20. akṣipākapillapratiṣēdhaḥ

Adhikarana athAkShipAkapillapratiShedho nAma viMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாத அக்ஷிபாகபில்லப்ரதிஷேதஂ நாமாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

அபிஷ்யந்தஸ்ய ததேகயோகக்ஷேமஸ்ய சாதிமந்தஸ்ய சிகித்ஸாமுக்த்வா அக்ஷிபாகாநாஂ பில்லாநாஂ ச ஸாதநஂ ப்ரதர்ஶயிதுமத்யாய ஆரம்ப்யதே-அதாத இத்யாதி| பில்லா உக்தேப்யஃ ஏவ வர்த்மாதிரோகேப்யஃ கேசித்| தே சேஹைவ வக்ஷ்யந்தே||௧||

Adhikarana shuShkAkShipAkacikitsA (2) · Śloka 2

ஶுஷ்காக்ஷிபாகே வாதாபிஷ்யந்தவிஹிதஂ ஸர்பிஃ பிபேத்| குலீரரஸக்ஷீரஸித்தஂ வா| தார்வீப்ரபௌண்டரீகயோஃ க்வாத ஆஶ்ச்யோதநமக்ஷிபாகக்நம்| மஞ்ஜிஷ்டாமதுக்காலாநுஸாரீஸாரிவாலோத்ரலாக்ஷாப்ரபௌண்டரீகாணாமக்ஷிபாகரக்தராஜீக்நம்| மத்வீகாசந்தநகல்கஸ்தண்டுலாம்புபரிஸ்ருதோ மதுமாநஶ்ருதாஹஹரஃ| அணுதைலஂ நஸ்யம்| ஶாரிவாவிதாரீபலாமதுகோத்பலத்ராக்ஷாடரூஷகஜீவகசந்தநைர்ஜாங்கலரஸக்ஷீரோபேதஂ தைலஂ ஸாதிதஂ நாவநாத் ஸர்வோர்த்வஜத்ருஜாந் கதாந் வாதபித்தோத்தராந் நிஹந்தி| ஸ்நிக்தாஶ்சாத்ர தர்பணபுடபாகாஃ| வாதபித்தாந்யதரோத்ரேகதஶ்ச யதாஸ்வமபிஷ்யந்தவிதிஃ| ஆதர்ஶமண்டலே கதாக்தகேஶாந் கஷ்ட்வாந்தர்தூமஂ தஹேத்ஸா மஷீகதபிஷ்டாऽயஸபாஜநஸ்திதாऽக்ஷிபாகமஞ்ஜநாதபஹரதி| மஞ்ஜிஷ்டாபலத்ரிககடங்கடேரீநிஷ்க்வாதே லோஹஸ்ரோதோऽஞ்ஜநசூர்ணமாபிண்டீபாவாத் பசேத்| ஏதச்சூர்ணாஞ்ஜநமபயஂ தாஹோஷாகராகாஶ்ருஹரம்| தாம்ரரஜஸ்ஸைர்யகபுஷ்பபுண்ட்ராஹ்வமதுககாலாநுஸாரீஶாரிவாஃ சாகேந பயஸா பிஷ்டாஃ பிண்டாஞ்ஜநம்| ஆநூபவஸா ஶுண்டீஸைந்தவசூர்ணாந்விதா ஸ்நேஹாஞ்ஜநம்| ஏவமப்யஶாந்தௌ மதுகஸித்தஃ ஶதாஹ்வாசூர்ணயுக்தோ கதமண்டஸ்ததா பயோ வா பஸ்திஃ||௨||

வாதாபிஷ்யந்தவிஹிதஂ ஸர்பிர்தஶமூலாதிகஂ குலீரமாஂஸரஸக்ஷீராப்யாஂ ஸித்தஂ வா ஸர்பிஃ பிபேத்| தார்வ்யாதி ஸுபோதம்| மஞ்ஜிஷ்டாதீநாஂ க்வாத ஆஶ்ச்யோதநமிதி ஸம்பத்யதே| காலாநுஸாரீ காலேயகஃ| காரண்டக ஆம்லாயநஃ| ஸுபோதம்| அணுதைலஂ நஸ்யவித்யுக்தம்| ஶாரிவாதிதைலஂ நாவநாத்வாதபித்தாதிகாந் ஸர்வாநூர்த்வஜத்ருஜாந் கதாந் நிஹந்தி நாஶயதி| அத்ரேத்யக்ஷிபாகே வாதபித்தயோரந்யதரஸ்யோத்ரேகாத்தேதோர்யதாஸ்வமுத்ரிக்ததோஷாநதிக்ரமேணாபிஷ்யந்தோக்தோ விதிஃ| ஆதர்ஶமண்டலே மலிநிதகேஶமப்யஞ்ஜநம்| ஸுபோதம்| மஞ்ஜிஷ்டாதிக்வாதபக்வகுலிகா சூர்ணீகதாஞ்ஜநஂ நாம்நாபயஂ தாஹாதிஹரம்| தாம்ரசூர்ணாதிகஂ பிண்டாஞ்ஜநஂ ஸுபோதம்| ஸைர்யகஸ்ய ஸஹசரஸ்ய புஷ்பமாம்லாயநஸ்யேதி கேசித்| ஆநூபவஸேத்யாதி ஸுபோதம்| ததா பய இதி கதமண்டவந்மதுகஸித்தஂ ஶதாஹ்வாசூர்ணயுக்தஂ ச||௨||

Adhikarana saSoPAlpaSoPayoScikitsA (3) · Śloka 3

ஸஶோபால்பஶோபயோஸ்து ஸ்நிக்தஸ்விந்நஸ்யாநு ஸிராஂ வித்யேத்| த்ராக்ஷாபயாக்வாதஸ்த்ரிவத்கல்கவாந் ஸகதோ விரேகஃ| விரிக்தஸ்ய யதாதோஷோதயமாஸ்தாபநம்| ததஃ பிண்டஸ்விந்நஶிரஸஃ ஸர்ஷபதைலேந ஸைந்தவயுதேந வா ஸர்பிஷா பணிஜ்ஜகயுக்தேந வா அணுதைலேந ஶிரோவிரேகஃ விரிக்தஶிரஸோऽநுவாஸநஂ க்ஷீரஸர்பிஷா தூமபாநஂ ச| ஶிரோநேத்ரஂ சாஸ்ய ஸுநிஷண்ணகபத்தூரைரண்டபத்ரைஃ க்ஷீராஂபுஸ்விந்நைஃ ஸஂஸ்வேதயேத்| கதபஷ்டஂ லோத்ரசூர்ணஂ ஸூக்ஷ்மவாஸஸ்தமுஷ்ணோதகவிமதிதமாஶ்ச்யோதநம்| ஶுஷ்காக்ஷிபாகோக்தஂ ச வேதநாக்நம்||௩||

ஸஶோபாக்யேऽல்பஶோபாக்யே ச ஸ்நிக்தஸ்விந்நஸ்ய ஸதஃ ஸிராஂ வித்யேத்| த்ராக்ஷாஹரீதகீக்வாதேந த்ரிவத்கல்ககதயுக்தேந விரிக்தஸ்ய தோஷோதயாநதிக்ரமேணாஸ்தாபநம்| தத இத்யாஸ்தாபநாதநந்தரஂ பிண்டஸ்வேதஃ ஸூத்ரோக்தஸேந ஸ்விந்நஶிரஸஃ ஸர்ஷபதைலேந ஶிரோவிரேகஃ ஸர்பிஷா வா ஸைந்தவயுதேநாணுதைலேந வா பணிஜ்ஜகசூர்ணயுதேந| பணிஜ்ஜகோ மருவகஃ| ததஃ க்ஷீரஸர்பிஷாऽநுவாஸநம்| தூமபாநஂ தோஷாத்யபேக்ஷம்| அஸ்ய சாக்ஷிபாகவதஃ ஶிரோநேத்ரஂ ச ஸுநிஷண்ணகாதிபத்ரைஃ க்ஷீராம்புஸ்விந்நைஃ ஸ்வேதயேத்| ஸுநிஷண்ணகநாமாநூபே பவதி| காஶ்மீரேஷு ஸுல்யேதி ப்ரஸித்தஃ| பத்தூரோ ஜலே பவதி நாம்நா மத்ஸ்யாக்ஷகஃ| கதபஷ்டமித்யாதிநாஶ்ச்யோதநஂ ஸுபோதம்| ஶுஷ்காக்ஷிபாகோக்தஂ வேதநாக்நமாஶ்ச்யோதநமிதி ஸம்பத்யதே| தச்ச லோத்ரகோரண்டபுஷ்பகதஃ க்வாதஃ|| ௩||

Adhikarana tatra sandhAvAH (4) · Śloka 4

ஏவமஶாந்தவேதநஂ ஸந்தாவைருபக்ரமேத்| ஶஶஶிரஃகபாலஂ ஸைந்தவஂ காஂஸ்யே ஸ்தந்யகஷ்டஂ ஸந்தாவோ வேதநாக்நஃ| தத்வத்தாம்ரஂ ச லோஹே கோமூத்ரகஷ்டஂ கததூபிதம்| ஶிக்ருபல்லவரஸஶ்ச தாம்ரகஷ்டோ கததூபிதஃ| ஶங்கதாம்ரே ஸ்தந்யேந கஷ்டஂ கதாப்யக்தயவஶமீபத்ரதூபிதஂ கர்ஷவேதநாக்நம்| உதும்பரபலஂ லோஹே ஸ்தந்யகஷ்டஂ கதாப்யக்தஶமீபத்ரதூபிதஂ ஶூலராகாஶ்ருகர்ஷக்நம்| ததிஸரஃபிப்பலீஸைந்தவயுக்தஸ்தாம்ரே கஷ்டஶ்ஶோபகர்ஷாஶ்ருவேதநாக்நஃ| மத்கபாலஂ காஂஸ்யே திலோதககஷ்டஂ கதாக்தநிம்பபத்ர-தூபிதஂ ஶோபகண்டூகர்ஷாஶ்ருஶூலராகக்நம்| ஸந்தாவாஞ்ஜிதஂ சாக்ஷி ஸ்தந்யேநாநுஸிஞ்சேத்| த்ரிபரஞ்ச தைர்ந்நாஞ்ஜயேத்||௪||

ஸந்தாவைரித்யநந்தரஂ வக்ஷ்யமாணைஃ ஸந்தாவநாமபிரஞ்ஜநைஶ்சோபக்ரமேத| ஶஶஸ்ய ஶிரஃகபாலஂ ஸைந்தவேந ஸஹ காஂஸ்யபாத்ரே ஸ்தந்யேந கஷ்டஂ வேதநாக்நஂ ஸந்தாவஃ| லோஹபாத்ரே கோமூத்ரகஷ்டஂ தாம்ரஂ கததூபிதஂ ஸந்தாவஃ| ஶிக்ருபல்லவரஸஸ்தாம்ரகஷ்டோ கததூபிதஶ்ச ஸந்தாவஃ| தத்வல்லோஹபாத்ரே க்ருஷ்டஂ தாம்ரஂ கததூபிதஂ ஸந்தாவஃ| உதும்பரபலமித்யாதிநா ஶூலாதிக்நஸ்ஸந்தாவஃ| ததிஸராதிகஃ ஸந்தாவஃ ஶோபாதிஹரஃ| மந்மயஂ பக்வகபாலஂ காஂஸ்யபாஜநே திலோதகேந கஷ்டஂ கதாக்தநிம்பபத்ரதூபிதஂ ஶோபாதிக்நஃ ஸந்தாவஃ| ஏப்யோऽந்யதமேந ஸந்தாவேநாஞ்ஜிதமக்ஷி ஸ்தந்யேந ஸிஞ்சேத்| தைரிதி ஸந்தாவைஃ த்ரிஸ்த்ரிப்யோ வாரேப்யஃ பரமூர்த்வஂ நேத்ரஂ நாஞ்ஜயேத்|| ௪||

Adhikarana athA~jjanAni (5) · Śloka 5

மதுகபஹதீத்வக்தாம்ரரஜாஂஸ்யஜாக்ஷீரபிஷ்டாநி ஶம்யாமலகபத்ரைர்கதாப்லுதைஃ அநேகஶோ தூபிதாநி பிண்டாஞ்ஜநஂ ஶோபவேதநாக்நம்| தாலீஸபத்ரபிப்பலீலோஹரஜோऽஞ்ஜநகாஸீஸதகரஜாதீமுகுலஸைந்தவைர்கோமூத்ரபிஷ்டைஸ்தாம்ரமாலிப்தஂ ஸப்தராத்ரஂ ஸ்தாபயித்வா புநஸ்தத்வதேவ பிஷ்டைர்குடிகாஃ கார்யாஸ்தாஃ ஸ்தந்யகஷ்டாஃ ஸ்தம்பஶ்வயதுஹர்ஷகர்ஷாஶ்ருகண்டூக்ந்யஃ| அபத்தாஸ்திஸஹகாரமாஂஸஂ விகதத்வசஂ ஸமதாம்ரசூர்ணமீஷத்ஸைந்தவோபேதஂ கவ்யேந தத்நா பிஷ்ட்வா தாம்ரமாலேபயேத்| ஶுஷ்கஂ ஶுஷ்கஂ ததைவ ச பிஷ்ட்வா புநர்லேபயேத்| ஏதத்ஸப்தபிஃ ஸப்தாஹைஃ பிண்டாஞ்ஜநஂ கதஂ ஸர்வாக்ஷிகாஶ்ருகர்ஷஶோபராகவர்த்மோபசயக்நம்| அஶ்மந்தகாம்லவேதஸபரூஷககோலதாடிமைஃ கதா ரஸக்ரியா ஸஶோபால்பஶோபபூயாலஸாந் நாஶயதி| இத்தமபி ஶோபாநுவத்தௌ புநரஸ்ராவஸேகஃ ஶிரோவிரேகஶ்ச||௫||

அதாநந்தரமஞ்ஜநாநி பவந்தி| மதுகாதிநா பிண்டாஞ்ஜநஂ ஶோபாதிக்நஂ பவதி| தாலீஸபத்ராதிநா குடிகாஃ ஸ்தம்பாதிக்ந்யஃ தத்வதேவேதி கோமூத்ரேண| அஞ்ஜநகாலே ஸ்தந்யேந குபிகோத்கர்ஷணம்| ஸஹகாரமாம்ரபலமபத்தாஸ்த்யதிபாலம்| தஸ்ய ஸஹகாரஸ்ய மாஂஸஂ த்வசோऽந்தர்பாகம்| ஸப்தாஹேந ஸப்தாஹேநோபர்யுபரி லேபஃ| அஶ்மந்தகாதிநா ரஸக்ரியா| அஶ்மந்தக இந்த்ரகஃ| ஸுபோதம்|| ௫||

Adhikarana amloShitacikitsA (6) · Śloka 6

அம்லோஷிதஂ பித்தாபிஷ்யந்தவதுபாசரேத்| பில்லலஸாதநஂ சேக்ஷேத||௬||

அம்லோஷிதே பித்தாபிஷ்யந்தவதுபசாரஃ| பில்லஸாதநஂ சாத்ரைவ வக்ஷ்யமாணமீக்ஷேதாம்லோஷிதோபசாரணாய| இத்யுக்தா அக்ஷிபாகாஃ||௬||

Adhikarana pillarogANAM sa~gkhyAnam (7) · Śloka 7

பித்தகபரக்தநிசயோத்க்லிஷ்டவர்த்மபோதகீபிஸாக்யகுகூணகபக்ஷ்மோபரோதபூயாலஸஶுஷ்காக்ஷிபாகால்பஶோபாம்லோஷிதா வாதவர்ஜ்யாஶ்ச ஸ்யந்தாதிமந்தா இத்யஷ்டாதஶ தீர்ககாலாநுபந்திநோ ரோகாஃ பில்லஸஂஜ்ஞாஃ||௭||

பித்தோத்க்லிஷ்டவர்த்ம, கபோத்க்லிஷ்டவர்த்ம, ரக்தோத்க்லிஷ்டவர்த்ம, நிசயோத்க்லிஷ்டவர்த்ம, போதகீபிஸாக்யோ பிஸவர்த்ம, குகூணகஃ, பக்ஷ்மோபரோதஃ, பூயாலஸஃ, ஶுஷ்காக்ஷிபாகஃ, அல்பஶோபஃ, அம்லோஷிதஃ, வாதவர்ஜ்யாஃ ஸ்யந்தாஶ்சாதிமந்தாஶ்ச பித்தஸ்யந்தஃ, கபஸ்யந்தஃ, ரக்தஸ்யந்தஃ, பிதாதிமந்தஃ கபாதிமந்தஃ, ரக்தாதிமந்தஶ்ச இத்யஷ்டாதஶ ரோகா தீர்ககாலாநுவர்த்திநஃ ஸந்தஃ பில்லஸஂஜ்ஞாஂ லபந்தே||௭||

Adhikarana pillAnAM pratyekaSaH cikitsA (8) · Śloka 8

ஏஷாஂ க்ரியா யதாஸ்வமுபதிஷ்டைவ புநஶ்ச பில்லீ பூதாநாஂ ஸாமாந்யேநோபதிஶ்யதே||௮||

ஏஷாஂ பில்லஸஂஜ்ஞிதாநாஂ பித்தோத்க்லிஷ்டவர்த்மாதீநாஂ க்ரியா சிகித்ஸா யதாஸ்வமத்யாயேஷூக்தைவ||௮||

Adhikarana pillasAmAnyacikitsA (9) · Śloka 9

அத பில்லாக்ஷிரோகிணஂ ஸ்நேஹயித்வா வாமயேத்| கதக்ரமஸ்ய ஸிராவ்யதஸ்ததோ விரேகஃ| கதவிரேகஸ்ய வர்த்மநீ லிகேத்| ஸகல்லேகநாதஶுத்தௌ புநர்லேகயேஜ்ஜலௌகோபிஶ்ச க்ராஹயேத்| ப்ரியங்குலோத்ரபத்மகேஸரசந்தநமதுககல்கேந ஸமாக்ஷிகேண பிடாலகஃ| துவரிகாபலத்ரிகரோசநாக்வாதேந மதுமதா ஸாயஂ ப்ராதஃ ஸதா ப்ரக்ஷாலநமஞ்ஜநாந்தே ச கஷாயவக்ஷபல்லவகஷாயேண| தைரேவ ச பத்ரைருஷ்ணப்ரியதாயாம்ந்தராந்தரா ஸ்வேதஃ| துத்தகபலஂ விஂஶதிஶ்ச ஶ்வேதமரிசாநி தாந்யாம்லபிஷ்டாநி தத்பலைஸ்த்ரிஂஶதா தாம்ரபாத்ரே ஸமாலோடிதாநி பஹுவர்ஷாணாமபி பில்லாநாஂ பரமமாஶ்ச்யோதநம்| அஞ்ஜநஂ சாஸ்யாம்ரதாதகீபுஷ்பதிலபர்ணீகல்கேந ச வர்த்திஃ| ஹரீதக்யாடகீஶ்சாஷ்டகுணேऽம்பஸ்யஷ்டபாகாவஶேஷஂ க்வாதயேத்| புநஶ்ச பரிஸ்ராவ்யாதர்வீப்ரலோபாத்ரஸக்ரியேயஂ பில்லாக்ஷிரோபணீ| பலாஶஶாகாஸ்வரஸே க்வாத்யமாநே பஹத்யுஶீரரஜோ தத்யாத்| தத் கநீபூதஂ ஶீதமஞ்ஜநம்| ஸுரஸாரஸபிஷ்டைர்வா வசாலதேவதாருபிஃ| கோபித்தபிஷ்டாப்யாஂ வா வ்யோஷரஸாஞ்ஜநாப்யாம்| ஹரிதாலஸௌவீரகாஞ்ஜநஸமாஂஶஂ வா தாம்ரசூர்ணமஞ்ஜநம்| பரிபேலவகாஸீஸஹரித்ராத்வயஸர்ஷபப்ரியங்குதகரபிப்பலீகல்கேந தாம்ரபாஜநமந்தர்லேபயித்வா ஸௌவீரககும்பேऽதோமுகஂ ஸப்தாஹஂ வாஸயேத் ததோ குடிகாஶ்சூர்ணஂ வா குர்யாத்| துத்தகைரிகசூர்ணஂ சகலீபயஃபிஷ்டஂ குடிகா ப்ரத்யஞ்ஜநம்| சூர்ண ஏவ வா திவ்யோதகபாவிதஃ| ஸ ஏவ வா ததாப்லுதோ நேத்ராஶ்ச்யோதநமிதி| பவதி சாத்ர- வர்த்மாவலேகஂ பஹுஶஸ்தத்வச்சோணிதமோக்ஷணம்| புநஃ புநர்விரேகஂ ச பில்லரோகாதுரோ பஜேத்||௯||

பில்லீபூதாநாஂ து தீர்ககாலாநுவர்த்திநாஂ ஸாமாந்யேந க்ரியா ஸாதாரணீ சிகித்ஸோச்யதே| அதேத்யாதி ஸுபோதம்| வமநாதநுகதக்ரமஸ்ய விஹிதபேயாதிக்ரமஸ்ய ஸிராவ்யதஃ| ப்ரியங்க்வாதிநா பிடாலகோ பஹிர்லேபஃ| துவரிகாதிக்வாதேந மாக்ஷிகவதா ஸாயஂ ப்ராதஶ்ச ப்ரக்ஷாலநம்| அஞ்ஜநாந்தே ச கஷாயவக்ஷாணாமநந்தரோக்தாநாஂ துவரிகாதீநாஂ பல்லவகஷாயேண ப்ரக்ஷாலநம்| உஷ்ணப்ரியதாயாமுஷ்ணாபிலாஷே தைரேவ கஷாயவக்ஷபத்ரைரந்தராந்தரா கதாசித் ஸ்வேதஃ| துத்தகபாலமித்யாதி ஸுபோதம்| தத்பலைரிதி தாந்யாம்லபலைஃ| அஸ்ய ச பில்லாக்ஷிரோகிண ஆம்ராதிகல்கேந வர்த்திரஞ்ஜநம்| ஹரீதக்யாதிநா ரஸக்ரியா ஸுபோதா| பலாஶேத்யாதிநா லோஹோऽஞ்ஜநம்| வசாதிபிஃ, ஸுரஸாயா ரஸேந பிஷ்டைரஞ்ஜநம்| ஸுரஸா பூர்வா| கோஃ பித்தேந பிஷ்டாப்யாஂ வ்யோஷரஸாஞ்ஜநாப்யாஂ வாஞ்ஜநம்| ஹரிதாலாதிகஂ பாகஸ்தாம்ரஂ பாக இதி சூர்ணாஞ்ஜநம்| பரிபேலவாதிநா குடிகாதவா சூர்ணாஞ்ஜநம்| ஸௌவீரகஂ ஸதுஷயவஜாதஂ காஞ்ஜிகம்| துத்தாதிகஂ ப்ரத்யஞ்ஜநம்| அதவைஷ துத்தகைரிகயோஶ்சூர்ணோ திவ்யோதகபாவிதோऽஞ்ஜநம்| ஸ ஏவ வா திவ்யோதகபாவிதுத்தாதிசூர்ணோ திவ்யோதகேநாப்லுத ஆஶ்ச்யோதநம்| பஹுஶோ வர்த்மாவலேகாதிகஂ பில்லரோகேணாதுரோ பஜேத்||௯||

Adhikarana pUyAlase viSeShaH (10) · Śloka 10

பூயாலஸே த்வஶாந்தேऽந்தே தாஹஃ ஸூக்ஷ்மஶலாகயா||௧௦||

பூயாலஸே து பில்லீபூதே அஶாந்தே ஸர்வக்ரியாணாமந்தேऽவஸாநே ஶலாகயா தாஹோ விதேயஃ||௧௦||

Adhikarana netrarogANAmuktAnAM sa~gkhyAnam (11) · Śloka 11

சதுர்நவதிரித்யக்ஷ்ணோர்ஹேதுலக்ஷணஸாதநைஃ| பரஸ்பரமஸங்கீர்ணாஃ கார்த்ஸ்ந்யேந கதிதா கதா||௧௧||

இத்யநந்தரோக்தைரத்யாயைரக்ஷ்ணோர்கதாஶ்சதுர்நவதிஃ பரஸ்பரமஸங்கீர்ணாஃ ஹேத்வாதிபிஃ கார்த்ஸ்ந்யேந நிஶ்ஶேஷதயா கதிதா உக்தாஃ| தே ச கச்ச்ரோந்மீல, நிமேஷ, வாதஹத, கும்பீகா, பித்தோத்க்லிஷ்ட, பக்ஷ்மஶாத, போதகீ, கபோத்க்லிஷ்ட, லகண, உத்ஸங்க, ரக்தோத்க்லிஷ்டா, அர்ஶோ, அஞ்ஜநநாமிகா, பிஸவர்த்ம, உத்க்லிஷ்டவர்த்ம, ஶ்யாவவர்த்ம, ஶ்லிஷ்டவர்த்ம, ஸிகதாவர்த்ம, கர்தம, பஹல, குகூணக, பக்ஷ்மோபரோத, அலஜீ, அர்புத, ஜலாஸ்ரவ, கபாஸ்ரவ, உபநாஹ, ரக்தாஸ்ரவ, பர்வணீ, பூயாலஸ, அலஜீ, கமிக்ரந்தி, ஶுக்திகா, ஶுக்லார்ம, பலாஸக்ரதித, பிஷ்டக, ஸிரோத்பாத, ஸிராஹர்ஷ, ஸிராஜாத, ஶோணிதார்ம, அர்ஜுந, ப்ரஸ்தார்யர்ம, ஸ்நாவார்ம, அதிமாஂஸார்ம, ஸிராஸஂஸ, க்ஷதஶுல்க, ஶுத்தஶுல்க, அஜகா, ஸிராஶுல்க, தீவ்ரவேதந, வாததிமிர, வாதகாச, வாதலிங்கநாஶ, பித்ததிமிர, பித்தகாச, பித்தலிங்கநாஶ, கம்பீரா, ஹ்ரஸ்வா, பித்தவிதக்தா, கபதிமிர, கபகாச, கபலிங்கநாஶ, ரக்ததிமிர, ரக்தகாச, ரக்தலிங்கநாஶ, ஸஂஸர்கதிமிர, ஸஂஸர்ககாச, ஸஂஸர்கலிங்கநாஶ, ஸந்நிபாததிமிர, ஸந்நிபாதகாச, ஸந்நிபாதலிங்கநாஶ, நகுலாந்த, தோஷாந்த, ஊஷ்ணவிதக்தா, அம்லவிதக்தா, தூமர, அபஸர்கிகலிங்கநாஶ, வாதாபிஷ்யந்த, வாதாதிமந்த, ஹதாதிமந்த, அந்யதோவாத, வாதபர்யய, பித்தாபிஷ்யந்த, பித்தாதிமந்த, கபபிஷ்யந்த, கபாதிமந்த, ரக்தாபிஷ்யந்த, ரக்தாதிமந்த, ஶுஷ்காக்ஷிபாக, ஸஶோப, அல்பஶோப, அக்ஷிபாக, அத்யய, அம்லோஷிதா இத்யக்யாபிருக்தாஃ|| ௧௧||

Adhikarana svasthe~api pathyApathyanirdeSaH (12) · Śloka 12

ஸர்வதா ச நிஷேவேத ஸ்வஸ்தோऽபி நயநப்ரியஃ| புராணயவகோதூமஶாலிஷஷ்டிககோத்ரவாந்| முத்காதீந் கபபித்தக்நாந் பூரிஸர்பிஃ பரிப்லுதாந்| ஶாகஂ சைவஂவிதஂ மாஂஸஂ ஜாங்கலஂ தாடிமஂ ஸிதாம்| ஸைந்தவஂ த்ரிபலாஂ த்ராக்ஷாஂ வாரி பாநே ச நாபஸம்| ஆதபத்ரஂ பதத்ராணஂ விதிவத்தோஷஶோதநம்| வர்ஜயேத்வேகஸஂரோதமஜீர்ணாத்யஶநாநி ச| க்ரோதஶோகதிவாஸ்வப்நராத்ரிஜாகரணாதபாந்| விதாஹவிஷ்டம்பகரஂ யச்சேஹாஹாரபேஷஜம்||௧௨||

யஸ்து நயநப்ரியஃ ஸ ஸர்வதா ஷட்ஸ்வப்யதுஷு ஸ்வஸ்தோப்யபிஶப்தாதக்ஷிரோகவாநபி புராணயவாதிகஂ ஸேவேத| ஏவஂவிதஂ ச ஶாகஂ கபபித்தக்நஂ பூரிஸர்பிஃ பரிப்லுதஂ ச ஸேவேத| வேகஸஂரோதாதிகஂ வர்ஜயேத்| யச்சேஹாதிகஂ விதாஹகரஂ விஷ்டம்பகரஂ ச ததபி வர்ஜ்ஜயேத்||௧௨||

Adhikarana pAdaSirayornetrasambandhaH (13-20) · Śloka 20

த்வே பாதமத்யே பதுஸந்நிவேஶே ஸிரே கதே தே பஹுதா ச நேத்ரே| தா ப்ரங்க்ஷணோத்வர்தநலேபநாதீந் பாதப்ரயுக்தாந்நயநஂ நயந்தி| மலோஷ்ணஸங்கட்டநபீடநாத்யைஸ்தா தூஷயந்தே நயநாநி துஷ்டாஃ| பஜேத்ஸதா தஷ்டிஹிதாநி தஸ்மாதுபாநதப்யஞ்ஜநதாவநாநி||௧௩|| இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதாவஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ரே அக்ஷிபாகபில்லப்ரதிஷேதோ நாம விஂஶோऽத்யாயஃ||௨௦||

ப்ரத்யேகஂ பாதமத்யே த்வே ஸிரே பதுஸந்நிவேஶே விஸ்தீர்ணரூபே ந து வர்துலே யே ஸிரே தே நேத்ரே பஹுதா கதே| தாஃ பாதயோஶ்சதஸ்ரஃ ஸிராஃ பாதப்ரயுக்தாந் ப்ரங்க்ஷணாதீந் நேத்ரஂ நயந்தி| ப்ரங்க்ஷணாமப்யங்கஃ| தாஶ்ச மலாதிபிர்துஷ்டா நயநாநி ஸர்வேஷாஂ தூஷயந்தி| யத ஏவமதோ ஹேதோருபாநதாதீநி தஷ்டிஹிதாநி ஸதா பஜேத்| உபநாஹௌ பாதுகே| தாவநஂ ப்ரக்ஷாலநம்|| ௧௩|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாமுத்தரதந்த்ரே விஂஶோऽத்யாயஃ