ఘచతుర్భాగప్రమాణ వృత్తతయా మూలేఽంతః-స్రోతః కార్యం| సా చ నాడీ యథాక్రమేణ గజాగ్రహస్తసదృశీ కార్యా| యథా స్వయామాదష్టభాగవృత్తం అగ్రస్రోతః తస్యా భవతి| మూలస్రోతసోఽర్ధపరిణాహమగ్రస్రోతః ఇత్యర్థః| గజాగ్రహస్తసదృశముఖా నాడీ వర్తులత్వాదంగనాం నైవ బాష్పాయతే| తథావిధా నాడీ ఉపరితనోఖాపార్శ్వచ్ఛిద్రే నివేశ్యా| తస్యాశ్చోఖాయాః పిహితముఖత్వాన్నాడీముఖ ఏవోష్మా భవతి| తస్యా నాడ్యా ఈషికాద్యుద్భవత్వాద్యాని ఛిద్రాణి తైర్బాష్పనిర్గమపరిహారాయ సర్వతో వాతహరద్రవ్యపత్రైర్వేష్టనం| సా చ నాడీ ద్వౌ వారౌ త్రీన్ వా వారాన్ వినమితా కరభగ్రీవానుకారేణ కుటిలీకృతా కార్యా| తయైవంభూతయా నాడ్యా సుఖోపవిష్టస్య పురుషస్య స్వేదయోగ్యేఽంగే స్వభ్యక్తప్రావృత్తే వాష్పముపహరేత్| తథావిధో వాష్పో హ్యనృజుగామిత్వాద్విహతచండవేగత్వాత్త్వచమవిదహన్ సుఖం స్వేదయతీతి నాడీస్వేదస్తృతీయః|| 9||
Adhikarana ghanAshmasvedaH (10) · Śloka 10
పురుషాయామమాత్రమధికం వా ఘనం సమం చ శిలాతలం భూప్రదేశం వా వాతహరదారుదీప్తేనాగ్నినా సర్వతస్తాపయిత్వాఽగ్నిమపో- హ్యోష్ణోదకామ్లాదిభిరభ్యుక్ష్య యథోక్తప్రచ్ఛదే సంస్తరవత్స్వే- దయేదితి ఘనాశ్మస్వేదః||10||
पुरुषायाममात्रमधिकं वा घनं समं च शिलातलं भूप्रदेशं वा वातहरदारुदीप्तेनाग्निना सर्वतस्तापयित्वाऽग्निमपो- ह्योष्णोदकाम्लादिभिरभ्युक्ष्य यथोक्तप्रच्छदे संस्तरवत्स्वे- दयेदिति घनाश्मस्वेदः||१०||
🔊 Audio coming soon
ఘనాశ్మస్వేద ఉచ్యతే-పురుషేత్యాది| పురుషాయామమాత్రం సార్ధస్తత్రయమాత్రమతోఽపి వా కించిదధికప్రమాణం శిలాతలం ఘనమభంగురం సమమనిమ్నోత్రతమేవంవిధం వా ప్రమాణగుణాభ్యాం భూప్రదేశం సర్వతోదిక్కముపర్యధశ్చ వాతహరదార్వగ్నినా ప్రతాప్య అగ్నిమనంతరమపోహ్యాన్యతః కృత్వా తత్తప్తం శిలాతలం భూప్రదేశం వా ఉష్ణోదకేనామ్లాదిభిశ్చ కాంజికమూత్రాదిభిరభిషిచ్య యథోక్తప్రచ్ఛదే పూర్వోక్తవాతహరపత్రప్రచ్ఛదే సంస్తరస్వేదోక్తప్రకారేణ స్వేదయేదితి ఘనాశ్మస్వేదశ్చతుర్థః|| 10||
Adhikarana kumBIsvedaH (11) · Śloka 2
పూర్వవత్స్వేదద్రవ్యాణి కుంభ్యాముక్త్వాథ్యాశ్లిష్యోపవిష్టస్త- ద్వదూష్మణం గృహ్ణీయాత్| భూమౌ వా తాం నిఖాయ తదూర్ధ్వమాసనం శయనం వా నాతిఘనప్రచ్ఛదం పరితః ప్రలంబమానకుథాకంబ- లగోణికం నిధాయ తత్రస్థస్యోష్మాణం గృహ్ణతః కుంభ్యామగ్ని- వర్ణానయోగుడానుపలాంశ్చ శనిర్నిమిజ్జయేదితి కుంభస్వేదః||2||
पूर्ववत्स्वेदद्रव्याणि कुम्भ्यामुक्त्वाथ्याश्लिष्योपविष्टस्त- द्वदूष्मणं गृह्णीयात्| भूमौ वा तां निख़ाय तदूर्ध्वमासनं शयनं वा नातिग़नप्रच्छदं परितः प्रलम्बमानकुथाकम्ब- लगोणिकं निधाय तत्रस्थस्योष्माणं गृह्णतः कुम्भ्यामग्नि- वर्णानयोगुडानुपलांश्च शनिर्निमिज्जयेदिति कुम्भस्वेदः||२||
🔊 Audio coming soon
కుంభస్వేద ఉచ్యతే-పూర్వవదిత్యాది| పూర్వవన్నాడీస్వేదవత్ స్వేదద్రవ్యాణి కుంభ్యాముక్త్వాథ్య తాం కుంభీమాశ్లిష్య ఉపవిష్టః సన్ అస్యాః కుంభ్యా ఊష్మాణం గృహ్ణీయాదిత్యేకః ప్రకారః కుంభస్వేదస్య| అథవా వాతహరక్వాథపూర్ణా కుంభీం భూమిం ఖనిత్వా నిధాయ తస్యా ఉపరి శయనం జానుమాత్రోచ్చమాసనం వా నిధేయం| తస్మింశ్చ నాతిఘనం ప్రచ్ఛదం కుథాద్యన్యతమం సర్వతోదిక్కమాభూమిసంయోగాత్ ప్రలంబమానం కార్యం| తత్ర తస్మింఛయన ఆసనే వా స్థితస్య పురుషస్యోష్మాణమధఃస్థితకుంభీసంక్రాంతం గృహ్ణతరస్తస్యాం కుంభ్యాం వాష్పాపరిక్షయాయ పునః పునరగ్నితప్తానయః పిండాన్ తప్తాంశ్చోపలాన్ నిమజ్జయేదితి కుంభీస్వేదః పంచమః|| 11||
Adhikarana kUpasvedaH (12) · Śloka 12
శయనస్యాధోవిస్తారద్విగుణఖాతే కూపే వాతహరదారుకరీషా- న్యతరపూర్ణదగ్ధే విగతధూమే స్వాస్తీర్ణశయనస్థం స్వేదయేదితి కూపస్వేదః||12||
शयनस्याधोविस्तारद्विगुणख़ाते कूपे वातहरदारुकरीषा- न्यतरपूर्णदग्धे विगतधूमे स्वास्तीर्णशयनस्थं स्वेदयेदिति कूपस्वेदः||१२||
🔊 Audio coming soon
శయనస్యేత్యాదినా కూపస్వేద ఉచ్యతే| శయనస్యాధోవిస్తారాద్ ద్విగుణమధఃఖాతం కూపం కృత్వా వాతహరైర్ద్రవ్యైః కరీషేణ గోమయేన చ పూర్ణం కృత్వా తతో విదగ్ధం కృత్వా విగతధూమం చ జ్ఞాత్వా తస్యోపరిస్థశయ్యాయాం తిష్ఠంతం స్వేదయేదితి| విస్తారస్య చ శయనాంతసమత్వం సామర్థ్యలభ్యమితి కూపస్వేదః షష్ఠః|| 12||
Adhikarana kuTIsvedaH (13) · Śloka 13
కుటీం నాత్యుచ్చవిస్తారాం వృత్తామచ్ఛిద్రాముపనాహకల్కఘన- ప్రదిగ్ధకుడ్యాం సర్వతో విధూమప్రదీప్తఖదిరాంగారపూర్ణహసంతి- కాసమూహపరివృతాం విధాయ తన్మధ్యే చ శయ్యాం తత్రస్థం స్వేదయేదితి కుటీస్వేదః||13||
कुटीं नात्युच्चविस्तारां वृत्तामच्छिद्रामुपनाहकल्कग़न- प्रदिग्धकुड्यां सर्वतो विधूमप्रदीप्तख़दिराङ्गारपूर्णहसन्ति- कासमूहपरिवृतां विधाय तन्मध्ये च शय्यां तत्रस्थं स्वेदयेदिति कुटीस्वेदः||१३||
🔊 Audio coming soon
కుటీం నాత్యుచ్చేత్యాదినా కుటీస్వేద ఉచ్యతే| నాత్యుచ్చవిస్తారాం కుటీం విధాయ తస్యాశ్చ కుట్యా మధ్యే శయ్యాం విధాయ తత్రస్థం పురుషం స్వేదయేత్| కింభూతాం కుటీమాహ-వృత్తామంతః కోణరహితాం ఛిద్రైశ్చ రహితాం| తథా పూర్వోక్తానాం ఉపనాహస్వేదద్రవ్యాణాం కల్కేన ఘనప్రదిగ్ధమభితః కుడ్యం యస్యాః సా తథావిధా| కింభూతాం శయ్యాం సర్వతోదిక్కం ఖదిరదార్వంగాపుర్ణాభిర్విధూమాభిర్హసంతికాభిరగ్నిశకటీభిః పరివృతామితి కుటీస్వేదః సప్తమః||
Adhikarana jentAkasvedaH (14) · Śloka 14
అథ జేంతాకం చికీర్షుర్భూమిం పరీక్షేత| పూర్వస్యాముత్తరస్యాం వా దిశి గుణవతి ప్రశస్తభూమిభాగే| దేశే కృష్ణమృత్తికే వా సువర్ణవర్ణమృత్తికే పరిధాపుష్కరిణ్యాదీనాం జలాశయా- నామన్యతమస్య కూలే| దక్షిణే పశ్చిమే వా సుతీర్థే సమ- సువిభక్తభూమిభాగే| సప్తాష్టౌ వాఽరత్నీః పరిక్రమ్యోదకాత్ ప్రాఙ్ముఖముదఙ్ముఖం వాఽభిముఖతీర్థం కూటాగారం కారయేత్| ఉత్సేధవిస్తారతః పరమరత్నయః షోడశసమంతాత్సువృత్తం మృత్క- ర్మసంపన్నమనేకవాతాయనం| అస్య కూటాగారస్యంతః సమ- ంతతో భిత్తిమరత్నివిస్తారోచ్ఛ్రాయాం పిండికాం కారయే- దాకవ్వాటాత్| మధ్యే చాస్య కూటాగారస్య కిష్కుముక్తం ద్వి- పురుషప్రమాణం మృన్మయం కందుసంస్థానం బహుసూక్ష్మచిఛ్ద్రమంగార- కోష్ఠకస్తంభం సాపిధానం కారయేత్| తం చ ఖాదిరాణాం అశ్వకర్ణానాం వా కాష్ఠానాం పూరయిత్వా దీపయేత్| స యదా జానీయాత్సాధుదగ్ధాని కాష్ఠాని విగతధూమాన్యవతప్తం సర్వమగ్నినా తదగ్నిగృహం స్వేదయోగ్యేన చోష్మణా యుక్తమితి| తత్రైనం వాతహరాభ్యంగాభ్యక్తగాత్రం వస్త్రావచ్ఛన్నం ప్రవేశయేత్| అనుశిష్యాత్ సౌమ్య, ప్రవిశ కల్యాణాయారోగ్యాయ చ| ప్రవిశ్య చైనాం పిండికామారుహ్య పార్శ్వాపరపార్శ్వాభ్యాం యథా- సుఖం శయీథాః| న చ త్వరయా స్వేదమూర్చ్ఛాపరితేనాపి పిండికైషా విమోక్తవ్యా ప్రాణోచ్ఛ్రవాసాత్| భ్రశ్యమానో హ్యతః పిండికావకాశాద్ ద్వారమనధిగచ్ఛన్ స్వేదమూర్చ్ఛా- పరీతతయా సద్యః ప్రాణాన్ జహ్యాః| తస్మాత్ పిండికా- మేనాం న కథంచన ముంచేథాః| త్వం యదా జానీయాః విగతా- భిష్యందమాత్మానం సమ్యక్ ప్రస్రుతస్వేదపిచ్ఛం సర్వస్రోతో- విముక్తం లఘుభుతమపగతవిబంధస్తంభసుప్తివేదనాగౌరవ- మితి| తతః పిండికానుసారేణ ద్వారం ప్రపద్యేథాః| నిష్క్రమ్య చ చక్షుషోః పరిపాలనార్థమతిస్విన్నోఽపి న సహసా శీతో- దకమనుప్రవిశేథాః| సమ్యక్ స్విన్నస్త్వపగతసంతాపక్లమో ముహూర్తాత్సుఖోష్ణేన వారిణా యథాన్యాయం పరిషిక్తోఽశ్నీయా- దితి జేంతాకస్వేదః||14||
अथ जेन्ताकं चिकीर्षुर्भूमिं परीक्षेत| पूर्वस्यामुत्तरस्यां वा दिशि गुणवति प्रशस्तभूमिभागे| देशे कृष्णमृत्तिके वा सुवर्णवर्णमृत्तिके परिधापुष्करिण्यादीनां जलाशया- नामन्यतमस्य कूले| दक्षिणे पश्चिमे वा सुतीर्थे सम- सुविभक्तभूमिभागे| सप्ताष्टौ वाऽरत्नीः परिक्रम्योदकात् प्राङ्मुख़मुदङ्मुख़ं वाऽभिमुख़तीर्थं कूटागारं कारयेत्| उत्सेधविस्तारतः परमरत्नयः षोडशसमन्तात्सुवृत्तं मृत्क- र्मसम्पन्नमनेकवातायनम्| अस्य कूटागारस्यन्तः सम- न्ततो भित्तिमरत्निविस्तारोच्छ्रायां पिण्डिकां कारये- दाकVवाटात्| मध्ये चास्य कूटागारस्य किष्कुमुक्तं द्वि- पुरुषप्रमाणं मृन्मयं कन्दुसंस्थानं बहुसूक्ष्मचिछ्द्रमङ्गार- कोष्ठकस्तम्भं सापिधानं कारयेत्| तं च ख़ादिराणां अश्वकर्णानां वा काष्ठानां पूरयित्वा दीपयेत्| स यदा जानीयात्साधुदग्धानि काष्ठानि विगतधूमान्यवतप्तं सर्वमग्निना तदग्निगृहं स्वेदयोग्येन चोष्मणा युक्तमिति| तत्रैनं वातहराभ्यङ्गाभ्यक्तगात्रं वस्त्रावच्छन्नं प्रवेशयेत्| अनुशिष्यात् सौम्य, प्रविश कल्याणायारोग्याय च| प्रविश्य चैनां पिण्डिकामारुह्य पार्श्वापरपार्श्वाभ्यां यथा- सुख़ं शयीथाः| न च त्वरया स्वेदमूर्च्छापरितेनापि पिण्डिकैषा विमोक्तव्या प्राणोच्छ्रवासात्| भ्रश्यमानो ह्यतः पिण्डिकावकाशाद् द्वारमनधिगच्छन् स्वेदमूर्च्छा- परीततया सद्यः प्राणान् जह्याः| तस्मात् पिण्डिका- मेनां न कथञ्चन मुञ्चेथाः| त्वं यदा जानीयाः विगता- भिष्यन्दमात्मानं सम्यक् प्रस्रुतस्वेदपिच्छं सर्वस्रोतो- विमुक्तं लग़ुभुतमपगतविबन्धस्तम्भसुप्तिवेदनागौरव- मिति| ततः पिण्डिकानुसारेण द्वारं प्रपद्येथाः| निष्क्रम्य च चक्षुषोः परिपालनार्थमतिस्विन्नोऽपि न सहसा शीतो- दकमनुप्रविशेथाः| सम्यक् स्विन्नस्त्वपगतसन्तापक्लमो मुहूर्तात्सुख़ोष्णेन वारिणा यथान्यायं परिषिक्तोऽश्नीया- दिति जेन्ताकस्वेदः||१४||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యాదినా జేంతాకలక్షణముచ్యతే| అథేత్యానంతర్యే మంగలే వా| జేంతాకస్వేదం చికీర్షర్వైద్యస్తద్యోగ్యాం భూమిం పరీక్షేత| ప్రాప్య చోచ్యమానసంభవాం భూమిం తత్ర వాస్తుకల్పనయా పూర్వస్యాం దిశ్యుత్తరస్యాం వా వర్తమానస్య పుష్కరిణ్యాదీనాం జలాశయానం మధ్యాదన్యతమస్య జలాశయస్య పూర్వదిగపేక్షయా దక్షిణే పశ్చిమే వా కూలే కూటాగారం కారయేత్| కూటాగారమితి నామ| కింభూతే కూల ఆహ-సుతీర్థే శోభనం తీర్థం జలావరతణసోపానమార్గో యస్మిన్| తథా సమః సువిభక్తశ్చ భూమిభాగో యస్మిన్ కూలే తస్మిన్ జలాశయకూలే| ఉదకాత్సప్తాష్టౌ వా అరత్నీరపక్రమ్యాతిక్రమ్య కూటాగారం కారయేదితి సంబంధః| కింభూతం కూటాగారం| ప్రాఙ్ముఖం పూర్వాభిముఖద్వారం ఉదఙ్ముఖముత్తరాభిముఖద్వారం వా| తచ్చ కూటాగారమంతః ఉచ్చైస్త్వేన విస్తారేణ చ పరమరత్నయః షోడశ| తచ్చ కాష్ఠాసంభవాదాతురాద్యపేక్షయా స్వల్పమపి కారయేదితి జ్ఞాపనార్థే పరగ్రహణం| షోడశారత్నీతోఽధికం న కార్యమిత్యర్థః| సమంతాత్సువృత్తకుసూలాకృతిః| మృత్కర్మణా భిత్తిలేపాదినా సమ్యక్ సంపన్నం| అనేకాని వాతాయనాని గవాక్షాణి యత్ర తత్తథావిధం| తైర్హి ప్రథమం ధూమబాష్పౌ నిస్సరతః| అస్య చ అథోక్తస్య కూటాగారస్యాంతః పిండికాం కారయేదితి సంబంధః| క్వేత్యాహ-సమంతతో భిత్తిం| కింప్రమాణమిత్యాహ-అరత్నివిస్తారోచ్ఛ్రయాం| ప్రసారితాంగులిరుకూర్పరాదామధ్యమాంగులిప్రాంతాద్ధస్తోఽరత్నిః| తేన మిత ఉచ్ఛ్రాయో వైపుల్యం చ యస్యాః సా తథావిధా| కిమవధి తాం కారయేదిత్యాహ-ఆకవాటాత్| కవాటం ద్వారపక్షః| తేనైతదుక్తం భవతి| ఏకస్మాద్ ద్వారపక్షాదారభ్య భిత్తిమనుసరన్ అరత్నివిస్తారోచ్ఛ్రాయాం పిండికాం కారయేత్| యావత్ పరివృత్య ద్వితీయో ద్వారపక్షః| అస్య చ కూటగారస్య మధ్యే కందూసంస్థానం మృన్మయమంగారకోష్ఠకస్తంభం కారయేదితి సంబంధః| కందూ మృన్మయ్యనుపనద్ధపటహాకృతిర్భవతి| తం చ స్తంభమంతఃపిండికాతః కిష్కుమాత్రం త్యక్త్వా మధ్యే ఔన్నత్యేన ద్విపురుషప్రమాణం సప్తహస్తమాత్రం కారయేత్| కిష్కుర్హస్తచతుష్టయం| తం చాంగారస్తంభమంతః ఖాదిరాణామాశ్వకర్ణానాం వా కాష్ఠానాం పూరయిత్వా దీపయేత్| తతశ్చ భిషగ్యదా సాధు దగ్ధాని కాష్ఠానీత్యేవమాది జానీయాత్ తదా తమాతురం వాతహరాభ్యంగాభ్యక్తగాత్రం తస్మిన్ కూటాగారే పిహితవాతాయనత్వాత్ స్వేదయోగ్యే ప్రవేశయన్ననుశిష్యాత్| కిమిత్యాహ-సౌమ్యేత్యాది| సౌమ్యేత్యామంత్రణం| కల్యాణాయారోగ్యాయ చేత్యాశీర్వాదః| హే సౌమ్య| అస్మిన్ కూటాగారేఽంతఃప్రవిశ్య పిండకామధిరుహ్య తస్యాం పిండ్లికాయాం త్వం పార్శ్వపరపార్శ్వాభ్యాం యథాసుఖం శయీథాః| త్వయా చ సౌమ్య స్వేదమూర్చ్ఛోపతప్తేనాపి పిండికైషా న మోక్తవ్యా| యతః పిండికావకాశాదతో భ్రశ్యన్ స్వేదమూర్చ్ఛాపరీతత్వేన చ ద్వారం ప్రాప్తుమశక్నువన్ భవానత్రైవ ప్రాణాన్ జహ్యాత్| తతః పిండికాం కథంచన న ముంచేత్| స చాతురో యదా విగతాభిష్యందత్వాదియుక్తమాత్మానం జానీయాత్| తతోఽనంతరం పిండికానుసారేణ ద్వారం ప్రతిపద్యేత్| విగతాభిష్యందం విచ్ఛిన్నాస్రావం| సమ్యక్స్రుతే స్వేదపిచ్ఛే యతస్తం తథావిధం| తతశ్చ ద్వారాన్నిష్క్రమ్యాతిస్విన్నోఽపి స్వేదాతియోగయుక్తోఽపి సహసా ఝటితి శీతోదకం న ప్రవిశేత్| చక్షుషోః పరిపాలకత్వాత్| తేనైతదుక్తం భవతి| స్వేదాతియోగరోగోద్భవస్తంభనాయ చక్షుషః ప్రతిఘాతభయాద్ ఝతితి శీతోదకమనంతరోక్తవ్యాధ్యాదిస్తంభనం న ప్రవిశేత్| తస్మాత్ స్వేదాతియోగే శీతోదకం ప్రవిశేన్న తు ఝటితి| స్వేదసమ్యగ్యోగే తు ముహూర్తమాత్రేణాపగతస్వేదతా పక్లమః సన్ సుఖోష్ణేన వారిణా యథాన్యాయం పరిషిక్తః స్నాతః యథోచితమాహారమశ్నీయాత్| ఉష్ణాంబునాధః కాయస్యేత్యాదిస్నానన్యాయః| ఇతి జేంతాకస్వేద ఉక్తః|| 14||
Adhikarana tApAdInAM doShavesheShe prayoganirdeshaH (15) · Śloka 15
తేషాం విశేషతస్తాపోష్మస్వేదౌ కఫే ప్రయోజయేత్| ఉప- నాహమనిలే కించిత్పిత్తసంసృష్టేఽన్యతరస్మిన్ ద్రవమితి||15||
तेषां विशेषतस्तापोष्मस्वेदौ कफे प्रयोजयेत्| उप- नाहमनिले किञ्चित्पित्तसंसृष्टेऽन्यतरस्मिन् द्रवमिति||१५||
🔊 Audio coming soon
తేషాం చానంతరోక్తానాం స్వేదానాం మధ్యే తాపస్వేద ఉష్మస్వేదశ్చ కఫేఽధికే ప్రయోజ్యౌ| ఉపనాహనామా స్వేదోఽనిలే వాయావధికే యోజ్యః| అన్యతరస్మిన్ ప్రాకృతే కఫేఽనిలే వా కించిత్ స్తోకేన పిత్తేన సంసృష్టే ద్రవస్స్వేదో యోజ్యః| ఇత్యాగ్నేయాః స్వేదాః| ఏతేష్వగ్నినా యోగః|| 15||
Adhikarana anagnisvedaH (16) · Śloka 16
అనాగ్నేయం పునర్మేదఃకఫావృతే వాయౌ| నివాతసదనగురు- ప్రావరణబహుమద్యపానవ్యాయామక్షుదాతపనియుద్ధాధ్వభారభర- ణామర్షభయైః| ఉపనాహంచ పిత్తాన్వయే పూర్వోక్తేనైవ విధినా- ఽగ్నిరహితమితి||16||
अनाग्नेयं पुनर्मेदःकफावृते वायौ| निवातसदनगुरु- प्रावरणबहुमद्यपानव्यायामक्षुदातपनियुद्धाध्वभारभर- णामर्षभयैः| उपनाहञ्च पित्तान्वये पूर्वोक्तेनैव विधिना- ऽग्निरहितमिति||१६||
🔊 Audio coming soon
అనాగ్నేయోఽగ్నియోగం వినా శక్త్యైవ స్వేదయతి| తం చ మేదసా కఫేన వావృతే వాయౌ ప్రయోజయేత్| స చానాగ్నేయో నివాతసదనాదిభిర్భవతి| నివాతసదనం నిషిద్ధవాయుప్రవేశం వేశ్మ| నియుద్ధం బాహుయుద్ధమసిధనుష్కాండాదినా| తథావిధ ఏవ వాయౌ పిత్తాన్వయే పిత్తమిశ్రేఽనంతరోక్తముపనాహమగ్నిసంస్కారరహితం యోజయేత్|| 16||
Adhikarana svedavidhiH (17) · Śloka 17
భవతి చాత్ర- నివాతేఽంతర్బహిఃస్నిగ్ధో జీర్ణాన్నః స్వేదమాచరేత్| వ్యాధివ్యాధితదేశర్త్తువశాన్మధ్యవరావరం| కఫార్తో రూక్షణం రూక్షో రూక్షస్నిగ్ధం కఫానిలే| ఆమాశయగతే వాయౌ కఫే పక్వాశయాశిశ్రితే| రూక్షపూర్వం తథా స్నేహపూర్వం స్థానానురోధతః| అల్పం వంక్షణయోః స్వల్పం దృఙ్ముష్కహృదయే న వా| పద్మోత్పలాదిభిః సక్తుపిండ్యా వాఽఽచ్ఛాద్య చక్షుషీ| శీతైర్ముక్తావలీపద్మకుముదోత్పలభాజనైః| ముహుః కరైశ్చ తోయార్ద్రైః స్విద్యతో హృదయం స్పృశేత్||17||
भवति चात्र- निवातेऽन्तर्बहिःस्निग्धो जीर्णान्नः स्वेदमाचरेत्| व्याधिव्याधितदेशर्त्तुवशान्मध्यवरावरम्| कफार्तो रूक्षणं रूक्षो रूक्षस्निग्धं कफानिले| आमाशयगते वायौ कफे पक्वाशयाशिश्रिते| रूक्षपूर्वं तथा स्नेहपूर्वं स्थानानुरोधतः| अल्पं वङ्क्षणयोः स्वल्पं दृङ्मुष्कहृदये न वा| पद्मोत्पलादिभिः सक्तुपिण्ड्या वाऽऽच्छाद्य चक्षुषी| शीतैर्मुक्तावलीपद्मकुमुदोत्पलभाजनैः| मुहुः करैश्च तोयार्द्रैः स्विद्यतो हृदयं स्पृशेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
భవతి చాత్రేతి తంత్రరీతిః| నివాతే దేశే స్వేదమాచరేత్| కింభూతః అంతఃస్నేహపానేన బహిశ్చాభ్యంగాదినా స్నిగ్ధః| తథా జీర్ణాన్నః| యస్య హ్యస్తనమన్నం జీర్ణం| కింభూతం స్వేదమాచరేదిత్యాహ-వ్యాధీత్యాదినా| తేనైతదుక్తం భవతి-వ్యాధ్యపేక్షయా, వ్యాధితాపేక్షయా, దేశాపేక్షయా, ౠత్వపేక్షయా చ| యథావిధ ఏవ యోగ్యో మధ్యో వా| వర ఉత్కృష్టో వా అవరోఽల్పో వా స్వేదస్తమాచరేదితి సంబంధః| తథా యః పురుషః కఫేనార్తః స రూక్షః సన్ స్వేదమాచరేత్| న త్వంతర్బహిఃస్నిగ్ధః| కింభూతం స్వేదమాహ-రూక్షణం కఫార్తే స్వేదాదౌ స్నేహో న యోజ్యః| నాపి స్నిగ్ధస్వేదః| తథా కఫానిలే వాతశ్లేష్మణి రూక్షస్నిగ్ధం స్వేదమాచరేద్యః కేనచిదంశేన రూక్షః కేనచిత్ స్నిగ్ధస్తమితి| అథవా పర్యాయేణ రూక్షస్నిగ్ధం| తథా ఆమాశయగతే వాయౌ కఫే చ పక్వాశయగతే యథాసంఖ్యేన రూక్షపూర్వం స్నిగ్ధపూర్వం చ స్వేదమాచరేదితి సంబధ్యతే| తేనైదుక్తం భవతి-ఆమాశయగతే వాయావాదౌ రూక్షస్వేద ఆచరణీయః| పశ్చాత్ స్నిగ్ధః| తథా కఫే పక్వాశయగతే ఆదౌ స్నిగ్ధస్వేదః పశ్చాద్రూక్ష ఇతి| కుత ఏవం నియమ ఇత్యాహ-స్థానానురోధతః వాయుర్హ్యామాశయ ఆగంతుః| తచ్చ స్థానం శ్లేష్మణః| అతస్తదనురోధాత్ తత్రాదౌ రూక్షణమేవ యోజ్యం| ఏతద్విపరీతం కఫే యోజ్యం| అల్పం వంక్షణయోః స్వేదమాచరేదితి సంబంధః| దృష్టౌ నేత్రే ముష్కహృదయయోశ్చ స్వల్పమత్యంతేనాల్పం స్వేదమాచరేత్| నైవ వా సర్వసర్వికయా హృదాదిషు స్వేదమాచరేత్| తథా పద్మోత్పలాదిభిః స్వభావశీతైః సక్తుపిండ్యా వా చక్షుషీ ఆచ్ఛాద్య స్వేదమాచరేదితి సంబంధః| తథా సర్వస్య స్విద్యతో ముక్తావల్యాదిభిః శీతసంస్కారేణ శీతతరైర్హృదయం సంస్పృశేత|| 17||
Adhikarana samyaksvinnalakShaNaM tatra kRutya~jca (18) · Śloka 18
శీతశూలక్షయే స్విన్నో జాతేఽంగానాం చ మార్దవే| స్యాచ్ఛనైర్మృదితః స్నాతస్తతః స్నేహవిధిం భజేత్||18||
शीतशूलक्षये स्विन्नो जातेऽङ्गानां च मार्दवे| स्याच्छनैर्मृदितः स्नातस्ततः स्नेहविधिं भजेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
స్వేదస్య సమ్యగ్యోగాతియోగలక్షణం చికిర్షురిదమాహ-శీతశూలేత్యాది| శీతే శూలే చ క్షీయమాణే మార్దవే చాంగానాం జాతే పురుషః సమ్యక్ స్విన్నః స్యాదితి సమ్యగ్యోగః| ఏవంవిధే లక్షణేఽధిగతేఽనంతరం పురుషో మృదితః స్నాతః సన్ ఉష్ణోదకోపచారీత్యాదికం స్నేహవిధిం భజేత్|| 18||
Adhikarana svedAtiyogalakShaNantatropacArashca (19) · Śloka 19
పిత్తాస్రకోపతృణ్మూర్చ్ఛాస్వరాంగసదనభ్రమాః| సంధిపీడాజ్వరః శ్యావరక్తమండలదర్శనం| స్వేదాతియోగాచ్ఛర్దిశ్చ తత్ర స్తంభనమౌషధం| విషక్షారాగ్న్యతీసారచ్ఛర్దిమోహాతురేషు చ||19||
पित्तास्रकोपतृण्मूर्च्छास्वराङ्गसदनभ्रमाः| सन्धिपीडाज्वरः श्यावरक्तमण्डलदर्शनम्| स्वेदातियोगाच्छर्दिश्च तत्र स्तम्भनमौषधम्| विषक्षाराग्न्यतीसारच्छर्दिमोहातुरेषु च||१९||
🔊 Audio coming soon
స్వేదస్యాఽతియోగాత్తు పిత్తాస్రకోపాదయో భవంతి| సదనశబ్దః స్వరాంగాభ్యాం సంబధ్యతే| శ్యావాని రక్తాని చ మండలాన్యగ్రత ఆతురః పశ్యతి| తత్ర స్వేదాతియోగరోగోద్భవే వక్ష్యమాణం స్తంభనమౌషధం భవతి| న కేవలం స్వేదాతియోగే స్తంభనమౌషధం యావద్విషాద్యాతురేఽపి స్తంభనమౌషధం| ఆతురగ్రహణమేతద్రోగప్రసక్త్యుపలక్షణార్థం| తథా చామాతిసారే స్తంభనస్యాపథ్యత్వం వక్ష్యతి|
Adhikarana svedana-stamBana-sAmAnyalakShaNam (20) · Śloka 20
స్వేదనం గురు తీక్ష్ణోష్ణం ప్రాయః స్తంభనమన్యథా| ద్రవస్థిరసరస్నిగ్ధరూక్షసూక్ష్మం చ భేషజం| స్వేదనం స్తంభనం శ్లక్ష్ణరూక్షసూక్ష్మసరద్రవం| ప్రాయస్తిక్తం కషాయం చ మధురం చ సమాసతః||20||
स्वेदनं गुरु तीक्ष्णोष्णं प्रायः स्तम्भनमन्यथा| द्रवस्थिरसरस्निग्धरूक्षसूक्ष्मं च भेषजम्| स्वेदनं स्तम्भनं श्लक्ष्णरूक्षसूक्ष्मसरद्रवम्| प्रायस्तिक्तं कषायं च मधुरं च समासतः||२०||
🔊 Audio coming soon
స్వేదనమిత్యాదినా స్వేదనస్తంభనయోః సామాన్యేన లక్షణం కరోతి| యద్ గురు తీక్ష్ణముష్ణం చ తత్సర్వం స్వేదనం భవతి| అతోఽన్యథైతద్విపర్యయేణ లఘు మందం శీతం చ సర్వం స్తంభనం భవతి| తథా ద్రవాతియుక్తం భేషజం స్వేదనం| శ్లక్ష్ణత్వాదియుక్తం స్తంభనం సరరూక్షసూక్ష్మద్రవాణాం సంస్కారయోగాదివశేనోభయరూపత్వం| తథా యత్కించిన్మధురం తిక్తం కషాయం చ తత్ స్తంభనం| ప్రాయోగ్రహణం క్వచిత్ వ్యభిచారప్రదర్శర్నార్థమితి సమాసతః సంక్షేపతః స్తంభనలక్షణం|
Adhikarana samyakstamBitAtistamBitalakShaNAni (21) · Śloka 21
స్తంభితః స్యాద్బలే లబ్ధే యథోక్తామయసంక్షయాత్| స్తంభత్వక్స్నాయుసంకోచకంపహృద్వాగ్ధనుగ్రహైః| పాదౌష్ఠత్వక్కరైః శ్యావైరతిస్తంభితమాదిశేత్||21||
स्तम्भितः स्याद्बले लब्धे यथोक्तामयसङ्क्षयात्| स्तम्भत्वक्स्नायुसङ्कोचकम्पहृद्वाग्धनुग्रहैः| पादौष्ठत्वक्करैः श्यावैरतिस्तम्भितमादिशेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
అనంతరం ప్రాసంగికస్య స్తంభనస్య సమ్యగ్యోగాతియోగలక్షణముచ్యతే-స్తంభిత ఇత్యాది| బలే లబ్ధే స్తంభ్యానాం చామయానాం పరిక్షయే స్తంభనసమ్యగ్యోగో విజ్ఞేయః| అంగస్తంభత్వక్సంకోచాదిభిః స్తంభనాతియోగో విజ్ఞేయః|| 21||
Adhikarana asvedyAsteShAmevAtyayike mRudusvedavidhishca (22) · Śloka 22
న స్వేదయేదతిస్థూలరూక్షదుర్బలమూర్చ్ఛితాన్| స్తంభనీయక్షతక్షీణక్షామమద్యవికారిణః| తిమిరోదరవీసర్పకుష్ఠశోషాఢ్యరోగిణః| పీతదుగ్ధదధిస్నేహమధూన్ కృతవిరేచనాన్| భ్రష్టదగ్ధగుదగ్లానిక్రోధశోకభయార్దితాన్| క్షుత్తృష్ణాకామలాపాండుమేహినః పిత్తపీడితన్| గర్భిణీ పుష్పితాం సూతాం మృదు వాత్యయికే గదే||22||
न स्वेदयेदतिस्थूलरूक्षदुर्बलमूर्च्छितान्| स्तम्भनीयक्षतक्षीणक्षाममद्यविकारिणः| तिमिरोदरवीसर्पकुष्ठशोषाढ्यरोगिणः| पीतदुग्धदधिस्नेहमधून् कृतविरेचनान्| भ्रष्टदग्धगुदग्लानिक्रोधशोकभयार्दितान्| क्षुत्तृष्णाकामलापाण्डुमेहिनः पित्तपीडितन्| गर्भिणी पुष्पितां सूतां मृदु वात्ययिके गदे||२२||
🔊 Audio coming soon
న స్వేదయేదిత్యాదినా స్వేదప్రతిషేధ ఉచ్యతే| యః స్తంభనీయత్వేనోక్తః స న స్వేద్యః| మద్యవికారో మదాత్యయోక్తో ధ్వంసకవిక్షయాదిః| ఆఢ్యరోగో వాతశోణితం| పీతా దుగ్ధాదయో యైస్తత్కాలమజీర్ణే దుగ్ధాదౌ స్వేదో వర్జనీయః| కృతవిరేచనస్యాబలలాభాత్ స్వేదో న యోజ్యః| తథా భ్రష్టగుదాన్ దగ్ధగుదాంశ్చ క్షారాదినా న స్వేదయేత్| అతిస్థూలాదయః సూతాంతాః న స్వేద్యా ఇతి యద్యప్యుక్తం తథాప్యాత్యయికే విషూచికాదౌ స్వేదార్హే గదే అతిస్థూలాదీన్ మృదు స్వేదయేత్|| 22||
Adhikarana svedyaH (23) · Śloka 23
శ్వాసకాసప్రతిశ్యాయహిధ్మాధ్మానవిబంధిషు| స్వరభేదానిలవ్యాధిపక్షాఘాతాపతానకే| అ~హ్గ్గమర్దకటీపాRశ్వపృష్ఠకుక్షిహనుగ్రహే| మహత్త్వే ముష్కయోః ఖల్యామాయామే వాతకంటకే| మూత్రకృచ్ఛ్రార్బుదగ్రంథిశుక్రాఘాతాఢ్యమారుతే| వేపథుశ్వయథుస్వాపస్తంభజృంభాంగగౌరవే| కర్ణమన్యాశిరః కోష్ఠజంఘాపాదోరురుక్షు చ| స్వేదం యథాయథాం కుర్యాత్తదౌషధవిభాగతః||23||
श्वासकासप्रतिश्यायहिध्माध्मानविबन्धिषु| स्वरभेदानिलव्याधिपक्षाग़ातापतानके| अ~ह्ग्गमर्दकटीपाऱ्श्वपृष्ठकुक्षिहनुग्रहे| महत्त्वे मुष्कयोः ख़ल्यामायामे वातकण्टके| मूत्रकृच्छ्रार्बुदग्रन्थिशुक्राग़ाताढ्यमारुते| वेपथुश्वयथुस्वापस्तम्भजृम्भाङ्गगौरवे| कर्णमन्याशिरः कोष्ठजङ्ग़ापादोरुरुक्षु च| स्वेदं यथायथां कुर्यात्तदौषधविभागतः||२३||
🔊 Audio coming soon
శ్వాసకాసాదయస్త్వవశ్యం స్వేద్యాః| ఏషాం శ్వాసకాసాదీనాం యథాయథం స్వేదం కుర్యాత్| కథం ఆహ-తదౌషధవిభాగతః| తేనైతదుక్తం భవతి-యదా శ్వాసే స్వేద ఉపయుజ్యతే తదా శ్వాసోక్తైరేవౌషధైః స్వేద ఉపయోజ్యః| ఏవం కాసాదీనామపి స్వైః స్వైరౌషధైర్వాచ్యం| గ్రహశబ్దస్య కట్యాదిభిః సంబంధః| శుక్రాఘాతః శుక్రరోధః| రుక్శబ్దస్య కర్ణాదిభిః సంబంధః|| 23||
Adhikarana svedanottaravidhiH (24) · Śloka 24
స్విన్నోఽన్నం పథ్యమశ్నీయాద్ దోషరోగానురోధతః| తదహః స్విన్నసర్వాంగో వ్యాయామం సుతరాం త్యజేత్||24||
स्विन्नोऽन्नं पथ्यमश्नीयाद् दोषरोगानुरोधतः| तदहः स्विन्नसर्वाङ्गो व्यायामं सुतरां त्यजेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
ఏతేషు చ స్వేద్యేషు వ్యాధిషు స్విన్నః సన్ పథ్యమన్నమశ్నీయాదిత్యర్థః| తథా యశ్చ జేంతాకాదినా సర్వాంగస్విన్నః సన్ తదహః స్వేదోపయోగదివసమేకం సుతరాం వ్యాయామం వర్జయేత్| అన్యేష్వప్యహస్సు ఆబలలాభాద్ వ్యాయామత్యాగప్రదర్శనార్థం సుతరాం గ్రహణం|
Adhikarana samyaksvinnalakShaNaM (25) · Śloka 25
అగ్నేర్దీప్తిం మార్దవం త్వక్ప్రసాదం భక్తశ్రద్ధాం స్రోతసాం నిర్మలత్వం| కుర్యాత్ స్వేదో జాడ్యతంద్రాపహారం స్తబ్ధాన్ సంధీంశ్చేష్టయత్యాశు చాస్య||25||
अग्नेर्दीप्तिं मार्दवं त्वक्प्रसादं भक्तश्रद्धां स्रोतसां निर्मलत्वम्| कुर्यात् स्वेदो जाड्यतन्द्रापहारं स्तब्धान् सन्धींश्चेष्टयत्याशु चास्य||२५||
🔊 Audio coming soon
అగ్నేరిత్యాదినా స్వేదప్రభావకథనం| సర్వః స్వేదోఽగ్నిదీప్త్యాదికం కుర్యాత్తథా జాడ్యాపహారం తంద్రాపహారం చ స్వేదః కుర్యాదితి సంబంధః| తథా స్తబ్ధాన్ వాతాదినా కూర్పరాదీన్ స్వేద ఆశ్వేవ చేష్టయతి క్రియాసు వ్యాపారయతీత్యర్థః|| 25||
Adhikarana snehottarasvedasya Palam (26-27) · Śloka 27
స్నేహక్లిన్నాః కోష్ఠగా ధాతుగా వా| స్రోతోలీనా యే చ శాఖాస్థిసాంస్థాః| దోషాః స్వేదైస్తే ద్రవ్Zఇకృత్య కోష్ఠం నీతాః సమ్యక్ శుద్ధిభిర్నిర్హ్నియంతే||26|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం సూత్రస్థానే స్వేదవిధిర్నామ షడ్వింశోఽధ్యాయః||27||
स्नेहक्लिन्नाः कोष्ठगा धातुगा वा| स्रोतोलीना ये च शाख़ास्थिसांस्थाः| दोषाः स्वेदैस्ते द्रव्Zइकृत्य कोष्ठं नीताः सम्यक् शुद्धिभिर्निर्ह्नियन्ते||२६|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने स्वेदविधिर्नाम षड्विंशोऽध्यायः||२७||
🔊 Audio coming soon
స్నేహేత్యాదినాఽధ్యాయముపసంహరన్నుత్తరాధ్యాయస్యోపోద్ఘాతం కరోత్యస్మిన్ ప్రసంగే స్వేదః కిమర్థముక్త ఇతి చాహ-స్నేహక్లిన్నా ఇత్యాది| యే దోషా వాతాదయః కోష్ఠే మహాస్రోతసి స్థితా ధాతుషు వా రక్తాదిషు గతాః స్వేభ్యః స్థానేభ్యస్తథా యే స్రోతః సంలీనాస్తథా యే చ శాఖాస్థిషు బాహ్వాదినలికాస్థిషు స్థితాస్తే సర్వే అనంతరోక్తప్రకారావహితేన స్నేహక్లిన్నాః స్రుతియోగ్యత్వమాపాదితాః సంతో యథోక్తేన స్వేదేన ద్రవీకృత్య శాఖాదిభ్యః కోష్ఠం నీతాః తతః కోష్ఠాద్ వక్ష్యమాణాదిభిః శుద్ధిభిర్నిర్హ్నియంతే| శాఖాస్థిగ్రహణం తత్స్థేషు దోషేష్వత్యంతస్వేదయోగ్యతాప్రతిపత్త్యర్థం| అథవా ధాతుగా యే వృద్ధ్యా కోష్ఠాద్ ధాతుషు గతాః| శాఖాస్థా యే ధాతుష్వేవ స్థితాః కోపం యాతాః| అత్రాప్యస్థిగ్రహణం ప్రాధాన్యార్థం| తస్మాదనేన స్వేదస్య దోషాణాం ద్రవీకృత్య కోష్ఠానయనం ప్రయోజనముక్తం|| 26|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయాం అష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాం సూత్రస్థానే షడ్వింశోఽధ్యాయః