Adhikarana athApasmArapratiShedho nAma dashamo~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతోఽపస్మారప్రతిషేధం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातोऽपस्मारप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ఉన్మాదానంతరమపస్మారే పూర్వముక్తం ప్రయోజనం తద్విజ్ఞానార్థమధ్యాయ ఆరభ్యతే||1||
Adhikarana apasmArahetuH samprAptishca (2) · Śloka 2
స్మృత్యాపాయో హ్యపస్మారః స ధీసత్త్వాభిసంప్లవాత్| జాయతేఽభిహతే చిత్తే చింతాశోకభయాదిభిః| ఉన్మాదవత్ ప్రకుపితైశ్చిత్తదేహగతైర్మలైః| సతే సత్త్వే హృది వ్యాప్తే సంజ్ఞావాహిషు ఖేషు చ| తమో విశన్ మూఢమతిర్బీభత్సాః కురుతే క్రియాః| దంతాన్ ఖాదన్ వమన్ ఫేనం హస్తౌ పాదౌ చ విక్షిపన్| పశ్యన్నసంతి రూపాణి ప్రస్ఖలన్ పతతి క్షితౌ| విజిహ్యాక్షిభ్రువో దోషవేగేఽతీతే విబుధ్యతే| కాలాంతరేణ స పునశ్చైవమేవ విచేష్టతే| అపస్మారశ్చతుర్భేదో వాతాద్యైర్నిచయేన చ||2||
स्मृत्यापायो ह्यपस्मारः स धीसत्त्वाभिसंप्लवात्| जायतेऽभिहते चित्ते चिन्ताशोकभयादिभिः| उन्मादवत् प्रकुपितैश्चित्तदेहगतैर्मलैः| सते सत्त्वे हृदि व्याप्ते संज्ञावाहिषु खेषु च| तमो विशन् मूढमतिर्बीभत्साः कुरुते क्रियाः| दन्तान् खादन् वमन् फेनं हस्तौ पादौ च विक्षिपन्| पश्यन्नसन्ति रूपाणि प्रस्खलन् पतति क्षितौ| विजिह्याक्षिभ्रुवो दोषवेगेऽतीते विबुध्यते| कालान्तरेण स पुनश्चैवमेव विचेष्टते| अपस्मारश्चतुर्भेदो वाताद्यैर्निचयेन च||२||
🔊 Audio coming soon
అపస్మారో హి స్మృత్యపాయః స్మృత్యపగమ ఉచ్యతే| స చాపస్మారో ధియో బుద్ధేః సత్త్వస్య ధైర్యస్య చాభిసంప్లవాద్ వినాశాజ్జాయతే| కథమిత్యాహ| చింతాదిభిశ్చిత్తేఽభిహతే ఉన్మాదోక్తప్రకారేణ ప్రకుపితైశ్చిత్తదేహగతైర్మలై రజస్తమోవాతాదిభిః సత్త్వే హతే హృది చ వ్యాప్తే సంజ్ఞావాహిషు చ స్రోతఃసు వ్యాప్తేష్వేవం సతి పురుషో మూఢమతిస్తమో విశన్ వీభత్సాః క్రియాః కురుతే| దంతఖాదనాది కుర్వన్ క్షితౌ పతతి| తతో దోషాణం వేగేఽతీతే విజిహ్మాక్షిభ్రువో విబుధ్యతే| సుబోధం| నిచయః సన్నిపాతః|| 2||
Adhikarana pUrvarUpam (3) · Śloka 3
రూపముత్పత్స్యమానేఽస్మిన్ హృత్కంపః స్నూన్యతా భ్రమః| తమసో దర్శనం ధ్యానం భ్రూవ్యుదాసోఽక్షివైకృతం| అశబ్దశ్రవణం స్వేదో లాలాసింఘాణకస్రుతిః| అవిపాకోఽరుచిర్మూర్చ్ఛా కుక్ష్యాటోపో బలక్షయః| నిద్రానాశోఽంగమర్దస్తృట్ స్వప్నే గానం సనర్తనం| పానం తైలస్య మద్యస్య తయోరేవ చ మేహనం||3||
रूपमुत्पत्स्यमानेऽस्मिन् हृत्कम्पः स्नून्यता भ्रमः| तमसो दर्शनं ध्यानं भ्रूव्युदासोऽक्षिवैकृतम्| अशब्दश्रवणं स्वेदो लालासिङ्घाणकस्रुतिः| अविपाकोऽरुचिर्मूर्च्छा कुक्ष्याटोपो बलक्षयः| निद्रानाशोऽङ्गमर्दस्तृट् स्वप्ने गानं सनर्तनम्| पानं तैलस्य मद्यस्य तयोरेव च मेहनम्||३||
🔊 Audio coming soon
అస్మిన్నపస్మార ఉత్పత్స్యమానే భవిష్యతి హృత్కంపాదికం రూపం| సింఘాణకస్రుతిః నాసాస్రావః| తయోరితి తైలమద్యయోర్మేహనం| ఇతి సామాన్యేన పూర్వరూపం||3||
Adhikarana vAtajApasmAralakShaNam (4) · Śloka 4
తత్ర వాతాత్ స్ఫురత్సక్థిః ప్రతతం చ ముహుర్ముహుః| అపస్మరతి సంజ్ఞాం చ లభతే విస్వరం రుదన్| ఉత్పిండితాక్షః శ్వసితి ఫేనం వమతి కంపతే| ఆవిధ్యతి శిరో దంతాన్ దశత్యాధ్మాతకంధరః| పరితో విక్షిపత్యంగం విషమం వినతాంగులిః| రూక్షశ్యావారుణాక్షిత్వఙ్నఖాస్యః కృష్ణమీక్షతే| చపలం పరుషం రూపం విరూపం వికృతాననం||4||
तत्र वातात् स्फुरत्सक्थिः प्रततं च मुहुर्मुहुः| अपस्मरति संज्ञां च लभते विस्वरं रुदन्| उत्पिण्डिताक्षः श्वसिति फेनं वमति कम्पते| आविध्यति शिरो दन्तान् दशत्याध्मातकन्धरः| परितो विक्षिपत्यङ्गं विषमं विनताङ्गुलिः| रूक्षश्यावारुणाक्षित्वङ्नख़ास्यः कृष्णमीक्षते| चपलं परुषं रूपं विरूपं विकृताननम्||४||
🔊 Audio coming soon
తత్రేత్యాది వికృతాననాంతం వాతాపస్మారలక్షణం| ప్రతతం సంతతం ముహుర్ముహుః ప్రతిక్షణమపస్మరతి సంజ్ఞాం చ లభతే| విస్వరం రుదన్ శబ్దం కుర్వన్ శిర ఆవిధ్యతి భిత్యాదావావిద్ధం కరోతి| ఆధ్మాతా సమంతాద్ ధ్మాతా కంధరా గ్రీవా యస్య| రూక్షత్వాదియుక్తమక్ష్యాదికం యస్య| సర్వం చ రూపం కృష్ణం చపలాదిగుణమీక్షతే పశ్యతి||4||
Adhikarana pittApasmAralakShaNam (5) · Śloka 5
అపస్మరతి పిత్తేన ముహుః సంజ్ఞాం చ విందతి| పీతఫేనాక్షివక్త్రత్వగాస్ఫాలయతి మేదినీం| భైరవాదీప్తరుషితరూపదర్శీ తృషాన్వితః||5||
अपस्मरति पित्तेन मुहुः संज्ञां च विन्दति| पीतफेनाक्षिवक्त्रत्वगास्फालयति मेदिनीम्| भैरवादीप्तरुषितरूपदर्शी तृषान्वितः||५||
🔊 Audio coming soon
తృషాన్వితాంతం పిత్తాపస్మారలక్షణం| పీతైః ఫేనాదిభిర్యుక్తో మేదినీం భువమాస్ఫాలయత్యపహంతి| భైరవాదిగుణరూపదర్శీ చ భవతి||5||
Adhikarana kaPApasmAralakShaNam (6) · Śloka 6
కఫాచ్చిరేణ గ్రహణం చిరేణైవ విబోధనం| శుక్లాభరుపదర్శిత్వం ..................||6||
कफाच्चिरेण ग्रहणं चिरेणैव विबोधनम्| शुक्लाभरुपदर्शित्वम् ..................||६||
🔊 Audio coming soon
శుక్లాభరుపదర్శిత్వాంతం కఫాపస్మారలక్షణం||6||
Adhikarana sannipAtApasmAralakShaNam (7) · Śloka 7
............................. సర్వలింగం తు వర్జయేత్||7||
............................. सर्वलिङ्गं तु वर्जयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
సర్వాలింగమపస్మారం నిచయోద్భవత్వాద్వర్జయేత్| (అత్ర తు శబ్దో విశేషద్యోతకః| అస్యాసాధ్యత్వకథనేనాన్యేషాం సాధ్యత్వం సూచితమితి )||7||
Adhikarana cikitsAkramaH (8) · Śloka 8
అథావృతానాం ధీచిత్తహృద్ఖానాం ప్రాక్ప్రబోధనం| తీక్ష్ణైః కుర్యాదపస్మారే కర్మభిర్వమనాదిభిః| వాతికం బస్తిభూయిష్ఠైః పైత్తం ప్రాయో విరేచనైః| శ్లైష్మికం వమనప్రాయైరపస్మారముపాచరేత్||8||
अथावृतानां धीचित्तहृद्खानां प्राक्प्रबोधनम्| तीक्ष्णैः कुर्यादपस्मारे कर्मभिर्वमनादिभिः| वातिकं बस्तिभूयिष्ठैः पैत्तं प्रायो विरेचनैः| श्लैष्मिकं वमनप्रायैरपस्मारमुपाचरेत्||८||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యాదినా అపస్మారాణాముక్తక్రమేణ చికిత్సోచ్యతే| సర్వస్మిన్నపస్మారే ప్రాక్ ప్రథమమావృతానాం బుద్ధ్యాదీనాం తీక్ష్ణైర్వమనాదిభిః కర్మభిః ప్రబోధం కుర్యాత్| వాతికమిత్యాది వ్యాఖ్యాసమం| తృతీయాబహువచనం సామానాధికరణ్యాత్| (వాతికం వాతకృతమపస్మారం బస్తిభూయిష్ఠైర్బస్తిబహులైః కర్మభిరుపాచరేత్| భూయిష్ఠగ్రహణేన వమనాదిభిః సంశమనైశ్చేతి బోద్ధవ్యం| పిత్తశ్లేష్మణోశ్చ ప్రాయోగ్రహణాదేవమేవోపాచరేత్ చికిత్సేత్ )||8||
Adhikarana shodhanacikitsA (9) · Śloka 9
వమనం మదనం లంబా విశాలాఽరిష్టకౌటజం| రేకో మూత్రత్రివృచ్ఛ్యామా ద్రవంతీ సప్తలా స్నుహీ| దశమూలబలారాస్నాసరలామరదారుభిః| యవకిలకులత్థైశ్చ సమూత్రక్షారసైంధవైః| ఆస్థాపనం ప్రయుంజీత హింగుస్నేహసమన్వితైః| ఏభిరన్యైశ్చ వాతఘ్నైః కటుతైలం ప్రసాధితం| వాతాపస్మారశమనం నస్యాభ్యంగానువాసనైః||9||
वमनं मदनं लम्बा विशालाऽरिष्टकौटजम्| रेको मूत्रत्रिवृच्छ्यामा द्रवन्ती सप्तला स्नुही| दशमूलबलारास्नासरलामरदारुभिः| यवकिलकुलत्थैश्च समूत्रक्षारसैन्धवैः| आस्थापनं प्रयुञ्जीत हिङ्गुस्नेहसमन्वितैः| एभिरन्यैश्च वातघ्नैः कटुतैलं प्रसाधितम्| वातापस्मारशमनं नस्याभ्यङ्गानुवासनैः||९||
🔊 Audio coming soon
వమనమిత్యాది సుబోధం| మదనాదీని వమనద్రవ్యాణి| మదనం రాఠః| విశాలా ఇంద్రవారుణీ| అరిష్టో నింబః| కౌటజం కుటజఫలం| మూత్రాదీని విరేచనద్రవ్యాణి| మూత్రం గోమత్రం| ద్రవంతీ సముద్రైరండః| మూషికపర్ణీతి చ| మూత్రాదిభిర్హింగునా స్నేహేన చ యుక్తైదర్శమూలాదిభిరాస్థాపనం నిరూహం ప్రయుంజీత| ఏభిరితి దశమూలాదిభిరన్యైరనుక్తైర్వాతహరైర్ద్రవ్యైశ్చ ప్రసాధితం కటుతైలం నస్యాదిభిర్వాతాపస్మారశమనం భవతి||9||
Adhikarana saMshamanayogAH - tatra pa~jcagavyaM ghRutam (10) · Śloka 10
సర్వతః సువిశుద్ధస్య సమ్యగాశ్వాసితస్య చ| అపస్మారవిమోక్షార్థం యోగాన్ సంశమనాన్ శృణు| గోమయస్వరసక్షీరదధిమూత్రైః శృతం హవిః| అపస్మారజ్వరోన్మాదకామలాంతకరం పిబేత్||10||
सर्वतः सुविशुद्धस्य सम्यगाश्वासितस्य च| अपस्मारविमोक्षार्थं योगान् संशमनान् शृणु| गोमयस्वरसक्षीरदधिमूत्रैः शृतं हविः| अपस्मारज्वरोन्मादकामलान्तकरं पिबेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
సర్వత ఇత్యాదినా శమనయోగానామధికారనిర్దేశః| సర్వత ఊర్ధ్వమధశ్చ సువిశుద్ధస్య సుతరాం విశుద్ధస్య సమ్యగ్విశుద్ధస్యేత్యర్థః| (సమ్యగాశ్వాసితస్య సమ్యక్ ప్రధానమధ్యావరశుద్ధ్యనుసారేణ పేయాద్యాసేవనాదాశ్వాసితస్య చ అపస్మారవిమోచనార్థం వక్ష్యమాణాన్ శమనప్రాయాన్ యోగానాకర్ణయ)| తానేవాహ-గోమయేత్యాది| గోమయస్వరసాదిభిః శృతం హవిరపస్మారద్యంతకరం పిబేత్| ఉత్తరే హవిషీదం పంచగవ్యం మహదితి పాఠాదస్య లఘుపంచగవ్యనామకత్వమభిమతం| (అత్ర చ గోమయస్వరసాదీనాం సామాన్యపరిభాషయాఽన్యోన్యసమత్వం ఘృతాచ్చతుర్గుణత్వంచ జ్ఞేయం| చరకే తు గోశకృద్రసదధ్యమ్లక్షీరమూత్రైః సమైర్ఘృతమితి పాఠః)|| 10||
Adhikarana mahatpa~jcagavyaM ghRutam (11) · Śloka 11
ద్విపంచమూలత్రిఫలాద్వినిశాకుటజత్వచః| సప్తపర్ణమపామార్గం నీలినీం కటురోహిణీం| శమ్యాకపుష్కరజటాఫల్గుమూలదురాలభా| ద్విపలాః సలిలద్రోణే పక్త్వా పాదావిశేషితే| భారంగీపాఠాఢకీకుంభనికుంభవ్యోషరోహిషైః| మూర్వాభూతీకభూనింబశ్రేయసీశారివాద్వయైః| మదయంత్యగ్నినిచులైరక్షాంశైః సర్పిషః పచేత్| ప్రస్థం తద్వద్ద్రవైః పూర్వైః పంచగవ్యమిదం మహత్| జ్వరాపస్మారజఠరభగందరహరం పరం| శోఫార్శః కామలాపాండుగుల్మకాసగ్రహాపహం||11||
द्विपञ्चमूलत्रिफलाद्विनिशाकुटजत्वचः| सप्तपर्णमपामार्गं नीलिनीं कटुरोहिणीम्| शम्याकपुष्करजटाफल्गुमूलदुरालभा| द्विपलाः सलिलद्रोणे पक्त्वा पादाविशेषिते| भार्ङ्गीपाठाढकीकुम्भनिकुम्भव्योषरोहिषैः| मूर्वाभूतीकभूनिम्बश्रेयसीशारिवाद्वयैः| मदयन्त्यग्निनिचुलैरक्षांशैः सर्पिषः पचेत्| प्रस्थं तद्वद्द्रवैः पूर्वैः पञ्चगव्यमिदं महत्| ज्वरापस्मारजठरभगन्दरहरं परम्| शोफार्शः कामलापाण्डुगुल्मकासग्रहापहम्||११||
🔊 Audio coming soon
ద్విపంచమూలేత్యాదినా మహత్ పంచగవ్యం ఘృతం సుబోధం| ద్రవైః పూర్వైరితి పూర్వోక్తైర్గోమయస్వరసాదిభిః ఏతేషాం పంచప్రభృతిద్రవత్వాత్ పృథక్ స్నేహసమత్వం| (ద్విపంచమూలేతి| ద్విపలాని ద్విపలప్రమాణాని ద్విపంచమూలాదీని సలిలద్రోణే పకత్వా పాదావశేషితే క్వాథే అక్షాంశైః కర్షప్రమాణైర్భాంగర్యాదిభిః తద్వత్ పూర్వైర్గోమయస్వరసాదిద్రవైశ్చ ఘృతస్య ప్రస్థం పచేత్| మహత్ పంచగవ్యమిదం ఘృతం పరమతిశయేన జ్వరాదిహరం| ద్విపంచమూలం దశమూలం| సప్తపర్ణః సప్తచ్ఛదః| శమ్యాక ఆరగ్వధః| పుష్కరజటా పుష్కరమూలం| ఫల్గుర్మలయూస్తస్య మూలం| రోహిషః ప్లీహఘ్నః| (అటక్కావాణియన్)| మదయంతీ ధాతకీ| నిచుభో వేతసః )| క్షిపేత్పిష్ట్వాక్షమాత్రాణి తేన ప్రస్థం ఘృతాన్ పచేత్| గోశకృద్రసదధ్యమ్లక్షీరమూత్రైశ్చ తత్సమైః|| ఇతి చరకపాఠః|| 11||
Adhikarana shirIShatailam (12) · Śloka 12
శిరీషపుష్పపత్రత్వక్సారమూలతులాద్వయం| వరణైరండశమ్యాకదశమూలాటరూషకం| శతావరీబలారాస్నాసుషవీపారిభద్రకం| మురూంగీ వంజులం దంతీం కకుభం సపునర్నవం| రోహిషస్య జటాం పుష్పం కరఘాటమయూరకం| శతార్ధాంశం పృథగ్ద్రాక్షాలాక్షామిసివరాయవాన్| సకోలాన్ సకులత్థాంశ్చ పృథగర్ధాఢకోన్మితాన్| ద్విశతం పిశితాద్గవ్యాచ్ఛాగాద్వా తత్పచేదపాం| ద్రోణైర్ద్వాత్రింశతాష్టాంశశేషేణ చ విపాచయేత్| తైలద్రోణం దధివహే శ్లక్ష్ణపిష్టైశ్చ పాలికైః| పాఠాసమంగాసుషవీద్వినిశాచందనద్వయైః| ఏలాజలోత్పలబలాశ్వదంష్ట్రాశారివాఘనైః| మంజిష్ఠాకుష్ఠమధుకలోధ్రరాస్నాకుటన్నటైః| శఠీశిరీషకుసుమనతనాగామరాహ్వయైః| వరాంగజోంగపత్నంగవిడంగైః సప్రియంగుభిః| మురుంగీపత్రనలదసేవ్యకుందనఖద్వయైః| తిలపర్ణ్యా చ తత్పానవస్త్యభ్యంజననావనైః| అపస్మారగ్రహోన్మాదాన్ సశోషవిషమజ్వరాన్| యోనిశుక్లామయాన్ గుల్మప్రమేహం పాండుతాం మదం| వాతశోణితవీసర్పపక్షాఘాతార్దితాదికాన్| సర్వాన్ మారుతజాన్రోగాన్విశేషాద్విషవాతజాన్| నిహంతి కార్మణం కృత్యాం మూలదంష్ట్రావిషం గరం| రసాయనానాం ప్రవరం మేధ్యం వాజీకరం పరం||12||
शिरीषपुष्पपत्रत्वक्सारमूलतुलाद्वयम्| वरणैरण्डशम्याकदशमूलाटरूषकम्| शतावरीबलारास्नासुषवीपारिभद्रकम्| मुरूङ्गी वञ्जुलं दन्तीं ककुभं सपुनर्नवम्| रोहिषस्य जटां पुष्पं करघाटमयूरकम्| शतार्धांशं पृथग्द्राक्षालाक्षामिसिवरायवान्| सकोलान् सकुलत्थांश्च पृथगर्धाढकोन्मितान्| द्विशतं पिशिताद्गव्याच्छागाद्वा तत्पचेदपाम्| द्रोणैर्द्वात्रिंशताष्टांशशेषेण च विपाचयेत्| तैलद्रोणं दधिवहे श्लक्ष्णपिष्टैश्च पालिकैः| पाठासमङ्गासुषवीद्विनिशाचन्दनद्वयैः| एलाजलोत्पलबलाश्वदंष्ट्राशारिवाघनैः| मञ्जिष्ठाकुष्ठमधुकलोध्ररास्नाकुटन्नटैः| शठीशिरीषकुसुमनतनागामराह्वयैः| वराङ्गजोङ्गपत्नङ्गविडङ्गैः सप्रियङ्गुभिः| मुरुङ्गीपत्रनलदसेव्यकुन्दनखद्वयैः| तिलपर्ण्या च तत्पानवस्त्यभ्यञ्जननावनैः| अपस्मारग्रहोन्मादान् सशोषविषमज्वरान्| योनिशुक्लामयान् गुल्मप्रमेहं पाण्डुतां मदम्| वातशोणितवीसर्पपक्षाघातार्दितादिकान्| सर्वान् मारुतजान्रोगान्विशेषाद्विषवातजान्| निहन्ति कार्मणं कृत्यां मूलदंष्ट्राविषं गरम्| रसायनानां प्रवरं मेध्यं वाजीकरं परम्||१२||
🔊 Audio coming soon
శిరీషేత్యాదినా శైరీషం తైలం పానాదిభిరపస్మారాదీన్ నిహంతి| రసాయనానాం ప్రవరం శ్రేష్ఠం మేధ్యం పరం వాజీకరం చ| శిరీషస్య పుష్పదికాన్మిశ్రీభూతాత్తులాద్వయం| సుషవీ పానీయవల్లీ| పారిభద్రకో నింబః పారిజాతశ్చ| మురుంగీ మధుస్రవా| వంజులం దీర్ఘపత్రో వేతసః| రోహిషస్య ప్లీహఘ్నస్య జటా మూలం| కరఘాటో మదనః మయూరకోఽపామార్గస్తయోః పుష్పం| ఏతద్వరణాదికం పృథక్ శతార్ధాంశం పంచాశత్ పలాని| ద్రాక్షాదికం పృథగర్ధాఢకం ద్వాత్రింశత్ పలానాం| తత్ సర్వమపాం ద్వాత్రింశతా ద్రోణైః పచేత్| అష్టాంశశేషేణ తేన పాలికైః పలప్రమాణైః శ్లక్ష్ణపిష్టైః పాఠాదిభిష్చ సహ దధివహే తైలద్రోణం సద్వాదశాని పంచ పలశతాని విపాచయేత్| సమంగా మంజిష్ఠా| సుషవీ పానీయవల్లీ| కుటన్నటం పరిపేలవం| నాగం నాగకేసరం| అమరాహ్వయం దేవదారు| వరాంగం త్వక్| జోంగకం కృష్ణాగురు| మురుంగీ మధుస్రవా| నఖద్వయం హస్తినఖం చ| తిలపర్ణీ బదరకః| విషవాతో విషౌషధివాతః| కార్మణం కృత్రిమయోగః| కృత్యా అభిచారదేవతా| మూలవిశం శృఙ్యాదికం| దంష్ట్రావిషం సర్పాదిజం||12||
Adhikarana brAhmIghRutam (13) · Śloka 13
బ్రాహ్మీరసవచాకుష్ఠశంఖపుష్పీశృతం ఘృతం| పురాణం మేధ్యమున్మాదాలక్ష్మ్యపస్మారపాప్మజిత్||13||
ब्राह्मीरसवचाकुष्ठशङ्खपुष्पीशृतं घृतम्| पुराणं मेध्यमुन्मादालक्ष्म्यपस्मारपाप्मजित्||१३||
🔊 Audio coming soon
బ్రాహ్మీరసాదిభిః శృతం పురాణం ఘృతం మేధ్యాదిగుణం| (బ్రాహ్మీరసే కల్కితైర్వచాదిభిః సిద్ధం పురాణం ఘృతం మేధ్యం మేధాయై హితం ఉన్మాదాదిజిచ్చ| అలక్ష్మీః అశ్రీః )|| 13||
Adhikarana jIvanIyaghRutam (yamakam) (14) · Śloka 14
తైలప్రస్థం ఘృతప్రస్థం జీవనీయైః పలోన్మితైః| క్షీరద్రోణే పచేత్ సిద్ధమపస్మారవిమోక్షణం||14||
तैलप्रस्थं घृतप्रस्थं जीवनीयैः पलोन्मितैः| क्षीरद्रोणे पचेत् सिद्धमपस्मारविमोक्षणम्||१४||
🔊 Audio coming soon
తైలప్రస్థమిత్యాదినా యమకం సుబోధం| (క్షీరస్య ద్రోణే చతుష్షష్టికుడవే పలోన్మితైః పలప్రమాణైర్జీవనీయైర్జీవనీయగణేన సహ తైలఘృతయోః ప్రస్థం మిశ్రీకృత్య పచేత్| సిద్ధం తత్పానాదిభిరపస్మారవిమోచనం||14||
Adhikarana jIvanIyaghRutamaparam (15) · Śloka 15
కంసే క్షీరేక్షురసయోః కాశ్మర్యేఽష్టగుణే రసే| కార్షికైర్జీవనీయైశ్చ సర్పిః ప్రస్థం విపాచయేత్| వాతపిత్తోద్భవం క్షిప్రమపస్మారం నిహంతి తత్||15||
कंसे क्षीरेक्षुरसयोः काश्मर्येऽष्टगुणे रसे| कार्षिकैर्जीवनीयैश्च सर्पिः प्रस्थं विपाचयेत्| वातपित्तोद्भवं क्षिप्रमपस्मारं निहन्ति तत्||१५||
🔊 Audio coming soon
కంస ఇత్యాది వ్యాఖ్యాసమం| అష్టగుణం సర్పిషః| (క్షీరేక్షురసయోః కంసే ఆఢకే క్షీరమిక్షురసశ్చ ప్రత్యేకం ద్విప్రస్థపరిమితమిత్యర్థః| అష్టగుణే ఘృతాదష్టాధికే ద్వయాఢక ఇత్యర్థః| కాశ్మర్యే రసే కాశ్మర్య సంబంధిని రసే| కాశ్మర్య ఇత్యత్ర వృద్ధాచ్ఛ ఇత్యస్త్యానిత్యత్వాతస్యేదమిత్యంప్రత్యయః| కార్షికైః కర్షప్రమాణైర్జీవనీయగణేన చ| చశబ్దః సముచ్చయే| ప్రస్థం చతుష్కుడవం సర్పిర్విపాచయేత్ తద్ ఘృతం పానాదిభిర్వాతోద్భవం పిత్తోద్భవం చాపస్మారం క్షిప్రమాశు నిహంతి)||15||
Adhikarana kAshAdikShIram (16) · Śloka 16
తద్వత్ కాశవిదారీక్షుకుశక్వాథ శృతం పయః||16||
तद्वत् काशविदारीक्षुकुशक्वाथ शृतं पयः||१६||
🔊 Audio coming soon
కాశాదిశృతం పయః క్షీరం తద్వదితి క్షిప్రం వాతపిత్తోద్భవమపస్మారం నిహంతి| (కాశాదిక్వాథేన సహ శృతం పయస్తద్వత్| వాతజం పిత్తజం చాపస్మారం క్షిప్రం నిహంతీత్యర్థః )||16||
Adhikarana madhukaghRutam (17) · Śloka 17
మధుకద్విపలే కల్కే ద్రోణే చామలకీరసాత్| సిద్ధం సిద్ధో ఘృతప్రస్థః పిత్తాపస్మార భేషజం||17||
मधुकद्विपले कल्के द्रोणे चामलकीरसात्| सिद्धं सिद्धो घृतप्रस्थः पित्तापस्मार भेषजम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ఆమలకీరసాత్ ద్రోణే మధుకద్విపలే కల్కే చ సిద్ధః శృతో ఘృతస్య ప్రస్థః పిత్తాపస్మారభేషజం సిద్ధమప్రతిహతం||17||
Adhikarana yaShTIghRutamaparam (18) · Śloka 18
కూష్మాండస్వరసే సర్పిరష్టాదశగుణే శృతం| యష్టీకల్కమపస్మారహరం ధీవాక్స్వరప్రదం||18||
कूष्माण्डस्वरसे सर्पिरष्टादशगुणे शृतम्| यष्टीकल्कमपस्मारहरं धीवाक्स्वरप्रदम्||१८||
🔊 Audio coming soon
కూష్మాండస్వరస ఇత్యాది సుబోధం| (అష్టాదశగుణే ఘృతాదష్టాదశప్రమాణాధికే కూష్మాండస్వరసే ఘృతకుడువాదాష్టాదశకుడువా దికకూష్మాండస్వరస ఇత్యర్థః| యష్టీకల్కం శృతం పక్వం సర్పిరపస్మారం హరతి ధీవాక్స్వరాన్ ప్రదదాతి చ)||18||
Adhikarana gavAdipittanAvanam (19) · Śloka 19
కపిలానాం గవాం పిత్తం నావనం పరమం హితం| శ్వసృగాలవిడాలానాం సింహాదీనాం చ పూజితం||19||
कपिलानां गवां पित्तं नावनं परमं हितम्| श्वसृगालविडालानां सिंहादीनां च पूजितम्||१९||
🔊 Audio coming soon
శ్వాదీనాం పిత్తం నావనమితి సంబధ్యతే| (కపిలేతి| కపిలానాం కపిలవర్ణానాం గవాం తాసామచింత్యప్రభావత్వాత్ న శ్వేతరక్తకృష్ణానాం| పిత్తం హృదయాదధఃస్థితద్రవవిశేషం నావనం నస్యం పరమం హితం అపస్మారహరమిత్యర్థః| శ్వసృగాలాదీనాం పిత్తంచ నావనే ప్రశస్తం)||19||
Adhikarana godhAdipittasiddhaM tailam (20) · Śloka 20
గోధానకులనాగానాం పృషతర్క్షగవామపి| పిత్తేషు సాధితం తైలం నస్యేఽభ్యంగే చ శస్యతే||20||
गोधानकुलनागानां पृषतर्क्षगवामपि| पित्तेषु साधितं तैलं नस्येऽभ्यङ्गे च शस्यते||२०||
🔊 Audio coming soon
గోధాదీనాం పిత్తేష్వేకీకృతేషు తైలం సాధితం నస్యేఽభ్యంగే చ శస్యతే||20||
Adhikarana triPalAdinasyam (21) · Śloka 21
త్రిఫలావ్యోషపీతద్రుయవక్షారఫణిజ్జకైః| శ్ర్యాహ్వాపామర్గకారంజబీజైస్తైలం ప్రసాధితం| బస్తమూత్రే హితం నస్యం చూర్ణం వాధ్మాపయేద్భిషక్||21||
त्रिफलाव्योषपीतद्रुयवक्षारफणिज्जकैः| श्र्याह्वापामर्गकारञ्जबीजैस्तैलं प्रसाधितम्| बस्तमूत्रे हितं नस्यं चूर्णं वाध्मापयेद्भिषक्||२१||
🔊 Audio coming soon
త్రిఫలాదిభిర్బస్తమూత్రే తైలం ప్రసాధితం నస్యం హితం| ఏభిరేవ కృతం చూర్ణం వా భిషఙ్నాసాయాం ధ్యాపయేత్| పీతద్రుర్దార్వీ| శ్ర్యాహ్వం బిల్వం| (భిషగ్వైద్య ఏషాం త్రిఫలాదీనాం చూర్ణం ధ్మాపయేత్ ముఖవాయునాఽఽతురస్య నాసాయాం నాడీయంత్రేణ ప్రవేశయేత్ చూర్ణనస్యం కుర్యాదిత్యర్థః)||21||
Adhikarana vRushcikAlyAdivartiH (22) · Śloka 22
వృశ్చికాలీబలాకుష్ఠభారంగీలవణపంచకం| కాయస్థాం శారదాం ముద్గముశీరం జలదం యవాన్| వ్యోషంచ బస్తమూత్రేణ పిష్ట్వా వర్తిం ప్రకల్పయేత్| అపస్మారగరోన్మాదసర్పదష్టవిషాశితే||22||
वृश्चिकालीबलाकुष्ठभार्ङ्गीलवणपञ्चकम्| कायस्थां शारदां मुद्गमुशीरं जलदं यवान्| व्योषञ्च बस्तमूत्रेण पिष्ट्वा वर्तिं प्रकल्पयेत्| अपस्मारगरोन्मादसर्पदष्टविषाशिते||२२||
🔊 Audio coming soon
వృశ్చికాల్యాదికం బస్తమూత్రేణ పిష్ట్వా అంజనాయ వర్తిం ప్రకల్పయేదపస్మారాదికే| శారదా జలపిప్పలీ||22||
Adhikarana mustAdivartiH (23) · Śloka 23
ముస్తావయస్థాత్రిఫలాకాయస్థాహింగుశాద్వలైః| వ్యోషమాషయవైర్మూత్రైర్బస్తమేషర్షభోద్భవైః| హంతి వర్తిరపస్మారకిలాసవిషమజ్వరాన్||23||
मुस्तावयस्थात्रिफलाकायस्थाहिङ्गुशाद्वलैः| व्योषमाषयवैर्मूत्रैर्बस्तमेषर्षभोद्भवैः| हन्ति वर्तिरपस्मारकिलासविषमज्वरान्||२३||
🔊 Audio coming soon
ముస్తాదిభిర్బస్తమేషాద్యుద్భవైర్మూత్రైః కృతా వర్తిరంజనాదపస్మారాదీన్ హంతి||23||
Adhikarana shunaH pittA~jjanam (24) · Śloka 24
పుష్పోద్ధృతం శునః పిత్తమపస్మారఘ్నమంజనం| తదేవ సర్పిషా యుక్తం ధూపనం పరమం హితం||24||
पुष्पोद्धृतं शुनः पित्तमपस्मारघ्नमञ्जनम्| तदेव सर्पिषा युक्तं धूपनं परमं हितम्||२४||
🔊 Audio coming soon
సుబోధం| తదేవేతి పుష్పోద్ధృతం శ్వపిత్తం ||24||
Adhikarana kaTaByAditailamaBya~ggArthe (25) · Śloka 25
కటభీనింబకట్వంగమధుశిగ్రుత్వచాం రసే| సిద్ధం మూత్రసమం తైలమభ్యంగార్థం ప్రశస్యతే||25||
कटभीनिम्बकट्वङ्गमधुशिग्रुत्वचां रसे| सिद्धं मूत्रसमं तैलमभ्यङ्गार्थं प्रशस्यते||२५||
🔊 Audio coming soon
కటభ్యాదీనాం క్వాథే మూత్రసమం తైలం సిద్ధమభ్యంగార్థం ప్రశస్యతే| కటభీ శ్వేతగుంజా ప్రసిద్ధా| మూత్రం గోః||25||
Adhikarana pala~gkaShAditailamaBya~ggArthe (26) · Śloka 26
పలంకషావచాపథ్యావృశ్చికాల్యర్కసర్షపైః| జటిలాపూతనాకేశీనాకులీహింగుచోరకైః| లశునాతిరసాచ్ఛత్రాకుష్ఠైర్విడ్భిశ్చ పక్షిణాం| మాంసాశినాం యథాలాభం బస్తమూత్రే విపాచితం| తైలమభ్యంజనం కార్యం తైశ్చ ధూపనలేపనం||26||
पलङ्कषावचापथ्यावृश्चिकाल्यर्कसर्षपैः| जटिलापूतनाकेशीनाकुलीहिङ्गुचोरकैः| लशुनातिरसाच्छत्राकुष्ठैर्विड्भिश्च पक्षिणाम्| मांसाशिनां यथालाभं बस्तमूत्रे विपाचितम्| तैलमभ्यञ्जनं कार्यं तैश्च धूपनलेपनम्||२६||
🔊 Audio coming soon
పలంకషాదిభిర్మాంసాశినాం పక్షిణాం విడ్భిశ్చ బస్తమూత్రే సాధితం తైలమభ్యంజనం తైః పలంకషాదిభిర్ధూపనం లేపనం చ కార్యం| పలంకషా లాక్షా| వృశ్చికాల్యుష్ట్రధూమకః| అతిరసా మూర్వా| ఛత్రా గౌతమాఖ్యా కుతూంబకం చ| మాంసాశినః పక్షిణః శ్యేనాదయస్తేషాం యథాలాభం విడ్భిః||26||
Adhikarana dhUpanauShadham (27) · Śloka 27
నకులోలూకమార్జారగృధ్రకీటాహికాకజైః| తుండైః పక్షైః పురీషైశ్చ ధూపమస్య ప్రయోజయేత్| కాకోలీశిగ్రులవణహింగుహింగుశివాటికాః| కైడర్యం చందనం కృష్ణాం కాకనాసాం ససర్షపాం| శునః స్కంధాక్షినఖరాన్ పర్శుకాంశ్చేతి పేషయేత్| బస్తమూత్రేణ పుష్యర్క్షే తైర్దిహ్యాద్ధూపయేచ్చ తైః||27||
नकुलोलूकमार्जारगृध्रकीटाहिकाकजैः| तुण्डैः पक्षैः पुरीषैश्च धूपमस्य प्रयोजयेत्| काकोलीशिग्रुलवणहिङ्गुहिङ्गुशिवाटिकाः| कैडर्यं चन्दनं कृष्णां काकनासां ससर्षपाम्| शुनः स्कन्धाक्षिनखरान् पर्शुकांश्चेति पेषयेत्| बस्तमूत्रेण पुष्यर्क्षे तैर्दिह्याद्धूपयेच्च तैः||२७||
🔊 Audio coming soon
నకులాదిజైస్తుండాదిభిరస్యాపస్మాణౌ ధూపం ప్రయోజయేత్| తుండం ముఖాగ్రం| పుష్యనక్షత్రే కాకోల్యాదికం బస్తమూత్రేణ పేషయేత్| పిష్టైస్తైరపస్మారిణం దిహ్యద్ధూపయేచ్చ| హింగుశివాటికా హింగుపత్రికా| కైడర్యః పూతికరంజః||27||
Adhikarana udvartanapariShecanauShadham (28) · Śloka 28
గోపుచ్ఛలోమభిర్దగ్ధైరథవా బస్తరోమభిః| ఖరాస్థిభిర్హస్తినఖైస్తద్వద్వా మూత్రకల్కితైః| ఉద్వర్తనం సదా కుర్యాచ్ఛృతైశ్చ పరిషేచనం||28||
गोपुच्छलोमभिर्दग्धैरथवा बस्तरोमभिः| खरास्थिभिर्हस्तिनखैस्तद्वद्वा मूत्रकल्कितैः| उद्वर्तनं सदा कुर्याच्छृतैश्च परिषेचनम्||२८||
🔊 Audio coming soon
గోపుచ్ఛలోమభిర్దగ్ధైర్మూత్రకల్కితైశ్చోద్వర్తనం సదా కుర్యాత్| అథవా బస్తరోమభిర్దగ్ధైర్మూత్రకల్కితైశ్చోద్వర్తనమథవా ఖరాస్థిభిర్హస్తినఖైస్తద్వదితి దుగ్ధైరను చ మూత్రకల్కితైర్జలే శృతైర్గోపుచ్ఛలోమాదిభిః పరిషేచనం చ కుర్యాత్||28||
Adhikarana uktacikitsAPalam (29) · Śloka 29
ఆభిః క్రియాభిః సిద్ధాభిర్హృదయం సంప్రముచ్యతే| స్రోతాంసి చాస్య శుద్ధ్యంతి స్మృతిం సంజ్ఞాంచ విందతి||29||
आभिः क्रियाभिः सिद्धाभिर्हृदयं सम्प्रमुच्यते| स्रोतांसि चास्य शुद्ध्यन्ति स्मृतिं संज्ञाञ्च विन्दति||२९||
🔊 Audio coming soon
ఆభిరనంతరోక్తాభిః క్రియాభిః సిద్ధాభిరసందిగ్ధకార్యకరణస్వభావాభిరస్యాపస్మారిణో హృదయం సమ్యక్ ప్రముచ్యతే స్రోతాంసి శుద్ధ్యంతి చ| సః స్మృతిం సంజ్ఞాం చ విందతి లభతే||29||
Adhikarana daivavyapAshrayacikitsA (30) · Śloka 30
భూతానుబంధేఽపస్మారే దోషలింగాధికాకృతౌ| యుంజ్యాద్యథాస్వం భూతోక్తాం క్రియాం దైవవ్యపాశ్రయాం||30||
भूतानुबन्धेऽपस्मारे दोषलिङ्गाधिकाकृतौ| युञ्ज्याद्यथास्वं भूतोक्तां क्रियां दैवव्यपाश्रयाम्||३०||
🔊 Audio coming soon
అపస్మారే యద్యుక్తలింగాధిక్యలక్షణైర్భూతానుబంధో దృశ్యతే అతస్తత్ర దైవవ్యపాశ్రయాం మాత్రాదికాం క్రియాం యుంజ్యాత్| యస్యైవ సురాద్యన్యతమస్యానుబంధస్తస్యైవ క్రియేతి యథాస్వశబ్దార్థః||30||
Adhikarana tailalashunAdyaByAsaH (31) · Śloka 31
శీలయేత్తైలలశునం పయసా వా శతావరీం| బ్రాహ్మీరసం కుష్ఠరసం వచాం వా మధుసంయుతాం||31||
शीलयेत्तैललशुनं पयसा वा शतावरीम्| ब्राह्मीरसं कुष्ठरसं वचां वा मधुसंयुताम्||३१||
🔊 Audio coming soon
శీలయేదిత్యాది సుబోధం| తైలలశునాదీనాం శీలనమభ్యాసః||31||
Adhikarana rasAyanaprayogaucityam (32) · Śloka 32
సమం క్రుద్ధైరపస్మారో దోషైః శారీరమానసైః| యజ్జాయతే యతశ్చైష మహామర్మసమాశ్రయః| తస్మాద్రసాయనైరేనం దుశ్చికిత్స్యముపాచరేత్| తదార్త్తం చాగ్నితోయాదేర్విషమాత్ పాలయేత్సదా||32||
समं क्रुद्धैरपस्मारो दोषैः शारीरमानसैः| यज्जायते यतश्चैष महामर्मसमाश्रयः| तस्माद्रसायनैरेनं दुश्चिकित्स्यमुपाचरेत्| तदार्त्तं चाग्नितोयादेर्विषमात् पालयेत्सदा||३२||
🔊 Audio coming soon
ఏష చాపస్మారో దుశ్చికిత్స్యస్వభావో యద్యస్మాచ్ఛారీరైర్మానసైశ్చ దోషైః సమమేకకాలం క్రుద్ధైర్జాయతే| ఏష చాపస్మారో యతో మహామర్మసమాశ్రయో హృదయాశ్రయస్తస్మాదేనం దుశ్చికిత్స్యం రసాయనైః సదోపచరేత్| తదిత్యపస్మారపరామర్శః| సుబోధం||32||
Adhikarana visheShaM pathyam (33) · Śloka 33
ముక్తం మనోవికారేణ త్వమిత్థం కృతవానితి| న బ్రూయాద్విషయైరిష్టైః క్లిష్టం చేతోఽస్య బృంహయేత్||33||
मुक्तं मनोविकारेण त्वमित्थं कृतवानिति| न ब्रूयाद्विषयैरिष्टैः क्लिष्टं चेतोऽस्य बृंहयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
మనోవికారేణ చోన్మాదభూతాదికానాం ముక్తం నివృత్తమనోవికారం నరం త్వమిత్థం కృతవానితి న బ్రూయాదావేశే భవతేదం కృతమితి న స్మారయేత్| అస్య తూన్మాదాదినః క్లిష్టం చేతో మన ఇష్టైర్విషయైః శబ్దాదిభిర్బృంహయేత్||33||
Adhikarana mahAsnehaprashaMsA (10) · Śloka 10
గ్రహోపశ్లిష్టదేహానాం విభ్రాంతస్మృతిచేతసాం| మహాస్నేహం ప్రశంసంతి పానాభ్యంజనబస్తిషు||34|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే అపస్మార ప్రతిషేధో నామ దశమోఽధ్యాయః||10||
ग्रहोपश्लिष्टदेहानां विभ्रान्तस्मृतिचेतसाम्| महास्नेहं प्रशंसन्ति पानाभ्यञ्जनबस्तिषु||३४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे अपस्मार प्रतिषेधो नाम दशमोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon
ప్రసంగేనోచ్యతే| గ్రహైః ఉపరిలష్టదేహానామాచార్యాః పానాదిషు మహాస్నేహం స్నేహచతుష్టయం ప్రశంసంతీతి|| 34|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయా- మష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాముత్తరతంత్రే దశమోఽధ్యాయః||10||