Adhikarana athAbhiShyandapratishShedho nAmaikonaviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോऽഭിഷ്യന്ദപ്രതിഷേധം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातोऽभिष्यन्दप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ഉക്തേഭ്യഃ സര്വാക്ഷിരോഗേഭ്യോऽഭിഷ്യന്ദസ്യ പ്രാധാന്യാത്പൃഥക്ചികിത്സാം പ്രദര്ശയിതുമധ്യായ ആരഭ്യതേ||൧||
Adhikarana pUrvarUpAvasthAyAM cikitsA (2) · Śloka 2
അഥ ഖലു സര്വാക്ഷിരോഗാണാം പൂര്വരൂപ ഏവ ശിരോവിരേകകവലധൂമോപവാസാനാസേവേതാന്യത്ര മാരുതോദ്രേകാത്||൨||
अथ खलु सर्वाक्षिरोगाणां पूर्वरूप एव शिरोविरेककवलधूमोपवासानासेवेतान्यत्र मारुतोद्रेकात्||२||
🔊 Audio coming soon
അഥേത്യാദിനാ സാമാന്യേന സര്വക്ഷിരോഗാണാമഭിഷ്യന്ദാധിമന്ഥാദീനാം ചികിത്സാ| സര്വാക്ഷിരോഗാണാം പൂര്വരൂപദറ്സന ഏവ ശിരോവിരേകാദികം കുര്യാത്| കിം സര്വത്ര ? അപി തു മാരുതോദ്രേകാദന്യത്ര||൨||
Adhikarana vAtAbhiShyandAdhimanthayoshcikitsA - candanAdibiDAlakaH (3) · Śloka 3
സര്വത്ര തു ചന്ദനമരിചപത്രൈലാസ്വര്ണഗൈരികതഗരരസാഞ്ജനലവണയഷ്ട്യാഹ്വൈര്വിഡാലകം കുര്യാത്||൩||
सर्वत्र तु चन्दनमरिचपत्रैलास्वर्णगैरिकतगररसाञ्जनलवणयष्ट्याह्वैर्विडालकं कुर्यात्||३||
🔊 Audio coming soon
സര്വത്ര ചന്ദനാദിനാ വിഡാലകോ ബഹിര്ലേപോ ഹിതഃ| നവതായാമഞ്ജനപ്രതിഷേധാത്||൩||
Adhikarana biDAlakAntarANi (4) · Śloka 4
തഥാ ദാര്വിതുത്ഥഹരീതകീഭിര്വാതപിത്തേ| കഫേ തു ഹരീതകീനാഗരരസാഞ്ജനസ്വര്ണഗൈരികൈഃ| അപി ച കുഷ്ഠമിസിപിപ്പലീചന്ദനോത്പലൈര്വിഡാലകോ വേദനാഘ്നഃ| മുസ്താഗരുചന്ദനൈഃ ക്ഷൌദ്രയുതൈഃ ശൂലദാഹരാഗഘ്നഃ| സൈന്ധവാഗരുത്രിജാതകത്രികടുകസ്വര്ണഗൈരികകുഷ്ഠതഗരശൈലേയകൈഃ ശൂലശ്വയഥുദാഹരാഗനുത്||൪||
तथा दार्वितुत्थहरीतकीभिर्वातपित्ते| कफे तु हरीतकीनागररसाञ्जनस्वर्णगैरिकैः| अपि च कुष्ठमिसिपिप्पलीचन्दनोत्पलैर्विडालको वेदनाघ्नः| मुस्तागरुचन्दनैः क्षौद्रयुतैः शूलदाहरागघ्नः| सैन्धवागरुत्रिजातकत्रिकटुकस्वर्णगैरिककुष्ठतगरशैलेयकैः शूलश्वयथुदाहरागनुत्||४||
🔊 Audio coming soon
ദാര്വ്യാദിഭിര്വിഡാലകോ വാതപിത്തേ യോജ്യഃ| ഹരീതക്യാദിഭിഃ കഫേ| അപി ചേതി സാധാരണസമുച്ചയായ| കുഷ്ഠമുസ്താസൈന്ധവാദയസ്ത്രയോ വിഡാലകാഃ സുബോധാഃ| മിസിഃ ശതപുഷ്പാ|| ൪||
Adhikarana netrAvacUrNanAni (5) · Śloka 5
ശിഗ്രുഫലമനോഹ്വാശാബരലോധ്രൈഃ ക്രമാച്ചതുര്ഗുണപ്രവൃദ്ധൈഃ ശ്ലക്ഷ്ണരജോഭിഃ സൂക്ഷ്മതാന്തവസ്ഥൈര്നയനമവചൂര്ണയേത്| ശ്വേതലോധ്രത്വചം ബഹിര്വിലിഖിതാം നിമ്ബപത്രകല്കേന പ്രദിഗ്ധാം പുടപാകേ വിപക്വാമര്ധപലോന്മിതാം മരിചചതുഷ്ടയയുക്താം ശ്ലക്ഷ്ണരജീകൃതാം വസ്ത്രബദ്ധാമക്ഷ്ണയവകിരേത്| ഏതദവഗുണ്ഠനം ശൂലദാഹാശ്രുശ്വയഥുകണ്ഡൂഷാപാകക്ലേദോപദേഹഹരമ്| തയൈവ ച പോട്ടലികയാऽऽശ്ച്യോതനകാലേऽവന്തിസോമാപ്ലുതയാऽऽശ്ച്യോതയേത്| പൂര്വവദ്വാ ലോധ്രവല്കലകല്കമുപസ്കൃതം തന്മാത്രമേവ മരിചദ്വയേന മനശ്ശിലാപാദേനാഷ്ടാംശകൈശ്ച യഷ്ടീമധുകശതപുഷ്പാഞ്ജനൈര്യുക്തം പ്രകല്പയേത്| അപി ച- ആരണ്യാശ്ഛഗണരസേ പടാവബദ്ധാഃ സുസ്വിന്നാ നഖവിതുഷീകൃതാഃ കുലാത്ഥാഃ| തച്ചൂര്ണം സകൃദവചൂര്ണനാന്നിശീഥേ നേത്രാണാം വിധമതി സദ്യ ഏവ കോപമ്||൫||
शिग्रुफलमनोह्वाशाबरलोध्रैः क्रमाच्चतुर्गुणप्रवृद्धैः श्लक्ष्णरजोभिः सूक्ष्मतान्तवस्थैर्नयनमवचूर्णयेत्| श्वेतलोध्रत्वचं बहिर्विलिखितां निम्बपत्रकल्केन प्रदिग्धां पुटपाके विपक्वामर्धपलोन्मितां मरिचचतुष्टययुक्तां श्लक्ष्णरजीकृतां वस्त्रबद्धामक्ष्णयवकिरेत्| एतदवगुण्ठनं शूलदाहाश्रुश्वयथुकण्डूषापाकक्लेदोपदेहहरम्| तयैव च पोट्टलिकयाऽऽश्च्योतनकालेऽवन्तिसोमाप्लुतयाऽऽश्च्योतयेत्| पूर्ववद्वा लोध्रवल्कलकल्कमुपस्कृतं तन्मात्रमेव मरिचद्वयेन मनश्शिलापादेनाष्टांशकैश्च यष्टीमधुकशतपुष्पाञ्जनैर्युक्तं प्रकल्पयेत्| अपि च- आरण्याश्छगणरसे पटावबद्धाः सुस्विन्ना नखवितुषीकृताः कुलात्थाः| तच्चूर्णं सकृदवचूर्णनान्निशीथे नेत्राणां विधमति सद्य एव कोपम्||५||
🔊 Audio coming soon
ശിഗ്രുഫലാദിചൂര്ണം വസ്ത്രബദ്ധം നേത്രാവചൂര്ണനം കുര്യാത്| ശിഗ്രുഫലേഭ്യസ്തു തുലയാവച്ഛിന്നേഭ്യശ്ചതുര്ഗുണാ മനശ്ശിലാ| തതശ്ചതുര്ഗുണഃ ശാബരലോധ്ര ഇതി ക്രമാര്ഥഃ| ലോധ്രത്വചോ യഥോക്തവിധിനാ പക്വായാ അര്ധപലം ചത്വാരി മരിചഫലാനീത്യേതച്ഛ്ലക്ഷ്ണചൂര്ണം വസ്ത്രേണ ബദ്ധ്വാऽക്ഷിണ്യവകിരേത്| അവഗുണ്ഠനമാച്ഛാദനചൂര്ണമക്ഷ്ണഃ| തയൈവ ച പോട്ടലികയാऽവന്തിസോമേ കാഞ്ജികേ ആപ്ലുതയാ ആശ്ച്യോതനകാല ഇത്യഭിനവേ കാലേ ഏഷ്വേവ രോഗേഷ്വാശ്ച്യോതനമ്| അഥവാ ലോധ്രസ്യ വല്കലം ത്വക് പൂര്വവദുപസ്കൃതം ബഹിര്ലേഖനം കൃത്വാ നിമ്ബപത്രകല്കലേപനാദനന്തരം പുടപാകേന സ്വിന്നമ്| തന്മാത്രമിത്യര്ധപലോന്മിതമ്| മരിചഫലദ്വയേന മനശ്ശിലായാശ്ച പാദേനാര്ധകര്ഷേണ യഷ്ട്യാദിഭിശ്ചാഷ്ടാംശകൈഃ പ്രത്യേകം ശാണപ്രമാണൈര്യുക്തമ്| പൂര്വവദിതി ചൂര്ണമവകിരണേ ആശ്ച്യോതനേ ച പ്രകല്പയേത്| അപി ചേതി സമുച്ചയേ| ആരണ്യാഃ കുലത്ഥാ അക്ഷിഭേഷജാഖ്യാഃ പടേ ബദ്ധാഃ ഛഗണരസേ ഗോമയസ്യ രസേ സുസ്വിന്നാ അനു ച നഖൈര്വിതുഷീകൃതാ യേ തേഷാം ചൂര്ണം നിശീഥേ രാത്രൌ സകൃദേകവാരമേവാऽവചൂര്ണനാദവകിരണാത് സദ്യ ഏവ നേത്രാണാം കോപമഭിഷ്യന്ദം വിധമതി നാശയതി||൫||
Adhikarana netre AScyotanam (6) · Śloka 6
അഥ ദാരുഹരിദ്രാപലമുദകാര്ധപ്രസ്ഥേനാഷ്ടാംശശേഷിതം ക്വഥിതം മാക്ഷികയുക്തമാശ്ച്യോതനം കുര്വീത| ഏവം ചാനുപശമേ വാതാഭിഷ്യന്ദിനമാദാവേവ ജാങ്ഗലരസൈര്ഭോജയിത്വാ ദശമൂലരാസ്നാത്രിഫലാക്വാഥേന ജീവനീയകല്കേന ച പയോയുതം സിദ്ധമിതരദ്വാ പുരാണസര്പിഃ പായയേത്| ആശ്ച്യോതനഞ്ജാസ്യൈരണ്ഡമൂലപല്ലവൈഃ ശ്രൃതമജാക്ഷീരം കുര്യാത്| സാലപര്ണീപൃശ്നിപര്ണീദ്വിബൃഹതീമധുകോരുപൂഗൈര്വാ| തദ്വത്തഗരഹ്രീബേരശാര്ങ്ഗോഷ്ഠോദുമ്ബരമധുകപിപ്പലീബൃഹതീദ്വയൈരണ്ഡമൂലൈര്വാ| അംശുമതീദ്വയബൃഹതീകണ്ടകാരികാഭിര്വാ താന്തവാവദ്ധാഭിഃ സുരാമദ്യധാന്യാമ്ലാന്യതമാപ്ലുതാഭിരാനൂപമാംസാമ്ലക്വാഥേന വാ||൬||
अथ दारुहरिद्रापलमुदकार्धप्रस्थेनाष्टांशशेषितं क्वथितं माक्षिकयुक्तमाश्च्योतनं कुर्वीत| एवं चानुपशमे वाताभिष्यन्दिनमादावेव जाङ्गलरसैर्भोजयित्वा दशमूलरास्नात्रिफलाक्वाथेन जीवनीयकल्केन च पयोयुतं सिद्धमितरद्वा पुराणसर्पिः पाययेत्| आश्च्योतनञ्जास्यैरण्डमूलपल्लवैः श्रृतमजाक्षीरं कुर्यात्| सालपर्णीपृश्निपर्णीद्विबृहतीमधुकोरुपूगैर्वा| तद्वत्तगरह्रीबेरशार्ङ्गोष्ठोदुम्बरमधुकपिप्पलीबृहतीद्वयैरण्डमूलैर्वा| अंशुमतीद्वयबृहतीकण्टकारिकाभिर्वा तान्तवावद्धाभिः सुरामद्यधान्याम्लान्यतमाप्लुताभिरानूपमांसाम्लक्वाथेन वा||६||
🔊 Audio coming soon
അഥേത്യഭിനവത്വേ ഗതേ ഹരിദ്രേത്യാദിനാऽശ്ച്യോതനം സുബോധമ്| ഏവം കൃതേ യദ്യക്ഷിരോഗസ്യോപശമോ ന ഭവതി തത ഇദമിദം കുര്യാത്| സുബോധമ്| ദശമൂലാദിക്വാഥേന ജീവനീയകല്കേന ച ക്ഷീരയുതം പുരാണസര്പിഃ സിദ്ധം വാऽസിദ്ധമേവ വാ ക്ഷീരദശമൂലാദിക്വാഥേ ജീവനീയകല്കയുതം പുരാണം ഘൃതം പായയേത്| കേചിത്ത്വിതരദിതി കേവലം പുരാണഘൃതമാഹുഃ| ആശ്ച്യോതനമിത്യാദി സുബോധമ്| അഥവാ സാലപര്ണ്യാദിഭിഃ സിദ്ധമജാക്ഷീരമാശ്ച്യോതനം കുര്യാദിതി സമ്ബന്ധഃ| ഉരുപൂഗ ഏരണ്ഡഃ| തഗരാദിഭിരേരണ്ഡമൂലാന്തൈസ്തദ്വദിതി ശ്രൃതമജാക്ഷീരമാശ്ച്യോതനമ്| അഥവാംശുമതീദ്വയാദിഭിസ്താന്തവേ വസ്ത്രേ അവബുദ്ധാഭിഃ സുരാദ്യന്യതമാപ്ലുതാഭിരാശ്ച്യോതനമ്| അഥവാംശുമതീദ്വയാദിഭിസ്താന്തവബദ്ധാഭിരാനൂപമാംസാനാമമ്ലാനാം ച ദാഡിമാദീനാം ക്വാഥേനാപ്ലുതാഭിരാശ്ച്യോതനമ്|| ൬||
Adhikarana utkArikAsvedaH (7) · Śloka 7
തൈരേവ ച മാംസൈര്വേശവാരീകൃതസ്വിന്നൈര്മഹാസ്നേഹവദ്ഭിര്യവചൂര്ണലവണപ്രഗാഢാമുത്കാരികാം കൃത്വാ ലലാടഗണ്ഡാദീന് സ്വേദയേത്||൭||
तैरेव च मांसैर्वेशवारीकृतस्विन्नैर्महास्नेहवद्भिर्यवचूर्णलवणप्रगाढामुत्कारिकां कृत्वा ललाटगण्डादीन् स्वेदयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
അഥവാ തൈരേവേത്യാനൂപൈര്മാംസൈര്വേശവാരീകൃതൈഃ കുട്ടിതൈരനു ച സ്വിനൈഃ സ്നേഹച്തുഷ്ടയുക്തൈശ്ച യവചൂര്ണലവണാഭ്യാം പ്രഗാഢാമാപാദിതപിണ്ഡീഭാവാമുത്കാരികാം കൃത്വാ ലലാടാദീന് സ്വേദയേത്||൭||
Adhikarana nAvanaM nADIsvedaSca (8) · Śloka 8
അഥവാ രാസ്നാഭീരുദശമൂലബലാകോലകുലത്ഥയവാനാമജാക്ഷീരസ്വിന്നാനാം വാഷ്പേണ| രാസ്നാദിഭിരേവ സിദ്ധം തൈലം സര്പിര്വാ നാവനമ്| ഏവം വിധൈരേവ നാഡീസ്വേദം കുര്യാത്||൮||
अथवा रास्नाभीरुदशमूलबलाकोलकुलत्थयवानामजाक्षीरस्विन्नानां वाष्पेण| रास्नादिभिरेव सिद्धं तैलं सर्पिर्वा नावनम्| एवं विधैरेव नाडीस्वेदं कुर्यात्||८||
🔊 Audio coming soon
അഥവാ രാസ്നാദീനാമജാക്ഷീരസ്വിന്നാനാം വാഷ്പേണ ലാലാടാദീന് സ്വേദയേത്| സുബോധമ്| ഏവംവിധൈരിതി രാസ്നാദിസമാനഗുണൈഃ||൮||
Adhikarana mukhAlepaH (9) · Śloka 9
സരലസുരഭിഘനദേവദാരുഹിംസ്രാകരഞ്ജഫലബില്വസര്ഷപൈശ്ച സഭൃഷ്ടതിലൈഃ പയസാ പിഷ്ടൈഃ സുഖോഷ്ണൈര്മുഖാലേപോऽക്ഷിവേദനാസ്തമ്ഭപ്രസാദനഃ||൯||
सरलसुरभिघनदेवदारुहिंस्राकरञ्जफलबिल्वसर्षपैश्च सभृष्टतिलैः पयसा पिष्टैः सुखोष्णैर्मुखालेपोऽक्षिवेदनास्तम्भप्रसादनः||९||
🔊 Audio coming soon
സരലാദിഭിര്ഭൃഷ്ടതിലയുക്തൈഃ പശ്ചാച്ച പയസാ പിഷ്ടൈഃ സുഖോഷ്ണൈര്മുഖാലേപോऽക്ഷിവേദനാദിശമനഃ||൯||
Adhikarana sirAmokShavirekAsthApanAnuvAsanAni (10) · Śloka 10
ഏവമസ്യാനുപശാന്തരുജഃ സിരാം മോക്ഷയേത്| സ്നേഹസ്വേദവിഷ്യന്ദം ഹി വാതദുഷ്ടമസൃങ്നിര്ഹ്രിയമാണം നാനിലപ്രകോപായ| പുനശ്ച സ്നിഗ്ധായ തില്വകേന സംസ്കൃതം സംയുക്തം വാ തില്വകകഷായാനുപാനം സര്പിര്വിരേചനം ദദ്യാത്| ശുദ്ധം ച വാതപ്രതിശ്യായവദാസ്ഥാപയേദനുവാസയേച്ച||൧൦||
एवमस्यानुपशान्तरुजः सिरां मोक्षयेत्| स्नेहस्वेदविष्यन्दं हि वातदुष्टमसृङ्निर्ह्रियमाणं नानिलप्रकोपाय| पुनश्च स्निग्धाय तिल्वकेन संस्कृतं संयुक्तं वा तिल्वककषायानुपानं सर्पिर्विरेचनं दद्यात्| शुद्धं च वातप्रतिश्यायवदास्थापयेदनुवासयेच्च||१०||
🔊 Audio coming soon
ഏവമിത്യാദി സുബോധമ്| സ്നേഹേത്യാദി സിരാമോക്ഷഹേതുഃ| പുനരിത്യസ്രേ നിര്ഹൃതേ| തില്വകം പട്ടികാലോധ്രമ്|| ൧൦||
Adhikarana anuvAsanottaracikitsA (11) · Śloka 11
അഥ തിലാന് നിസ്തുഷാന് ബില്വഫലക്വാഥേന ഭാവയേന്നിശി ദിവാ ശോഷയേദേവം പഞ്ചാഹമ്| തേഭ്യസ്തൈലം ഗൃഹീത്വാ വരാഹമേദോയുക്തം ബില്വമൂലമധുയഷ്ടികാകല്കേന പയസാ ച പചേത്| തേന നസ്യം ശിരോബസ്തിം ച കുര്യാത്| സര്വഗന്ധനിര്യൂഹേണ വാ മധുകഗര്ഭം സക്ഷീരം തൈലമ്| സ്നേഹികഞ്ച ധൂമം പിബേത്||൧൧||
अथ तिलान् निस्तुषान् बिल्वफलक्वाथेन भावयेन्निशि दिवा शोषयेदेवं पञ्चाहम्| तेभ्यस्तैलं गृहीत्वा वराहमेदोयुक्तं बिल्वमूलमधुयष्टिकाकल्केन पयसा च पचेत्| तेन नस्यं शिरोबस्तिं च कुर्यात्| सर्वगन्धनिर्यूहेण वा मधुकगर्भं सक्षीरं तैलम्| स्नेहिकञ्च धूमं पिबेत्||११||
🔊 Audio coming soon
അഥാനുവാസമാദനന്തരമ്| തിലാനിത്യാദി സുബോധമ്| ശിരോബസ്തിഃ സൂത്രോക്തലക്ഷണഃ| അഥവാ സര്വഗന്ധദ്രവ്യാണാം നിര്യൂഹേണ ക്വാഥേന മധുയഷ്ടീഗര്ഭം സക്ഷീരം തൈലം സിദ്ധം നസ്യം ശിരോബസ്തിശ്ച കുര്യാദിതി സമ്ബന്ധഃ| സ്നേഹികോ ധൂമഃ ശോധനാദിഗണസംഗ്രഹേ അഗരുഗുഗ്ഗുല്വാദിനാ സൂത്രോക്തഃ|| ൧൧||
Adhikarana netratarpaNayogAH (12) · Śloka 12
ഉപശാന്തരുജോऽസ്യ ച തര്പണമ്| കാശ്മര്യമധുകകുമുദോത്പലോരുപൂഗകുഷ്ഠബൃഹതീതമാലമാംസീസാരിവാപ്രപൌണ്ഡരീകദര്ഭമൂലകശേരുകാഭിഃ പയഃ സാധയേത്| തത്തര്പണനസ്യാഭ്യങ്ഗേഷു വിദധ്യാത്| കൃഷ്ണസര്പശിരോ വാ ക്ഷീരേ ക്വാഥയേത്| തതഃ സ്നേഹമുദ്ധൃത്യ ചന്ദനോശീരശര്കരോത്പലകല്കേന ക്ഷീരവതാ പക്വം തര്പണമ്| അഥവാ പഞ്ചമൂലജീവനീയകുക്കുടമാംസൈഃ പയോ വിപചേത്, തതോ നവനീതം ഘനാനന്താസാരിവോശീരചന്ദനൈഃ സപയസ്കൈഃ സാധയേത്||൧൨||
उपशान्तरुजोऽस्य च तर्पणम्| काश्मर्यमधुककुमुदोत्पलोरुपूगकुष्ठबृहतीतमालमांसीसारिवाप्रपौण्डरीकदर्भमूलकशेरुकाभिः पयः साधयेत्| तत्तर्पणनस्याभ्यङ्गेषु विदध्यात्| कृष्णसर्पशिरो वा क्षीरे क्वाथयेत्| ततः स्नेहमुद्धृत्य चन्दनोशीरशर्करोत्पलकल्केन क्षीरवता पक्वं तर्पणम्| अथवा पञ्चमूलजीवनीयकुक्कुटमांसैः पयो विपचेत्, ततो नवनीतं घनानन्तासारिवोशीरचन्दनैः सपयस्कैः साधयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
തതോऽനന്തരമുപശാന്തായാം തീവ്രായാം രുജായാം തര്പണം യോജ്യമ്| കാശ്മര്യാദിഭിഃ സാധിതം പയസ്തര്പണാദിഷു വിദധ്യാത്| കാശ്മര്യഃ ശ്രീപര്ണീ| ഉരുപൂഗഃ ഏരണ്ഡഃ| പ്രപൌണ്ഡരീകഃ പ്രസിദ്ധോ മധ്യദേശേ| കൃഷ്ണസര്പ ഇത്യാദി സുബോധമ്| തത ഇതി കൃഷ്ണസര്പക്വഥിതാത് ക്ഷീരാത്| അഥവാ പഞ്ചമൂലാദിനാ തര്പണമ്| തതഃ പഞ്ചമൂലാദിപാചിതാത് പയസഃ|| ൧൨||
Adhikarana puTapAkaH (13) · Śloka 13
പുടപാകം ച ഛാഗോരഭ്രവരാഹാണാമന്യതമസ്യ യകൃത്പിപ്പലീസൈന്ധവമധുഘൃതോപേതം കുര്യാത്||൧൩||
पुटपाकं च छागोरभ्रवराहाणामन्यतमस्य यकृत्पिप्पलीसैन्धवमधुघृतोपेतं कुर्यात्||१३||
🔊 Audio coming soon
ഛാഗാദീനാമന്യതമസ്യ യകൃത് പിപ്പല്യാദിയുക്തം പുടപാകം സൂത്രോക്തവിധാനേന നേത്രേ കുര്യാത്||൧൩||
Adhikarana prasAdanA~jjanAni (14) · Śloka 14
അഞ്ജനം ചാസ്യ ദൃക്പ്രസാദനാര്ഥമ്| കൃഷ്ണതിലാന് നിസ്തുഷാന് കൃത്വാ സ്തന്യേന സപ്താഹം ഭാവയേച്ഛോഷയേച്ച| തച്ചൂര്ണം സിതോപലാസമം കൃത്വാ മധുകാര്ധഭാഗേന സൈന്ധവാംശേന കൃഷ്ണസര്പശിരസശ്ചാന്തര്ധൂമദഗ്ധസ്യ ഭാഗേന സംസൃഷ്ടം ദിവ്യോദകപിഷ്ടാം ഗുലികാം കാരയേത്| ഗോധാസര്പവാസായാജമേദസി ച സൈന്ധവപിപ്പലീചൂര്ണം രസാഞ്ജനം ചാവപേത്| ഏഷാ മാസം സ്ഥിതാ രസക്രിയാ ദൃഷ്ടിപ്രസാദനീ രുജാഹരാ ച| ഉദ്ധൃതസരേണ ഗവ്യേന ദധ്നാऽമ്ലേന രാജതം ഭാജനമാലിമ്പേത്| നീലീഭൂതം ച തദ്വിശുഷ്കം മസ്തുനാ വര്ത്തയഃ കൃതാഃ ഛായാവിശോഷിതാ വാതാക്ഷിരോഗം ജായന്തി| മാഗധികാകണ്ടകാരികാദ്വയമൂലത്വങ്മധുകസിതാസൈന്ധവതാമ്രരജാംസ്യജാക്ഷീരേണ പിഷ്ട്വാ താമ്രപാത്രമാലേപയേത്| സപ്താഹാത്സപ്താഹാദപനീയ പുനസ്തഥൈവ പിഷ്ട്വാ ലേപയേത്| സപ്തഭിഃ സപ്തരാത്രൈര്ഗുലികാഃ കൃതാഃ പരം വാതാക്ഷിരോഗവേദനാരാഗശോഫതിമിരകാചനക്താന്ധ്യതാപാധിമന്ഥാഭിഘാതഹരാഃ||൧൪||
अञ्जनं चास्य दृक्प्रसादनार्थम्| कृष्णतिलान् निस्तुषान् कृत्वा स्तन्येन सप्ताहं भावयेच्छोषयेच्च| तच्चूर्णं सितोपलासमं कृत्वा मधुकार्धभागेन सैन्धवांशेन कृष्णसर्पशिरसश्चान्तर्धूमदग्धस्य भागेन संसृष्टं दिव्योदकपिष्टां गुलिकां कारयेत्| गोधासर्पवासायाजमेदसि च सैन्धवपिप्पलीचूर्णं रसाञ्जनं चावपेत्| एषा मासं स्थिता रसक्रिया दृष्टिप्रसादनी रुजाहरा च| उद्धृतसरेण गव्येन दध्नाऽम्लेन राजतं भाजनमालिम्पेत्| नीलीभूतं च तद्विशुष्कं मस्तुना वर्त्तयः कृताः छायाविशोषिता वाताक्षिरोगं जायन्ति| मागधिकाकण्टकारिकाद्वयमूलत्वङ्मधुकसितासैन्धवताम्ररजांस्यजाक्षीरेण पिष्ट्वा ताम्रपात्रमालेपयेत्| सप्ताहात्सप्ताहादपनीय पुनस्तथैव पिष्ट्वा लेपयेत्| सप्तभिः सप्तरात्रैर्गुलिकाः कृताः परं वाताक्षिरोगवेदनारागशोफतिमिरकाचनक्तान्ध्यतापाधिमन्थाभिघातहराः||१४||
🔊 Audio coming soon
അസ്യ ചാഭിഷ്യന്ദിനോ ദൃക്പ്രസാദനാര്ഥമഞ്ജനം ച കുര്യാത്| കിമിത്യാഹ| കൃഷ്ണതിലാനിത്യാദി സുബോധമ്| അംശശ്ചതുര്ഥോ ഭാഗഃ സമശര്കരമിശ്രാത്തിലചൂര്ണാത്| തദ്വദേവാന്യഭാഗഃ| ഏഷാ ഗുലികാ ദൃക്പ്രസാദനാഞ്ജനമ്| ഗോധാദിവസായാമാജമേദസി ച മിശ്രിതേ സൈന്ധവാദിചൂര്ണം രസാഞ്ജനശ്ച നിക്ഷിപേത്| മാസം സ്ഥിതൈഷാ രസക്രിയാ ദൃഷ്ടേഃ പ്രസാദനീ രുജാഹരാ ച| ഉദ്ധൃതസരേണേത്യാദിനാ മാഗധികേത്യാദിനാ ച രാജസതാമ്രലേപനപ്രയോഗദ്വയം വാതജേഷു സര്വാക്ഷിരോഗാദിഷു|| ൧൪||
Adhikarana pratya~jjanam (15) · Śloka 15
പ്രത്യഞ്ജ്നം ചാത്ര സ്ഫടിക്രശങ്ഖനാഭിമധുകഗൈരികൈരിക്ഷുരസപിഷ്ടൈര്വത്തിഃ||൧൫||
प्रत्यञ्ज्नं चात्र स्फटिक्रशङ्खनाभिमधुकगैरिकैरिक्षुरसपिष्टैर्वत्तिः||१५||
🔊 Audio coming soon
അത്ര ച വാതാഭിഷ്യന്ദേ ഇക്ഷുരസപിഷ്ടൈഃ സ്ഫടികാദിഭിര്വത്തിഃ പ്രത്യഞ്ജനമ്| തീക്ഷ്ണാഞ്ജനേ പ്രത്യുക്തേ യന്മൃദ്വഞ്ജനം തത്പ്രത്യഞ്ജനസംജ്ഞമ്|| ൧൫||
Adhikarana atideshenAdhimanthacikitsA (16) · Śloka 16
അയമേവ ച സര്വോ വിധിരധിമന്ഥാദിഷ്വപി പ്രയോജ്യഃ||൧൬||
अयमेव च सर्वो विधिरधिमन्थादिष्वपि प्रयोज्यः||१६||
🔊 Audio coming soon
അയമേവ ച സര്വോ വാതാഭിഷ്യന്ദോക്തോ വിധിഃ സര്വേഷ്വപ്യധിമന്ഥാദിഷു സര്വഗാക്ഷിരോഗേഷു പ്രയോജ്യോ വാതജേഷ്വിത്യര്ഥാത്|| ൧൬||
Adhikarana vAtAdhimanthe cikitsAviSeShaH (17) · Śloka 17
വിശേഷതസ്ത്വധിമന്ഥേ സഹചരസ്ഫൂര്ജാതകതകബീജബില്വവൃക്ഷാദനീനിര്യൂഹേണ സപയസ്കം സര്പിഃ സിദ്ധം പിബേത്| സര്പിഷാനുപശമേ തൈലം വസാം മജ്ജാനം പൂര്വോക്തവിധിവദവ്യത്യാസേന കുര്യാത്| സര്വഥാനുപശാന്താവുപരി ഭ്രുവോര്യഥോക്തോ ദാഹഃ||൧൭||
विशेषतस्त्वधिमन्थे सहचरस्फूर्जातकतकबीजबिल्ववृक्षादनीनिर्यूहेण सपयस्कं सर्पिः सिद्धं पिबेत्| सर्पिषानुपशमे तैलं वसां मज्जानं पूर्वोक्तविधिवदव्यत्यासेन कुर्यात्| सर्वथानुपशान्तावुपरि भ्रुवोर्यथोक्तो दाहः||१७||
🔊 Audio coming soon
അധിമന്ഥേ തു വിശഷത ഇദം കുര്യാത്| കിമിത്യാഹ - സഹചരേത്യാദി| സ്ഫൂര്ജാതകസ്യ ബീജമ്| വൃക്ഷാദനീ ദ്രുമവ്യാധിഃ| സര്പിഷാനോനാനുപശമേ സഹചരാദിഭിഃ സാധിതം തൈലാദ്യന്യതമമനന്തരോക്തവിധിവദ്വ്യത്യാസേന പര്യായേണ കുര്യാത്| ദാഹഃ സുബോധഃ| ഇതി വാതാഭിഷ്യന്ദേ|| ൧൭||
Adhikarana pittAbhiShyandAdhimanthayoshcikitsA - sarpiHpAnam (18) · Śloka 18
പിത്താഭിഷ്യന്ദാധിമന്ഥയോഃ ശര്കരാവചൂര്ണിതം സര്പിഃ പാനമ്| തിക്തകാനാന്യതമം വാ||൧൮||
पित्ताभिष्यन्दाधिमन्थयोः शर्करावचूर्णितं सर्पिः पानम्| तिक्तकानान्यतमं वा||१८||
🔊 Audio coming soon
പിത്താഭിഷ്യന്ദേ പിത്താധിമന്ഥേ ച ശര്കരയാऽവചൂര്ണിതം ഘൃതം പാനമ്| അഥവാ ചികിത്സിതസ്ഥാനനിര്ദിഷ്ടാനാം തിക്തകമഹാതിക്തമഹാതിക്തഗുഗ്ഗുലുതിക്തകാനാമന്യതമം വാ പാനമ്||൧൮||
Adhikarana AScyotanam (19) · Śloka 19
പ്രപൌണ്ഡരീകാമലകദ്വിബൃഹതീദര്ഭദശമൂലശതാവരീതാലീസപത്രമഞ്ജിഷ്ഠാനീലോത്പലക്വാഥഃ സിതാസ്തന്യേനാശ്ച്യോതനമ്| മധുകകടങ്കടേരീനിര്യൂഹോ വാ| സക്ഷൌദ്രശ്ചന്ദനമധുകലോധ്രമഞ്ജിഷ്ഠാസ്വര്ണഗൈരികക്വാഥസ്തീവ്രശൂലദാഹഹഹരഃ||൧൯||
प्रपौण्डरीकामलकद्विबृहतीदर्भदशमूलशतावरीतालीसपत्रमञ्जिष्ठानीलोत्पलक्वाथः सितास्तन्येनाश्च्योतनम्| मधुककटङ्कटेरीनिर्यूहो वा| सक्षौद्रश्चन्दनमधुकलोध्रमञ्जिष्ठास्वर्णगैरिकक्वाथस्तीव्रशूलदाहहहरः||१९||
🔊 Audio coming soon
പ്രപൌണ്ഡരീകാദീനാം ക്വാഥഃ സിതയാ സ്തന്യേന ച യുക്ത ആശ്ച്യോതനമ്| മധുകാദിനിര്യൂഹോ വാ സിതാസ്തന്യവാനാശ്ച്യോതനമ്| കടങ്കടേരീ ദാരുഹരിദ്രാ| ചന്ദനാദീനാം വാ ക്വാഥഃ ക്ഷൌദ്രേണ യുക്ത ആശ്ച്യോതനേന തീവ്രശൂലദാഹഹരഃ||൧൯||
Adhikarana sekaH (20) · Śloka 20
ലോധ്രദാര്വീമധുകപ്രപൌണ്ഡരീകാന്യാപോഥ്യ നന്തകേന ബധ്നീയാത്| തേന ക്ഷൌദ്രസലിലാപ്ലുതേന സേകോ വേദനാഘ്നഃ| തേനൈവ ച സശര്കരസ്ത്രീസ്തന്യേ ച്ഛാഗദുഗ്ധേ വാ ദാഹരാഗഘ്നഃ||൨൦||
लोध्रदार्वीमधुकप्रपौण्डरीकान्यापोथ्य नन्तकेन बध्नीयात्| तेन क्षौद्रसलिलाप्लुतेन सेको वेदनाघ्नः| तेनैव च सशर्करस्त्रीस्तन्ये च्छागदुग्धे वा दाहरागघ्नः||२०||
🔊 Audio coming soon
ലോധ്രാദിസേകോ വേദനാഘ്നഃ സുബോധഃ| നന്തകം ഗാലനവസ്ത്രമ്| തേനൈവേതി ലോധ്രാദിസഹിതേന നന്തകേന സശര്കരസ്ത്രീസ്തന്യേ ഛാഗദുഗ്ധേ വാപ്ലുതേന സേക ഇതി സമ്ബന്ധഃ||൨൦||
Adhikarana pariShekAH lepASca (21) · Śloka 21
ശ്വേതലോധ്രം മധുകം ച സമം ഘൃതേന ഭര്ജയിത്വാ ചൂര്ണയേത്| തതഃ പോട്ടലികാവബദ്ധം സ്തന്യേന തോയേന യാ മൃദിതമാശു ശൂലദാഹരാഗശോഫാനപോഹതി| ചന്ദനനലിനകുമുദനലാദാദിഭിര്വാ ക്ഷീരസംസ്കൃതൈഃ| തൈശ്ച ശിരോവക്ത്രപ്രലേപപരിഷേകാഃ||൨൧||
श्वेतलोध्रं मधुकं च समं घृतेन भर्जयित्वा चूर्णयेत्| ततः पोट्टलिकावबद्धं स्तन्येन तोयेन या मृदितमाशु शूलदाहरागशोफानपोहति| चन्दननलिनकुमुदनलादादिभिर्वा क्षीरसंस्कृतैः| तैश्च शिरोवक्त्रप्रलेपपरिषेकाः||२१||
🔊 Audio coming soon
ശ്വേതലോധ്രാദികമാശ്ച്യോതനമാശു ശൂലാദീനപോഹതി| സുബോധമ്| ക്ഷീരസംസ്കൃതൈശ്ചന്ദനാദിഭിര്വാ സേകഃ| അത്രാദിശബ്ദേന ശീതവീര്യാണാമന്യേഷാം ഗ്രഹണമ്| തൈരിതി ക്ഷീരസംസ്കൃതൈശ്ചന്ദനാദിഭിഃ ശിരോവക്ത്രലേപാദികം ച||൨൧||
Adhikarana sirAvyadhaH (22) · Śloka 22
ഏവമസിദ്ധൌ സിരാവ്യധഃ പുനഃ സ്നിഗ്ധസ്യ ച ത്രിഫലാകാശ്മര്യക്വാഥശര്കരാത്രിവൃച്ചൂര്ണൈര്വിരേകഃ||൨൨||
एवमसिद्धौ सिराव्यधः पुनः स्निग्धस्य च त्रिफलाकाश्मर्यक्वाथशर्करात्रिवृच्चूर्णैर्विरेकः||२२||
🔊 Audio coming soon
ഏവമിത്യാദി സുബോധമ്| സിരാവ്യധഃ സൂത്രോക്തപ്രകാരേണ| പുനരിത്യസ്രേ ഹൃതേ തിക്തകാദ്യന്യതമഘൃതപാനേന സ്നിഗ്ധസ്യ സതസ്ത്രിഫലാദിഭിര്വിരേകഃ||൨൨||
Adhikarana rujAghnama~jjanam (23) · Śloka 23
ശങ്ഖമധുകസൈന്ധവബൃഹതീമൂലത്വചഃ പയസാജേന പിഷ്ട്വാ താമ്രപാത്രം പ്രലേപയേത്| പുനഃ സപ്താഹാദേവം അപ്തഭിഃ സപ്തരാത്രൈര്ഗുലികാഃ കുര്യാത്| താഃ സ്തന്യഘൃഷ്ടാഃ പിത്താമയേഷ്വഞ്ജനാദ്രുജമപഹരന്തി||൨൩||
शङ्खमधुकसैन्धवबृहतीमूलत्वचः पयसाजेन पिष्ट्वा ताम्रपात्रं प्रलेपयेत्| पुनः सप्ताहादेवं अप्तभिः सप्तरात्रैर्गुलिकाः कुर्यात्| ताः स्तन्यघृष्टाः पित्तामयेष्वञ्जनाद्रुजमपहरन्ति||२३||
🔊 Audio coming soon
ശാങ്ഖാദിഭിര്ഗുലികാഃ പിത്താമയേഷു പിത്താഭിഷ്യന്ദാദിഷ്വഞ്ജനാദ്രുജമപഹരന്തി||൨൩||
Adhikarana dAharAgaghnama~jjanam (24) · Śloka 24
സുവര്ണഗൈരികം നിശാം ദിവ്യऽമ്ഭസി സ്ഥിതമഹഃ ശോഷയേത് സപ്താഹമേവമേവ ച ശുശീതേന മധുരവര്ഗകഷായേണ ഭാവയേദേതച്ചൂര്ണാഞ്ജനം ദാഹരാഗഘ്നമ്||൨൪||
सुवर्णगैरिकं निशां दिव्यऽम्भसि स्थितमहः शोषयेत् सप्ताहमेवमेव च शुशीतेन मधुरवर्गकषायेण भावयेदेतच्चूर्णाञ्जनं दाहरागघ्नम्||२४||
🔊 Audio coming soon
സുവര്ണഗൈരികഭാവനം സുബോധമ്| നിശാമിത്യത്യന്തസംയോഗേ| ദിവ്യാമ്ഭോ ഗങ്ഗാജലമ്| മധുരവര്ഗഃ സൂത്രോക്തഃ| ഏതച്ചൂര്ണാഞ്ജനം ദാഹാദിഘ്നമ്||൨൪||
Adhikarana rasakriyA (25) · Śloka 25
പഞ്ചാശദ്ദാര്വീപലാനി പാലികാനി ച ശാരിവാമധുകകാകോലീദ്വിനിശാമൃദ്വീകാകാശ്മര്യസുനിഷണ്ണകമഞ്ജിഷ്ഠാലോധ്രോശീരചന്ദനാനി ജലദ്രോണേऽഷ്ടഭാഗാവശേഷം പചേത്| പരിസ്രുതഞ്ച പുനരാദര്വീലേപാദവതാര്യ ച സിതോപലാസമാംശം മധുഘൃതദ്വിപലം പ്രക്ഷിപേത്| രസക്രിയേയം മധുരാ സര്വാക്ഷിരോഗേഷു ഹിതാ||൨൫||
पञ्चाशद्दार्वीपलानि पालिकानि च शारिवामधुककाकोलीद्विनिशामृद्वीकाकाश्मर्यसुनिषण्णकमञ्जिष्ठालोध्रोशीरचन्दनानि जलद्रोणेऽष्टभागावशेषं पचेत्| परिस्रुतञ्च पुनरादर्वीलेपादवतार्य च सितोपलासमांशं मधुघृतद्विपलं प्रक्षिपेत्| रसक्रियेयं मधुरा सर्वाक्षिरोगेषु हिता||२५||
🔊 Audio coming soon
പഞ്ചാശദ് ദാര്വീപലാനീത്യാദിനാ രസക്രിയാ വ്യാഖ്യാസമാ| പുനരാദര്വീലേപാത്പചേദിതി സമ്ബന്ധഃ| സര്വാക്ഷിരോഗേഷു പിത്തജേഷു||൨൫||
Adhikarana tarpaNaM puTapAkaSca (26) · Śloka 26
കാശ്മര്യസ്വരസപിഷ്ടഃ സാരിവാശര്കരാകല്കോ നസ്യമിക്ഷുരസപിഷ്ടം വാ യഷ്ട്യാഹ്വമ്| ക്ഷതശുക്ലോക്തം ചാത്ര തര്പണം പുടപാകശ്ച||൨൬||
काश्मर्यस्वरसपिष्टः सारिवाशर्कराकल्को नस्यमिक्षुरसपिष्टं वा यष्ट्याह्वम्| क्षतशुक्लोक्तं चात्र तर्पणं पुटपाकश्च||२६||
🔊 Audio coming soon
കാശ്മര്യസ്വരസപിഷ്ട ഇത്യാദി സുബോധമ്| കാശ്മര്യഫലസ്യ രസഃ കാശ്മര്യസ്വരസഃ| ക്ഷതശുക്ലേ മൃഗവിഷ്കിരപിശിതമിത്യാദിനോക്തം തര്പണം കുക്കുടമുദ്ധൃതാന്ത്രിമിത്യാദിനോക്തഃ| പുടപാകശ്ചാത്ര പിത്താഭിഷ്യന്ദേऽധിമന്ഥേ ച ഹിതഃ| ഇതി പിത്താഭിഷ്യന്ദേ||൨൬||
Adhikarana SleShmABiShyandAdhimanthacikitsA viDAlakaH (27) · Śloka 27
ശ്ലേഷ്മാഭിഷ്യന്ദേऽധിമന്ഥേ ച ത്ര്യഹമുപവാസസ്തീക്ഷ്ണാനി ധൂമകവലനാവനാനി| ശാര്ങ്ഗേഷ്ഠാകുഷ്ഠതഗരമുരുങ്ഗീവ്യോഷൈലാദാരുഭിര്വിഡാലകഃ||൨൭||
श्लेष्माभिष्यन्देऽधिमन्थे च त्र्यहमुपवासस्तीक्ष्णानि धूमकवलनावनानि| शार्ङ्गेष्ठाकुष्ठतगरमुरुङ्गीव्योषैलादारुभिर्विडालकः||२७||
🔊 Audio coming soon
ശ്ലേഷ്മാഭിഷ്യന്ദാധിമന്ഥയോസ്ത്ര്യഹോപവാസാദികമ്| ശാര്ങ്ഗേഷ്ഠാഭിര്വിഡാലകോ ബഹിര്ലേപഃ മുരുങ്ഗീമധുസ്രവാ||൨൭||
Adhikarana AScyotanam (28) · Śloka 28
തില്വകബൃഹതീനിദിഗ്ധകാലോധ്രാരഗ്വധമൂലത്വഗ്ഭിര്ഗോമൂത്രക്വഥിതൈരാശ്ച്യോതനം ശോഫോപദേഹകണ്ഡൂഘ്നമ്||൨൮||
तिल्वकबृहतीनिदिग्धकालोध्रारग्वधमूलत्वग्भिर्गोमूत्रक्वथितैराश्च्योतनं शोफोपदेहकण्डूघ्नम्||२८||
🔊 Audio coming soon
ഗോമൂത്രക്വഥിതൈസ്തില്വകാദിഭിരാശ്ച്യോതനം ശോഫാദിഘ്നമ്||൨൮||
Adhikarana shophAghnAnyAshcyotanAntarANi (29) · Śloka 29
നിമ്ബപത്രകല്കദിഗ്ധം വാ ലോധ്രമങ്ഗാരസ്വേദിതം ചൂര്ണിതം താന്തവാവബദ്ധമുഷ്ണാമ്ബുമൃദിതമ്| തദ്വദേവാഭയാമലകോപകുല്യാപാടലീബില്വമൂലശുണ്ഠീക്വാഥോ വാ||൨൯||
निम्बपत्रकल्कदिग्धं वा लोध्रमङ्गारस्वेदितं चूर्णितं तान्तवावबद्धमुष्णाम्बुमृदितम्| तद्वदेवाभयामलकोपकुल्यापाटलीबिल्वमूलशुण्ठीक्वाथो वा||२९||
🔊 Audio coming soon
നിമ്ബേത്യാദി സുബോധമ്| ഉഷ്ണാമ്ബുമൃദിതമാശ്ച്യോതനം ശോഫാദിഘ്നമിതി സമ്ബന്ധഃ| അഭയാദീനാം ചൂര്ണാനി തദ്വദിത്യുഷ്ണാമ്ബുമൃദിതാനി ച| ശേഷം സുബോധമ് ||൨൯||
Adhikarana sekaH (30) · Śloka 30
നിമ്ബപടോലജാതിപത്രലോധ്രദ്വയമഹൌഷധൈഃ ഖണ്ഡശഃ കല്പിതൈര്വസ്ത്രബദ്ധൈഃ സക്ഷൌദ്രൈര്ഗൌഡേ സീധൌ വാ പരിപ്ലുതൈഃ സേകഃ പരം ശ്ലേഷ്മശൂലഘ്നഃ||൩൦||
निम्बपटोलजातिपत्रलोध्रद्वयमहौषधैः खण्डशः कल्पितैर्वस्त्रबद्धैः सक्षौद्रैर्गौडे सीधौ वा परिप्लुतैः सेकः परं श्लेष्मशूलघ्नः||३०||
🔊 Audio coming soon
ഖണ്ഡശഃ കല്പിതൈഃ കൃത്തൈഃ ക്ഷൌദ്രസഹിതൈര്വസ്ത്രേണ ബദ്ധൈഃ ഗൌഡേ ഗുഡകൃതമദ്യേ സീധാവിക്ഷുകൃതമദ്യേ വാ പരിപ്ലുതൈര്നിമ്ബപത്രാദിഭിഃ സേകഃ പരം ശ്ലേഷ്മശൂലഹരഃ||൩൦||
Adhikarana svedaH (31) · Śloka 31
രോഹിഷപൂതീകകരഞ്ജകപിത്ഥാസ്ഫോതപീലുബില്വപത്രശിഗ്രുസുരസാര്കനിമ്ബപത്രൈര്ഗോമൂത്രക്വഥിതൈഃ സ്വേദഃ||൩൧||
रोहिषपूतीककरञ्जकपित्थास्फोतपीलुबिल्वपत्रशिग्रुसुरसार्कनिम्बपत्रैर्गोमूत्रक्वथितैः स्वेदः||३१||
🔊 Audio coming soon
രോഹിഷാദിഭിര്ഗോമൂത്രക്വഥിതൈഃ സ്വേദഃ പൂര്വഗുണഃ| രോഹിഷഃ പ്ലീഹഘ്നഃ| ആസ്ഫോതഃ ശ്വേതാര്കഃ| ഏകഃ പത്രശബ്ദോ ബില്വേന ദ്വിതീയോ നിമ്ബേന ച സമ്ബധ്യതേ ||൩൧||
Adhikarana dhUpanaM sirAvyadhAdi ca (32) · Śloka 32
തഥാപി ശോഫഘര്ഷാനുബന്ധേ യവമദനഭൂര്ജശമീപത്രൈഃ സഘൃതൈര്ഘൃതേനൈവ വാ നാഡ്യാക്ഷി ധൂപയേത്| ലഘ്വശിതം ച ദ്വിതീയേऽഹ്നി പ്രാതര്വ്യോഷവിപക്വം യവക്ഷാരാവചൂര്ണിതം സര്പിഃ പായയേത്| തതഃ സിരാവ്യധോ വിരേകശ്ച||൩൨||
तथापि शोफघर्षानुबन्धे यवमदनभूर्जशमीपत्रैः सघृतैर्घृतेनैव वा नाड्याक्षि धूपयेत्| लघ्वशितं च द्वितीयेऽह्नि प्रातर्व्योषविपक्वं यवक्षारावचूर्णितं सर्पिः पाययेत्| ततः सिराव्यधो विरेकश्च||३२||
🔊 Audio coming soon
തഥാപീത്യാദി| ശോഫഘര്ഷയോരനുബന്ധേ സതി യവാദിഭിഃ സഘൃതൈര്നാഡ്യാ കരണഭൂതയാ അക്ഷ്ണോര്ധൂപനമ്| കേവലേനൈവ വാ ഘൃതേനാക്ഷിധൂപനമ്| മദനം മധൂച്ഛിഷ്ടമ്||൩൨||
Adhikarana a~jjanAni (33) · Śloka 33
ബൃഹതീത്വക്ശുണ്ഠീതാമ്രകാംസ്യരജാംസി ദധിമസ്തുനാ പിഷ്ട്വാ താമ്രപാത്രേ പ്രലേപയേത്| തഥൈവ ച സപ്താഹേ| സപ്തസപ്താഹേ ച ഗതേ വര്ത്തയഃ കാര്യാ| മരിചഹരിദ്രാഭയാഞ്ജനൈര്വാ ജലപിഷ്ടാ വര്ത്തിഃ| ത്രികടുകത്രിഫലാവിഡങ്ഗസാരഹരിദ്രാഭിര്വാ| ഹരീതകീ തുത്ഥം ച സമഭാഗം തുത്ഥാദഷ്ടാംശേന മരിചമേഷാ വര്ത്തിഃ കുമാരീ സര്വശ്ലേഷ്മാക്ഷിരോഗഘ്നീ| വിഡങ്ഗചൂര്ണോ വാ വാരുണ്യാ ഭാവിതഃ ശങ്ഖോ ബീജപൂരരഏന മധുകം ത്രിഫലാരസേന പൃഥഗൈകധ്യം വാ ചൂര്ണാഞ്ജനം വാ പിണ്ഡോ വാ പോഥകീബഹലകഫോത്ക്ലേശാഭിഷ്യന്ദാനപഹരതി| സ്വര്ണഗൈരികസൈന്ധവമനഃശിലാലാക്ഷാനതകരഞ്ജികാസുരശങ്ഖവ്യോഷതാലീസകുഷ്ഠകലിങ്ഗക- ദേവദാരുനലദജാതീമുകുലരസാഞ്ജനൈഃ സുരാമണ്ഡപിഷ്ടൈര്വര്ത്തിഃ സര്വശ്ലേഷ്മാക്ഷിരോഗവികാരഹരാ| പുഷ്പകാസീസചൂര്ണം താമ്രസമുദ്രേ സുരസപത്രസ്വരസേന സപ്താഹം ഭാവയേത്| തച്ചൂര്ണാഞ്ജനം വര്ത്മോപചയപക്ഷ്മശാതഘ്നമ്| സൈന്ധവവ്യോഷവരാവിഡങ്ഗലോധ്രപ്രപൌണ്ഡരീകമധുകതുത്ഥകതാര്ക്ഷ്യശൈലതാമ്രചൂര്ണൈഃ ഛാഗപയഃപിഷ്ടൈര്മാര്കവസ്വരസപരിപീതൈര്വര്ത്തിഃ കാണ്ഡചിത്രാഖ്യാ സര്വാക്ഷിരോഗാന് ജയതി| കണ്ഡ്വാം മനശ്ശിലാസൈന്ധശ്വോതമരിചൈര്മാതുലുങ്ഗരസപിഷ്ടൈര്വര്ത്തിഃ| സശോഫായാം നാഗരദേവദാരുസൈന്ധവജാതിക്ഷാരകൈഃ സുരാമണ്ഡപിഷ്ടൈഃ| നക്തമാലലശുനശിഗ്രുശിഗ്രുകബീജൈര്വാ രസക്രിയാ||൩൩||
बृहतीत्वक्शुण्ठीताम्रकांस्यरजांसि दधिमस्तुना पिष्ट्वा ताम्रपात्रे प्रलेपयेत्| तथैव च सप्ताहे| सप्तसप्ताहे च गते वर्त्तयः कार्या| मरिचहरिद्राभयाञ्जनैर्वा जलपिष्टा वर्त्तिः| त्रिकटुकत्रिफलाविडङ्गसारहरिद्राभिर्वा| हरीतकी तुत्थं च समभागं तुत्थादष्टांशेन मरिचमेषा वर्त्तिः कुमारी सर्वश्लेष्माक्षिरोगघ्नी| विडङ्गचूर्णो वा वारुण्या भावितः शङ्खो बीजपूररएन मधुकं त्रिफलारसेन पृथगैकध्यं वा चूर्णाञ्जनं वा पिण्डो वा पोथकीबहलकफोत्क्लेशाभिष्यन्दानपहरति| स्वर्णगैरिकसैन्धवमनःशिलालाक्षानतकरञ्जिकासुरशङ्खव्योषतालीसकुष्ठकलिङ्गक- देवदारुनलदजातीमुकुलरसाञ्जनैः सुरामण्डपिष्टैर्वर्त्तिः सर्वश्लेष्माक्षिरोगविकारहरा| पुष्पकासीसचूर्णं ताम्रसमुद्रे सुरसपत्रस्वरसेन सप्ताहं भावयेत्| तच्चूर्णाञ्जनं वर्त्मोपचयपक्ष्मशातघ्नम्| सैन्धवव्योषवराविडङ्गलोध्रप्रपौण्डरीकमधुकतुत्थकतार्क्ष्यशैलताम्रचूर्णैः छागपयःपिष्टैर्मार्कवस्वरसपरिपीतैर्वर्त्तिः काण्डचित्राख्या सर्वाक्षिरोगान् जयति| कण्ड्वां मनश्शिलासैन्धश्वोतमरिचैर्मातुलुङ्गरसपिष्टैर्वर्त्तिः| सशोफायां नागरदेवदारुसैन्धवजातिक्षारकैः सुरामण्डपिष्टैः| नक्तमाललशुनशिग्रुशिग्रुकबीजैर्वा रसक्रिया||३३||
🔊 Audio coming soon
ബൃഹതീത്യാദി സുബോധമ്| തഥൈവേതി താമ്രപത്രേ സപ്താഹേ ബൃഹത്യാദിരുപര്യുപരി ലേപഃ| ഏവം സപ്തസപ്താഹേ സപ്താലേപാ ഭവന്തി| സുബോധമ്| ഹരീതകീ തുത്ഥസമാ| തുത്ഥസ്യാഷ്ടഭാഗേന മരിചമ്| ഏഷാ വര്ത്തിഃ കുമാരീ നാമ്നാ| വിഡങ്ഗശങ്ഖമധുകാനി വാരുണീബീജപൂരരസത്രിഫലാരസൈര്ഭാവിതാനി ദോഷാദ്യപേക്ഷയാ പ്രത്യേകം വാ ഏകധ്യം വാ ചൂര്ണാഞ്ജനം വാ പിണ്ഡാഞ്ജനം വാ യോജ്യാനി പോഥക്യാദികേ| സ്വര്ണഗൈരികാദിഭിര്വര്ത്തിഃ സ്ലേഷ്മാക്ഷിരോഗഹരാ| കരഞ്ജികാ കരഞ്ജഃ| നലദം മാംസീ| രസാഞ്ജനം താര്ക്ഷ്യമ്| പുഷ്പകാസീസശഷ്ദേന ധാതുകാസീസഭ്രാന്തിനിവൃത്തിഃ താമ്രസമുദ്ഗം സതാമ്രപിധാനം താമ്രഭാജനമ്| സൈന്ധവാദിനാ കാണ്ഡചിത്രാഖ്യാ വര്ത്തിഃ| മാര്കവസ്വരസോ ഭൃങ്ഗരസഃ തേന പരിപീതൈര്ഭാവിതൈഃ| മനശ്ശിലാദിഭിഃ കണ്ഡ്വാം വര്ത്തിഃ| അശോപായാം കണ്ഡ്വാം നാഗരാദിഭിഃ സുരാമണ്ഡപിഷ്ടൈര്വര്ത്തിഃ| ശ്വേതമരിചം ശിഗ്രുബീജമ്| തത്രൈവ നക്തമാലാദിഭീ രസക്രിയാ സൂത്രോക്തലക്ഷണാ| ശിഗ്രുശോഭാഞ്ജനം ഹരീതകം ച| ശിഗ്രുകം രക്തശോഭാഞ്ജനമ്|| ൩൩||
Adhikarana tarpaNaM puTapAkaSca (34) · Śloka 34
തര്പണഞ്ച യകൃദാജമഗരുപ്രിയങ്ഗുനലദദേവദാരുയുതം പയസി ക്വാഥയേത്തസ്മിന് ശീതേ ഖജമഥിതേ യന്നവനീതം തദേഭിരേവൌഷധൈര്വിപക്വമ്| പുടപാകശ്ച കുഷ്ഠതഗരദാര്വീസര്വഗന്ധൈരാജേന യകൃതാ സഹ പിഷ്ടൈര്മധുഘൃതയുതൈഃ||൩൪||
तर्पणञ्च यकृदाजमगरुप्रियङ्गुनलददेवदारुयुतं पयसि क्वाथयेत्तस्मिन् शीते खजमथिते यन्नवनीतं तदेभिरेवौषधैर्विपक्वम्| पुटपाकश्च कुष्ठतगरदार्वीसर्वगन्धैराजेन यकृता सह पिष्टैर्मधुघृतयुतैः||३४||
🔊 Audio coming soon
തര്പണം ച ഭവേത്| കിമിത്യാഹ-യകൃദിത്യാദി| ആജം യകൃദഗര്വാദിയുതം ക്ഷീരേ ക്വാഥയേത്| തസ്മാത് ക്ഷീരാത് ഖജമഥിതാദ് യന്നവനീതമുത്പദ്യതേ തദേതൈരേവാഗര്വാദിഭിര്വിപക്വം തര്പണമ്| കുഷ്ഠാദിഭിര്നേത്രേ പുടപാകഃ| ഇതി ശ്ലേഷ്മണി||൩൪||
Adhikarana raktajAbhiShyandAdhimanthayoshcikitsA - pittajacikitsAtideshaH (35) · Śloka 35
രക്തജം പുനരഭിഷ്യന്ദമധിമന്ഥം ച പിത്തവദുപക്രമേത്| സ്തന്യേക്ഷുരസശര്കരോദകാന്യതമേന വാശ്ച്യോതയേത്| പുനഃ പുനശ്ചാസ്യ രുധിരമവസേചയേത് സിരാവ്യധേന ജലൌകോഭിശ്ച| തീവ്രവേദനായാം മഹതീം ഘൃതമാത്രാം പായയേത്||൩൫||
रक्तजं पुनरभिष्यन्दमधिमन्थं च पित्तवदुपक्रमेत्| स्तन्येक्षुरसशर्करोदकान्यतमेन वाश्च्योतयेत्| पुनः पुनश्चास्य रुधिरमवसेचयेत् सिराव्यधेन जलौकोभिश्च| तीव्रवेदनायां महतीं घृतमात्रां पाययेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
രക്തജേ പിത്തവത്| തഥാ സ്തന്യാദ്യന്യതമമാശ്ച്യോതനമ്| അസ്യേതി രക്തേനാഭിഷ്യന്ദിനോऽധിമന്ഥിനോ വാ| സുബോധമ് ||൩൫||
Adhikarana guTikA~jjanam (36) · Śloka 36
ആഢകോകുര്യടപാടലീശ്രീപര്ണീവിദുലാര്ജുനബൃഹതീചമ്പകമാലതീമൂലാനി ഖര്ജൂരരസപിഷ്ടാനി ഗുടികാഞ്ജനമ്||൩൬||
आढकोकुर्यटपाटलीश्रीपर्णीविदुलार्जुनबृहतीचम्पकमालतीमूलानि खर्जूररसपिष्टानि गुटिकाञ्जनम्||३६||
🔊 Audio coming soon
ആഢകീമൂലാദിനാ ഖര്ജൂരരസപിഷ്ടേന ഗുടികാഞ്ജനമ്| തുവരീ ആഢകീ| കുര്യടസ്തരുണിഃ| വിദുലോ വേതസഃ||൩൬||
Adhikarana pratya~jjanam (37) · Śloka 37
കേശൈര്ജലാദ്രൈഃ കാംസ്യമുദ്ഘര്ഷയേത്| താന് കാംസ്യമലദിഗ്ധാനന്തര്ധൂമം ദഗ്ധ്വാ തദ് ഭസ്മ ത്രിഫലാക്വാഥേ സുരസാസ്വരസേ ക്ഷീരേ ച ഛാഗേ പഞ്ചാഹം ഭാവയേത്| ഏതച്ചൂര്ണം സ്രോതോऽജതുല്യം പ്രത്യഞ്ജനമ്||൩൭||
केशैर्जलाद्रैः कांस्यमुद्घर्षयेत्| तान् कांस्यमलदिग्धानन्तर्धूमं दग्ध्वा तद् भस्म त्रिफलाक्वाथे सुरसास्वरसे क्षीरे च छागे पञ्चाहं भावयेत्| एतच्चूर्णं स्रोतोऽजतुल्यं प्रत्यञ्जनम्||३७||
🔊 Audio coming soon
കേശൈരിത്യാദി| കാംസ്യമലദിഗ്ധാന് പ്രഘര്ഷണാത്| താന് മലിനകേശാന്| സുബോധമ്| സ്രോതോജം തത്സംജ്ഞമഞ്ജനമ്||൩൭||
Adhikarana snehA~jjanam (38) · Śloka 38
കൃഷ്ണസര്പം പയസി ക്വാഥയേത്തതഃ പൂതശീതമഥിതാത് സ്നേഹമുപോഷിതായ കൃകവാകവേ ദദ്യാത്| തസ്യ യത്പുരീഷം തത്സ്നേഹാഞ്ജനമ്||൩൮||
कृष्णसर्पं पयसि क्वाथयेत्ततः पूतशीतमथितात् स्नेहमुपोषिताय कृकवाकवे दद्यात्| तस्य यत्पुरीषं तत्स्नेहाञ्जनम्||३८||
🔊 Audio coming soon
കൃഷ്ണസര്പമിത്യാദി| കൃകവാകുഃ കുക്കുടഃ| ഉപോഷിതഃ കൃതോപവാസഃ||൩൮||
Adhikarana dRukprasAdanA~jjanam (39) · Śloka 39
കൃഷ്ണസര്പമുഖമനസര്പിഷോഃ പൂര്ണൈം ദര്ഭവേഷ്ടിതം മൃദവലിപ്തമധോമുഖം ഗോമയേനാഗ്നിനാ ദഗ്ധ്വാ തതോऽഞ്ജനമാദായ പത്രനലദനീലോത്പലതുല്യം ചൂര്ണീകൃതം പരം ദൃക്പ്രസാദജനനമഞ്ജനമ്||൩൯||
कृष्णसर्पमुखमनसर्पिषोः पूर्णैं दर्भवेष्टितं मृदवलिप्तमधोमुखं गोमयेनाग्निना दग्ध्वा ततोऽञ्जनमादाय पत्रनलदनीलोत्पलतुल्यं चूर्णीकृतं परं दृक्प्रसादजननमञ्जनम्||३९||
🔊 Audio coming soon
കൃഷ്ണസര്പമുഖസ്യാധോമുഖത്വം പച്യമാനേऽഞ്ജനേ സ്നേഹവിസ്രാവായ| ശേഷം സുബോധമ്||൩൯||
Adhikarana nasyam (40) · Śloka 40
ഘൃതമണ്ഡശ്ച ശര്കരാമധുകനീലോത്പലൈര്മാനുഷീദുഗ്ധോക്തൈഃ സിദ്ധോ നസ്യമിതി||൪൦||
घृतमण्डश्च शर्करामधुकनीलोत्पलैर्मानुषीदुग्धोक्तैः सिद्धो नस्यमिति||४०||
🔊 Audio coming soon
ശര്കരാദിഭിര്യുക്തഃ സിദ്ധോ ഘൃതമണ്ഡശ്ച നസ്യമ് ||൪൦||
Adhikarana sAdhAraNopadeSaH (41-19) · Śloka 19
ഭവതി ചാത്ര സര്വേऽക്ഷിരോഗാ യത്പ്രായോ ജായന്തേ സ്യന്ദപൂര്വകാഃ| യതശ്ച രക്തം സന്ദൂഷ്യ താനതസ്ത്വരയാ ജയേത്| സര്വോര്ധ്വജത്രുഗസ്രോതസ്യന്ദനാത് സ്യന്ദ ഉച്യതേ| തത്സ്ഥാനാം തദ്വദങ്ഗാനാമധിമന്ഥോऽതിമന്ഥനാത്| വാതേऽക്ഷിസേകസ്സൈരണ്ഡബൃഹതീമധുശിഗ്രുണാ| സിദ്ധേന പഞ്ജമൂലേന സസിതൈഃ പിത്തരക്തയോഃ| ദാര്വീലാക്ഷോത്പലദ്രാക്ഷാമഞ്ജിഷ്ഠാമധുകദ്വയൈഃ| ശ്ലേഷ്മണി ത്രിഫലാശുണ്ഠീനിമ്ബലോധ്രാടരൂഷകൈഃ| സമസ്തൈസ്സന്നിപാതോത്ഥേ കുര്യാത്സ്യന്ദേऽക്ഷിസേചനമ്| തുത്ഥവ്യോഷാഭയാലോധ്രയഷ്ട്യാഹ്വൈഃസ്താമ്രസംസ്ഥിതൈഃ| ധാന്യാമ്ലപിഷ്ടൈഃ സേകോऽയം സര്വാഭിഷ്യന്ദരുക്പ്രണുത്| തദ്വത്തുഥാഭയാലോധ്രയഷ്ടീമധുരസാഞ്ജനൈഃ| ശതാഹ്വാര്ദ്ധാംശസംയുക്തൈഃ സേകഃ സര്വാക്ഷിശൂലജിത്| പുഷ്പാഞ്ജനസിതാക്ഷൌദ്രൈസ്താമ്രസംസ്ഥൈസ്തിലാമ്ഭസാ| സേചനം ഹന്തി രുഗ്രാഗദാഹശ്വയഥുഘര്ഷണമ്| ദ്വിനിശാത്രിഫലാമുസ്തൈഃ പ്രമാദാദുഗ്ധകല്കിതൈഃ| സേകഃ സശര്കരാക്ഷൌദ്രൈരഭിഘാതരുജാപഹഃ| നിഷിക്തം തുത്ഥകം വാരാന് ഗോര്ജലേ പഞ്ചവംശതിമ്| സ്തന്യേ വാ ഛാഗദുഗ്ധേ വാ സദ്യഃ കോപേ തദഞ്ജനമ്| ബദരീദലയഷ്ട്യാഹ്വതുത്ഥധാത്രീഫലൈഃ സമൈഃ| പുടാന്തൈര്ബാദരാഗ്നീദ്ധൈര്ദൃഗുത്കോപഘ്നമഞ്ജനമ്| ബൃഹത്യൈരണ്ഡമൂലത്വക് ശിഗ്രുമൂലൈഃ സസൈന്ധവൈഃ| വര്ത്തിരാജപയഃപിഷ്ടൈസ്സര്വവാതാക്ഷിരോഗജിത്| സുമനഃ ക്ഷാരകാഃ ശങ്ഖസ്ത്രിഫലാ മധുകം ബലാ| പിത്തരക്താപഹാ വര്ത്തിഃ പിഷ്ടാ ദിവ്യേന വാരിണാ| സൈന്ധവം ത്രിഫലാ വ്യോഷം ശങ്ഖനാഭിസ്സമുദ്രജഃ| ഫേനഃ ശൈലേയകം സര്ജോ വര്ത്തിഃ ശ്ലേഷ്മാക്ഷിരോഗജിത്| ശങ്ഖവിദ്രുമവൈഡൂര്യലോഹിതാക്ഷപ്ലവാസ്ഥിഭിഃ| സ്രോതോജശ്വേതമരിചൈര്വര്ത്തിഃ സര്വാക്ഷിരോഗജിത്| പിപ്പല്യഃ കിംശുകരസോ വസാ സര്പസ്യ സൈന്ധവമ്| ഘൃതം ച ജീര്ണം സര്വാക്ഷിവികാരഘ്നീ രസക്രിയാ| ശസ്താ സര്വാക്ഷിരോഗേഷു കാചാര്മപടലേഷു ച| രസാഞ്ജനം ശ്രൃങ്ഗവേരമഭയാ തുത്ഥകം ശുഭമ്| യഥോത്തരം ദ്വിഗുണിതൈസ്തൈര്വര്ത്തിരപരാജിതാ| ഋതേ വാതാദഭിഷ്യന്ദാത്തിമിരാണി കുകൂണകമ്| പോഥകീപിടകാഃ പില്ലാനര്മാണി ച നിയച്ഛതി| താമ്രേ മസ്തു സമുദ്ഘൃഷ്ടം തുത്ഥകം ശ്യാവതാം ഗതമ്| സര്വാഭിഷ്യാന്ദശുക്ലാര്മസിരാജാലജിദഞ്ജനമ്| മരിചവരലവണഭാഗോ ഭാഗൌ ദ്വൌ കര്ണസമുദ്രഫേനാഭ്യാമ്| സൌവീരഭാഗനവകം ചിത്രായാം ചൂര്ണിതം കഫാമയജിത്| മരിചാമലകജലോദ്ഭവ- തുത്ഥാഞ്ജനതാപ്യധാതുഭിഃ ക്രമവൃദ്ധൈഃ| ഷണ്മാക്ഷിക ഇതി യോഗ- സ്തിമിരാര്മക്ലേദകാചകണ്ഡൂഘ്നഃ| പിപ്പലീം സതരോത്പലപത്രാ വര്ത്തയേത്സമധുകാം സഹരിദ്രാമ്| ഏതയാ സതതമഞ്ജയിതവ്യം യഃ സുപര്ണസമമിച്ഛതി ചക്ഷുഃ||൪൧|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ അഭിഷ്യന്ദപ്രതിഷേധോ നാമൈകോനവിംശോऽധ്യായഃ||൧൯||
भवति चात्र सर्वेऽक्षिरोगा यत्प्रायो जायन्ते स्यन्दपूर्वकाः| यतश्च रक्तं सन्दूष्य तानतस्त्वरया जयेत्| सर्वोर्ध्वजत्रुगस्रोतस्यन्दनात् स्यन्द उच्यते| तत्स्थानां तद्वदङ्गानामधिमन्थोऽतिमन्थनात्| वातेऽक्षिसेकस्सैरण्डबृहतीमधुशिग्रुणा| सिद्धेन पञ्जमूलेन ससितैः पित्तरक्तयोः| दार्वीलाक्षोत्पलद्राक्षामञ्जिष्ठामधुकद्वयैः| श्लेष्मणि त्रिफलाशुण्ठीनिम्बलोध्राटरूषकैः| समस्तैस्सन्निपातोत्थे कुर्यात्स्यन्देऽक्षिसेचनम्| तुत्थव्योषाभयालोध्रयष्ट्याह्वैःस्ताम्रसंस्थितैः| धान्याम्लपिष्टैः सेकोऽयं सर्वाभिष्यन्दरुक्प्रणुत्| तद्वत्तुथाभयालोध्रयष्टीमधुरसाञ्जनैः| शताह्वार्द्धांशसंयुक्तैः सेकः सर्वाक्षिशूलजित्| पुष्पाञ्जनसिताक्षौद्रैस्ताम्रसंस्थैस्तिलाम्भसा| सेचनं हन्ति रुग्रागदाहश्वयथुघर्षणम्| द्विनिशात्रिफलामुस्तैः प्रमादादुग्धकल्कितैः| सेकः सशर्कराक्षौद्रैरभिघातरुजापहः| निषिक्तं तुत्थकं वारान् गोर्जले पञ्चवंशतिम्| स्तन्ये वा छागदुग्धे वा सद्यः कोपे तदञ्जनम्| बदरीदलयष्ट्याह्वतुत्थधात्रीफलैः समैः| पुटान्तैर्बादराग्नीद्धैर्दृगुत्कोपघ्नमञ्जनम्| बृहत्यैरण्डमूलत्वक् शिग्रुमूलैः ससैन्धवैः| वर्त्तिराजपयःपिष्टैस्सर्ववाताक्षिरोगजित्| सुमनः क्षारकाः शङ्खस्त्रिफला मधुकं बला| पित्तरक्तापहा वर्त्तिः पिष्टा दिव्येन वारिणा| सैन्धवं त्रिफला व्योषं शङ्खनाभिस्समुद्रजः| फेनः शैलेयकं सर्जो वर्त्तिः श्लेष्माक्षिरोगजित्| शङ्खविद्रुमवैडूर्यलोहिताक्षप्लवास्थिभिः| स्रोतोजश्वेतमरिचैर्वर्त्तिः सर्वाक्षिरोगजित्| पिप्पल्यः किंशुकरसो वसा सर्पस्य सैन्धवम्| घृतं च जीर्णं सर्वाक्षिविकारघ्नी रसक्रिया| शस्ता सर्वाक्षिरोगेषु काचार्मपटलेषु च| रसाञ्जनं श्रृङ्गवेरमभया तुत्थकं शुभम्| यथोत्तरं द्विगुणितैस्तैर्वर्त्तिरपराजिता| ऋते वातादभिष्यन्दात्तिमिराणि कुकूणकम्| पोथकीपिटकाः पिल्लानर्माणि च नियच्छति| ताम्रे मस्तु समुद्घृष्टं तुत्थकं श्यावतां गतम्| सर्वाभिष्यान्दशुक्लार्मसिराजालजिदञ्जनम्| मरिचवरलवणभागो भागौ द्वौ कर्णसमुद्रफेनाभ्याम्| सौवीरभागनवकं चित्रायां चूर्णितं कफामयजित्| मरिचामलकजलोद्भव- तुत्थाञ्जनताप्यधातुभिः क्रमवृद्धैः| षण्माक्षिक इति योग- स्तिमिरार्मक्लेदकाचकण्डूघ्नः| पिप्पलीं सतरोत्पलपत्रा वर्त्तयेत्समधुकां सहरिद्राम्| एतया सततमञ्जयितव्यं यः सुपर्णसममिच्छति चक्षुः||४१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे अभिष्यन्दप्रतिषेधो नामैकोनविंशोऽध्यायः||१९||
🔊 Audio coming soon
യദ്യസ്മാദ്യേ കേചനാऽക്ഷിരോഗാസ്തേ സര്വേ പ്രായഃ സ്യന്ദപൂര്വകാ അഭിഷ്യന്ദപൂര്വകാ ജായന്തേ| യതശ്ച തേ സ്യന്ദാ രക്തം ക്ഷിപ്രകാരി സന്ദൂഷ്യ ജായന്തേ അതസ്താന് സ്യന്ദാംസ്ത്വരയാ ജയേത്| സ ച രോഗസ്സര്വേഷാമൂര്ധ്വജത്രുഗതാനാം സ്രോതസാം സ്യന്ദനാത് സ്രാവണാത് സ്യന്ദ ഇത്യുച്യതേ| തദ്വദേവ തത്സ്ഥാനാം ജത്രൂര്ധ്വസ്ഥാനാമങ്ഗാനാം മന്ഥനാദധിമന്ഥ ഇത്യുച്യതേ| വാതേऽധികേ സ്യന്ദാഖ്യേऽക്ഷിരോഗേ സിദ്ധേന ക്വഥിതേന പഞ്ചമൂലേനൈരണ്ഡാദിയുതേനാക്ഷിസേകഃ| പിത്തരക്തയോഃ സസിതൈര്ദാര്വ്യാദിഭിഃ പരിഷേകഃ| മധുകദ്വയം മധുയഷ്ടീ മധുകം ച| ത്രിഫലാദിഭിഃ ശ്ലേഷ്മണി സേകഃ| സന്നിപാതോത്ഥേ സ്യന്ദേ സമസ്തൈര്വാതപിത്തകഫൌഷധൈഃ സേചനം കുര്യാത്| തുത്ഥാദിഭിഃ സേകഃ സുബോധഃ| തത്ഥാഭയാദിഭിസ്തദ്വദിതി താമ്രസ്ഥിതൈര്ദ്ധാന്യാമ്ലപിഷ്ടൈശ്ച ശതാഹ്വായാ അര്ധാംശഃ സമുദായാത്| പുഷ്പാഞ്ജനാദികം താമ്രസ്ഥം തിലപിഷ്ടോദകയുക്തം സേകേന രുഗാദീന് ഹന്തി| പുഷ്പാഞ്ജനം രീതിപുഷ്പമ്| ദ്വിവനിശാദിസേകഃ സുബോധഃ| തുത്ഥകചൂര്ണം മൂത്രേണ വാ ഗോഃ സ്തന്യേന വാ ഛാഗദുഗ്ധേന വാ പഞ്ച-വിംശതിവാരാന് നിഷിക്തം സദ്യഃ കോപേऽഞ്ജനം ദൃഗുത്കോപഘ്നമ്| സമൈഃ പുടസ്യാന്തര്ബാദരേണാഗ്നിനേദ്ധൈര്ദഗ്ധൈര്ബദരീദലാഭിഃ കൃതമഞ്ജനം ദൃഗുത്കോപഘ്നമ്| ഉത്കോപോऽഭിഷ്യന്ദഃ| ആജേന പയസാ ക്ഷീരേണ പിഷ്ടൈഃ സൈന്ധവസഹിതൈര്ബൃഹത്യാദിഭിഃ കൃതാ വര്ത്തിഃ സര്വാന് വാതജാനക്ഷിരോഗാന് ജയതി| സുമനഃക്ഷാരകാദിഭിര്ദിവ്യേന വാരിണാ പിഷ്ടാ വര്ത്തിഃ പിത്തരക്താപഹാ ഭവതി| സുമനഃക്ഷാരകാഃ സുമനഃകലികാഃ| സൈന്ധവാദിഭിഃ കൃതാ വര്ത്തിഃ ശ്ലേഷ്മാക്ഷിരോഗജിത് ശ്ലേഷ്മാഭിഷ്യന്ദാധിമന്ഥാദിശമനീ| അത്രാനുക്തദ്രവത്വാ പൂര്വോക്തേന ദിവ്യാമ്ബുനാ പിഷ്ടൈരേഭിഃ കൃതേത്യര്ഥഃ| ഉഭയോര്വാക്യയോര്മധ്യസ്ഥം പദം യുക്തിവശാദുഭയത്രാപി സമ്ബധ്യതേ| ശങ്ഖാദിഭിഃ ശ്വേതമരിചാമ്ന്തൈഃ കൃതാ വര്ത്തിഃ സന്നിപാതാക്ഷിരോഗജിത്| അത്രാപ്യനുക്തദ്രവത്വാത് ദിവ്യേന വാരിണാ പിഷ്ടൈരിതി ബോദ്ധവ്യമ്| അസ്ഥിശബ്ദോ ലോഹിതാക്ഷപ്ലവാഭ്യാം സമ്ബധ്യതേ| ലോഹിതാക്ഷഃ സാരസവിശേഷഃ|പ്ലവോ വാഡിമ്ബഃ| പിപ്പല്യാദിനാ രസക്രിയാ സര്വാക്ഷിവികാരനാശനീ ഭവതി| കൃഷ്ണസര്പവസാദിഭീ രസക്രിയാ സര്വാക്ഷിരോഗാദിഷു ശസ്താ പ്രശസ്താ| കൃഷ്ണസര്പോ ദര്വീകരവിശേഷഃ| രസാഞ്ജനാദിഭിശ്ചതുഭിര്യഥോത്തരം ദ്വിഗുണിതൈരപരാജിതാഖ്യാ വര്ത്തിഃ| രസാഞ്ജനാദ് ദ്വിഗുണിതം ശ്രൃങ്ഗവേരമ്| തതോ ദ്വിഗുണാ അഭയാ| തതസ്തുത്ഥലമിതി യഥോത്തരാര്ഥഃ| ഏഷാऽപരാജിതാഖ്യാ വര്ത്തിര്വാതവര്ജിതാന് സര്വാനഭിഷ്യന്ദാംസ്തിമിരാദികം ച നിയച്ഛതി നാശയതി| മസ്തുനാ താമ്രപാത്രേ സമന്താദുദ്ഘൃഷ്ടം തേന ചോദ്ഘര്ഷണേന ശ്യാവതാം ഗതാം തുത്ഥകം സര്വാഭിഷ്യന്ദജിദഞ്ജനമ്| മരിചസൈന്ധവാഭ്യാമംകോ ഭാഗഃ| പിപ്പലീസമുദ്രഫേനാഭ്യാം ദ്വൌ ഭാഗൌ| നവ ഭാഗാഃ സൌവീരസ്യ| ഏതത് ചിത്രായാം നക്ഷത്രേ ചൂര്ണിതം കഫാമയജിദഞ്ജനമ്| മരിചാദിഭിഃ ക്രമവൃദ്ധൈഃ ഷണ്മാക്ഷികനാമാ യോഗോ നാനാപ്രയോഗസ്തിമിരാദീന് ഹന്തി| താപ്യധാതുര്വട്ടമാക്ഷികമ്| മരിചസ്യൈകോ ഭാഗഃ| ആമലകാനാം ദ്വൌ| ഫേനസ്യ ത്രയഃ| തുത്ഥസ്യ ചത്വാരോऽഞ്ജനസ്യ പഞ്ച| താപ്യധാതോഃ ഷഡിതി ക്രമവൃദ്ധാര്ഥഃ| പിപ്പലീ തഗരാദിനാ സഹ വര്ത്തയേദ്വര്ത്തിത്വമാപാദയേത്| ഏതയാ പിപ്പല്യാ തേന സതതമഞ്ജയിതവ്യം യോ ഗരുഡസമം ചക്ഷുരിച്ഛതീതി|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാമുത്തരതന്ത്രേ ഏകോനവിംശോऽധ്യായഃ