34. yantraśastravidhiḥ

Adhikarana atha yantrashastravidhirnAma catustriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ಯನ್ತ್ರಶಸ್ತ್ರವಿಧಿಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಅತ್ರ ಹಿ ನಿಜಾಗನ್ತುಭೇದೇನ ದ್ವಿವಿಧಸ್ಯ ರೋಗಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪ್ರಸ್ತುತಾ | ಉಭಯತ್ರಾಪಿ ಚ ಯನ್ತ್ರಶಸ್ತ್ರೋಪಯೋಗಾತ್ತನ್ನಿರ್ಣಯಾಯಾಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭಸ್ತತ್ರಾಪಿ ಯನ್ತ್ರೇಣ ದೃಷ್ಟಂ ಗೃಹೀತಂ ವಾ ಪಶ್ಚಾಚ್ಛಾಸ್ತ್ರೇಣ ಯುಜ್ಯತ ಇತಿ ಪ್ರಥಮಂ ಯನ್ತ್ರಾಣಿ ನಿರ್ಣೀಯನ್ತೇ-ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ | ಶಲ್ಯೋಪಾಯತ್ವಾದ್ಯನ್ತ್ರಾಣಾಮಿದಮುಚ್ಯತೇ || ೧ ||

Adhikarana ynatraprayojanaM yantrANAmasa~gKyeyatva~jca (2) · Śloka 2

ಮನಃಶರೀರಬಾಧಕರಾಣಿ ಶಲ್ಯಾನಿ| ತೇಷಾಂ ನಾನಾವಿಧಾನಾಂ ಶಲ್ಯಾನಾಂ ನಾನಾಪ್ರದೇಶನಿವಿಷ್ಟಾನಾಮಾಹರಣೇಽಭ್ಯುಪಾಯೋ ಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯರ್ಶೋಭಗನ್ದರಾದಿಷು| ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನ್ಯವಚಾರಣೇ ಶೇಷಾಙ್ಗರಕ್ಷಣೇ ಚ| ತಥಾ ಬಸ್ತಿಪ್ರಣಯನಾದೌ ಶೃಙ್ಗಾಲಾಬುಘಟಿಕಾದಯೋ ಜಾಮ್ಬಬೌಷ್ಠಾದೀನಿ| ಅನ್ಯಾನ್ಯಪಿ ಚಾನೇಕರೂಪಾಣ್ಯನೇಕಕರ್ಮಾಣಿ ಸ್ವಸ್ಥಾತುರೋಪಕರಣಾನಿ| ಅತಃ ಕರ್ಮವಶತ್ತೇಷಾಮಿಯತ್ತಾವಧಾರಣಮಶ್ಕ್ಯಮ್||೨||

ಮನ ಇತ್ಯಾದಿ | ಶಲ್ಯಾನಿ ಮನಸಃ ಶರೀರಸ್ಯ ಚಾಬಾಧಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ | ತತ್ರ ಶಲ್ಯಾನಾಮಾಕರ್ಷಣೋಪಾಯೋ ನಾನಾವಿಧಾಕೃತಿಪ್ರದೇಶಾನಾಂ ಯನ್ತ್ರಾಣಿ | ನಿಜಾನಾಮಪ್ಯರ್ಶೋಭಗನ್ದರಾದೀನಾಂ ಶಸ್ತ್ರಾದಿಯೋಜನೇ ಶೇಷಾಙ್ಗರಕ್ಷಣೇ ಚ ಪರಮಭ್ಯುಪಾಯೋ ಯನ್ತ್ರಾಣೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ | ತಥಾ ಶೃಙ್ಗಾದೀನಿ ಚ | ತೇಷಾಂ ತು ಯನ್ತ್ರಾಣಾಂ ನಾನಾಕಾರತ್ವಾನ್ನಾನಾಪ್ರಮಾಣಾತ್ವಾನ್ನಾನಾಕರ್ಮತ್ವಾಚ್ಚ ಸಙ್ಖ್ಯಾಲಕ್ಷಣಾದೀನಾಮಿಯತ್ತಯಾಽವಧಾರಣಂ ಕರ್ತು ನ ಪಾರ್ಯತೇ | ನಾನಾವಿಧಾ ಹಿ ಬಾಹ್ಯಾಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಾನಾಂ ಭಾವಾನಾಂ ಸನ್ನಿವೇಶವಿಶೇಷಾಃ | ನ ಹ್ಯೇಕೋಽನ್ಯೇನ ಕಥಞ್ಚಿದಪಿ ಸಾದೃಷ್ಯಂ ಯಾತೀತ್ಯತೋ ಬಹುತ್ವಮ್ || ೨ ||

Adhikarana yantrasa~gKyAviShaye matAntaraM svamata~jca (3) · Śloka 3

ಅನ್ಯೇ ಪುನರೇಕೋತ್ತರಂ ಯನ್ತ್ರಶತಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ| ಇಹ ಪುನಃ ಸಮಾ ಸತಃ ಷೋಢಾ ನಿರ್ದಿಶ್ಯನ್ತೇ| ತದ್ಯಥಾ ಸ್ವಸ್ತಿಕಸನ್ದಂಶತಾಲನಾಡೀಶಲಾಕಾಖ್ಯಾನ್ಯನುಯನ್ತ್ರಾಣಿ ಚ||೩||

ಅನ್ಯೇ ಪುನರಾಚಾರ್ಯಾಃ ಏಕೋತ್ತರಂ ಯನ್ತ್ರಶತಮಾಚಕ್ಷತೇ | ಇಹ ಪುನಃ ಸಂಗ್ರಹೇ ಸಮಾಸತಃ ಸಂಕ್ಷೇಪತಃ ಸ್ವಸ್ತಿಕಾದಿಭಿಃ ಷಡ್ಭಿಃ ಪ್ರಕಾರೈರ್ಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ | ತೇನ ಸರ್ವಾಣಿ ಯನ್ತ್ರಣೀಮಂ ಸ್ವಸ್ತಿಕಾದಿಷಟ್ಕಂ ನಾತಿವರ್ತನ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ || ೩ ||

Adhikarana svastikayantravarNanamupayogasthala~jca (4) · Śloka 4

ತತ್ರ ಸ್ವಸ್ತಿಕಯನ್ತ್ರಾಣಿ ಕಙ್ಕಸಿಂಹಗೃಧ್ರಕುರರಾದಿವಿವಿಧವ್ಯಾಲಮುಖಾನ್ಯಾಕಾರಾನುಗತಾಭಿಧಾನಾನಿ| ಪ್ರಾಯಶೌ ಲೌಹಾನ್ಯಷ್ಟಾದಶಾಙ್ಗುಲಾನಿ| ಮಸೂರಾಕಾರಪ್ರಾನ್ತೈಃ ಕಣ್ಠೇ ಕೀಲರೈವಬದ್ಧಾನಿ ಮೂಲೇಽಙ್ಕುಶವದಾವೃತ್ತವಾರಙ್ಗಾಣ್ಯಸ್ಥಿವಿನಷ್ಟಶಲ್ಯೋದ್ಧರಣಾರ್ಥಾನಿ| ತೇಷಾಂ ಸಿಂಹವ್ಯಾಘ್ರಭುಜಙ್ಗಮಕರಾದಿಮುಖಾನಿ ದೃಶ್ಯವಾರಙ್ಗೇಷು ಶಲ್ಯೇಷು ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಇತರೇಷು ತು ಯಥಾಯೋಗಂ ವ್ರಣಾಕಾರಾನುರೋಧೇನ ಕಙ್ಕಕಾಕಕುರರಾದಿಮುಖಾನಿ||೪||

ಸ್ವಸ್ತಿಕಮಿವ ಸ್ವಸ್ತಿಕಂ ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯ ಬಾಹೋರ್ವಾಮೇ ಗಮನಂ ವಾಮಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣ ಇತಿ ಸ್ವಸ್ತಿಕತಾ | ತಾನಿ ಚ ಸಿಂಹಾದಿಮುಖಸಾದೃಶ್ಯೇನ ಬಹುವಿಧಾನ್ಯಷ್ಟಾದಶಾಙ್ಗುಲಾನ್ಯಾಯಾಮೇನ ಕಣ್ಠೇ ಯನ್ತ್ರಗ್ರನ್ಥೌ ಕೀಲೇನ ಬದ್ಧಃ | ವಾರಙ್ಗಂ ಗ್ರಹಣಸ್ಥಾನಮ್ | ಇತರೇಷು ಇತ್ಯದೃಶ್ಯವಾರಙ್ಗೇಷು ಏಷಾಂ ಶರೀರೇ ಮಗ್ನತ್ವಾದ್ವಾರಙ್ಗಂ ನ ದೃಶ್ಯತೇ || ೪ ||

Adhikarana sandaMshayantravarnanantadadhikArashca (5) · Śloka 5

ಸನಿಬನ್ಧನೋ ನಿರ್ನಿಬನ್ಧನಶ್ಚ ಷೋಡಶಾಙ್ಗುಲೌ ಸನ್ದಂಶೌ ದ್ವೌ ಭವತಃ| ತೌ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಗತಶಲ್ಯೋದ್ಧರಣಾರ್ಥಮುಪದಿಶ್ಯೇತೇ| ತಥಾನ್ಯಃ ಸನ್ದಂಶಃ ಷಡಙ್ಗುಲೋಽರ್ಧಾಙ್ಗುಲವಿಸ್ತೃತೋ ವಕ್ರದ್ವಿಬಾಹುರಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲಿಪ್ರಾನ್ತಸಮಾಗಮಾಕೃತಿಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶಲ್ಯಾಕ್ಷಿಪಕ್ಷ್ಮವ್ರಣಾಧಿಮಾಂಸಾಹರಣೇ||೫||

ಸನಿಬನ್ಧನಃ ಕೀಲಬದ್ಧಃ | ಅನಿಬನ್ಧನಃ ಅಸ್ಪಷ್ಟಬಾಹುರಙ್ಗುಲೀಭ್ಯಾಮಿವ ಪುರುಷಃ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಗೃಹ್ಣಾತಿ | ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲವಿಸ್ತೃತೋ ಬಾಹ್ವೋಃ ಸ್ಪಷ್ಟಬಾಹ್ವೋಃ ಸಙ್ಗಮೇಽಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲಿಸಮಾಗಮಾಕೃತಿಃ || ೫ ||

Adhikarana mucuTIvarNanamadhikArashca (6) · Śloka 6

ತದ್ವಚ್ಚ ಮುಚುಟೀ| ಸಾ ತು ಋಜುಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮದನ್ತರ್ಜುರ್ದ್ವಿಭುಜಾ ಮೂಲೇ ರುಚಕನದ್ಧಾ ವಲಯಪೀಡನಾಚ್ಛಿನ್ನಾರ್ಮಶೇಷಗಮ್ಭೀರವ್ರಣಾಧಿಮಾಂಸಾಹರಣೇ||೬||

ತದ್ವಚ್ಚ ಮುಚುಟೀ | ತಸ್ಯ ಮುಚುಟ್ಯಾ ದನ್ತಾ ಅನ್ತರ್ಬಾಹ್ವಗ್ರೇ ಭವನ್ತಿ | ತಸ್ಯಾಂ ರುಚಕಂ ವಲಯೋ ಯಥಾ ಯಥಾ ಮೂಲಾದಗ್ರಂ ಗಚ್ಛತಿ ತಥಾ ತಥಾ ತದ್ ಬಾಹೂ ಸಂಯೋಜಯತಿ || ೬ ||

Adhikarana tAlayantravarNanantadadhikArashca (7) · Śloka 7

ತಾಲಯನ್ತ್ರೇ ಅಪಿ ದ್ವೇ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲೇ ಮತ್ಸ್ಯಗಲತಾಲಕವದೇಕತಾಲಕದ್ವಿತಾಲಕೇ ಕರ್ಣನಾಡೀಶಲ್ಯಾಹರಣಾರ್ಥೇ||೭||

ತಾಲಯನ್ತ್ರೇ ದ್ವೇ | ತಯೋರೇಕ ಏಕಪಾರ್ಶ್ವತಾಲಕಃ, ಅನ್ಯ ಉಭಯಪಾರ್ಶ್ವತಾಲಕಃ || ೭ ||

Adhikarana nADIyantrANi tadadhikArashca (8) · Śloka 8

ನಾಡೀಯನ್ತ್ರಾಣಿ ಸುಷಿರಾಣ್ಯನೇಕಪ್ರಕಾರಾಣ್ಯನೇಕಪ್ರಯೋಜನಾನ್ಯನೇಕತೋಮುಖಾನ್ಯೇಕತೋಮುಖಾನಿ ಚ ಭವನ್ತಿ| ಸ್ರೋತೋಗತಶಲ್ಯದರ್ಶನಾರ್ಥಮಾಹರಣಾರ್ಥಂ ಕ್ರಿಯಾಸೌಕರ್ಯಾರ್ಥಮಾಚೂಷಣಾರ್ಥಞ್ಚೇತಿ| ತಾನಿ ಸ್ರೋತೋದ್ವಾರಪರಿಣಾಹಾನಿ ಯಥಾಯೋಗಪ್ರದೀರ್ಘಾಣಿ ಚ ಕುರ್ಯಾತ್||೮||

ನಾಡೀಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ-ನಾಡೀಯನ್ತ್ರಾಣೀತಿ | ಸುಷಿರಾಣ್ಯನ್ತಃ ಸಾವಕಾಶಾನಿ ವೇಣುನಾಲಾದಿವತ್ | ಸುಬೋಧಮ್ | ಕಾನಿಚಿದನೇಕತೋಮುಖಾನಿ ಕಾನಿಚಿದೇಕತೋಮುಖಾನಿ | ತಾನೀತಿ ನಾಡೀಯನ್ತ್ರಾಣಿ | ಪರಿಣಾಹೋ ವರ್ತುಲತ್ವಮ್ || ೮ ||

Adhikarana katicidvishiShTanADIyantrANi (9) · Śloka 9

ಕಣ್ಠಶಲ್ಯದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ನಾಡೀಂ ದಶಙ್ಗುಲಾಯತಾಂ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಪರಿಣಾಹಾಂ ದ್ವಿಕರ್ಣಸ್ಯ ತು ವಾರಙ್ಗಸ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಾರ್ಥಂ ತ್ರಿಚ್ಛಿದ್ರಮುಖಾಂ ನಾಡೀಂ ತತ್ಪ್ರಮಣತಃ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಚತುಷ್ಕರ್ಣಸ್ಯ ಪಞ್ಚಚ್ಛಿದ್ರಮುಖಾಮ್| ಶಲ್ಯನಿರ್ಘಾತಿನೀಂ ತು ಪದ್ಮಕರ್ಣಿಕಾಕಾರಶೀರ್ಷಾಂ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಾಂ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಸುಷಿರಾಮ್||೯||

ಕಣ್ಠಸ್ಯಾನ್ತರ್ಗತಶಲ್ಯಾವಲೋಕನಾರ್ಥಂ ದಶಾಙ್ಗುಲಾದಿಗುಣಾಂ ನಾಡೀಂ ಕುರ್ಯಾತ್ | ಪಞ್ಚಮುಖಾಯಾಸ್ತ್ರಿಮುಖಾಯಾಶ್ಚ ನಾಡ್ಯಾ ಮುಖಾನಾಂ ಮೂಲಮೇಕಂ ವಿಶತಿ | ತತ್ರ ಮಧ್ಯಮಂ ಮುಖಂ ವಾರಙ್ಗಗ್ರಹಣೇ ಶೇಷಾಣಿ ತತ್ಕರ್ಣಾನಾಮ್ | ನಿರ್ಘಾತಿನ್ಯಾ ಸುಷಿರೇ ಭಾಗೇ ನಿರ್ಘಾತ್ಯ ಶಲ್ಯಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟಂ ಮುಖೇನ ನಿರ್ಗಚ್ಛತಿ || ೯ ||

Adhikarana arshoyantrantadadhikArashca (10) · Śloka 10

ಅರ್ಶೋಯನ್ತ್ರಂ ತ್ರಿವಿಧಮ್| ತಾಮ್ರಾಯೋಹೈಮಂ ದಾನ್ತಂ ಶಾರ್ಙ್ಗಂ ವಾರ್ಕ್ಷಂ ವಾ ಗೋಸ್ತನಾಕಾರಂ ಚತುರಙ್ಗುಲಾಯತಂ ಹಸ್ತತಲಾಯತಮೇಕಂ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಾನಿ ಪರಿಣಾಹೇನ ಪುಂಸಾಂ ಷಡಙ್ಗುಲಾನಿ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮ್| ದ್ವಿಚ್ಛಿದ್ರಂ ದರ್ಶನಾರ್ಥಮೇಕಚ್ಛಿದ್ರಂ ಕರ್ಮಣಿ| ತಥಾ ಹಿ ಸುಖೇನ ದರ್ಶನಂ ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನ್ಯನತಿಕ್ರಮಶ್ಚ| ಛಿದ್ರಂ ತು ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಾಯತಮಙ್ಗುಷ್ಠೋದರವಿಸ್ತಾರಮ್| ಯದಙ್ಗುಲಮವಶಿಷ್ಟಂ ತಸ್ಯಾಧೋಽರ್ಧಾಙ್ಗುಲಮುಪರಿ ತಥಾರ್ಧಾಙ್ಗುಲೋಚ್ಛ್ರಿತೋದ್ದೃತ್ತಕರ್ಣಿಕಮ್| ತೃತೀಯಂ ತು ತಾದೃಷಮೇವ ಶಮ್ಯಾಖ್ಯಂ ಪಾರ್ಶ್ವಚ್ಛಿದ್ರರಹಿತಂ ಪೀಡನಾರ್ಥಮ್| ಭಗನ್ದರೇ ತು ಛಿದ್ರಾದೂರ್ಧ್ವಮೋಷ್ಠಮಪನೀಯ ಕುರ್ವೀತ| ತದ್ವಚ್ಚ ಘ್ರಾಣಾರ್ಶೋಽರ್ಬುದಯನ್ತ್ರಂ ನಾಡ್ಯಾಕಾರಂ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾಯತಮೇಕಚ್ಛಿದ್ರಂ ಪ್ರದೇಶಿನೀಪರೀಣಾಹಮ್||೧೦||

ಅತ್ಶೋಯನ್ತ್ರಂ ತ್ರಿಪ್ರಕಾರಮೇಕಮೇಕಪಾರ್ಶ್ವಚ್ಛಿದ್ರಂ ದ್ವಿತೀಯಮುಭಯಪಾರ್ಶ್ವಚ್ಛಿದ್ರಂ ತೃತೀಯಂ ಛಿದ್ರರಹಿತಮಿತಿ | ಸರ್ವಂ ಪರಿಣಾಹೇ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಮಾಯಾಮೇ ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಛಿದ್ರಸ್ಯೋಪರ್ಯಧಶ್ಚ ಶಿಷ್ಟೇಽರ್ಧೇ ಊರ್ಧ್ವೇ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲೇ ಕರ್ಣಿಕಾದ್ವಯಯುಕ್ತಂ ಭಗನ್ದರೇ ಅರ್ಶೋಯನ್ತ್ರಸ್ಯೋಷ್ಠರಹಿತತ್ವಮ್ || ೧೦ ||

Adhikarana a~ggulitrANakamupayogashca (11) · Śloka 11

ತಥಾಙ್ಗುಲೀತ್ರಾಣಕಮಙ್ಗುಲೀಪ್ರವೇಶಿತಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸ್ಥೂಲವೃತ್ತೌಷ್ಠಮೂರ್ಧ್ವಾಧಶ್ಛಿದ್ರಂ ಗೋಸ್ತನಾಕೃತಿ ಚತುರಙ್ಗುಲನ್ದಾನ್ತಂ ಶಾರ್ಙ್ಗಂ ವಾರ್ಕ್ಷಂ ವಾ| ತದೃಢೇನ ಸೂತ್ರೇಣ ಮಣಿಬನ್ಧಪ್ರತಿಬದ್ಧಮಾಸ್ಯವಿಸ್ರಾವಣೇ ಯೋಜ್ಯಮ್|೧೧|

ಅಙ್ಗುಲೀತ್ರಾಣಕಮಙ್ಗುಲ್ಯಾಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟಮಙ್ಗುಲೀಮುಖಂ ನಾವೃಣೋತೀತ್ಯುಭಯಚ್ಛಿದ್ರಮ್ || ೧೧ ||

Adhikarana yonivraNadarshanayantram (11) · Śloka 11

ಯೋನಿವ್ರಣದರ್ಶನೇ ಯನ್ತ್ರಂ ಷೋಡಶಾಙ್ಗುಲಮ್| ಮಧ್ಯೇ ಸುಷಿರಂ ಚತುರ್ಭಿತ್ತಂ ಚತುಶ್ಶಲಾಕಂ ಸಞ್ಚಾರಿಣ್ಯಾ ಮುದ್ರಯೋರ್ಧ್ವಂ ನಿಬದ್ಧಮುತ್ಪಲಮುಕುಲವಕ್ತ್ರಂ ಮೂಲೇ ಶಲಾಕಾಕ್ರಮಣಾದುರ್ಧ್ವವಿಕಾಸಿ ಚ||೧೧||

Adhikarana nADIvraNaprakShAlanABya~jjanayantre (12) · Śloka 12

ನಾಡೀವ್ರಣಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾಭ್ಯಞ್ಜನಯನ್ತ್ರೇ ಷಡಙ್ಗುಲೇ ಬಸ್ತಿಯನ್ತ್ರಾಕಾರೇ ಮುಖತೋಽಕರ್ಣಿಕೇ ಮೂಲಮುಖಯೋರಙ್ಗುಷ್ಠಕಲಾಯಪ್ರವೇಶಸ್ತ್ರೋತಸೀ|೧೨|

Adhikarana dakodare nADIyantravisheShaH (12) · Śloka 12

ದಕೋದರೇ ನಾಡೀಮುಭಯತೋದ್ವಾರಾಂ ಪಿಚ್ಛನಾಡೀಮ್ ವ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್|೧೨|

Adhikarana snehabastyAdiShu yathAsvaM yantroprayogaH (12) · Śloka 12

ಸ್ನೇಹಬಸ್ತ್ಯುತ್ತರಬಸ್ತಿಪ್ರಧಮನಧೂಮಮೂತ್ರವೃದ್ಧಿನಿರುದ್ಧಮಣಿಪ್ರಭೃತಿಷು ಯಥಾಸ್ವಮೇವ ಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯುಕ್ತಾನಿ||೧೨||

ಚತುರ್ಭಿತ್ತಂ ಚತುಶ್ಶಕಲಂ ಶಕಲಾನಾಂ ಮೂಲೇ ಮುದ್ರಾ ತಸ್ಯಾಃ ಕೋಣೇಷು ಚತಸ್ರಶ್ಶಲಾಕಾಃ ಮೂಲೇ ಚಾನ್ತರ್ವಕ್ರಾಃ ಕಾರಯೇತ್ | ಯಥಾ ಮುಕುಲೋತ್ಪಲಮುಖಂ ಯನ್ತ್ರಂ ಭವತಿ | ಪಿಚ್ಛಂ ಪಕ್ಷಿಣಾಂ ಪಶ್ಚಿಮಾ ಪಕ್ಷಸಂಹತಿಃ | ನಿರುದ್ಧಮಣಿರ್ಗುಹ್ಯರೋಗೇಶು ವಕ್ಷ್ಯತೇ || ೧೨ ||

Adhikarana shRu~ggayantramupayogas (13) · Śloka 13

ಶೃಙ್ಗನ್ತು ಹ್ರಸ್ವಮಧ್ಯದೀರ್ಘಮಷ್ಟಾದಶದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಾಯತಂ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಪ್ರವೇಶಮುಕಮಗ್ರೇ ಸರ್ಷಪೋಪಮಚ್ಛಿದ್ರಂ ತನುಚರ್ಮನದ್ಧಂ ಚೂಚುಕಾಕಾರಂ ಮುಖಞ್ಚ| ತದ್ವಾತವಿಷರಕ್ತಾಮ್ಬುದುಷ್ಟಸ್ತನ್ಯಚೂಷಣಾರ್ಥ|೧೩|

Adhikarana alAbuyantramupayogashca (13) · Śloka 13

ಶ್ಲೇಷ್ಮರಕ್ತಾಚೂಷಣಾರ್ಥಸ್ತ್ವಲಾಬುಃ| ಸ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲದೀರ್ಘೋಽಷ್ಟಾದಶಾಙ್ಗುಲಪರಿಣಾಹಸ್ತ್ರಿಚತುರಙ್ಗುಲವೃತ್ತಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಮುಖಃ ಪರಿವೇಷ್ಟಿತದೀಪ್ತಕುಶಬಲ್ವಜಪಿಚುಗರ್ಭಶ್ಚ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ|೧೩|

Adhikarana ghaTIyantramupayogashca (13) · Śloka 13

ತದ್ವದೇವ ಚ ಮಾನಕರ್ಮಾಭ್ಯಾಂ ಘಟೀ| ಸಾ ತು ಗುಲ್ಮೋನ್ನಮನವಿಲಯನಾರ್ಥಂ ಚ||೧೩||

ಚರ್ಮನದ್ಧಂ ಚೂಚುಕಾಕಾರಂ ಚಾಗ್ರೇ | ಚೂಚುಕಂ ಸ್ತನಾಗ್ರಂ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ | ಪ್ರದೀಪ್ತಾನಿ ಕುಶಾದೀನಿ ಗರ್ಭೇ ಯಸ್ಯ ತತ್ತಥೋಕ್ತಮ್ || ೧೩ ||

Adhikarana shalAkAyantrANyeShaNAdiShu (14) · Śloka 14

ಶಲಾಕಾಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯಪಿ ನಾನಾಕೃತೀನಿ ನಾನಾರ್ಥಾನಿ ಯಥಾಯೋಗಂ ದೈರ್ಘ್ಯಪರಿಣಾಹಾನಿ ಚ ಭವನ್ತಿ| ತೇಷಾಮೇಷಣಕರ್ಮಣೀ ದ್ವೇ ಗಣ್ಡೂಪದಮುಖೇ| ಸ್ರೋತೋಗತಶಲ್ಯಾಹರಣಾರ್ಥೇಽಷ್ಟಾಙ್ಗುಲನವಾಙ್ಗುಲೇ ದ್ವೇ ಮಸೂರದಲಮುಖೇ| ಷಟ್ ಶಙ್ಕವಃ| ತೇಷಾಂ ವ್ಯಹನಕ್ರಿಯೌ ದ್ವಾದಶಶೋಡಶಾಙ್ಗುಲೌ ದ್ವಾವಹಿಫಣಾಮುಖೌ| ತಥಾ ಚಾಲನಾರ್ಥೇ ದಶದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲೌ ಶರಪುಙ್ಖಮುಖೌ| ಆಹರಣಾರ್ಥೇ ಬಡಿಶಮುಖೌ| ತಥಾ ಗರ್ಭಶಙ್ಕಃ ಶಙ್ಕುತುಲ್ಯೋಽಷ್ಟಾದಶಾಙ್ಗುಲಃ ಪ್ರಣತಾಗ್ರೋ ಮೂಢಗರ್ಭಾಹರಣೇ| ತಥಾ ಸರ್ಪಫಣಾವದೇವಾಗ್ರಾವಕ್ರಂ ತದಾಖ್ಯಮಶ್ಮರ್ಯಾಹರಣಾರ್ಥಮ್| ತಥಾ ದನ್ತನಿರ್ಘಾತನಂ ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಶರಪುಙ್ಖಮುಖಂ ಸ್ಥೂಲವೃತ್ತಪ್ರಾನ್ತಮ್||೧೪||

ಏಷಣಂ ಮಾರ್ಗಪರ್ಯೇಷಣಂ ಕರ್ಮ ಯಯೋಃ ಶಲಾಕಾಯನ್ತ್ರಯೋಸ್ತೇ ತಥೋಕ್ತೇ | ವ್ಯೂಹನಂ ವಿಪರೀತಸ್ಥಾನಾಂ ಮಾಂಸಾದೀನಾಂ ಸಮ್ಯಗ್ರಚನಮ್ | ಚಾಲನಾಯ ಶರಪುಙ್ಖಮುಖೌ ಆಹರಣಾಯ ವಡಿಶಮುಖೌ || ೧೪ ||

Adhikarana kArpAsoShNIShashalAkAdi pramArjanAdiShu (15) · Śloka 15

ಷಟ್ ಕಾರ್ಪಾಸಕೃತೋಷ್ಣೀಷಾಣಿ ವಿವಿಧವ್ರಣಕ್ಲೇದಕ್ಷಾರಪ್ರಮಾರ್ಜನಕ್ರಿಯಾಸು| ತೇಷಾಮಪಿ ದೂರಾಸನ್ನಘ್ರಾಣವ್ರಣೋಪಯೋಗೀನಿ ಷಟ್ ಸಪ್ತಾಙ್ಗುಲೇ ದ್ವೇ| ಪಾಯೌ ದಶದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲೇ ಕರ್ಣಶೋಧನಂ ಸ್ರುವಮುಖಮಶ್ವತ್ಥಪತ್ರಾಗ್ರಮ್| ತಥಾ ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಕರ್ಮಾರ್ಥೇ ಜಾಮ್ಬವೋಷ್ಠಾನಿ ದ್ವಾದಶಾಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಾನಿ ಕ್ರಮಾದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾಙ್ಗುಲಾರ್ದ್ಧಾಙ್ಗುಲಫಲಾನಿ||೧೫||

ದೂರೇ ಘ್ರಾಣವ್ರಣೇ ಸಪ್ತಾಙ್ಗುಲಃ | ಆಸನ್ನೇ ಘ್ರಾಣವ್ರಣೇ ಷಡಙ್ಗುಲಃ ||೧೫||

Adhikarana sthUlashalAkAdi AntravRuddhyAdiShu (16) · Śloka 16

ಶಾಲಾಕಾಶ್ಚ ಸ್ಥೂಲಸೂಕ್ಷ್ಮದೀರ್ಘಹ್ರ್ಸ್ವಮಧ್ಯಾಃ| ಆನ್ತ್ರವೃದ್ಧೌ ತ್ವರ್ಧೇನ್ದುವಕ್ರಾ ಮಧ್ಯೋರ್ಧ್ವನಿರ್ಗತಶಲಾಕಾಃ ದಹನೇ ನಾಸಾರ್ಶೋಽರ್ಬುದಯೋಃ ಕೋಲಾಸ್ಥಿದಲಮಾತ್ರಮುಖಾ ವೇಲ್ಲಿತೌಷ್ಠಾ| ಕ್ಷಾರವಿಷೌಷಧಪ್ರಾಣಿಧಾನಾಯ ಚ ದರ್ವ್ಯಸ್ತಿಸ್ರೋಽಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಾ ದರ್ವ್ಯಾಕಾರಾಃ ಕನಿಷ್ಠಿಕಾನಾಮಿಕಾಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಲಿನಖಪರಿಮಾಣನಿಮ್ನಮುಖಾಸ್ತಥಾಞ್ಜಲಿಸಂಸ್ಥಾನಾಃ| ಉತ್ತರಬಸ್ತ್ಯಞ್ಜನಾದಿಷು ಯಥಾಯಥಮೇವೋಪದಿಷ್ಟಾನಿ||೧೬||

ಇನ್ದುವಕ್ರಾಯಾಂ ವಕ್ರಾದನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ದಣ್ಡೋ ವಿಧೇಯಃ | ವೇಲ್ಲನ್ತೌ ಚಲಾವೋಷ್ಠೌ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ತಥೋಕ್ತ || ೧೬ ||

Adhikarana anuyantrANi (17) · Śloka 17

ಅನುಯನ್ತ್ರಾಣ್ಯಯಸ್ಕಾನ್ತರಜ್ಜುಚರ್ಮಾನ್ತ್ರವಸ್ತ್ರಾಶ್ಮಮುದ್ಗರಪಾಣಿಪಾದತಲಾಙ್ಗುಲಿಜಿಹ್ವಾದನ್ತಮುಕಶಾಕಾ-ನಖಬಾಲಾಶ್ವಕಾಲಪಾಕಹರ್ಷಭಯಾನಿ| ಏತಾನಿ ದೇಹೇ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ದೇಹಸ್ಯಾವಯವೇಽಪಿ ವಾ| ಸನ್ಧೌ ಕೋಷ್ಠಧಮನ್ಯಾಂ ಚ ಯಥಾಯೋಗಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೧೭||

ಅಯಸ್ಕಾನ್ತಾದೀನ್ಯನುಯನ್ತ್ರಾಣಿ ಯಥಾಯೋಗಂ ದೇಹೇ ಯೋಜಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ ||೧೭||

Adhikarana yantrakarmANi (18) · Śloka 18

ಯನ್ತ್ರಕರ್ಮಾಣಿ ತು ನಿರ್ಘಾತನಪೂರಣಬನ್ಧನವ್ಯಹನಪರಿವರ್ತ್ತನಚಾಲನವಿವರಣಪೀಡನಮಾರ್ಗಶೋಧನವಿಕರ್ಷಣಾಹರಣವ್ಯಥನೋನ್ನಮನವಿನಮನಭಞ್ಜನೋನ್ಮಥನಾಚೂಷಣೈಷಣದಾರಣರ್ಜುಕರಣಪ್ರಕ್ಷಾಲನಪ್ರಧಮನಾಞ್ಜನಪ್ರಮಾರ್ಜನಾನಿ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರ್ಭವನ್ತಿ||೧೮||

ಯನ್ತ್ರಾಣಾಂ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ನಿರ್ಘಾತನಾದೀನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ವಿದಧ್ಯಾತ್ | ಅನ್ಯಮುಖಸ್ಯ ಸ್ವಮೂಲಸಮ್ಮುಖೀಕರಣಂ ಪರಿವರ್ತ್ತನಮ್ | ವಿವರಣಂ ಪ್ರಕಾಶನಮ್ | ವಿಕರ್ಷಣಮನ್ಯಮಾರ್ಗನಯನಮ್ || ೧೮ ||

Adhikarana ka~gkamuKayantrasya shreShThatA (19) · Śloka 19

ನಿವರ್ತ್ತತೇ ಸಾಧ್ವವಗಾಹತೇ ಚ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವೋದ್ಧರತೇ ಚ ಯಸ್ಮಾತ್| ಯನ್ತ್ರೇಷ್ವತಃ ಕಙ್ಕಮುಖಂ ಪ್ರಧಾನಂ ಸ್ಥಾನೇಷು ಸರ್ವೇಷ್ವಧಿಕಾರಿ ಯಚ್ಚ||೧೯||

ಸರ್ವಯನ್ತ್ರೇಷು ಮಧ್ಯೇ ಕಙ್ಕಮುಖಂ ಪ್ರಧಾನಂ ಕುತ ಇತ್ಯಾಹ-ವಿವರ್ತ್ತತ ಇತ್ಯಾದಿ | ಅವಗಾಹತೇ ಸಾಧು ಪ್ರವಿಶತಿ | ಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಶಲ್ಯಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ | ಯದ್ಯಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ ಸ್ಥಾನೇಷು ವಿಕಾರಂ ನ ದರ್ಶಯತ್ಯತಃ ಕಙ್ಕಮುಖಂ ಪ್ರಧಾನಮ್ || ೧೯ ||

Adhikarana shastrANi ShaDviMshatiH (20) · Śloka 20

ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ತು ಷಡ್ವಿಂಶತಿರ್ಭವನ್ತಿ| ತದ್ಯಥಾ ದನ್ತಲೇಖನಮಣ್ಡಲಾಗ್ರವೃದ್ಧಿಪತ್ರೋತ್ಪಲಪತ್ರಾಧ್ಯರ್ಧಧಾರಮುದ್ರಿಕಾಕರ್ತ್ತರೀಸರ್ಪವಕ್ತ್ರಕರಪತ್ರಕುಶಾಪತ್ರಾಟೀಮುಖಾನ್ತರ್ಮುಖಶರಾರೀಮುಖತ್ರಿಕೂರ್ಚಕುಠಾರಿಕಾವ್ರೀಹಿಮುಖಶಲಾಕಾವೇತಸಪತ್ರಾರಾಕರ್ಣವ್ಯಧನಸೂಚೀಸೂಚೀಕೂರ್ಚಖರ್ಜಷಿಣೀಬಡಿಶನಖಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ಚೇತಿ| ಪ್ರಾಯಶ್ಚ ತಾನಿ ಷಡಙ್ಗುಲಾನಿ ಸುಧ್ಮತಾವರ್ತಿತಾಯೋಘಟಿತಾನ್ಯುತ್ಪಲಪತ್ರನೀಲಾನಿ ಸುಗ್ರಹಾಣಿ ಸುರೂಪಾಣಿ ಸುಧಾರಾಣಿ ಸುಸಮಾಹಿತಮುಖಾಗ್ರಾಣ್ಯಕರಾಲಾನಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಚ ಪ್ರಾಯೋ ದ್ವಿತ್ರಾಣಿ ಸ್ವಪ್ರಮಾಣಾರ್ಧಚತುರ್ಥಭಾಗಫಲಾನಿ| ತಾನಿ ವ್ಯಾಧಿದೇಶವಶಾತ್ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ತೇಷಾಂ ನಾಮಭಿರೇವಾಕೃತಯಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ಯನ್ತ್ರವದ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ||೨೦||

ದನ್ತಲೇಖನಾನಿ ಷಡ್ವಿಂಶತಿಃ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ | ಆವರ್ತಿತಂ ಪಿಣ್ಡೀಕೃತ್ಯ ಪಕ್ವಮಯಃ | ಸ್ವಪ್ರಮಾಣಾದರ್ಧಚತುರ್ಥಫಲಾನಿ ಸಾರ್ಧತ್ರಿಭಾಗಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ | ವ್ಯಾಧಿವಶಾದ್ದೇಶವಶಾಚ್ಚ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ದೇಹದೇಶೋ ಬಾಹ್ವಾದಿಃ ||೨೦||

Adhikarana shastrmaNAmupayogasthAnam (21) · Śloka 21

ತತ್ರ ತ್ರ್ಯಮಾದ್ಯಂ ಲೇಖನೇ| ವೃದ್ಧಿಪತ್ರಾದೀನಿ ತ್ರೀಣಿ ಪಾಟನೇ| ಚತ್ವಾರಿ ಭೇದನೇ| ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರಾದೀನ್ಯಷ್ಟೌ ಛೇದನೇ| ಕುಶಪತ್ರಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಚ್ಛಾನೇ| ಕುಠಾರಿಕಾದೀನಿ ಷಟ್ ವ್ಯಧನೇ| ತೇಷಾಮಾರಾವ್ರೀಹಿಮುಖೇ ಭೇದನೇ ಛೇದನೇ ಚ| ಸೂಚ್ಯಃ ಸೀವನೇ| ಸೂಚೀಕೂರ್ಚಃ ಕುಟ್ಟನೇ| ಖಜೋ ಮಥನೇ| ಏಷಿಣ್ಯೇಷಣೇ ಭೇದನೇ ಚ| ಬಡಿಶೋ ಗ್ರಹಣೇ| ನಖಶಸ್ತ್ರಮುದ್ಧರಣೇ| ಛೇದ್ಯಭೇದ್ಯಲೇಖ್ಯಪ್ರಚ್ಛಾನೇಷು ಚ| ಇತಿ ದ್ವಾದಶವಿಧೇ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣ್ಯುಪಯೋಗಃ||೨೧||

ತತ್ರಾದ್ಯಂ ತ್ರಯಂ ದನ್ತಲೇಖನಮಣ್ಡಲಾಗ್ರವೃದ್ಧಿಪತ್ರಾಣಿ ಲೇಖನೇ | ಲೇಖನಂ ಲೇಖಾಭಿರ್ವಿಲಿಖನಮ್ | ವೃದ್ಧಿಪತ್ರೋತ್ಪಲಪತ್ರಾಧ್ಯರ್ಧಧಾರಾಣಿ ಪಾಟನೇ | ವೃದ್ಧಿಪತ್ರೋತ್ಪಲಪತ್ರಾಧ್ಯರ್ಧಧಾರಾಮುದ್ರಿಕಾಖ್ಯಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಭೇದನೇ | ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರವೃದ್ಧಿಪತ್ರೋತ್ಪಲಪತ್ರಾಧ್ಯರ್ಧಧಾರಮುದ್ರಿಕಾಕರ್ತರೀಸರ್ಪವಕ್ತ್ರಕರಪತ್ರಾಣ್ಯಷ್ಟೌ ಛೇದನೇ | ಕುಶಪತ್ರಾಟೀಮುಖಾನ್ತರ್ಮುಖಶರಾರೀಮುಖತ್ರಿಕೂರ್ಚಾನಿ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಚ್ಛಾನೇ | ಕುಠಾರಿಕಾವ್ರೀಹಿಮುಖಶಲಾಕಾವೇತಸಪತ್ರಾರಾಕರ್ಣವ್ಯಧನಸೂಚ್ಯಃ ಷಡ್ ವ್ಯಧನೇ ತಾಡನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ | ತೇಷಾಮೇವ ಮಧ್ಯಾದ್ ವ್ರೀಹಿಮುಖಾಕಾರಸೂಚೀನಾಂ ನಿರ್ಧಾರಣಮ್ | ಛೇದ್ಯಾದಿಷು ನಖಶಸ್ತ್ರಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ | ಇತಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಶಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ದ್ವಾದಶವಿಧೇ ಕರ್ಮಣ್ಯುಪಯೋಗಃ || ೨೧ ||

Adhikarana dantaleKanashastramupayogashca (22) · Śloka 22

ವಿಶೇಷತಸ್ತು ದನ್ತಲೇಖನಂ ಸುಪ್ರಬನ್ಧವಚ್ಚತುರಸ್ರಮೇಕಧಾರಂ ದನ್ತಶರ್ಕರಾಲೇಖನೇ||೨೨||

ಚತುರಸ್ರಸ್ಯೈಕಸ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ಧಾರಾಯನ್ದ್ರಪ್ರಬನ್ಧಾಕೃತಿಃ || ೨೨ ||

Adhikarana maNDalAgrashastramupayogashca (23) · Śloka 23

ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರಂ, ಪ್ರದೇಶಿನ್ಯನ್ತರ್ನಖವಿಸ್ತೃತಫಲಂ ತತ್ಲೇಖನಚ್ಛೇದನಯೋರ್ವರ್ತ್ಮರೋಗೋತ್ಸನ್ನದನ್ತಮಾಂಸದುರ್ನಿವಿಷ್ಟವ್ರಣಗಲಶುಣ್ಡಿಕಾದಿಷು ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್||೨೩||

ಅನ್ತರ್ಮುಖಂ ಮಾಂಸನಿಕಟಂ ತದಾಕೃತಿ ಫಲಂ ಯಸ್ಯ ತತ್ತಥೋಕ್ತಮ್ | ತಲ್ಲೇಖನಾದಿಷು ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ || ೨೩ ||

Adhikarana dvividhaM vRuddhipatramupayogashca (24) · Śloka 24

ವೃದ್ಧಿಪತ್ರಂ ಕ್ಷುರಾಕಾರಂ ತತ್ತೂನ್ನತೇ ಗಮ್ಭೀರೇ ವಾ ಶ್ವಯಥಾವೃಜುಸೂಚ್ಯಗ್ರಮಿಷ್ಟಮ್| ವಿಪರೀತೇ ತು ಪೃಷ್ಠತೋಽವನತಧಾರಮ್||೨೪||

ವೃದ್ಧಿಪತ್ರಮುನ್ನತೇ ವಾ ಗಮ್ಭೀರೇ ವಾ ಶೋಫೇ ಅಗ್ರೇ ಸ್ಪಷ್ಟಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಚ | ವಿಪರೀತೇ ಊರ್ಧ್ವವಕ್ತ್ರಮ್ || ೨೪ ||

Adhikarana a~ggulishastrakamupayogashca (25) · Śloka 25

ಅಙ್ಗುಲಿಶಸ್ತ್ರಕಂ ಮುದ್ರಿಕಾನಿರ್ಗತಮುಖಂ ವೃದ್ಧಿಪತ್ರಮಣ್ಡಲಾಗ್ರಾಧ್ಯರ್ಧಧಾರಾನ್ಯತಮತುಲ್ಯಾರ್ಧಾಙ್ಗುಲಾಯತಧಾರಂ ಪ್ರದೇಶಿನೀಪ್ರಥಮಪರ್ವಪ್ರಮಾಣರ್ಪಣವೃತ್ತಮುದ್ರಿಕಂ ದೃಢಸೂತ್ರಪ್ರತಿಬನ್ಧಂ ಕಣ್ಠರೋಗೇಷು ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ||೨೫||

ಅಙ್ಗುಲಿಶಸ್ತ್ರಸ್ಯಾರ್ಧಾಙ್ಗುಲಾ ಧಾರಾ ಆಕೃತ್ಯಾ ವೃದ್ಧಿಪತ್ರಾದ್ಯನ್ಯತಮಸದೃಶಫಾಲಾದೂರ್ಧ್ವಂ ತತ್ರ ಮುದ್ರಿಕಾ ಕಾರ್ಯಾ ತಾಂ ಚಾಙ್ಗುಲ್ಯಾಂ ಪ್ರವೇಶ್ಯ ಕಾರ್ಯಂ ಕ್ರಿಯತೇ || ೨೫ ||

Adhikarana kartarishastramupayogashca (26) · Śloka 26

ಕರ್ತರೀ ತ್ರಿಭಾಗಪಾಶಾ ವ್ರಣಸ್ನಾಯುಕೇಶಸೂತ್ರಚ್ಛೇದನಾರ್ಥಾ|೨೬|

Adhikarana sarpavaktrashastramupayogashca (26) · Śloka 26

ಸರ್ಪವಕ್ತ್ರಂ ವಕ್ರಮರ್ಧಾಙ್ಗುಲಫಲಂ ಘ್ರಾಣಕರ್ಣಾರ್ಶೋಽರ್ಬುದಚ್ಛೇದನಾರ್ಥಮ್|೨೬|

Adhikarana karapatrashastramupayogashca (26) · Śloka 26

ಕರಪತ್ರಶಸ್ತ್ರಂ ದಶಾಙ್ಗುಲಂ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲವಿಸ್ತಾರಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮದನ್ತಂ ಖರಧಾರಂ ಸುತ್ಸರುನಿಬದ್ಧಮಸ್ಥಿಚ್ಛೇದನಾರ್ಥಮ್|೨೬|

Adhikarana kushapatrATImuKe shastre ,antarmuKashastram (26) · Śloka 26

ಕುಶಪತ್ರಾಟೀಮುಖೇ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಫಲೇ| ಅನ್ತರ್ಮುಖಮರ್ಧಚನ್ದ್ರಾಕಾರಮಧ್ಯರ್ಧಾಙ್ಗುಲಫಲಮ್||೨೬||

ಕರ್ತರ್ಯಾಸ್ತೄತೀಯಭಾಗೇ ಪಾಶೋ ಗ್ರಹಣಸ್ಥಾನಂ ಕಾರ್ಯಮ್ | ಸಾ ಚ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ ||೨೬||

Adhikarana kuThArikAshastramupayogashca (27) · Śloka 27

ಕುಠಾರಿಕಾ ಪೃಥುದಣ್ಡಾ ಗೋದನ್ತಾಕಾರಾ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲಫಲಾಸ್ಥ್ಯಾಶ್ರಿತಸಿರಾವ್ಯಧಾರ್ಥಾ|೨೭|

Adhikarana vrIhimuKashastramupayogashca (27) · Śloka 27

ವ್ರೀಹಿಮುಖಮಧ್ಯರ್ಧಾಙ್ಗುಲಫಲಂ ಮಾಂಸಲಪ್ರದೇಶಸಿರಾವ್ಯಧಾರ್ಥಂ ವರ್ಧ್ಮೋದರಗುಲ್ಮವಿದ್ರಧ್ಯಾದಿವ್ಯಧನಭೇದನಾರ್ಥಂ ಚ|೨೭|

Adhikarana li~gganAshavyadhArthaM shalAkA (27) · Śloka 27

ಶಲಾಕೋಭಯತೋಮುಖೀ ಕುರಬಕಮುಕುಲಾಗ್ರಾ ತಾಮ್ರಮಯೀ ಲಿಙ್ಗನಾಶವ್ಯಧನಾರ್ಥಾ||೨೭||

ಕುಠಾರಿಕಾ ಕುಠಾರಾಕಾರಾ ಗೋದನ್ತಫಲಾ ಕುರಬಕಸ್ಯ ಮುಕುಲಮಾನನೇ ತ್ರ್ಯಸ್ರಂ ಭವತಿ || ೨೭ ||

Adhikarana ArAshastramupayogashca (28) · Śloka 28

ಆರಾ ಚತುರಸ್ರಾರ್ಧಾಙ್ಗುಲವೃತ್ತಮುಖಾ ತಾವತ್ಪ್ರವೇಶಾ ಬಹಲಕರ್ಣಪಾಲೀವ್ಯಧಾರ್ಥಾ ಪಕ್ವಾಮಶೋಫಸನ್ದೇಹಭೇದನಾರ್ಥಾ ಚ|೨೮|

Adhikarana karNavyadhanashastram (28) · Śloka 28

ಕರ್ಣವ್ಯಧನಂ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಾಯತಮಙ್ಗುಲಸುಷಿರಂ ಘನಂ ವಾ ಯೂಥಿಕಾಮುಕುಲಾಗ್ರಮ್||೨೮||

ಆರಾ ದೈರ್ಘ್ಯಾಚ್ಚತುರಙ್ಗುಲಾ ಮುಖೇ ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲಾವೃತ್ತಾ ಚ ಶೋಫಸ್ಯ ಪಕ್ವತ್ವಸನ್ದೇಹೇ ಭೇದನಾರ್ಥಾ | ಕರ್ಣವ್ಯಧನಂ ಸುಷಿರಭಾಗೇ ಭೇರ್ಯಾಕೃತಿಃ ||೨೮||

Adhikarana sUcIshastram (29) · Śloka 29

ಸೂಚ್ಯಸ್ತಿಸ್ರೋ ವೃತ್ತಾ ನಿಗೂಢದೃಢಪಾಶಾಃ| ತತ್ರ ಮಾಂಸಲೇಷ್ವವಕಾಶೇಷು ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಾ ತ್ರ್ಯಸ್ರಾ| ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿವ್ರಣೇಷ್ವಲ್ಪಮಾಂಸೇಷು ಚ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾ ವೃತ್ತಾ| ಪಕ್ವಾಮಾಶಯಯೋರ್ಮರ್ಮಸು ಚ ಸಾರ್ಧದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾ ಧನುರ್ವಕ್ರಾ ವ್ರೀಹಿಮುಖಾ ಚ||೨೯||

ನಿಗೂಢಃ ಪಾಶೋ ಯಸ್ಯ ಪಾಶಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ಮಗ್ನಂ ಸೂತ್ರಂ ನ ದೃಶ್ಯತೇ | ಧನುರ್ವಕ್ರಾಭ್ಯಧಿಕಂ ನ ಪ್ರವಿಶತಿ ಪ್ರವಿಶತ್ಯೇವ ದ್ವಿತೀಯೇನ ವ್ರಣೋಷ್ಠೇನಾಗಚ್ಛತಿ || ೨೯ ||

Adhikarana sUcIkUrcashastramupayogashca (30) · Śloka 30

ಸೂಚೀಕೂರ್ಚೋ ವೃತ್ತೈಕಮೂಲೋಽಗ್ರೇ ಸುನಿಬದ್ಧಸಪ್ತಾಷ್ಟಸೂಚಿಕಃ ಕುಷ್ಠಶ್ವಿತ್ರವ್ಯಙ್ಗೇಲುಪ್ತಸುಪ್ತಾದಿಷು|೩೦|

Adhikarana Kajashastramupayogashca (30) · Śloka 30

ಖಜಸ್ತ್ವರ್ಧಾಙ್ಗುಲಾಯತಾಷ್ಟಕಣ್ಟಕಮುಖಸ್ತಾಮ್ರೋ ಲೌಹೋ ವಾ ನಾಸಾಭ್ಯನ್ತರಗತಃ ಶೋಣಿತಮೋಕ್ಷಣಾರ್ಥಃ|೩೦|

Adhikarana dvividhameShaNIshastramupayogashca (30) · Śloka 30

ಏಷಣ್ಯಾ ದ್ವೇ ಸುಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಸ್ಪರ್ಶೇ ತಯೋರೇಕಾಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಾ ಗತಿಕೋಥಶಲ್ಯಸ್ರಾವವತ್ಸು ವ್ರಣೇಷು ಸುಷಿರಾನ್ವೇಷಣೇ| ಅನ್ಯಾ ಸೂಚೀ ಸಂಸ್ಥಾನಾ ಕ್ಷಾರಾಕ್ತಸೂತ್ರಪ್ರತಿಬದ್ಧಾ ನಾಡೀನಾಂ ಭಗನ್ದರಗತೀನಾಂ ಚ ಭೇದನೇ|೩೦|

Adhikarana baDishashastramupayogashca (30) · Śloka 30

ಬಡಿಶೋಽತ್ಯವನತಮುಖಃ ಸೂಚೀತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರೋ ಗ್ರಹಣೇ ಗಲಶುಣ್ಡಿಕಾರ್ಮಾದೇಃ|೩೦|

Adhikarana naKashastramupayogashca (30) · Śloka 30

ನಖಶಸ್ತ್ರಮಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಮೇಕತೋಽಶ್ವಕರ್ಣಮುಖಮನ್ಯತೋ ವತ್ಸದನ್ತಮುಖಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶಲ್ಯೋದ್ಧತೌ||೩೦||

ಸೂಚೀಕೂರ್ಚಃ ಕುಷ್ಠಾದಿಷು ಯೋಜ್ಯಃ | ಸುಬೋಧಮನ್ಯತ್ || ೩೦ ||

Adhikarana anushastrANi (31) · Śloka 31

ಅನುಶಸ್ತ್ರಣಿ ತು ಜಲೌಕಃ ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಸೂರ್ಯಕಾನ್ತಕಾಚಸ್ಫಟಿಕಕುರುವಿನ್ದನಖಶಾಕಶೇಫಾಲಿಕಾದಿಖರಪತ್ರಸಮುದ್ರಫೇನಶುಷ್ಕಗೋಮಯಾದೀನಿ|೩೧|

Adhikarana svabuddhyA yantrashastrakalpanam (31) · Śloka 31

ಸ್ವಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚ ವಿಕಲ್ಪ್ಯ ವಿವಿಧಾನಿ ಯನ್ತ್ರಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ತತ್ಕರ್ಮಾಣಿ ಚೋಪಕಲ್ಪಯೇತ್|೩೧|

Adhikarana hastasya yantrashastreShu prAdhAnyam (31) · Śloka 31

ಹಸ್ತ ಏವ ಚಾತ್ರ ಪ್ರಧಾನತಮಮಸ್ತದಧೀನತ್ವಾದ್ಯನ್ತ್ರಶಸ್ತ್ರಾಣಾಮ್||೩೧||

ಅಶಸ್ತ್ರಾಣ್ಯೇವ ಶಸ್ತ್ರಕಾರ್ಯಂ ಕುರ್ವನ್ತೀತ್ಯನುಶಸ್ತ್ರಾಣಿ || ೩೧ ||

Adhikarana yantrashastradoShAH apavAdashca (32) · Śloka 32

ತತ್ರ ದೀರ್ಘಹ್ರಸ್ವಸ್ಥೂಲತನುವಕ್ರವಿಷಮಗ್ರಾಹ್ಯಗ್ರಾಹಿಶಿಥಿಲತಾ ಇತ್ಯಷ್ಟೌ ಯನ್ತ್ರದೋಷಾಃ| ಅತ್ರಾದ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚ ಕುಣ್ಠಖಣ್ಡಖರಧಾರಾಶ್ಚೇತ್ಯಷ್ಟಾವೇವ ಶಸ್ತ್ರದೋಷಾಃ| ಅನ್ಯತ್ರ ಕರಪತ್ರಾತ್||೩೨||

ದೀರ್ಘಾದಯೋಽಷ್ಟೌ ಯನ್ತ್ರದೋಷಾಃ | ಏಕತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯನ್ಯತ ನೇತಿ ವಿಷಮಗ್ರಾಹೀ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ ನ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವೇತ್ಯಗ್ರಾಹಿ | ಶಿಥಿಲತಾ ಶಿಥಿಲಗ್ರಹಣಮ್ | ಅತ್ರಾದ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚ ದೀರ್ಘಹ್ರಸ್ವಸ್ಥೂಲತನುವಕ್ರಾಃ ಕುಣ್ಠತಾದಯಸ್ತ್ರಯ ಇತ್ಯಷ್ಟೌ ಶಸ್ತ್ರದೋಷಾಃ | ಕರಪತ್ರಸ್ಯ ಹಿ ಖಣ್ಡತ್ವಂ ಚ ಖರಧಾರತ್ವಂ ಸ್ವಭಾವಃ ||೩೨||

Adhikarana shastrakarmavisheSheNa pAyanAvisheShaH (33) · Śloka 33

ತತ್ರ ಕ್ಷಾರೇಣ ಪಾಯಿತಂ ಶಸ್ತ್ರಂ ಶರಶಲ್ಯಾಸ್ಥಿಚ್ಛೇದನೇಷು ಉದಕೇನ ಮಾಂಸಚ್ಛೇದನೇಶು| ತೈಲೇನ ಪಾಟನಭೇದನೇಷು ಸಿರಾವ್ಯಧಸ್ನಾಯುಚ್ಛೇದನೇಷು ಚ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ||೩೩||

ಪಾಯಯಿತಮಿತಿ ದ್ರವೇಣ ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಕರಣೇ ಶಿಲ್ಪಿನಾಂ ಭಾಷಾ | ಶೇಷಂ ಸುಬೋಧಮ್ || ೩೩ ||

Adhikarana dhArApramANam (34) · Śloka 34

ಧಾರಾ ಪುನಃ ಛೇದನಾನಾಂ ಮಾಸೂರೀ ಲೇಖನಾನಾಮರ್ಧಮಾಸೂರೀ| ವ್ಯಧನಾನಾಂ ವಿಸ್ರಾವಣಾನಾಂ ಚ ಕೈಶಿಕೀ||೩೪||

ಧಾರಾ ಪುನರ್ಮಾಸೂರ್ಯಾ ಸೂರ್ಯಪರ್ಯನ್ತಾಕಾರಾಃ | ಅರ್ಧಮಾಸೂರಿಕಾ ಪಾಟಿತಮಸೂರಿಕಾದಲಧಾರಾಸದೃಶಾ | ಕೈಶಿಕೀ ಬಾಲಾಕೃತಿಃ || ೩೪ ||

Adhikarana vividhaShashastragrahaNaprakAraH (35) · Śloka 35

ತೇಷಾಂ ಛೇದನಭೇದನಲೇಖನಾನಾಂ ವೃನ್ತಸಾಧಾರಣೇ ಭಾಗೇ ಪ್ರದೇಶಿನೀಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಷ್ಠೈಃ ಸುಸಮಾಹಿತೋ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್| ವೃನ್ತಾಗ್ರೇ ವಿಸ್ರಾವಣಾನಿ ಪ್ರದೇಶಿನ್ಯಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲೀಭ್ಯಾಮ್| ಹಸ್ತತಲಪ್ರಚ್ಛಾದಿತವೃನ್ತಾಗ್ರಂ ವ್ರೀಹಿಮುಖಂ ಮುಖೇ| ಮೂಲೇಷ್ವಾಹರಣಾರ್ಥಾನಿ| ಪಾಶಸ್ಯೋಪರಿ ಮಧ್ಯೇ ಲಘುಸನ್ದೇಶಂ ಕರ್ತರೀಂ ಚ| ಶೇಷಾಣ್ಯಪಿ ಯಥಾಯೋಗಂ ಕ್ರಿಯಾಸೌಕರ್ಯೇಣ||೩೫||

ತೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಕರ್ಮಕಾಲೇ ಭಿಷಕ್ಕರಗ್ರಹಣೇ ಸನ್ನಿವೇಶಃ | ವೃನ್ತಸಾಧಾರಣಂ ಮುಖವಾರಙ್ಗಸನ್ಧಿಃ | ಪ್ರದೇಶಿನೀ ತರ್ಜನೀ | ವಿಸ್ರಾವಣಾನಿ ವೃನ್ತಾಗ್ರೇ ಮೂಲಪ್ರಾನ್ತೇ ನಾತಿಮೂಲ ಇತಿ ಯಾವತ್ | ಹಸ್ತತಲೇನ ಪ್ರಚ್ಛಾದಿತ ವೃನ್ತಾಗ್ರಂ ತತ್ತಥೋಕ್ತಮ್ | ವೃನ್ತಮೂಲಂ ತಸ್ಯಾಗ್ರಂ ಮಧ್ಯನಿಕಟಮ್ || ೩೫ ||

Adhikarana nishAtanI , dhArAsaMsthApanam (36) · Śloka 36

ನಿಶಾತನೀ ತು ತೇಷಾಂ ಸುಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾ ಶಿಲಾ ಮಾಷಮುದ್ಗಪ್ರಭಾ| ಧಾರಾಸಂಸ್ಥಾಪನಂ ಚ ಶಾಲ್ಮಲೀಫಲಕಮ್||೩೬||

ನಿಶಾತನೀ ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾಯ ಘರ್ಷಣಶಿಲಾ | ಧಾರಾಸಂಸ್ಥಾಪನಂ ಯೇನ ಧಾರಾ ಸ್ಪಷ್ಟಮೃದ್ವೀವ ಕ್ರಿಯತೇ || ೩೬ ||

Adhikarana vaidyasya yogyAkaraNAvashyakatA (37) · Śloka 37

ನ ಚಾಧಿಗತಶಾಸ್ತ್ರೋಽಪ್ಯಕೃತಯೋಗ್ಯಃ ಸುಬಹುಶೋ ವಾಪ್ಯದೃಷ್ಟಕರ್ಮಾ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರವರ್ತ್ತೇತ| ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಮರ್ಮಾದಿವ್ಯಾಪ್ತತ್ವಾದ್ದೇಹಸ್ಯ| ತಸ್ಮಾತ್ ಸರೋಮಚರ್ಮಪುಷ್ಪಫಲಾಲಾಬುತ್ರಪುಸೋದಕಪಙ್ಕಪೂರ್ಣದೃತಿಬಸ್ತಿವರ್ಧ್ಮಮಾಂಸಪೇಶಿಕೋತ್ಪಲನಾಲಾದಿಷು ಕುರ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಘಟಪಾರ್ಶ್ವಸ್ರೋತಸ್ಯಮ್ಭೋಭಿಃ ಪೂರ್ಣೇನ ನೇತ್ರೇಣ ಬಸ್ತಿಪೀಡನಯೋಗ್ಯಾಂ ಮೃದುಮಾಂಸಖಣ್ಡೇಷ್ವಗ್ನಿಕ್ಷಾರಾವಚರಣಯೋಗ್ಯಾಮ್| ಪುಸ್ತಮಯಪುರುಷಾಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗೇಷು ಬನ್ಧನಯೋಗ್ಯಾಮ್||೩೭||

ನ ಚಾಧಿಗತಶಾಸ್ತ್ರೋಽಪ್ಯಕೃತಯೋಗ್ಯಃ ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರವರ್ತೇತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ | ನ ಕೃತಾ ಯೋಗ್ಯಾ ಕರ್ಮಶಿಶಿಕ್ಷಾಭ್ಯಾಸೋ ಯೇನಾಸಾವಕೃತಯೋಗ್ಯಃ | ತಸ್ಮಾತ್ ಸರೋಮಚರ್ಮಾದೀನಾಮಾಹರಣಾದಿಯೋಗ್ಯಾಂ ಕುರ್ಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ | ತತ್ರ ಸರೋಮೇ ಚರ್ಮಣಿ ಘರ್ಷಣಯೋಗ್ಯಾಮ್ | ಪುಷ್ಪಫಲೇ ಭೇದನಯೋಗ್ಯಾಮ್ | ಅಲಾಬುತ್ರಪುಸಯೋಃ ಪಾಟನಯೋಗ್ಯಾಮ್ | ಭೇದನಾಹರಣಯೋಗ್ಯಂ ಚ | ಉದಕಪೂರ್ಣದೃತೌ ಸ್ರಾವಣಯೋಗ್ಯಾಮ್ | ಪಙ್ಕಪೂರ್ಣದೃತೌ ಸೀವನಾದಿಯೋಗ್ಯಾಂ ಚ | ದೃತಿರ್ಭಸ್ತ್ರಾ | ಬಸ್ತಿರ್ಮೂತ್ರಾಧಾರಃ | ತತ್ರ ಸೀವನಾದಿ | ವರ್ಧ್ಮೇ ಆಹರಣಂ ಕೃನ್ತನಂ ಚ | ಮಾಂಸಪೇಶ್ಯಾಂ ಸೀವನಂ ತಕ್ಷಣಂ ಚ | ಉತ್ಪಲನಾಲಾದಿಷ್ವೇಷಣಾದೀನಿ ಯಥಾರ್ಹಾರ್ಥಃ ಸುಬೋಧಮ್ || ೩೭ ||

Adhikarana vaidyaH mRutashIrasyA~ggapratya~ggAnAM pratyakShadarshanaM kuryAt (38) · Śloka 38

ಅಪಿ ಚ-ಯುಕ್ತಕಾರೀ ಭಿಷಗ್ಬುಭೂಷುಃ ಪುರುಷಂ ಸಮ್ಪುರ್ಣಗಾತ್ರಮವಿಷಹತಮದೀರ್ಘವ್ಯಾಧಿಪೀಡಿತಂ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟದೃಷ್ಟಾನ್ತ್ರಮಾವಹನ್ತ್ಯಾಮಾಪಗಾಯಾಂ ಮುಞ್ಜಬಲ್ಬಜವೇಷ್ಟಿತಂ ಪಞ್ಚರಸ್ಥಮಪ್ರಕಾಶೇ ದೇಶೇ ಕೋಥಯೇತ್| ತಂ ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಕುಥಿತಂ ಚೋದ್ಧೃತ್ಯಾಯತದೇಹಂ ಕೃತ್ವೋಶೀರವೇಣುಕೂರ್ಚಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಶನೈಃ ಶನೈರವಘೃಷ್ಯ ತ್ವಗಾದೀನ್ ಸರ್ವಾನೇವ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಾನಙ್ಗಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಾದೀನವಯವಾನಾಚಾರ್ಯೋಪದರ್ಶಿತೇನಾಗಮೇನ ಚಕ್ಷುಷಾ ಚ ಲಕ್ಷಯೇತ್||೩೮||

ಅಪಿ ಚೇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ | ಯುಕ್ತಕಾರೀ ಭವಿತುಮಿಚ್ಚುರ್ಭಿಷಗಿವ ಕುರ್ಯಾತ್ | ಕಿಮಿತ್ಯಾಹ-ಪುರುಷಮಿತ್ಯಾದಿ | ಸಮ್ಪೂರ್ಣಗಾತ್ರಂ ಮೃತಂ ಪುರುಷಂ ಜಲೇ ಕ್ಲೇದಿತಂ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ತತ್ರ ಸ್ನಾಯ್ವಾದೀನಾಚರ್ಯೈರುಪದರ್ಶಿತೇನಾಗಮೇನ ಚಕ್ಷುಷಾ ಚೋಪಲಕ್ಷಯೇತ್ ||೩೮||

Adhikarana shAstradarshanaM pratyakShadarshana~jca j~jAnavardhanAya (39) · Śloka 39

ಇತಿ ಶಾಸ್ತ್ರೇಣ ಯದ್ದೃಷ್ಟಂ ದೃಷ್ಟಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತಶ್ಚ ಯತ್| ಸಮಾಗತಂ ತದುಭಯಂ ಭೂಯೋ ಜ್ಞಾನಂ ವಿವರ್ಧಯೇತ್||೩೯||

ಯತಃ ಶಾಸ್ತ್ರದೃಷ್ಟಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದೃಷ್ಟಂ ಚೋಭಯಂ ಸಮಾಗತಂ ಮಿಶ್ರೀಭೂತಂ ಭೂಯೋಽತ್ಯರ್ಥಂ ಜ್ಞಾನವೃದ್ಧಿಂ ಕರೋತಿ || ೩೯ ||

Adhikarana shastrakoshaH (40-41) · Śloka 41

ಸ್ಯಾನ್ನವಾಙ್ಗುಲವಿಸ್ತಾರಃ ಸುಘನೋ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಃ| ಕ್ಷೌಮಪತ್ರೋರ್ಣಕೌಶೇಯದುಕೂಲಮೃದುಚರ್ಮಜಃ| ವಿನ್ಯಸ್ತಪಾಶಃ ಸುಸ್ಯೂತಃ ಸಾನ್ತರೋರ್ಣಾಸ್ಥಶಸ್ತ್ರಕಃ| ಶಲಾಕಾಪಿಹಿತಾಸ್ಯಶ್ಚ ಶಸ್ತ್ರಕೋಶಃ ಸುಸಞ್ಚಯಃ||೪೦|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಯನ್ತ್ರವಿಧಿರ್ನಾಮ ಚತುರ್ಸ್ತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೪೧||

ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿನಾ ಶಸ್ತ್ರಕೋಶವಿಧಾನಮ್ | ನವಾಙ್ಗುಲವಿಸ್ತಾರಾದಿಯುಕ್ತಃ ಶಸ್ತ್ರಕೋಶಃ ಸ್ಯಾತ್ | ಸುಘನೋ ನಿಬಿಡಃ | ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲೋ ದೈರ್ಘ್ಯೇಣ ತಥಾ ಕ್ಷೌಮಾದಿಜಃ | ವಿನ್ಯಸ್ತಪಾಶೌ ವಿವಿಧನಿಹಿತಪಾಶಃ | ಸುಸ್ಯೂತಃ ಪುಟಾನಾಂ ಭೇದೋ ಸೀವನೇ ಕೃತೇ ಯಥಾ ನ ಭವತಿ | ತಥಾ ಸಾನ್ತರಿತಿ ಅನ್ತರಾನ್ತರಾ ರೋಮಭಿಃ ಸಹ ಸಂಸೀವ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ ರೋಮಪುಞ್ಜೇ ಶಸ್ತ್ರಸ್ಥಿತಿಃ ಕಾರ್ಯೇತಿ | ತಥಾ ಶಲಾಕಯಾ ಪಿಹಿತಂ ಸ್ಥಗಿತಮಾಸ್ಯಂ ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಮ್ | ಸುಸಞ್ಚಯಃ ಶಸ್ತ್ರೈಃ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಇತಿ || ೪೦ || ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮ್ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ