27. vamanavirēcanavidhiḥ

Adhikarana atha vamanavirecanavidhirnAma saptaviMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதோ வமநவிரேசநவிதிஂ நாமாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

பூர்வோऽத்யாயோ தோஷாஃ ஶுத்திபிர்நிர்ஹ்நியந்த இத்யுக்தம்| இதாநீஂ தாஸாஂ வமநவிரேசநபஸ்த்யாதிஸஂஜ்ஞிதாநாஂ நிர்தேஶஃ க்ரியதே| தத்ர வமநவிரேசநயோரேகரூபத்வாத்தோஷஸஂஸ்தாநக்ரமேணைகேநைவாத்யாயேந நிர்ணயஃ க்ரியதே ஆதத இத்யாதி|| ௧||

Adhikarana vamanavirecanapariBAShA (2) · Śloka 2

தோஷஹரணமூர்த்வபாகஂ வமநாக்யம்| அதோபாகஂ விரேச- நாக்யம்| உபயஂ வா மலவிரேசநாத்விரேசநமித்யுச்யதே||௨||

தத்ரோர்த்வபாகஂ யதேதத்தோஷஹரணஂ ஶரீரபூர்வபாகே ப்ராதாந்யேந தோஷநிர்ஹரணஂ முகேந தத்வமநஶப்தவாச்யம்| த்ரவ்யே வமநகாரணே கார்யோபசாராத்| ஏவஂ யததோபாகமபரகாயிகதோஷநிர்ஹரணஂ குதேந தத்விரேசநாக்யம்| அதவோபயமபி வமநஂ விரேசநஂ மலரேசநாத்தோஷநிர்ஹரணாத்தேதோர்விரேசநமித்யுச்யதேऽஸ்மிஞ்சாஸ்த்ரே|| ௨||

Adhikarana vamanavirecanobhayatoharauShadhAnAM kArmukatve yuktiH (3) · Śloka 3

தத்ரோஷ்ணதீக்ஷ்ணஸூக்ஷ்மவ்யவாயிவிகாஷீண்யௌஷதாநி ஸ்வவீர்யேண ஹதயமுபேத்ய ஸௌக்ஷ்ம்யாத் வ்யவாயித்வாச்ச தமநீரநுஸத்ய ஸ்நேஹேந மதூகத்யாந்தஃஶரீரே ஸ்வேதோஷ்மணாऽऽர்த்ரதாருவத்விஷ்யண்ணே ஸ்தூலாணுஸ்ரோதோப்யஃ ஸகலமபி தோஷஸங்காதமௌஷ்ண்யாத்புந- ர்விஷ்யந்தயந்தி| தைக்ஷ்ண்யாத்விகாஷித்வாச்ச விச்சிந்தயந்தி| ஸ விஷ்யண்ணவிச்சிந்நோ தோஷஸங்காதஃ பாரிப்லவஃ ஸ்நேஹாக்த- பாஜநஸ்த இவோதகாஞ்ஜலிரஸஜ்ஜந்நநுப்ரஸரணபாவாதாமா- ஶயமநுகம்யோதாநப்ரணுந்நோऽக்நிவாய்வாத்மகத்வாதுர்த்வபாக- ப்ரபாவாச்சௌஷதஸ்யோர்த்வஂ ப்ரவர்ததே| ஸலிலபதிவ்யாத்மக- த்வாததோபாகப்ரபாவாச்ச ஔஷதஸ்யாதஃ| உபயதஶ்சோபய- குணாத்மகத்வாதுபயபாகப்ரபாவாச்ச||௩||

கதஂ ஹி கோஷ்டஸ்தோ தோஷ ஊர்த்வஂ ப்ரபத்யதே கதஂ வாऽதோ யாதீத்யாஹ-தத்ரேத்யாதி| தத்ரேதி நிர்தாரணே| உஷ்ணத்வாதிகுணயுக்தாந்யௌஷதாநி ஸகலஂ தோஷஸங்காதஂ விஷ்யந்தயந்தி விச்சிந்தயந்தி| ஸ விஷ்யண்ணோ விச்சிந்நோ தோஷஸங்காத ஊர்த்வஂ ப்ரபத்ய இதி ஸம்பந்தஃ| கதஂ தோஷஸங்காதஂ விஷ்யந்தயந்தி விச்சிந்தயதி வேத்யாஹ-ஸ்வவிர்யேண ஸ்வஶக்த்யா ஹதயமுபேத்ய ப்ராப்யாதிஸௌக்ஷ்ம்யாத் ஸூக்ஷ்மஸ்ரோதஃப்ரவேஶித்வாத் வ்யாப்திஶீலத்வாச்ச ஹேதோர்தமநீஃஸ்ரோதாஂஸ்யநுஸத்ய ஶரீரேऽந்தஃஸ்நேஹேந மதூகதே ஸதி ததஃ ஸ்வேதோஷ்மணா ஆர்த்ரதாருவத்விஷ்யண்ணே ஸஸ்ராவே ஶரீரே ஸதி தாந்யௌஷதாந்யௌஷ்ண்யாத்தேதோஸ்தேப்யஃ ஸ்தூலேப்யோऽணுப்யஶ்ச ஸ்ரோதேப்யோ தோஷஸங்காதஂ விஷ்யந்தயதி மஹாநிந்மே ஸ்ராவயந்தி| தைக்ஷ்ண்யாத்விகாஷித்வாச்ச ஹேதோஸ்தஂ தோஷஸ~க்காதஂ விச்சிந்தயந்தி விகதஸஂஹிதஂ குர்வந்தி| கேந ப்ரகாரேண ஊர்த்வஂ ப்ரவர்தத இத்யாஹ-ஸவிஷ்யண்ணவிச்சிந்ந இத்யாதி| ஸ தோஷஸங்காதோ விஷ்யண்ணவிச்சிந்நஃ ஸந் பாரிப்லவஃ பரிப்லவநரூபஃ| யதா ஸ்நேஹாப்யக்தே பாஜநே உதகாஞ்ஜலிரஸஞ்ஜந் ந குத்ரசித்ஸங்கஂ ப்ராப்நுவந்| அநுப்ரஸரணபாவாதாமாஶயமாகம்யௌஷதஸ்யாக்நிவாய்வாத்மகத்வாதூர்த்வபாகதோஷாபநயநப்ரபாவாச்ச உதாநப்ரணுந்ந உதாநப்ரேரிதஃ ஊர்த்வஂ முகேந ப்ரதிபத்யத இதி| ஏவமௌஷதஸ்ய ஸலிலாத்யாத்மகத்வாததோபாகப்ரபாவச்ச ஸகலஸ்ரோதோப்யோ தோஷஸங்காதோऽதஃ ப்ரதிபத்யத இதி ஸம்பந்தஃ| ஔஷதஸ்யோபயயுணாத்மகத்வாதௌஷ்ண்யதைக்ஷ்ண்யாதிதஃ ஸலிலாத்மகத்வாதிதஶ்சோபயத ஊர்த்வமதஶ்ச யுகபத்தோஷஸ~க்காதஃ ப்ரதிபத்யத இதி ஸம்பந்தஃ|| ௩||

Adhikarana vamanavirecanaviShayaviBAgaH (4) · Śloka 4

தத்ரோத்கஷ்டே ஶ்லேஷ்மணி பித்தஸஂஸஷ்டே வா தத்ஸ்தாநகதே வா பித்தேऽநிலே வா ஶ்லேஷ்மோத்தரே வமநமாசரேத்| பித்தே து விரேகஂ ஶ்லேஷ்மஸஂஸஷ்டே வா தத்ஸ்தாநகதே வா ஶ்லேஷ்மணீதி||௪||

அதாஸ்மிந் வ்யாதௌ தேஶே வா வமநவிரேசநமாசரேத்| அஸ்மிந்நேதி ப்ரதர்ஶநார்தமாஹ-தத்ரேத்யாதி| தத்ர கேவலே கபே ஸ்வஸ்தாநஸ்தே பத்தே வமநமாசரேத்| ததா ஶ்லேஷ்மணி ஸ்தோகேந பித்தேந ஸஂஸஷ்டே வமநமேவ| ததா தஸ்ய ஶ்லேஷ்மணஃ ஸ்தாநஂ கதே பித்தே அநிலே வா ஶ்லேஷ்மோத்தரே ஸதி வமநமாசரேத்| ஏவஂ கேவலே பித்தே விரேசநமாசரேத்| ஸ்தோகேந ஶ்லேஷ்மணா ஸஂஸஷ்டே பித்தே விரேசநமேவ| ததா பித்தஸ்தாநகதே ஶ்லேஷ்மணி ப்ரபூதபித்தே விரேசநமேவ| கபஸ்தாநகதே வா ப்ரபூதே பித்தே இதி|| ௪||

Adhikarana vamanasAdhyAH vikArAH (5) · Śloka 5

தத்ர வமநஸாத்யா விஷபீததஷ்டதிக்தவித்தவிருத்தாஜீர்ணா- ந்நநவஜ்வரராஜயக்ஷ்மாதிஸாராதோரக்தபித்தவிஶூசிகாலஸ- காவிபாகாரோசகாபசிக்ரந்த்யர்புதஶ்லீபதமேதோகதகரோ- ந்மாதாபஸ்மாரஶ்வாஸகாஸஹல்லாஸே வீஸர்பப்ரமேஹகுஷ்டபாண்டு- வர்த்மமுகக்ராணகபாலரோககர்ணரோதஶோபஸ்தந்யதோஷாதயோ தோஷபேதீயோக்தாஶ்ச ஶ்லேஷ்மவ்யாதயோ விஶேஷேண ஏதே ஹி பரஂ வமநேந நாஶமுபயாந்தி| ஸலிலாபகமநேநாநிஷ்பந்நஶா- ல்யாதிவத்||௫||

தத்ர விஷபீதாதயோ தோஷபேதீயோக்தாஶ்ச யே ஶ்லேஷ்மவ்யாதயஸ்தே ஸர்வே வமநஸாத்யாஃ| யத்யபி ஸகலதேஹதோஷாபநயநாத்ஸகலரோகபத்யத்வஂ வமநஸ்ய| ததாऽப்யேதே யதோத்திஷ்டா ரோகா விஶேஷேணாத்யந்திகஂ நாஶமுபயாந்தி| யதா நிஷ்பந்நா அர்தபக்வாஃ ஶால்யாதயஃ கேதாராத்ஸலிலாபகமநேநாஶ்வேவ நஶ்யந்தி தத்வதேதேऽபி தோஷஹரணேந| விஷபீதோ யேந ஸ்வரூபேணைவ விஷஂ பீதம்| தஷ்டஃ ஸர்பாதிநா| திக்தவித்தோ விஷேப-லிப்தஸாயகாத்யாஹதஃ| மேதோகதாஃ ஸர்வே மேதோஹேதுகா விகாராஃ| ரோகஶப்தஸ்ய பாண்ட்வாதிபிஃ ஸம்பந்தஃ| ஸ்தந்யதோஷா பாலாமயோக்தாஃ| ஆதிக்ரஹணேநாந்யேஷாஂ ஶ்லேஷ்மஜாநாஂ க்ரஹணம்| ஶாலிதஷ்டாந்தஃ ஏதேஷாஂ ரோகாணாமபிநவாநாஂ வமநயோக்யதாப்ரதர்ஶநார்தம்|| ௫||

Adhikarana avamyAstatra kAraNAni ca (6) · Śloka 6

அவாம்யாஸ்து கர்பிணீஸுகுமாராந்யகார்யவ்யக்ரரூக்ஷரூக்ஷாஶ- நப்ராயாதிதீப்தாக்நிபாராத்வகர்மநித்யக்லாந்தக்ஷதக்ஷீணாதி- ஸ்தூலகஶவத்தபாலதுர்பலஶ்ரமபயஶோகக்ரோதமதமூர்ச்சா- க்ஷுத்பிபாஸார்த்தோபவாஸவ்யவாயவ்யாயாமாத்யயநசிந்தாப்ரஸக்த- ச்சர்திரூர்த்வரக்தபித்தவாதாஸ்தாபிதாநுவாஸிதஸஂவதகோஷ்ட- துஶ்சர்திதஹத்ரோகோதாவர்தமூத்ராகாதகுல்மப்லீஹோதராஷ்டீலார்ஶஃ- ஸ்வரோபகாததிமிரப்ரமாநிலார்தார்திதாக்ஷேபகாக்ஷிஶிரஃ ஶங்க- கர்ணபார்ஶ்வஶூலிநோऽநாஸ்தாபிதஶ்ச கமிணகோஷ்ட இதி| அந்யத்ராமகரவிஷவிருத்தாப்யவஹாரேப்யஃ ஶீக்ரகாரித்வாதே- ஷாம்| தத்ர கர்பிண்யா கர்பவ்யாபதாமகர்பப்ரஂஶாச்ச தாருண- ரோகப்ராப்திஃ ஸ்யாத்| ஸுகுமாரஸ்ய ஹதயவிகர்ஷணாதூர்த்வமதோ வா ருதிரப்ரவத்திஃ| அந்யகார்யவ்யக்ரஸ்யௌஷதஂ ந ப்ரவர்ததே| கச்ச்ரேண வா ப்ரவர்தமாநமயோऽங்கதோஷாந் குர்யாத்| ரூக்ஷஸ்ய வாயுரங்கக்ரஹணம்| ரூக்ஷாஶநப்ராயஸ்ய வாயுநா க்ஷபிததேஹத்வாத் பலக்ஷயஃ ஸ்யாத்| ததாऽதிதீப்தாக்நேரக்நிபலேந பாராத்வ- கர்மநித்யாநக்லாந்தாநாஂ சாயாஸேந க்ஷதஸ்ய பூயஃக்ஷண- நாத்ரக்தாதிப்ரவத்திஃ| க்ஷீணாதீநாமௌஷதபலாக்ஷமத்வாத்தேஹ பலோபரோதோऽந்தஃ க்ஷதபயஞ்ச| ப்ரஸக்தச்சர்த்யூர்த்வரக்தபித்தயோ- ருதாந உத்க்ஷிப்ய ப்ராணாந் ஹரேத்ரக்தஂ சாதிப்ரவர்தயேத்| ஊர்த்வ- வாதாஸ்தாபிதாநுவாஸிதாநாமூர்த்வஂ வாதாதிப்ரவத்திஃ| ஸஂவத- கோஷ்டஸ்ய துஶ்சர்திதஸ்ய வாதிமாத்ரப்ரவாஹணாதந்தஃகோஷ்டே ஸமு-த்க்லிஷ்டைர்தோஷைர்விஸர்பஸ்தம்பஜாட்யவைசித்யாநி மரணஂ வா| ஹத்ரோகிணோ ஹதயோபரோதஃ| உதாவர்தாதிபிரர்தாநாமர்திதா- திபிஶ்ச யதாயதமாமயப்ரவத்திர்மரணஂ வா| கமிண கோஷ்ட- ஸ்யாஸ்தாபநேநாதஃபூர்வமநிர்ஹதைஃ கமிபிரதிபஹுத்வாத- ஶோஷாநிஸ்ஸரணேந ஹதயமதிகர்ஷத்பிஶ்சர்திஷோऽதிப்ரவத்திஃ ஸ்யாத்||௬||

கர்பிணீஸுகுமாராதயஃ கமிணகோஷ்டாந்தா அவாம்யாஃ வமநே வர்ஜயிதவ்யாஃ| அந்யத்ராமாதிப்யஃ| தேநைததுக்தஂ பவதி-கர்பிண்யாதீநாமப்யாமாதிஷு வமநஂ விதேயமேவ யத ஏவமாதயஃ ஶீக்ரகாரிணஃ ஸ்வஂ கர்ம மாரணாக்யஂ ஶீக்ரஂ குர்வந்தி| அதோ கர்பிண்யாதயோऽபி வாம்யா ஏவைதேஷு| அநாஸ்தாபிதஶ்வாஸௌ கமிணகோஷ்டஸ்ததோக்தஃ| ஸர்வஸ்யாஸ்தாபிதஸ்ய வமநஂ நிஷித்தம்| கமிணகோஷ்டஸ்ய த்வநாஸ்தாபிதஸ்ய| ஸுபோதமந்யத்|| ௬||

Adhikarana garBiNyAdInAM niShedhAntarANi (7) · Śloka 7

கர்பிண்யாதிசிந்தாப்ரஸக்தாந்தாஶ்சாத்ர தூமாந்தைஃ ப்ராயஃ ஸர்வ- கர்மபிர்வக்ஷ்யமாணைஃ பரிஹர்தவ்யாஃ| அஜீர்ணீ து ஸவைரேவ ச வமநவர்ஜ்ஜைராமதோஷபயாத்| நவஜ்வரஸ்ய தோஷஸ்தம்பபயா- திதி||௭||

கர்பிண்யாதயஶ்சிந்தாப்ரஸக்தாந்தாஃ ப்ராயஃ ஸர்வைரேவ தூமாந்தைஃ கர்மபிர்வமநவிரேசநாஸ்தாபநாநுவாஸநஶிரோவிரேசநதூமைர்வர்ஜ்யாஃ| அஜீர்ணௌ து ஸர்வைரேவ வமநவர்ஜ்யைஃ| ஆமதோஷபயாத்| ததா சோக்தம்-ஆமஸந்நோऽநலோ நாலஂ பக்துமித்யாதி| நவஜ்வரஶ்ச வமநவர்ஜ்யைர்வர்ஜ்யஃ| தோஷஸ்தம்பாதிபயாத்|| ௭||

Adhikarana virecanasAdhyA vikArAH (8) · Śloka 8

அத விரேசநஸாத்யா ஜீர்ணஜ்வரோர்த்வரக்தபித்தகுல்மவித்ரதி- ப்லீஹார்ஶோபகந்தரோதரகமிணகோஷ்டமூத்ராகாதரேதோயோநிதோஷ- வாதஶோணிதஹலீமகவ்யங்கதிமிரகாசாபிஷ்யந்தாக்ஷிபாக- க்ஷாராக்நிதக்ததுஷ்டவ்ரணஶிரஃபக்வாஶயஶூலோதாவர்தவிபந்த- ச்சர்திவிஸ்போடாதயோ வாம்யோக்தாஶ்ச விஷூசிகாதயோ தோஷ- பேதீயோக்தாஶ்ச பிதவ்யாதயஃ விஶேஷேண| ஏதே ஹி பரஂ விரே- சநேந நாஶமுபயாந்த்யக்ந்யபநயநேநாக்நிகஹதாபவத்||௮||

ஜீர்ணஜ்வராதயோऽபி வாம்யப்ரகரணபடிதாஶ்ச விஷூசிகாலஸகாவிபாகாதயோ தோஷபேதீயோக்தாஶ்ச பித்தவ்யாதயஃ| ஏதே ஸர்வே விரேசநஸாத்யாஃ| யத்யபி தோஷஹரணேந ஸர்வே வ்யாதயஃ ஶமஂ யாந்தி, ததாப்யேதே விஶேஷேண ஶீக்ரஂ ஶமஂ யாந்தி| தஷ்டாந்தோ யதாக்நிகேஹேऽக்நாவபநீதே தத்ர ஸ்திதோऽக்நிஸஞ்ஜாதோ பஶதாபஃ ஶமஂ யாதி தத்வதேதேऽபி வ்யாதயோऽக்ந்யபநயநரூபேண விரேகதோஷாபநயநேந தஷ்டந்தேந தப்தவேஶ்மதிஶா பரிபாகாவஸ்தாயாஂ விரேகயோக்யதாஂ தர்ஶயதி|| ௮||

Adhikarana avirecyAstatra kAraNAni ca (9) · Śloka 9

அவிரேச்யாஃ புநர்நவஜ்வராதிஸார்யதோரக்தபித்தக்ஷதகுதலங்கித- ராத்ரிஜாகரிதாஸ்தாபிதால்பாக்நிராஜயக்ஷ்மமதாத்யயார்தா- த்மாதஸஶல்யாபிஹதாதிஸ்நிக்தரூக்ஷக்ரூரகோஷ்டாஃ| தத்ர நவ ஜ்வரஸ்யாவிபக்வாந் தோஷாந்ந நிர்ஹரேத்| வாதாநேவ ச கோபயேத்| அதீஸார்யதோரக்தபித்தயோரதிப்ரவத்த்யா ஹந்யாத்| க்ஷதகுதஸ்ய குதே ப்ராணோபரோதகரீஂ ருஜஂ ஜநயேத்| லங்கிதாதயோ பேஷஜவேகஂ ந ஸஹேரந்| ராஜயக்ஷ்மார்தஸ்ய க்ஷீணதாதுதயா மலபலத்த்வம்| ததபாவாத் தேஹநாஶஃ ஸ்யாத்| மதாத்யயார்தஸ்ய மத்யக்ஷீணே தேஹே வாயுஃ ப்ராணோபரோதாய| ஆத்மாதஸ்ய புரீஷாஶயே நிசிதோ வாயுர்விஸர்பந் ஸஹஸா தீவ்ரதரமாத்மாநஂ மரணஂ வா ஜநயேத்| ஸஶல்யாபிஹதயோஃ க்ஷதே வாயுராஶ்ரிதோ ஜீவிதஂ ஹிஂஸ்யாத்| அதிஸ்நிக்தஸ்யாதியோகோ பவேத்| க்ரூரகோஷ்டஸ்யௌஷதோத்ததா தோஷா ஹ்யப்ரவர்தமாநா ஹதயஶூலபர்வபேதாநாஹச்சர்திமூர்ச்சாக்ல- மாந் ஜநயித்வா ப்ராணாந் ஹந்யுஃ| கர்பிண்யாதீநாஂ பூர்வோக்த- தோஷஃ ஸ்யாத்||௯||

நவஜ்வராதிஸாராதயஃ க்ரூரகோஷ்டாந்தாஃ அவிரேச்யாஃ| மலபலவத்த்வஂ பஹுபுரீஷத்வம்| தத்க்ஷயாத் புரீஷக்ஷயாந்நாஶஃ| கர்பிண்யாதீநாஂ பூர்வோக்தா வமநோக்தா தோஷாஃ|| ௯||

Adhikarana vamanavidhiH (10) · Śloka 10

அத ஸாதாரணே காலே ஸம்யக் ஸ்நிக்தஸ்விந்நமநுபஹதமாநஸஂ ஶ்வஃ ச்சர்தயிதவ்யமிதி க்ராம்யாநூபௌதக ஶதமாஂஸரஸக்ஷீரத- திமாஷதிலபலலஶாகாதிபிர்த்ரவப்ராயைஃ ஸமுத்க்லேஶித- ஶ்லேஷ்மாணஂ ஸுகோஷிதஂ ஜிர்ணாஹாரஂ பூர்வாஹ்ணே ஸ்நாதாநுலிப்தஂ ஸ்ரக்விணமஹதவாஸஸஂ தேவதாऽக்நித்விஜகுருவத்தவைத்யாநர்சித- வந்தஂ கதஹோமபலிமங்கலப்ராயஶ்சித்தஸ்வஸ்திவசநஂ ஜாநுஸ- மஸஂஸ்ததஸோபதாநோபாஶ்ரயாஸநோபவிஷ்டஂ நிரந்நமீஷத்ஸ்நிக்தஂ வா யவாகூமண்டேந கதமாத்ராஂ பீதவந்தஂ பீருகஶபாலவத்த- ஸுகுமாராந் வா தோஷாநுரோதேநாகண்டஂ பீதக்ஷீரதக்ரூயூஷே- க்ஷுமாஂஸரஸமத்யதுஷோதகயவாகூமண்டாந்யதமஂ நக்ஷத்ரதிதி- கரணமுஹூர்தோதயே ப்ரஶஸ்தே யதாவ்யாதிதோஷதூஷ்யாதிவிஹிதா- மௌஷதமாத்ராஂ மதுஸைந்தவயுக்தாஂ ஸுகோஷ்ணாஂ ப்ராஹ்மணப்ரயுக்தா- பிராஶீர்பிரபிமந்த்ரிதாம்| புநஶ்ச ப்ரஹ்மதக்ஷாஶ்விருதேந்த்ரபூசந்த்ரார்காநிலாநலாஃ| ஷயஃ ஸௌஷதிக்ராமா பூதஸங்காஶ்ச பாந்து வஃ| ரஸாயநமிவர்ஷீணாமமராணாமிவாமதம்| ஸுதேவோத்தமநாகாநாஂ பைஷஜ்யமிதமஸ்து தே| ஔம் நமோ பகவதே பைஷஜ்யகுரவே வைடூர்யப்ரபராஜாய ததாகதா- யார்ஹதே ஸம்யக்ஸம்புத்தாய| தத்யதா-ஔம் பைஷஜ்யே பைஷஜ்யே மஹாபைஷஜ்யே பைஷஜ்யஸமுத்கதே ஸ்வாஹா| இத்யேவமபிமந்த்ர்யோதங்முகஃ ப்ராங்முகமாதுரஂ பாயயேத்||௧௦||

அதேத்யாதிநா வமநவிரேசநயோருபயோகவிதாநமாஹ| அதேதி மங்கலே| ஸாதாரணே யதோக்தே காலே ப்ராங்முகமாதுரமௌஷதமாத்ராஂ பாயயேதிதி ஸம்பந்தஃ| ஸாதாரண இதி| ஸ்வஸ்தவத்தோபலக்ஷணம்| ஆதுரவத்தே து வ்யாத்யாதிவஶாத்வமநசாரேத்| தத்காலாத்யநுரூபேணைவ விதாநேந| கிம்பூதமாதுரஂ பாயயேதித்யாஹ-ஸம்யகித்யாதி| ஶ்வஃ சர்தயிதவ்ய இத்யேதேந வமநாத் புர்வமேகமஹஃ ஶ்லேஷ்மோத்க்லேஶகாந்நப்ரயோகஂ தர்ஶயதி| நிரந்நஂ தத்திவஸமகதபோஜநஂ வமநஂ பாயயேத்| அதவா ஈஷத் ஸ்தோகமாத்ரஂ ஸ்நிக்தம்| கிம்பூதமித்யாஹ-யவாகூமண்டேந கதமாத்ராஂ பீதவந்தம்| மாத்ராஶப்தஃ ஸ்தோகபார்யாயஃ| அதவாபீருகஶாதீநாதுராந் தோஷாநுகுண்யேந க்ஷீரதக்ராதீநாமந்யதமஂ பாயயித்வா வமநஂ பாயயேத்| ஆகண்டக்ரஹணஂ பஹுத்வோபலக்ஷணார்தம்| காமௌஷதமாத்ராமித்யாஹ-யதாவ்யாதீத்யாதி| வ்யாதேர்தோஷஸ்ய தூஷ்யஸ்ய ச யா யஸ்ய ஸ்வேஷு ப்ரகரேணேஷு விஹிதா தாம்| ததா மதுநா ஸைந்தவேந ச யுக்தாம்| ப்ராஹ்மணப்ரயுக்தாபிர்வேதவிஹிதாபிராஶீபிரபிமந்த்ரிதாம்| ஸ்வஸ்தவத்தபக்ஷே ஆதுரக்ரஹணஂ தத்காலாவஸ்தயா வ்யாக்யேயம்| புநஶ்ச ப்ரஹ்மேத்யாத்யபிமந்த்ரிதாஂ ப்ரஹ்மேத்யாதிர்வேதவாதிமந்த்ரஃ| ஔம் நம இத்யாதி ஸௌகதஃ|| ௧௦||

Adhikarana vamanauShadhapAnottaravidhiH pravRuttavamanavegasya vidhishca (11) · Śloka 11

ததஃ பீதவாநூருந்யஸ்தபுஜோ வமநாநுகதமாநஸோऽக்நிதப்தைஃ பாணிபிருபதப்யமாநோ முஹூர்தமநுபாலயேத்| ஸ யதா ஜாநீ- யாத் ஸ்வேதப்ராதுர்பாவேந தோஷஂ ப்ரவிலயமாபத்யமாநஂ, ரோமஹர்ஷேண வா ஸ்தாநேப்யஃ ப்ரவிசலிதஂ, குக்ஷ்யாத்மாநேந ச குக்ஷிமநுஸதஂ ச க்ரமாத் ஹதயோபமர்தஹல்லாஸாஸ்யஸஂஸ்ரவணைஶ்சோர்த்வமபி- முகீ பூதஂ ஸமுபஸ்திதாநேகப்ரதிக்ராஹஃ பார்ஶ்வலலாடோபக்ரஹேண நாபிப்ரபீடநே பஷ்டப்ரதிலோமமர்தநேந ச ப்ரவத்தாவ்யபத்ரபணீய- புருஷோ விவத்தோஷ்டதாலுகண்டோ நாதிமஹதா வ்யாயாமேந வேகா- நுதீரயந் நாப்ரவத்தாந் ந ப்ரவர்த்தயந் ப்ரவதாஂஶ்சாநுவர்த்தயந் ஸுபரிலிகிதநகாப்யாமங்கலீப்யாமுத்பலகுமுதைரண்ட- நாலைர்வா கண்டமபிமஶந் வமேந்நாத்யுந்நதோ நாத்யவநதோ நபா- ர்ஶ்வாபவத்தோ வா| தத்ராத்யுந்நதஸ்ய பஷ்டஹதயபீடா பவதி| அத்யவநதஸ்ய ஶிரஃகோஷ்டபீடா, பார்ஶ்வாபவத்தஸ்ய பார்ஶ்வ- கோஷ்டஹதயோர்த்வஜத்ருபீடேதி||௧௧||

தத ஆதுரோ வமநஂ பீதவாநூருந்யஸ்தபுஜத்வாதியுக்தோ முஹூர்த்தஂ நாடிகாத்வயமநுபாலயேத்| ப்ரதீக்ஷேத| ஸ சாதுரஃ ஸ்வேதப்ராதுர்பாவாதிநா சிஹ்நேநாபநேயதோஷாவஸ்தஂ விஶேஷஂ யதா ஜாநீயாத்| யதோக்தேந ததாங்குலீப்யாமுத்பலநாலாதிநா வா சர்தயேதிதி ஸம்பந்தஃ| அநேக ப்ரதிக்ராஹஸ்தாபநாந்நைகட்யேந வேகதாரணஂ பவதி| பார்ஶ்வாத்யுபக்ரஹே ப்ரவத்தா அவ்யபத்ரபணீயாஃ புருஷா யஸ்ய ஸ ததோக்தஃ| அபத்ரபணீயோ நிர்யந்த்ரண இத்யர்தஃ| விவதமருத்தமோஷ்டதால்வாதி யஸ்ய ஸ ததோக்தஃ| ஸ்வல்பேந வ்யாயாமேநோதீரயந் ஸ்வயஂ ப்ரவத்தாந் வேகாந்| ஸுஷ்டு பரிலிகிதே சிந்நே நகே யயோரங்குல்யோஸ்தாப்யாம்| உந்நதமுர்த்வஶிராஃ பார்ஶ்வாபவத்தஂ திர்யக் ஶிராஃ அவநதோऽதஃஶிராஃ|| ௧௧||

Adhikarana doShaBedena vamanadravyaBedaH (12) · Śloka 12

ஏவஂ கடுதீக்ஷ்ணோஷ்ணைஃ கபே சர்தயேத்| ஸ்வாதுபிஃ பித்த- யுக்தே| அம்லைஃ ஸஸ்நேஹைரநிலஸஂஸஷ்டே||௧௨||

தத்ர கேவலே ஶ்லேஷ்மணி கடுதீக்ஷ்ணைரௌஷதைஶ்சர்தயேத்| பித்தயுக்தே ஶ்லேஷ்மணி ஸ்வாதுபிர்மதுரைர்வமநத்ரவ்யைஃ| வாயுஸஂஸஷ்டே ஶ்லேஷ்மணி அம்லைஃ ஸஸ்நேஹைஶ்சர்தயேதிதி ஸம்பந்தஃ|| ௧௨||

Adhikarana vamanavidhiH (13) · Śloka 1

யாவத் கபச்சேதஃ கேவலமௌஷதப்ரவத்திஃ பித்ததர்ஶநஂ வா||௧||

கிமவதிஂ சர்தயேதித்யாஹ-யாவதித்யாதி| யாவத் ப்ரதமமேவ கபஃ க்ஷீணஸ்தாவத்யத்நேநாங்குல்யாதிநா சர்தயேத்| அதவா கபச்சேதாநந்தரஂ கேவலௌஷதப்ரவத்திதர்ஶநஂ யாவத்| அதவா ததோऽப்யநந்தரஂ யாவத் பித்ததர்ஶநம்| ஏதச்ச வ்யாத்யாதிபலாபேக்ஷயா|| ௧௩||

Adhikarana hInavegasyauShadhAdi (14) · Śloka 14

ஹீநவேகஸ்து பிப்பல்யாமலகஸர்ஷபகல்கலவணோஷ்ணோதகைஃ புநஃ புநஃ ப்ரவர்தயேத்| ப்ரபூதவமநாஸஹிஷ்ணுத்வ்யஹஂ த்ர்யஹஂ வா விஶ்ரம்ய||௧௪||

ஹீநவேகஃ ஸ்தோகஂ ப்ரவத்தோ யோ தோஷஸ்தஂ பிப்பல்யாத்யுஷ்ணோதகைஃ புநஃ புநஃ ப்ரவர்தயேத்| யஸ்து புருஷஃ ஸகத் ப்ரபூதஂ வமநஂ ஸோடுஂ ந ஶக்நோதி ஸ த்வ்யஹஂ த்ர்யஹஂ வா ஸ்தோகஂ வமநமுபயுஞ்ஜீத|| ௧௪||

Adhikarana vamanavirecanadravyasvarUpam (15) · Śloka 15

அஸாத்ம்யபீபத்ஸதுர்தர்ஶதுர்கந்தாநி வமநாநி விதத்யாத்| விபரீதாநி து விரேசநாநி||௧௫||

அஸாத்ம்யத்வாதியுக்தஂ வமநஂ விதத்யாத்| விபரீதஂ விரேசநம்| ஸாத்ம்யஂ து விரேசநமத்யாயோபாந்தே ப்ரதிஷேத்ஸ்யதே|| ௧௫||

Adhikarana sarveShu vamaneShu madhusaindhavopayogaH (16) · Śloka 16

ஸர்வைஷு ச வமநேஷு ஸைந்தவஂ மது ச விதத்யாத்கபவிலய- நவிச்சேதநார்தம்||௧௬||

ஸைந்தவமதுநீ விலயநவிச்சேதநயோஶ்ச யதாஸங்க்யம்|| ௧௬||

Adhikarana vamanavegAnAmavekShaNam (17) · Śloka 17

வேகாஂஶ்சாஸ்ய ப்ரதிக்ராஹகதாநவேக்ஷேத||௧௭||

ஸுகாதாகதஃ ப்ரதிகாஹப்ராப்தோ வேக உச்யதே|| ௧௭||

Adhikarana vamanAyogalakShaNaM tajjA vyAdhayashca (18) · Śloka 18

தத்ராப்ரவத்திஃ கேவலஸ்ய வா பேஷஜஸ்ய ப்ரவத்திர்விபந்தோ வா வேகாநாமயோகலக்ஷணம்| ததஶ்சாரோசககௌரவாத்மாநகண்டூ ஸ்போடகோடாலஸ்யஶூலப்ரதிஶ்யாயலோமஹர்ஷப்ரஸேகஶோபஶீத- ஜ்வராதயஃ||௧௮||

தத்ரேத்யாதிநா வமநஸ்யாயோகாதிலக்ஷணமுச்யதே| அப்ரவத்திரௌஷதே பீதே ந கிஞ்சித் ப்ரத்யாகச்சதி| அதவா விநா தோஷேண கேவலமேவௌஷதஂ ப்ரத்யாகச்சதி| வேகாநாஂ வா விபந்தஃ ஸ்வல்பஂ ஸ்வல்பமாகமநமிதி வமநாயோகலக்ஷணம்| ததோ வமநாயோகாதரோசககௌரவாதயோ ஜாயந்தே|| ௧௮||

Adhikarana samyagyogalakShaNaM tatPala~jca (19) · Śloka 19

யோகலக்ஷணஂ புநஃ காலே க்ரமாத் கபபித்தாநிலப்ரவத்தி- ர்நாதிமஹதீ வ்யதா ஸ்வயஂ சாவஸ்தாநஂ ததஶ்ச ஸ்வஸ்ததா மநஃ- ப்ரஸாதஃ ஸ்வரவிஶுத்திரரோசகாதிவைபரீத்யஞ்ச||௧௯||

ஸம்யக்யோகலக்ஷணஂ புநஃ க்ரமேண கபாதிப்ரவத்திஃ காலே| காலே சௌஷதபாநஂ கத்வா யதோக்தாந் முஹூர்தாதநந்தரம்| ஸ்வல்பா சாங்கவ்யதா| வேகாநாஂ ச ஸ்வயஂ ரோதஃ ஸ்தம்பநநிரபேக்ஷம்|தத இத்யௌஷதஂ கதமபேக்ஷ்ய ஸ்வஸ்ததா| அரோசகாதீநாமயோகரோகாணாஂ வைபரீத்யஂ ருசிலாகவகோஷ்டதநுத்வவக்த்ரவைஶத்யாதிகம்|

Adhikarana vamanAtiyogalakShaNaM tajjA vyApadashca (20) · Śloka 20

அதியோகே து பேநிலரக்தசந்த்ரிகோத்கமநம்| ததஶ்ச க்ஷாம- தாஸ்வரக்ஷயதாஹகண்டஶோஷப்ரமமோஹோந்மாதமூர்ச்சாஶிரஃ ஶூ- ந்யதாஹத்தூமாயநகாத்ரஶூலஸுப்திதஷ்ணோர்த்வாநிலப்ரகோபகர்ண- ஶூலார்த்திதவாக்ஸங்கஹநுஸஂஹநநஜிஹ்வாப்ரவேஶநிர்கமாக்ஷிவ்யாவ- த்திவிஸஂஜ்ஞதாநித்ராபலாக்நிஹாநயோ பவந்தி| ஜீவஶோணித- ப்ரவத்த்யா மரணஂ வா| ஏஷாஂ ஸித்திஷு ஸாதநஂ வக்ஷ்யதே||௨௦||

பேநிலாத்யுத்கமநமதியோகலக்ஷணம்| ததஶ்சௌஷதாத் பீதாத்யா க்ஷாமதா ஸாதியோகாததிகா பவதி| ஜிஹ்வாயா வாயுவஶாத் ப்ரவேஶோ நிர்கமோ வா ஹாநிஶப்தஸ்ய நித்ராதிபிஃ ஸம்பந்தஃ| ஏதே வமநாதியோகாத பவந்தி| அதவா வமநாதியோகே ஜீவாக்யஸ்ய ரக்தஸ்யாதிப்ரவத்த்யா மரணஂ பவதி| ஏஷாஂ ச வமநாதியோகஜாநாஂ ரோகாணாஂ ஸாதநஂ சிகித்ஸிதஂ ஸித்திஷு கல்பஸ்தாநே வமநவிரேசநவ்யாபத்ஸித்தௌ வக்ஷ்யதே, விஶேஷேண து வமநாதியோக இத்யாதிநா க்ரந்தேந|| ௨௦||

Adhikarana samyagvAntasyopacAraH (21) · Śloka 21

யோகேந து கல்வேநஂ சர்திதவந்தஂ ஸுவிஶோதிதபாணிபாத- முகஂ முஹூர்தமாஶ்வாஸ்ய தூமத்ரயஸ்யாந்யதமஂ ஸாமர்த்யதஃ பாய- யித்வா புநருபஸ்பஷ்டோதகஂ ஸம்மாநிதஸுரபிதாம்பூலஂ நிவாதா- காரஶய்யாஸ்தைதஂ ஸ்நேஹோக்தேநாசாரவிதிநாநுஶிஷ்யாத்||௨௧||

ஏவமாதுரஂ யோகேந ஸம்யக்யோகேந சர்திதவந்தஂ ஸ்நேஹோக்தேநாசாரவிதிநாநுஶிஷ்யாதிதி ஸம்பந்தஃ| தூமத்ரயஸ்யாந்யதமஂ மது மத்யஂ விரேசநஂ வா ஆதுராத்யபேக்ஷயா| ஸ்நேஹோக்த ஆசார உஷ்ணோதகோபசாரீ ஸ்யாதித்யாதி|| ௨௧||

Adhikarana samyagvAntasyAgnibalAnurodhenAhAravidhiH (22) · Śloka 22

ததோऽக்நிபலமவேக்ஷ்ய க்ஷுதஂ ச ஸாயாஹ்நே அபரே வாஹ்நி ஸுகோத- கபரிஷிக்தஃ புராணாநாஂ ரக்தஶாலிதண்டுலாநாஂ ஸுஸித்த- மந்நமஸ்நேஹலவணகடுகமல்பஸ்நேஹலவணகடுகஂ வா த்ரவ- ப்ராயமுஷ்ணோதகாநுப்ராயஂ ஸாயஂ ப்ராதருபபுஞ்ஜாநோ விதிமி- மமவேக்ஷேத பேயாதீநாம்||௨௨||

ததோ யத்யஸ்யாதுரஸ்யாக்நிர்பலவாஂஸ்ததஃ ஸாயாஹ்நே தஸ்மிந்நேவாஹநி தஂ போஜயேத்| அத ஸ்வல்பபலஸ்ததோ த்விதீயேऽஹ்நி போஜயேத்| அத்ரஂ ரக்தஶாலிதண்டுலாநாஂ ஸம்பந்தி| இமஂ விதிமவேக்ஷேத|| ௨௨||

Adhikarana peyAdikramaH (33) · Śloka 2

பேயஂ விலேபீமகதஂ கதஞ்ச யூஷஂ ரஸஂ த்ரீநுபயஂ ததைகம்| க்ரமேண ஸேவேத நரோऽந்நகாலாந்ப்ரதாநமத்யாவரஶுத்திஶுத்தஃ|௨|

கதமித்யாஹ-பேயாமித்யாதி| ப்ரதாநஶுத்திஶுத்தோ மத்யஶுத்திஶுத்தோऽவரஶுத்திஶுத்தஶ்ச நரோ யதாஸங்க்யேந த்ரீநந்நகாலாநுபயஂ சாந்நகாலமேகஂ சாந்நகாலஂ பேயாதீந் பஞ்ச க்ரமேண ஸேவேத| தேநைததுக்தஂ பவதி-போஜநஂ ஹி ப்ரத்யஹமுபயகாலஂ ப்ரதிஷ்டிதம் | தத்ர யஃ ப்ரதாநரூபயா வக்ஷ்யமாணலக்ஷணயா ஶுத்த்யா ஶுத்தஃ ஸ ப்ரதமே திவஸே ஸாயமேகமந்நகாலஂ பேயாமுபயுஞ்ஜீத| த்விதீயே திவஸே த்வாவந்நகாலௌ பேயாமுபயுஞ்ஜீத| ஏவஂ த்ரீநந்நகாலாந் பேயோபயுக்தா பவதி| ததஃ த்ற்துதீயே திவஸே த்வாவந்நகாலௌ விலேபீமுபயுஞ்ஜீத| சதுர்தே திவஸே ப்ராதரேகமந்நகாலஂ விலேபீஂ ஸேவேத| ஏவஂ த்ரீநந்நகாலாந் விலேப்யுபயுக்தா பவதி| சதுர்தே திவஸே ஸாயமேகமந்நகாலமகதயூஷமுபயுஞ்ஜீத| பஞ்சமே த்வாவந்நகாலாவகதயூஷமுபயுஞ்ஜீத| ஏவமகதோ யூஷஸ்த்ரீநந்நகாலாநுபயுக்தோ பவதி| ஷஷ்டே திவஸே த்வாவந்நகாலௌ கதஂ யூஷமுபயுஞ்ஜீத| ஸப்தமே திவஸே ப்ராதரேகமந்நகாலஂ கதஂ யூஷமுபயுஞ்ஜீத| ஏவஂ கதயூஷஸ்த்ரீநந்நகாலாநுபயுக்தோ பவதி| ஸப்தமே ஸாயமேகமந்நகாலஂ மாஂஸரஸமுபயுஞ்ஜீத| அஷ்டமே த்வாவந்நகாலௌ மாஂஸரஸஂ ஸேவேத| ஏவஂ மாஂஸரஸஸ்த்ரீநந்நகாலாந் ஸேவிதோ பவதி| இதி ப்ரதாந ஶுத்திஶுத்தஸ்ய பேயாதீநாஂ க்ரமேண ப்ரத்யேகமந்நகாலத்ரயஸேவநே க்ரமஃ| ஏவஂ மத்யஶுத்திஶுத்தேந பேயாதயஃ க்ரமேண ப்ரத்யேகமந்நகாலத்வயமாஸேவ்யாஃ| ததா ஸ்வல்பஶுத்திஶுத்தேந பேயாதயஃ க்ரமேணைகமந்நகாலமாஸேவ்யாஃ|| ௩௩||

Adhikarana peyAdyupacArapraBAvaH (24) · Śloka 2

யதாணுரக்நிஸ்தணகோமயாத்யைஃ ஸந்துக்ஷ்யமாணோ பவதி க்ரமேண| மஹாஸ்திரஃ ஸர்வசரஸ்ததைவ ஶுத்தஸ்ய பேயாதிபிரந்தராக்நிஃ|௨|

கிமநேந பேயாதிக்ரமேண பவதீத்யாஹ-யதேத்யாதி| யதா பாஹ்யோऽக்நிரணுஃ ஸ்வல்பஃ ஸந் தணகோமயாத்யைஃ ஸூக்ஷ்மைஃ க்ரமேண ஸந்துக்ஷ்யமாணோ மஹாந் பவதி| ஸ்திரஶ்ச பவதி| ஸர்வஂ ச பக்துஂ ஶக்நோதி| தத்வச்சுத்தஸ்ய ஶோதநேநாந்தராக்நிரல்பஃ ஸந் பேயாதிபிஃ க்ரமேண குருபிர்மஹாந் ஸ்திரஃ ஸர்வபசஶ்ச பவதி|| ௨௪||

Adhikarana vamanavirecanayoH vegAnusAraM vireke mAnatashca jaghanyamadhyapravrashuddhilakShaNam (25) · Śloka 2

ஜகாந்யமத்யப்ரவரே து வேகாஃ சத்வார இஷ்டா வமநே ஷடஷ்டௌ| தஶைவ தே த்வித்ரிகுணா விரேகே ப்ரஸ்தஸ்ததா ஸ்யாத்த்விசதுர்குணஶ்ச||௨||

நநு ப்ரதாநமத்யாவரஶுத்திஶுத்த இத்யுக்தம்| அத்ர ந ஜ்ஞாயதே கா ப்ரதாநா ஶுத்திஃ, கா மத்யா, காऽவரேதி| அதோ த்வயோரபி வமநவிரேசநயோர்வேகஸங்க்யயா மாநதஃ ப்ரவத்ததோஷதர்ஶநதஶ்ச ஜகந்யேத்யாதிநா ஶுத்தித்ரயஸ்ய லக்ஷணமுச்யதே| தத்ர ஜகந்யே வமநே சத்வாரோ வேகா இஷ்ட ஆசார்யைஃ | மத்யே வமநே ஷட் வேகாஃ| ப்ரவரே வமநேऽஷ்டௌ வேகாஃ| விரேகே து ஜகந்யே வேகாஃ தஶேஷ்டாஃ| மத்யே விரேகே த்விகுணா தஶ விஂஶதிர்வேகா இஷ்டாஃ| ப்ரவரே து விரேகே த்ரிகுணா தஶ த்ரிஂஶத் வேகா இஷ்டாஃ| இதி வமநவிரேசநயோர்வேகஸங்க்ய்யா ஜகந்யமத்யப்ரவரத்வம்| ததா ஜகந்யமத்யப்ரவரே விரேகே யதாஸங்க்யேந ப்ரஸ்தஃ த்விகுணஶ்சதுர்குணஶ்ச ஸ்யாதிதி ஸம்பந்தஃ|| ௨௫||

Adhikarana anyamatena vamanavirekayoH pravarashuddhilakShaNaM, vamane mAnataH jaghanyAdishuddhilakShaNaM vamanavirecanayogalakShaNa~jca (26) · Śloka 1

பித்தாவஸாநஂ வமநஂ விரேகாதர்த்தஂ கபாந்தஞ்ச விரேகமாஹுஃ|௧|

அந்யே புநராசார்யாஃ பித்தாவஸாநமுத்கஷ்டஂ வமநமாஹுஃ| விரேகாச்ச ப்ரஸ்தபரிமாணேநார்தமாஹுஃ| தேந ஜகந்யே வமநேऽர்தப்ரஸ்தஃ மத்யே ப்ரஸ்தஃ| ப்ரவரே ப்ரஸ்தௌ த்வாவிதி| ததா கபாந்தஂ விரேகமாஹுஃ| த ஏவமாஹுஃ ஆதாவேவ கபாந்தே விரேகே ப்ரவரத்வம்|| ௨௬||

Adhikarana vamanavirecanayorvegagaNanAvidhiH (27) · Śloka 1

த்வித்ராந்ஸவிட்காநபநீய வேகாந்மேயஂ விரேகே வமநே து பீதம்||௧||

தத்ர விரேகே ஸபுரீஷாந் த்வித்ராந் வேகாநபநீயாந்யந்மேயஂ ப்ரஸ்தாதிநா| வமநே து யத் பரிமாணஂ பீதஂ ததபநீய மேயம்|| ௨௭||

Adhikarana virecanavidhiH (28) · Śloka 28

அத வமிதவந்தஂ புநரேவஂ ஸ்நேஹஸ்வேதாப்யாமுபபாத்ய ஶ்வோ விரேச- யிதவ்ய இதி ஸுஜரமஶ்லேஷ்மலஂ ஸ்நிக்தஂ பலாம்லமுஷ்ண- முஷ்ணோதகாநுபாநஂ ஜாங்கலரஸௌதநஂ போஜயேத்| ததஃ ஸுகோ- ஷிதஂ பூர்வோக்தேந விதிநாதீதே ஶ்லேஷ்மகாலே நிரந்நஂ விபஜ்ய கோஷ்டஂ யதார்ஹௌஷதமாத்ராஂ பாயயேத்| ந த்வகதவமநமந்ய- த்ராதிக்ரூரகோஷ்டாத்||௨௮||

அத வமிதவந்தஂ விதிநா ஸஂஸ்நேஹ்ய ஸஂஸ்வேத்ய ச ஶ்வ அயமாதுரோ விரேச்ய இதி ரஸௌதநஂ போஜயேத்| கிம்பூதமித்யாஹ-ஸுஜரமித்யாதி| பலேந தாடிமாதிநாம்லம்| ததோ ரஸௌதநஂ புக்த்வா ராத்ரௌ ஸுகேநாநாயாஸேநோஷிதஂ ப்ராதர்நிரந்நஂ ஶ்லேஷ்மகாலே திநஸ்ய ப்ரதமத்ரிபாகே கதே கோஷ்டஂ மத்வாதிபேதேந விபஜ்ய விகல்ப்ய யதார்ஹாமௌஷதமாத்ராஂ பாயயேத்| பூர்வோக்தேந ச வமநோக்தேந மங்கலபூர்வேண விதிநா| அகதவமநமாதுரஂ விரேசநஂ ந பாயயேத்| க்ரூரகோஷ்டமகதவமநமேவ விரேசநஂ பாயயேத்|| ௨௮||

Adhikarana akRutavamanasya virecanauShadhadAne doShaH (29) · Śloka 29

அகதவமநஸ்ய ஹி ஶ்லேஷ்மணோபஹதமௌஷதமூர்த்வஂ ப்ரவர்ததே| உரஸி வாவருத்தமவதிஷ்டதே| ததோ நாலஂ விரேகாய||௨௯||

குத ஏவமித்யாஹ-அகதவமநஸ்யேத்யாதி| அகதவமநஸ்ய ஸ்நேஹாதிநா ஹதி ஶ்லேஷ்மாவஶ்யமேவ பவதீதி| தேந ஶ்லேஷ்மணா உபஹதஂ விரேகௌஷதஂ பீதஂ முகேந ப்ரத்யாகச்சதி| அதவா வக்ஷஸி ருத்தஂ விரேகாய ந பர்யாப்தஂ பவதி| தைக்ஷ்ண்யாத் பர்யாப்தமபி வா விரேகாய|| ௨௯||

Adhikarana krUrakoShThaM varjayitvA samyagviriktasyApi samBAvyA vyApat (30) · Śloka 30

ஸம்யக்விரிக்தஸ்யாபி சாதஃ ஸ்ரஸ்தஃ ஶ்லேஷ்மா க்ரஹணீஂ சாத- யித்வா கௌரவமாபாதயதி ப்ரவாஹிகாஂ வா| ந த்வேஷ தோஷோ- ऽதிக்ரூரகோஷ்டஸ்ய வாய்வாத்மகத்வாத்||௩௦||

ததா விரிக்தஸ்ய ஶ்லேஷ்மா ஹதயாத் குக்ஷாவபஸ்ரஸ்தோ க்ரஹணீ சாதயித்வ கோஷ்டகௌரவஂ ப்ரவாஹிகாஂ வாபாதயதி| க்ரூரகோஷ்டஸ்ய து வாதகோஷ்டத்வாத் ஶ்லேஷ்மா கோஷ்டே ந கிஞ்சிச்சக்நோதி|| ௩௦||

Adhikarana shleShmakAle virecanaprayoge doShaH (31) · Śloka 31

ஶ்லேஷ்மகாலே த்வகதவமநோக்ததோஷாஃ| ஶூலாத்மாநகௌர- வாணி ச கத்வா சர்திக்ஷீணே ஶ்லேஷ்மண்யபராஹ்ணே ராத்ரௌ வா விரேசயேத்||௩௧||

ய ஏவாகதவமநஸ்ய விரேசநேந தோஷ உக்தஃ ஸ ஏவ கதவமநஸ்யாபி ஶ்லேஷ்மகாலபீதேந| அதவா ஶ்லேஷ்மகாலபீதஂ விரேசநஂ ஶூலாதீநி கத்வாக்நிபலாத் க்ஷீணே ஶ்லேஷ்மணி ஸாயாஹ்நே ராத்ரௌ வா விரேசயேத்|| ௩௧||

Adhikarana annAvRute virecanadoShaH (32) · Śloka 32

தேநாந்நாவதமபி துல்யம்| சர்திஞ்ச புநஸ்தஜ்ஜநயதி||௩௨||

தேநைவ ஶ்லேஷ்மகாலபீதேந விரேசநோநாந்நாவதமபி விரேசநஂ துல்யம்| தேநைததுக்தஂ பவதி-யத் புகே விரேசநஂ பீயதே ததந்நாவதஂ விரேசநஂ க்ஷீணேऽந்நே ஸாயாஹ்நே ராத்ரௌ வா விரேசயேத்| ததந்நாவதஂ புநஶ்சர்தி ஜநயதீதி ஶ்லேஷ்மகாலபீதாத்விஶேஷஃ|| ௩௨||

Adhikarana aviriktasya shleShmakAle vamanaM deyam (33) · Śloka 33

அவிரிக்தஸ்ய து ஶ்லேஷ்மகாலே ச வமநஂ நிரந்நஂ யோஜ்யம்| ததோர்த்வஂ ஸுகேந நிர்ஹரணாத்||௩௩||

யஃ புநஃ பூர்வமவிரிக்தஸ்தஸ்யாவிரிக்தஸ்ய ஶ்லேஷ்மகாலபீதஂ வமநஂ ஸுகேந ஸ்வகார்யஂ கரோதி|| ௩௩||

Adhikarana koShThatraividhyaM tallakShaNa~jca (34) · Śloka 34

கோஷ்டஸ்து த்ரிவிதோ பவதி-மதுஃ க்ரூரோ மத்யஶ்ச| தத்ர பஹுபித்தோ மதுஃ| ஸ விரிச்யதே க்ஷீரேக்ஷுரஸாம்லதக்ர- மஸ்துகுடகஸரஸர்பிர்நவமத்யோஷ்ணோதகபீலுத்ராக்ஷாபூகபலா- திபிரபி| பஹுவாதஃ க்ரூரஃ| ஸ துர்விரேச்யஸ்த்ரிபலாதி- ல்வகத்ரிவந்நீலிநீபலாதிபிரபி| பஹுஶ்லேஷ்மா ஸமதோஷஶ்ச மத்யஃ| ஸ ஸாதாரணஃ| யே ச ஸ்நிஹ்யந்த்யச்சபாநேந ப்ராயஶஃ த்ரிஸப்தபஞ்சராத்ரைரிதி||௩௪||

கோஷ்டஂ விபஜ்யேதுயுக்தஂ, தத்ர ந ஜ்ஞாயதே கதிவிதஃ கோஷ்டஃ கீதஶஶ்சேத்யாஹ-கோஷ்டஸ்த்வித்யாதி| ஸுபோதம்| ததா யோऽச்சபேயஸ்நேஹேந த்ரிராத்ரேண ஸ்நிஹ்யதி ஸ மதுகோஷ்டஃ| யஃ ஸப்தராத்ரேண ஸ்நிஹ்யதி ஸ க்ரூரஃ| யஃ பஞ்சராத்ரேண ஸ்நிஹ்யதி ஸ மத்ய இதி லக்ஷணாந்தரம்|| ௩௪||

Adhikarana doShaBedena virecanadravyaBedaH (35) · Śloka 35

தத்ர கஷாயமதுரத்ரவ்யைஃ பித்தே விரேசநம்| மூத்ரகடுஷ்ணைஃ கபே| ஸ்நிக்தோஷ்ணலவணைர்வாதே||௩௫||

தத்ர கஷாயத்வாதியுக்தைர்த்ரவ்யைஃ பித்தே விரேசநஂ யோஜ்யம்| மூத்ராதிபிஃ ஶ்லேஷ்மணி| ஸ்நிக்தத்வாதியுக்தைர்வாதே|

Adhikarana virecanauShadhapAnottaramupacAraH (36) · Śloka 3

பீதமாத்ர ஏவ சௌஷதே சர்திவிகாதாய ஶீதாம்புநா முகமஸ்ய ஸஹஸா ஸிஞ்சேத்| ததஶ்சோஷ்ணோதகேந ஸோऽந்தர்முகஂ விஶோ- த்யார்த்ரஸுரபிமந்மாதுலுங்கஜம்பீரஸுமநஃ ஸௌகந்திகாதிஹ்றத்ய- கந்தாநுபஜிக்ரேத்| நிவாதஸுகஶய்யாஸ்திதஶ்சாவிபந்தா- ர்தமல்பால்பமுஷ்ணோதகமநுகண்ட்யஂஸ்தந்மநா வேகாந்நதாரயந் ஈரயமாணஶ்ச ஶய்யாஸநே ப்ரதிக்ராஹேऽஶீதஸ்பக்வரிச்யேத||௩||

ஸுபோதம்| அநுகண்ட்யஂ ஸ்தோகமாத்ரஂ பிபந்|| ௩௬||

Adhikarana virecane doShabahirgamanakramaH (37) · Śloka 37

யதா ச வமநே ஸ்வேதப்ரஸேகௌஷதகபபித்தாநிலாஃ க்ரமேண ப்ரவர்தந்தே ததா விரேசநே வாதமூத்ரபுரீஷபித்தகபாஃ புநஶ்சாந்தே வாயுஃ| தோஷாணாஂ ஹி தேஹே ததா ஸந்நிவேஶாந் மார்கவைபரீத்யாச்ச ஶோதநயோரிதி||௩௭||

யதா ச வமநே ஸ்வேதாதீநி க்ரமேண ப்ரவர்தந்தே, தத்வித்விரேசநே வாதாதீநி| குதோऽயஂ வமநவிரேசநயோர்தோஷநிர்கமே பரஸ்பரவிபரீதஃ க்ரமஃ இத்யாஹ-தோஷாணாமித்யாதி| முகேந வமநமூர்த்வபாகநைகுட்யாதாதௌ கபஂ நிர்ஹரதி| ததஃ பித்தம்| பஶ்சாதநிலம்| விரேசநஂ வைபரீத்யாததோபாகநைகட்யாதாதாவநிலம்| மத்யே பித்தம்| அந்தே கபம்| தத்ர ச புநரந்தேऽநிலமபதர்பணாதிதி விஜ்ஞேயம்|| ௩௭||

Adhikarana virecanApravRuttAvalpapravRuttau ca vidhiH (38) · Śloka 38

அப்ரவத்தௌ து பேஷஜாத்தேஜநார்தமுஷ்ணோதகஂ பாயயேத்| பாணி- தாபைஶ்ச ஜடரஂ ஸ்வேதயேத்| ப்ரவத்தே ச தீப்தாக்நேஃ ஸ்நிக்தவபுஷா பஹுதோஷஸ்யால்பதோஷே நைவ வா ப்ரவத்தேऽல்பதோஷஸ்யாபி ஜீர்ண- பைஷஜ்யஸ்யாஹஃஶேஷஂ பலஂ சாபேக்ஷ்ய பூயோ மாத்ராஂ விதத்யாத்| ந த்வஜீர்ணௌஷதஸ்யாதியோகபயாத்| ததஹர்வா புக்தவதோ- ऽந்யேத்யுஃ அதடஸ்நேஹஂ வ தஶராத்ராதூர்த்வமுபஸ்கததேஹமவஹிதோ பூயஃ பாயயேத்||௩௮||

விரேசநே ச வேகாப்ரவத்தாவுஷ்ணோதகஂ ச பாநாய யோஜயேத்| ஜடரஂ ச ஸ்வேதயேத்| தீப்தாக்நேஃ ஸ்நிக்தஶரீரஸ்ய பஹுதோஷஸ்ய சௌஷதேநால்பே தோஷே ப்ரவத்தே நைவ வா ப்ரவத்தே யோக்யஂ திவஸஶேஷஂ தஷ்ட்வா பலஂ ச பநரௌஷதமாத்ராஂ விதத்யாத்| அல்பதோஷஸ்யாபி தீப்தாக்நித்வாதகதவிரேக ஏவ பேஷஜே ஜீர்ணே பூயோ மாத்ராஂ விதத்யாத்| அல்பதோஷஸ்ய புநர்யத்யஜீர்ண ஏவௌஷதே புநரௌஷதஂ தீயதே ததோ விரேசநாதியோகமுத்பாதயதி| அதவா யஸ்ய ஸப்ரயோஜநாய பூய ஔஷதமாத்ரா ந ஸம்பவதி தஸ்யாந்யேத்யுர்த்விதீயேऽஹநி தேயஃ| அதவா அதடஸ்நேஹமபஹுஸ்நிக்தஂ மாத்ராஂ தஶராத்ராதூர்த்வஂ பூயஃ பாயயேத்| கீதஶமுபஸ்கததேஹஂ ஸ்நேஹாதிஸஂஸ்கததேஹமித்யர்தஃ| கீதஶோ பிஷக் பாயயேத்| அவஹிதோऽவஹிதக்ரஹணஂ பூர்வாயோககாரணத்யாகார்தம்|| ௩௮||

Adhikarana sadAturAdiShu visheShakRutyam (39) · Śloka 39

ஹ்நீபயத்நோபைஶ்ச வேகாபிகாதஶீலாஃ ப்ராயஶஃ ஸ்த்ரியோ ராஜ- ஸமீபஸ்தா வணிஜஶ்ச பவந்தி| தஸ்மாதேதே வேகதாரணப்ர- வத்தவாதத்வாத்ஸதாऽऽதுரா துர்விரேச்யாஶ்ச| தாந் ஸுஸ்நிக்தாந் ஶோதயேத்| அந்யாநபி சாகாலநிர்ஹாரவிஹாரஹாராந்| தத- ஶ்சைஷாஂ ஸதாதுரத்வாதல்போऽப்யாமயோ துஃஸாத்யோ பவதி| தேஷாஂ புநஃ க்ரியாவிதிஃ ஸ்நேஹவ்யாபத்ஸித்தாவுபதேக்ஷ்யதே||௩௯||

ஹ்நியா லஜ்ஜயா ஸ்த்ரியோ பயேந ச ராஜஸமீபஸ்தா லோபேந ச வணிஜஃ ப்ராயோ வேகாகாதஶீலா பவந்தி| அதஸ்தேஷாஂ வேகதாரணேந ப்ரவத்தவாதத்வாத் ஸதாதுரத்வஂ துர்விரேச்யத்வஂ ச| அதஸ்தாநதிஸ்நிக்தாந் கத்வா ஶோதயேத்| அபி சேதி ஸமுச்சயே| ந கேவலஂ ஸ்த்ர்யாதீநேவைவஂ ஶோதயேத்| யாவதந்யாநப்யேவஂ ஶோதயேத்| காநித்யாஹ-அகாலேத்யாதி| அகாலேऽப்ராப்தேऽதிக்ராந்தே காலே நிர்ஹாராதயோ யேஷாஂ தே ததோக்தாஃ| நிர்ஹாரோ முத்ராத்யுத்ஸர்கஃ| விஹாரஶ்சங்க்ரமணாதிஃ| ஆஹாரஃ ப்ரஸித்தஃ| தேஷாஂ ஸ்த்ர்யாதீநாஂ க்ரியாவிதிஃ| ஸ்நேஹவ்யாபத்ஸித்தாவத்யாயே கல்பஸ்தாந உபதேக்ஷ்யதே|| ௩௯||

Adhikarana virekAyogalakShaNam (40) · Śloka 40

தத்ராஸம்யக்விரேகாத் குக்ஷிஹதயாவிஶுத்திராத்மாநமருசிஃ ப்ரஸேகஃ கபபித்தோத்க்லேஶசர்திப்ரமாஃ கண்டூஃ பிடகா வி- தாஹோ கௌரவமக்நிஸாதஸ்தந்த்ரா ஸ்தைமித்யஂ ப்ரதிஶ்யாயோ வாதவி- ண்மூத்ரஸங்கஶ்ச||௪௦||

தத்ரேத்யாதிநா விரேசநஸ்யாஸம்யக்யோகயோகாதியோகாநாஂ லக்ஷணமாஹ| அஸம்யக்யோகோ விரேசநஸ்யாயோகஃ| தேந குக்ஷ்யவிஶுத்த்யாதீநாஂ மூத்ரஸங்காந்தாநாமுத்பவஃ|| ௪௦||

Adhikarana samyagvirekaPalam (41) · Śloka 41

ஸம்யக்விரேகாத்வ்யாத்யுபஶமோ யதோக்தவிபர்யயஶ்ச||௪௧||

ஸம்யக்யோகாத்விரேசநஸாத்யஸ்ய வ்யாதேருபஶமஃ| ஸ்வஸ்தஸ்யாப்யயோகாதிவ்யாதீநாஂ வைபரீத்யஂ குக்ஷிஶுத்திருசிவக்த்ரவைஶத்யாதிகஂ பவதி|| ௪௧||

Adhikarana ativirekajavyApadaH (42) · Śloka 42

அதிவிரேகாத்து கேவலஂ தோஷரஹிதமுதகஂ ரக்தஂ வா மேதோ- மாஂஸதாவநோபமஂ கஷ்ணஂ வா ப்ரவர்ததே| பரிகர்திகா ஹதயோத்வேஷ்டேநஂ குதநிஸ்ஸரணஂ நயநப்ரவேஶஃ பிபீலிகாஸஞ்சார இவாங்கே வம- நாதியோகதுல்யதா ச||௪௨||

விரேசநாதியோகாத்து தோஷப்ரவத்த்யநந்தரஂ தோஷரஹிதஸ்ய கேவலஸ்யோதகஸ்ய ரக்தஸ்ய வா மேதோமாஂஸதாவநதுல்யஸ்ய கஷ்ணஸ்ய வா ப்ரவத்திஃ| பரிகர்திகாதயோ வமநாதியோகோக்தாஶ்ச வ்யாதயோ க்ஷாமதாஸ்வரக்ஷயாதயோ ஜாயந்தே|| ௪௨||

Adhikarana samyagvirikte vidhiH (43) · Śloka 43

ஸம்யக்விரிக்தஂ சைநஂ வமநோக்தேந தூமவர்ஜ்யேந விதிநோபபா- தயேத்| அத வமிதவாநிவ க்ரமேணாந்நாந்யுபயுஞ்ஜாநஃ ப்ரகதி- போஜநமாகச்சேதிதி||௪௩||

ஏநஂ புருஷஂ யோகேந யதோக்தலக்ஷணேந விரிக்தஂ வமநோக்தேந விதிநோபசரேத்| அத்ர தூமோ வர்ஜ்ய இதி விஶேஷஃ| யச்ச வமிதஸ்ய பேயாத்யந்நகணோபயோகக்ரமேண ப்ரகதிபோஜநாகமநுமுக்தஂ தத்விரிக்தஸ்யாபி விதேயம்|

Adhikarana vamanavirecanayoryogyAvasthA (44) · Śloka 44

பவதி சாத்ர- ஜீர்ணாऽந்நே வமநஂ யோஜ்யஂ கபே ஜீர்ணே விரேசநம்||௪௪||

பவதி சாத்ரேதி கத்யபந்தோபஸஂஹாரே ரீதிஃ| ஹ்யஸ்தநேऽந்நே ஜீர்ணே வமநஂ தேயம்| ஶ்லேஷ்மணி ச ஜீர்ணே விரேசநம்| தைநேததுக்தஂ பவதி- வமநஂ ஜீர்ணேऽந்நே ஹ்யஸ்தநே தேயஂ ஶ்லேஷ்மணி ச ஸ்தித ஏவ தேயம்| விரேசநஂ புநரந்நே ஶ்லேஷ்மணி ச ஜீர்ணே தேயமிதி|| ௪௪||

Adhikarana pItauShadhasya mandAgnitvAdau la~gGanam (45) · Śloka 45

மந்தவஹ்நிமஸஂஶத்துமக்ஷாமஂ தோஷதுர்பலம்| அதஷ்டஜீர்ணலிங்கஞ்ச ல~க்கயேத் பீதபேஷஜம்| ஸ்நேஹஸ்வேதௌஷதோத்க்லேஶஸங்கைரிதி ந பாத்யதே||௪௫||

வமநாய விரேசநாய ச பீதௌஷதஂ மந்தாக்நிமஸஂஶுத்தமப்ரவத்ததோஷமக்ஷாமஂ தோஷைர்துஷ்டைர்ஹீநபலமதஷ்டஜீர்ணௌஷதலக்ஷணஂ ச தஂ ததஹர்லங்கயேத் ஆ ஜீர்ணலிங்காத்| ஏதாவதா ஹி ஸ்நேஹோத்க்லேஶாதிபிராதுரோ ந பாத்யதே|| ௪௫||

Adhikarana peyAderagnivardhakatvampeyAnarhatarpaNArhAH (46) · Śloka 46

ஸஂஶோதநாஸ்ரவிஸ்ராவஸ்நேஹயோஜநலங்கநைஃ| யாத்யக்நிர்மந்ததாஂ தஸ்மாத் க்ரமஂ பேயாதிமாசரேத்| ஸ்ருதால்பபித்தஶ்லேஷ்மாணஂ மத்யபஂ வாதபைத்திகம்| பேயாஂ ந பாயயேத்தேஷாஂ தர்பணாதிக்ரமோ ஹிதஃ||௪௬||

ஸஂஶோதநேத்யாதிநா ப்ரஸங்கேந யதோக்தஸ்ய பேயாதிக்ரமஸ்ய விஷயஂ தர்ஶயதி| தத்ர ஸஂஶோதநே ப்ரவத்தே யஸ்ய பித்தஶ்லேஷ்மாணௌ அல்பௌ ஸ்ருதௌ தேஹாவஸ்திதௌ| யஶ்ச ஸ்வபாவேந மத்யபோ யஶ்ச ப்ரகத்யா வாதபைத்திகஸ்தாந் பேயாஂ ந பாபயேத்| தேஷாஂ ஹி தர்பணாதிக்ரமோ ஹிதஃ| பேயாஸ்தாநே தர்பணா தேயா இத்யர்தஃ| தர்பணா லாஜஸக்தவஃ|| ௪௬||

Adhikarana apakvapacyamAnavamanavirecanayoreva doShasaMshodhakatvam (47) · Śloka 47

அபக்வஂ வமநஂ தோஷாண் பச்யமாநஂ விரேசநம்| நிர்ஹரேத்வமநஸ்யாதஃ பாகஂ ந ப்ரதிபாலயேத்||௪௭||

ததா வைத்யோ வமநஸ்ய பாகாவஸ்தாஂ ந ப்ரதிபாலயேத்| அயோகே ஶீக்ரமேவ ப்ரதிக்ரியாஂ குர்யாதித்யர்தஃ| விரேசநே து பாகாவஸ்தாஂ ப்ரதிபாலயேதேவ| குத இத்யாஹ-அபக்வமித்யாதி| ஸுபோதம்|

Adhikarana vamanavirecanayorviparIta- gatayorupacAraH (48) · Śloka 48

ஊர்த்வாதோரேசநஂ யுக்தஂ வைபரீத்யேந ஜாயதே| யதா ததா சர்தயதஃ ஸிஞ்சேதுஷ்ணேந வாரிணா| பாதௌ ஶீதேந சோர்த்வாங்கஂ விபரீதஂ விரேசநே||௪௮||

ஊர்த்வரேசநஂ வமநஂ யுக்தஂ ஸத்யதா கேநசித் காரணேந வைபரீத்யேந விரேசநதயா ஜாயதே| ததாऽதாரேசநஂ விரேசநஂ யதா குதஶ்சிந்நிமித்தாத்வைபரித்யேந வமநத்வேந ஜாயதே ததா விரேசநேந வைபரீத்யாச்சர்தயத உஷ்ணேந வாரிணா பாதௌ ஸிஞ்சேத் ஶீதேந சோர்த்வாங்கஂ ஸிஞ்சேத்| யதா து வமநே வைபரீத்யாத்விரேகஸ்ததா விரிச்யதஃ புர்வவிபரீதஂ கார்யஂ பாதௌ ஶீதோதகேந ஸிஞ்சேதுஷ்ணோதகேந சோர்த்வாங்கமித்யர்தஃ|| ௪௮||

Adhikarana doShapAkajAte svayaM vireke AhAravidhAnam (49) · Śloka 49

துர்பலோ பஹுதோஷஶ்ச தோஷபாகேந யஃ ஸ்வயம்| விரிச்யதே பேதநீயைர்போஜ்யைஸ்தமுபபாதயேத்||௪௯||

தௌபலயாதியுக்தோ தோஷபாகேந யஃ ஸ்வயஂ விரிச்யதே| தஂ பேதநீயைராஹாரைருபபாதயேத்| ந தஸ்மை விரேசநமௌஷதஂ தேயஂ நாபி ஸ்தம்பநமித்யர்தஃ|| ௪௯||

Adhikarana durbalAdiShu mRudbalpashodhanauShadha vidhistatra hetushca (3) · Śloka 3

துர்பலஃ ஶோதிதஃ பூர்வமல்பதோஷஃ கஶோ நரஃ| அபரிஜ்ஞாதகோஷ்டஶ்ச பிபேந்மத்வல்பமௌஷதம்| வரஂ ததஸகத் பீதமந்யதா ஸஂஶயாவஹம்||௩||

Adhikarana durbalasya bahucaladoShasya stokaM stokaM shodhanavidhiralpadoShasya shamanauShadhavidhishca (2) · Śloka 2

ஹரேத்பஹூஂஶ்சலாந் தோஷாநல்பாநல்பாந் புநஃ புநஃ| துர்பலஸ்ய மதுத்ரவ்யைரல்பாந் ஸஂஶமயேத்து தாந்||௨||

Adhikarana bahudoShANAmanirharaNe vyApat (50) · Śloka 50

க்லேஶயந்தி சிரஂ தே ஹி ஹந்யுர்வைநமநிர்ஹதாஃ||௫௦||

துர்பலஃ ஸந் பூர்வஂ ஶுத்தஃ ததால்பதோஷஸ்ததா கஶஃ ததா மத்வாதிவிஶேஷேணாபரிஜ்ஞாதகோஷ்டஃ ஸ மத்வல்பஂ சௌஷதஂ பிபேத்| யதஸ்ததௌஷதஂ ப்ரயோஜநாபேக்ஷாயாமஸகதநேகவாரஂ பீதஂ வரம்| ந த்வந்யதா ஸகத் ஸஂஶயாவஹஂ பீதஂ வரமதியோகபயாத்| ததா துர்பலஸ்ய சலாந் தோஷாந் பஹூந் ப்ரபூதாந் ஸதஃ ஸ்தோகஂ கத்வா மதுபிர்த்ரவ்யைர்ஹரேத் புநஃ புநஃ| தாஂஸ்து துர்பலஸ்ய சலாந் தோஷாந் அல்பாந் ஸதஃ அநிர்ஹதாநேவ ஶமநைஃ ஶமயேத்| யதஸ்தே தோஷா பஹவஃ ப்ரசலிதா ஏநமாதுரமநிர்ஹதாஃ ஸந்தஶ்சிரஂ வ்யாதிபிஃ க்லேஶயந்தி| ஹந்யுரேவ வா|

Adhikarana mandAgnikrUrakoShThayoH shodhane purvakRutyam (51) · Śloka 51

மந்தாக்நிஂ க்ரூரகோஷ்டஂ ச ஸக்ஷாரலவணைர்கதைஃ| ஸந்துக்ஷிதாக்நிஂ விஜிதகபவாதஂ ச ஶோதயேத்||௫௧||

மந்தாக்நிஂ புருஷஂ ஶோதநப்ரஸங்கே ஸதி ஸக்ஷாரைஶ்ச கதைர்யதோக்தைஃ ஸந்துக்ஷிதாக்நிஂ விஜிதஶ்லேஷ்மாணஂ ச ஶோதயேத்| ததா க்ரூரகோஷ்டஂ ஸலவணைர்கதைஃ ஸந்துக்ஷிதாக்நிஂ விஜிதவாதஂ ச ஶோதயேத்|| ௫௧||

Adhikarana rUkShavirekAtpUrvaM bastyAdividhistatra hetushca (52) · Śloka 52

ரூக்ஷபஹ்வநிலக்ரூரகோஷ்டவ்யாயாமஶீலிநாம்| தீப்தாக்நீநாஂ ச பைஷஜ்யமவிரேச்யைவ ஜீர்யதி| தேப்யோ பஸ்திஂ புரோ தத்யாத்ததஃ ஸ்நிக்தஂ விரேசநம்| ஶகந்நிர்ஹத்ய வா கிஞ்சித்தீக்ஷ்ணாபிஃ பலவர்திபிஃ| ப்ரவத்தஂ ஹி மலஂ ஸ்நிக்தோ விரேகோ நிர்ஹரேத்ஸுகம்||௫௨||

ரூக்ஷத்வாதியுக்தாநாஂ விரேசநஂ பைஷஜ்யமவிரேச்யைவ ஜராஂ யாதி| அதஸ்தேஷாஂ ப்ரதமஂ பஸ்திஂ தத்த்வா ஸ்நிக்தஂ விரேசநஂ தேயம்| அதவா தேஷாஂ தீக்ஷ்ணாபிஃ பலவர்திபிஃ கிஞ்சித் புரீஷஂ நிர்ஹத்ய ஸ்நிக்தஂ விரேசநஂ தேயமிதி ஸம்பந்தஃ| யதஃ பலவர்திபிர்பஸ்திநா வா ப்ரவத்தஂ மலஂ ஸ்நிக்தோ விரேகஃ ஸுகஂ நிர்ஹரேத்|| ௫௨||

Adhikarana IShatsnehapUrvakaM saMshodhyAH (53) · Śloka 53

விஷாபிகாதபிடகாகுஷ்டஶோபவிஸர்பிணஃ| காமலாபாண்டுமேஹார்தாந்நாதிஸ்நிக்தாந் விஶோதயேத்||௫௩||

விஷாதிமந்தஃ காமலாத்யார்தாஶ்ச நாதிஸ்நிக்தாந் விஶோதயேத்| ஸ்தோகஸ்நிக்தாந் விஶோதயேதித்யர்தஃ|| ௫௩||

Adhikarana sarveShu snehavirecanavidhiH susnigdheShu tu rUkShavirecanavidhiH (54) · Śloka 54

ஸர்வாந் ஸ்நேஹவிரேகைஶ்ச ரூக்ஷைஸ்து ஸ்நேஹபாவிதாந்||௫௪||

ஏதாந் ஸர்வாந் விஶோத்ய வ்யாத்யார்தாந் ஸ்நேஹவிரேசநைஃ ஶோதயேத்| ஸ்நேஹபாவிததேஹாந் வா ரூக்ஷைரேவ விரேசநைஃ ஶோதயேத்| ஸ்நேஹபாதிதேஹோ யேஷாஂ ஸஞ்சிதஸ்நேஹஸஂஸ்காரோ தேஹஸ்ய வித்யதே|| ௫௪||

Adhikarana vamanAdInAM madhye madhye sneha svedau sarvAnte snehashca (55) · Śloka 55

கர்மணாஂ வமநாதீநாஂ புநரப்யந்தரேऽந்தரே| ஸ்நேஹஸ்வேதௌ ப்ரயுஞ்ஜீத ஸ்நேஹமந்தே பலாய ச||௫௫||

ததா வமநாதீநாஂ வமநவிரேசநாஸ்தாபநாநுவாஸநஶிரோவிரேசநாநாமந்தரேऽந்தரே மத்யே மத்யே ஸ்நேஹஸ்வேதௌ ப்ரயுஞ்ஜீத| அந்தே ச பலார்தஂ ஸ்நேஹமுபயுஞ்ஜீத|| ௫௫||

Adhikarana svedAdyutkliShTadoShasyaiva sushodhyatvamatra dRuShTAntashca (56) · Śloka 56

ஊஷாதிபிர்யதோத்க்லேஶ்ய ஹ்நியதே வாஸஸோ மலஃ| ததைவ வபுஷஃ ஸ்நேஹஸ்வேதமாஷதிலாதிபிஃ||௫௬||

குதஃ கிமர்தஂ ஸ்நேஹஸ்வேதௌ யுஞ்ஜீதேத்யாஹ-ஊஷேத்யாதி| யதா வாஸஸஃ ஊஷாதிபிருத்க்லேஶ்ய மலோ ஹ்நியதே தத்வத்வபுஷஃ ஸ்நேஹாதிபிர்ஹ்நியத இதி ஸம்பந்தஃ| ஊஷா ஸ்யாத் க்ஷாரமத்திகா|| ௫௬||

Adhikarana snehasvedarahitashodhane vyApat (57) · Śloka 57

ஸ்நேஹஸ்வேதாவநப்யஸ்ய குர்யாத்ஸஂஶோதநஂ து யஃ| தாருஶுஷ்கமிவாநாமே ஶரீரஂ தஸ்ய தீர்யதே||௫௭||

அந்யச்ச ஸ்நேஹஸ்வேதாவநப்யஸ்ய யஸ்து ஸஂஶோதநஂ குர்யாத் தஸ்ய ஶரீரஂ தீர்யதே நஶ்யதி| யதா ஶுஷ்கஂ தார்வாநமநே|| ௫௭||

Adhikarana tIkShNavirecananirUhalakShaNam (58) · Śloka 58

ஸுகஂ க்ஷிப்ரஂ மஹாவேகமஸக்தஂ யத் ப்ரவர்ததே| நாதிக்லாநிகரஂ நாபி ஹதி பாயௌ ச ருக்கரம்| அந்தராஶயகஂ க்லிந்நஂ கத்ஸ்நஂ தோஷஂ நிரஸ்யதி| விரேசநஂ நிரூஹஂ வா தத்தீக்ஷ்ணமிதி நிர்திஶேத்||௫௮||

விரேசநஂ நிரூஹோ வா யத் ஸுகஂ க்ஷிப்ராதியோகேந கத்ஸ்நஂ தோஷஂ நிரஸ்யதி தத்தீக்ஷ்ணமுச்யதே|| ௫௮||

Adhikarana bheShajasya tIkShNaprAptau hetuH (59) · Śloka 59

ஜலாக்நிகீடைரஸ்பஷ்டஂ தேஶகாலகுணாந்விதம்| நவஂ மாத்ராதிகஂ கிஞ்சித்துல்யவீர்யைஃ ஸுபாவிதம்| ஸ்நேஹஸ்வேதோபபந்நஸ்ய தீக்ஷ்ணத்வஂ யாதி பேஷஜம்| அதோ விபர்யயே மந்தஂ மந்ததாஂ ச ப்ரபத்யதே||௫௯||

நநு தீக்ஷ்ணத்வஂ கதஂ யாதீத்யாஹ-ஜலாக்நீத்யாதி| ஜலாதிபிரஸ்பஷ்ஸ்டஂ யோக்யே தேஶே காலே ச ஜாதஂ குணைஶ்ச பூர்ணஂ துல்யவீர்யைஃ ஸாது பாவிதஂ தீக்ஷ்ணத்வஂ யாதீதி ஸம்பந்தஃ| அதோ யதோக்தைஸ்தீக்ஷ்ணலக்ஷணைர்விபர்யயே ஸதி மந்தஂ ஜ்ஞேயம்| தைக்ஷ்ணயஹேதுவிபர்யயாச்ச பேஷஜஂ மந்ததாஂ ப்ரபத்யதே| ஸுகஂ க்ஷிப்ரமித்யாதி தீக்ஷ்ணலக்ஷணஂ ஸர்வமபி| ஜலாக்ந்யஸ்பஷ்டாதிஸ்தைக்ஷ்ண்யஹேதுஸ்தயோர்வைபரீத்யே மத்யம்|

Adhikarana tIkShNAdivyAdhiShu tIkShNAdiBeShajaM kramAddeyam (60) · Śloka 60

தீக்ஷ்ணோ மத்யோ மதுர்வ்யாதிஃ ஸர்வமத்யால்பலக்ஷணஃ| பலாபேக்ஷஂ ஹிதஂ தேஷு மத்யஂ மது க்ரமாத்||௬௦||

த்ரிவிதபேஷஜப்ரதர்ஶநப்ரஸங்கேநோச்யதே-தீக்ஷ்ண இத்யாதி| யோ வ்யாதிஃ ஸ்வநிதாநோக்தைர்லக்ஷணைஃ ஸம்புர்ணஃ ஸ தீக்ஷ்ணஃ| யோ மத்யலக்ஷணஃ ஸ மத்யோ வ்யாதிஃ| ஸ்வல்பலக்ஷணோ மதுரிதி| தத்ர தீக்ஷ்ணவ்யாதேஸ்தீக்ஷ்ணமௌஷதஂ தேயம்| மத்யஂ மத்யஸ்ய| மதுர்மதோரிதி| ஏதச்சாதுரபலாபேக்ஷயா யோஜ்யம்| தேநைததுக்தஂ பவதி-ஸ்வல்பதீக்ஷ்ணவ்யாதேரபி தீக்ஷ்ணஂ ந யோஜ்யமிதி ஸர்வத்ர வ்யபிசாரஃ|| ௬௦||

Adhikarana sAtyashodhanauShadhaniShedhastatra hetushca (61) · Śloka 61

அப்ரவர்த்த்ய மலாந் த்ரவ்யஂ ஸாத்மீபூதஂ ஹி ஜீர்யதி| வமநஂ வா விரேகஂ வா தஸ்மாத்ஸாத்ம்யஂ ந யோஜயேத்||௬௧||

ததா வமநஂ பவது விரேகோ வா பவது யத்யஸ்ய ஸாத்ம்யமாஹாரரூபேணாப்யஸ்தஂ தத்வமநாய விரேசநாய வா ந யோஜ்யம்| யதஃ ஸாத்மீபூதஂ த்ரவ்யஂ மலாநப்ரவர்த்த்யைவ ஜீர்யதி|| ௬௧||

Adhikarana shAstravidhinA saMshodhanaM sevyameva (62) · Śloka 62

விப்ரஂஶோ விஷவத்ஸம்யக்யோகோ யஸ்யாமதோபமஃ| காலேऽவஶ்யஂ ப்ரயோஜ்யஞ்ச யஸ்மாத்யத்நேந தத்பிபேத்||௬௨||

தச்ச ஶோதநஂ ஶாஸ்த்ரோக்தேந விதாநேநாவஹிதஃ பிபேத்| யதஸ்தஸ்ய ஶோதநஸ்ய விப்ரஂஶோ விபரீதா ஸேவா விஷவத்| ஸம்யக்யோகஶ்ச யஸ்யாமதோபமஃ| நநு கதாசிதுபேக்ஷ்ய இத்யத ஆஹ-காலேऽவஶ்யஂ ப்ரயோஜ்யஞ்ச வ்யாதிபயாத்|| ௬௨||

Adhikarana samyagupAsyamAnashodhanaPalam (63-64) · Śloka 64

புத்திப்ரஸாதஂ பலமிந்த்ரியாணாஂ தாதுஸ்திரத்வஂ ஜ்வலநஸ்ய தீப்திம்| சிராச்ச பாகஂ வயஸஃ கரோதி ஸஂஶோதநஂ ஸம்யகுபாஸ்யமாநம்||௬௩|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதௌ அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹ- ஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே வமநவிரேசநவிதிர்நாம ஸப்தவிஂஶோऽத்யாயஃ||௬௪||

உபஸஂஹரந்நாஹ-புத்திப்ரஸாதமித்யாதி| ஸஂஶோதநஂ ஸம்யக் ஸாது கத்வா உபாஸ்யமாநஸேவ்யமாநஂ புத்திப்ரஸாதாதிகஂ கரோதி|| ௬௩|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயாம் அஷ்டாங்கஸஂக்ரஹ- வ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஸப்தவிஂஶோऽத்யாயஃ