Adhikarana atha bha~ggapratiShedho nAma dvAtriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ ഭങ്ഗപ്രതിഷേധം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो भङ्गप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
പ്രഹാരപ്രസങ്ഗേന ഭങ്ഗാനാം സ്വരൂപം ചികിത്സാം ച പ്രദര്ശയുതുമധ്യായ ആറ്രഭ്യതേ||൧||
Adhikarana bha~ggavaividhyam (2) · Śloka 2
പതനപീഡനപ്രഹാരാക്ഷേപണവ്യാലദംശനപ്രഭൃതിഭിരഭിഘാതവി- ശേഷൈരനേകവിധമസ്ഥി ഭങ്ഗുമുപദിശന്തി||൨||
पतनपीडनप्रहाराक्षेपणव्यालदंशनप्रभृतिभिरभिघातवि- शेषैरनेकविधमस्थि भङ्गुमुपदिशन्ति||२||
🔊 Audio coming soon
പതനാദിഭിരഭിഘാതവിശേഷൈരനേകവിധമസ്ഥ്നോ ഭങ്ഗമുപദിശന്ത്യാചാര്യാഃ| പതനം ശ്വഭ്രാദൌ വൃക്ഷപര്വതാദേര്വാ| പീഡനം ഗുല്മയന്ത്രാദിനാ| പ്രഹാരോ മുദ്ഗരാദിനാ| ആക്ഷേപണമങ്ഗസ്യാകര്ഷണേന ത്രോടനമ്| വ്യാലഗജമഹിഷാദയസ്തേഷാം ദംശനം ദംശഃ| ഏവംവിധമന്യദപി പ്രഭൃതിശബ്ദേന ഗൃഹ്യതേ| ഏതേഷാം വിശേഷൈരനേകവിധോऽനന്തരൂപോऽസ്ഥിഭങ്ഗഃ ||൨||
Adhikarana bha~ggAdhiShThAnadvaividhyam (3) · Śloka 3
തത്തു ഭങ്ഗജാതം ദ്വ്യധിഷ്ഠാനം സന്ധാവസന്ധൌ ച||൩||
तत्तु भङ्गजातं द्व्यधिष्ठानं सन्धावसन्धौ च||३||
🔊 Audio coming soon
തച്ച ഭങ്ഗജാതം സന്ധ്യസന്ധിഭേദേന ദ്വ്യധിഷ്ഠാനമ്||൩||
Adhikarana sandhibha~ggasya ShaDvidhatvam (4) · Śloka 4
തത്ര സന്ധിമുക്തം ഷഡ്വിധമുത്പിഷ്ടം വിശ്ലിഷ്ടമവക്ഷിപ്തമതിക്ഷിപ്തം തിര്യക് ക്ഷിപ്തം വിവര്തിതമിതി||൪||
तत्र सन्धिमुक्तं षड्विधमुत्पिष्टं विश्लिष्टमवक्षिप्तमतिक्षिप्तं तिर्यक् क्षिप्तं विवर्तितमिति||४||
🔊 Audio coming soon
തത്രോത്പിഷ്ടാദിഭേദേന ഷഡ്വിധം സന്ധിഗതം ഭങ്ഗജാതമ്||൪||
Adhikarana sandhibha~ggasAmAnyalakShaNam (5) · Śloka 5
തസ്യ സാമാന്യലക്ഷണം പ്രസാരണാऽऽകുഞ്ചനവിവര്തനാക്ഷേപ- ണാശക്തിരുഗ്രരുജതാ സ്പര്ശാസഹിഷ്ണുത്വം ച||൫||
तस्य सामान्यलक्षणं प्रसारणाऽऽकुञ्चनविवर्तनाक्षेप- णाशक्तिरुग्ररुजता स्पर्शासहिष्णुत्वं च||५||
🔊 Audio coming soon
തസ്യ ച ഷഡ്വിധസ്യാപി സന്ധിഭങ്ഗസ്യ പ്രസാരണാऽശക്ത്യാദികം സാമാന്യം സാധാരണം ലക്ഷണമ്||൫||
Adhikarana sandhibha~ggavisheShalakShaNam (6) · Śloka 6
അഥോത്പിഷ്ടേ സ്വസ്ഥാന ഏവ സന്ധാവുഭയതഃ ശോഫോ വേദനാവിശേഷതശ്ച രാത്രൌ ഭവതി| വിശ്ലിഷ്ടേऽല്പശോഫോ വേദനാസാതത്യം സന്ധിവികിര്യാ ച| അവക്ഷിപ്തേ സന്ധിവിശ്ലേഷസ്തീവ്രാ ച രുക്| അതിക്ഷിപ്തേ ദ്വയോരപി സന്ധ്യസ്ഥ്നോരതിക്രാന്തതാ വേദനാ ച| തിര്യക് ക്ഷിപ്തേ ത്വേകസ്യാസ്ഥ്നഃ പാര്ശ്വതോ ഗമന- മത്യര്ഥം വേദനാ ച| വിവര്തിതേ സന്ധിപാര്ശ്വഗമനാദ്വിഷമാങ്ഗതാ വേദനാ ച||൬||
अथोत्पिष्टे स्वस्थान एव सन्धावुभयतः शोफो वेदनाविशेषतश्च रात्रौ भवति| विश्लिष्टेऽल्पशोफो वेदनासातत्यं सन्धिविकिर्या च| अवक्षिप्ते सन्धिविश्लेषस्तीव्रा च रुक्| अतिक्षिप्ते द्वयोरपि सन्ध्यस्थ्नोरतिक्रान्तता वेदना च| तिर्यक् क्षिप्ते त्वेकस्यास्थ्नः पार्श्वतो गमन- मत्यर्थं वेदना च| विवर्तिते सन्धिपार्श्वगमनाद्विषमाङ्गता वेदना च||६||
🔊 Audio coming soon
അഥേത്യാദിനോത്പിഷ്ടാദി വിശേഷേണോച്യതേ| ഉത്പിഷ്ടേ സ്വസ്ഥാന ഏവ സന്ധൌ സ്വസ്ഥാനസ്ഥസ്യൈവ സന്ധേരുഭയതഃ ശോഫഃ| രാത്രൌ ച വേദനാ വിശേഷേണ ഭവതി| വിശ്ലിഷ്ടേത്യാദി സുബോധമ്| വേദനായാഃ സാതത്യമവിച്ഛിന്നതാ| സന്ധേര്വിക്രിയാ പൂര്വാപേക്ഷയാ കിഞ്ചിദ്വികൃതത്വമ്| അതിക്രാന്തതാ ദൂരവര്തിത്വമ്| ഇത്യുക്തഃ സന്ധിഭങ്ഗഃ|| ൬||
Adhikarana asandhiBa~ggasya dvAdashavidhatvam (7) · Śloka 7
അസന്ധിഭഗ്നം പുനര്ദ്വാദശവിധമ്| തദ്യഥാ-കര്കടകം വക്രം സ്ഫുടിതം വേല്ലിതമസ്ഥിച്ഛല്ലികാऽശ്വകര്ണം പിച്ചിതം ദാരിതം ചൂര്ണിതമതിപാതിതം ശേഷിതം മജ്ജാനുഗതമിതി||൭||
असन्धिभग्नं पुनर्द्वादशविधम्| तद्यथा-कर्कटकं वक्रं स्फुटितं वेल्लितमस्थिच्छल्लिकाऽश्वकर्णं पिच्चितं दारितं चूर्णितमतिपातितं शेषितं मज्जानुगतमिति||७||
🔊 Audio coming soon
അസന്ധിഭഗ്നം തു കര്കടകാദിഭേദേന ദ്വാദശവിധമ്||൭||
Adhikarana asandhiBa~ggasAmAnyalakShaNam (8) · Śloka 8
ശ്വയഥുബാഹുല്യം സ്പന്ദനം വിവര്തനം സ്പര്ശാസഹിഷ്ണുതാ ച പീഡ്യമാനേ ശബ്ദഃ സ്രസ്താങ്ഗതാ വേദനാതിപ്രവൃത്തിഃ സര്വാസു ചാവസ്ഥാസു ശര്മ ന ലഭത ഇതി സാധാരണമസന്ധിഭഗ്നരൂപമ്|൮|
श्वयथुबाहुल्यं स्पन्दनं विवर्तनं स्पर्शासहिष्णुता च पीड्यमाने शब्दः स्रस्ताङ्गता वेदनातिप्रवृत्तिः सर्वासु चावस्थासु शर्म न लभत इति साधारणमसन्धिभग्नरूपम्|८|
🔊 Audio coming soon
തസ്യ ച ദ്വാദശവിധസ്യാऽപ്യസന്ധിഭഗ്നസ്യ ശ്വയഥുബാഹുല്യാദികം സാധാരണം ലക്ഷണമ്||൮||
Adhikarana asandhiBa~ggasAmAnyalakShaNam (8) · Śloka 8
ശ്വയഥുബാഹുല്യം സ്പന്ദനം വിവര്തനം സ്പര്ശാസഹിഷ്ണുതാ ച പീഡ്യമാനേ ശബ്ദഃ സ്രസ്താങ്ഗതാ വേദനാതിപ്രവൃത്തിഃ സര്വാസു ചാവസ്ഥാസു ശര്മ ന ലഭത ഇതി സാധാരണമസന്ധിഭഗ്നരൂപമ്||൮||
श्वयथुबाहुल्यं स्पन्दनं विवर्तनं स्पर्शासहिष्णुता च पीड्यमाने शब्दः स्रस्ताङ्गता वेदनातिप्रवृत्तिः सर्वासु चावस्थासु शर्म न लभत इति साधारणमसन्धिभग्नरूपम्||८||
🔊 Audio coming soon
തസ്യ ച ദ്വാദശവിധസ്യാऽപ്യസന്ധിഭഗ്നസ്യ ശ്വയഥുബാഹുല്യാദികം സാധാരണം ലക്ഷണമ്||൮||
Adhikarana sAdhyAsAdhyatAnirdeshaH (10) · Śloka 10
ഏഷാമന്ത്യാനി പഞ്ച കൃച്ഛ്രസാധ്യാനി കൃശാതിബാലവൃദ്ധാസഹാനാമത്യാശിനാം വാതാത്മകാനാം കുഷ്ഠിനാമുപദ്രവവതാം ച| അസാധ്യം തു ഭിന്നം കടീകപാലം സന്ധിമുക്തം വാ ജഘനമുത്പിഷ്ടം കൂര്പരോ വിവര്തിതസ്തഥാ ലലാടം ചൂര്ണിതമസംശ്ലിഷ്ടകപാലം ച ശിരഃ ശങ്ഖപൃഷ്ഠസ്തനാന്തരഭങ്ഗഞ്ചേതി||൧൦||
एषामन्त्यानि पञ्च कृच्छ्रसाध्यानि कृशातिबालवृद्धासहानामत्याशिनां वातात्मकानां कुष्ठिनामुपद्रववतां च| असाध्यं तु भिन्नं कटीकपालं सन्धिमुक्तं वा जघनमुत्पिष्टं कूर्परो विवर्तितस्तथा ललाटं चूर्णितमसंश्लिष्टकपालं च शिरः शङ्खपृष्ठस्तनान्तरभङ्गञ्चेति||१०||
🔊 Audio coming soon
ഏഷാം ദ്വാദശാനാമന്ത്യാനി പഞ്ച ദാരിതചൂര്ണിതാതിപാതിതശേഷിതമജ്ജാനുഗതാനി കൃശാതിബാലാദീനാം കൃച്ഛ്രസാധ്യാനി| ഭിന്നം കടീകപാലാദികമസാധ്യമ്| കടീകപാലം സന്ധിമുക്തം വാ ഭിന്നം വാ| സുബോധമ്| ശിരഃ ശങ്ഖസ്യ പൃഷ്ഠസ്തനസ്യ ചാന്തരേ മധ്യേ യത് ഭഗ്നം തദപ്യസാധ്യമ്||൧൦||
Adhikarana sAdhAraNopakramaH (11) · Śloka 11
ഭവന്തി ചാത്ര അഥാവനതമുന്നാമ്യമുന്നതം ചാവപീഡയേത്| അഞ്ച്ഛേദധിക്ഷിപ്തമധോഗതം ചോപരി വര്തയേത്| ആഞ്ച്ഛനോത്പീഡനോന്നാമചര്മസങ്ക്ഷേപബന്ധനൈഃ||൧൧||
भवन्ति चात्र अथावनतमुन्नाम्यमुन्नतं चावपीडयेत्| अञ्च्छेदधिक्षिप्तमधोगतं चोपरि वर्तयेत्| आञ्च्छनोत्पीडनोन्नामचर्मसङ्क्षेपबन्धनैः||११||
🔊 Audio coming soon
അഥേത്യാദി| യദവനതമസ്ഥി തദുന്നാമ്യമുന്നമനീയമുന്നതം ചാവപീഡനീയമ്| ആഞ്ച്ഛേദിത്യാദി അധിക്ഷിപ്തം സ്ഥാനാന്തരഗതമസ്ഥി ആച്ഛേദാകര്ഷേത്| തഥാ അധോഗതമാഞ്ച്ഛനാദിഭിരുപരി വര്തയേത്| ചര്മസംക്ഷേപബന്ധനം ദേഹചര്മണഃ സങ്കോചം കൃത്വാऽവബന്ധനമ്| അഥൈഷാം വിശേഷാവഗതേരനന്തരമവനതമസ്ഥി യേന കേനാऽപ്യുപായാന്തരേണോന്നമനീയമ്| ഉന്നതമസ്ഥ്യവപീഡയേദ്ധസ്തതലാദിനാവപീഡനം ഗമയേത്| അധിക്ഷിപ്തം സ്ഥാനാത് സ്ഥാനാന്തരഗതമാഞ്ച്ഛേദാഞ്ച്ഛനേന സ്വസ്ഥാനമാനയേത്| ആഞ്ച്ഛനം സംവാഹനമ്| അധോഗതം പ്രഹാരദിവൈചിത്ര്യാദന്യസ്യാസ്ഥ്ന അധോഭാഗഗതമുപരി വര്തയേദ്യഥാപുരം സ്ഥാപയേത്||൧൧||
Adhikarana vraNabandhanavidhiH (12) · Śloka 12
സന്ധീന് ശരീരഗാന് സര്വാശ്ചലാനപ്യചലാനപി| ഇത്യേതൈഃ സ്ഥാപനോപായൈഃ സമ്യക്സംസ്ഥാപ്യ നിശ്ചലമ്| പട്ടൈഃ പ്രഭൂതസര്പിര്ഭിര്വേഷ്ടയിത്വാ സുഖൈസ്തതഃ| കദമ്ബോദുമ്ബരാശ്വത്ഥസര്ജാര്ജുനപലാശജൈഃ| വംശോദ്ഭവൈര്വാ പൃഥുഭിസ്തനുഭിഃ സുനിവേശിതൈഃ| സുശ്ലക്ഷ്ണൈഃ സപ്രതിഷ്ടമ്ഭൈര്വല്കലൈഃ ശകലൈരപി| കുശാഹ്വയൈഃ സമം ബന്ധം പട്ടസ്യോപരി യോജയേത്||൧൨||
सन्धीन् शरीरगान् सर्वाश्चलानप्यचलानपि| इत्येतैः स्थापनोपायैः सम्यक्संस्थाप्य निश्चलम्| पट्टैः प्रभूतसर्पिर्भिर्वेष्टयित्वा सुखैस्ततः| कदम्बोदुम्बराश्वत्थसर्जार्जुनपलाशजैः| वंशोद्भवैर्वा पृथुभिस्तनुभिः सुनिवेशितैः| सुश्लक्ष्णैः सप्रतिष्टम्भैर्वल्कलैः शकलैरपि| कुशाह्वयैः समं बन्धं पट्टस्योपरि योजयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
സന്ധീനിത്യാദി| ഇത്യേതൈരനന്തരപ്രദര്ശിതൈഃ സ്ഥാപനോപായൈഃ ശരീരഗാന് സര്വാന് സന്ധീശ്ചലാംശ്ചാചലാംശ്ച ശരീരപ്രദേശകാന് സമ്യങ് നിശ്ചലം സംസ്ഥാപ്യ പ്രഭൂതസര്പിഭിഃ സുഖൈര്വസ്ത്രപട്ടൈര്വൈഷ്ടയിത്വാ തതോऽനന്തരം പൃഥ്വാദിഗുണൈഃ കദമ്ബാദിജൈര്വല്കലൈസ്ത്വക്പട്ടൈ വംശോദ്ഭവൈഃ ശകലൈസ്ത്വക്സാരപട്ടൈര്വാ വേഷ്ടിതസ്യ വസ്ത്രസ്യോപരി നിഹിതൈരേവ കുശാഹ്വയൈ രജ്ജ്വാദിഭിഃ സന്നിവിഷ്ടൈര്ബന്ധം യോജയേത് സമം ച| (അചലാനപീത്യപി ശബ്ദേനാചലേഷൂത്പിഷ്ടാദിഷ്വപി ബന്ധനാദ്വിനാ രൂക്ശോഫാദ്യുപശമോ ന സ്യാദിതി സൂചിതമ്| സര്വാന് സന്ധീന് ഭഗ്നാനിത്യര്ഥാത് ഗമ്യതേ| പ്രഭൂതസര്പിര്ഭിസ്താന്തവാനുപശ്ലേഷണാര്ഥം ബഹുലഘൃതൈഃ| പട്ടൈര്വ്രണപ്രമാണൈശ്ചേലഖണ്ഡൈഃ പ്രതിഷ്ടമ്ഭോപേതൈഃ| പ്രതിഷ്ടമ്ഭഃ പ്രതിബന്ധഃ സൂത്രസങ്ഗാര്ഥമുഭയോരപ്യഗ്രയോഃ കര്ണികോപേതൈരിത്യര്ഥഃ| കുശാഹ്വയൈഃ കുശാസംജ്ഞൈ കേവലം കുശാഭിരേവ വാ| ബന്ധം താന്തവസൂത്രാദിഭിര്വന്ധനം യോജയേത്| കുശാഹ്വയൈഃ ശകലൈരിതി പാഠ്യാകാരഃ||൧൨||
Adhikarana bandhadoShau (13) · Śloka 13
ശിഥിലേന ഹി ബന്ധേന സന്ധിസ്ഥൈര്യം ന ജായതേ| ഗാഢേനാതിരുജാദാഹപാകശ്വയഥുസമ്ഭവഃ||൧൩||
शिथिलेन हि बन्धेन सन्धिस्थैर्यं न जायते| गाढेनातिरुजादाहपाकश्वयथुसम्भवः||१३||
🔊 Audio coming soon
സമബന്ധഹേതുഃ ശിഥില ഇത്യാദി| സുബോധമ്| (ശിഥിലേന ശ്ലഥേന ബന്ധേന സന്ധേഃ സ്ഥൈര്യമ്| അധ്വാടനഭാരവഹനവ്യായാമാദി ക്ലേശസഹിഷ്ണുത്വം ന സമ്പദ്യതേ| ഹി യസ്മാദര്ഥേ||൧൩||
Adhikarana bandhamokShaNaniyamAH (14) · Śloka 14
ത്ര്യഹാത്ത്ര്യഹാദൃതൌ ഘര്മേ സപ്താഹാന്മോക്ഷയേദ്ധിമേ| സാധാരണേ തു പഞ്ചാഹാത് ഭങ്ഗദോഷവശേന വാ||൧൪||
त्र्यहात्त्र्यहादृतौ घर्मे सप्ताहान्मोक्षयेद्धिमे| साधारणे तु पञ्चाहात् भङ्गदोषवशेन वा||१४||
🔊 Audio coming soon
ത്ര്യഹാദിതി| ഋതുശബ്ദഃ കാലപര്യായഃ| അഥവാ ഭങ്ഗാധിഷ്ഠാതൃദോഷവശേന മോക്ഷയേത്| വാതേ ശ്ലേഷ്മണി ച ചിരാത്| പിത്തേ രക്തേ ച ശീഘ്രമിത്യര്ഥഃ ||൧൪||
Adhikarana anantaropacArAH (15) · Śloka 15
ന്യഗ്രോധാദികഷായേണ തതഃ ശീതേന സേചയേത്| തം പഞ്ചമൂലപക്വേന പയസാ തു സവേദനമ്| സുഖോഷ്ണം ചാവചാര്യം സ്യാച്ചക്രതൈലം വിജാനതാ| വിഭജ്യ ദേശം കാലം ച വാതഘ്നൌഷധസംയുതമ്| പ്രതതം ലേപസേകാംശ്ച വിദധ്യാത് ഭൃശശീതലാന്| ഗൃഷ്ടിക്ഷീരം സസര്പിഷ്കം മധുരൌഷധസാധിതമ്| പ്രാതഃപ്രാതഃ പിബേദ്ഭഗ്നഃ ശീതലം ലാക്ഷയാ യുതമ്| സവ്രണസ്യ തു ഭഗ്നസ്യ വ്രണോ മധുഘൃതോത്തരൈഃ| കഷായൈഃ പ്രതിസാര്യോऽഥ ശേഷോ ഭങ്ഗോദിതഃ ക്രമഃ||൧൫||
न्यग्रोधादिकषायेण ततः शीतेन सेचयेत्| तं पञ्चमूलपक्वेन पयसा तु सवेदनम्| सुखोष्णं चावचार्यं स्याच्चक्रतैलं विजानता| विभज्य देशं कालं च वातघ्नौषधसंयुतम्| प्रततं लेपसेकांश्च विदध्यात् भृशशीतलान्| गृष्टिक्षीरं ससर्पिष्कं मधुरौषधसाधितम्| प्रातःप्रातः पिबेद्भग्नः शीतलं लाक्षया युतम्| सव्रणस्य तु भग्नस्य व्रणो मधुघृतोत्तरैः| कषायैः प्रतिसार्योऽथ शेषो भङ्गोदितः क्रमः||१५||
🔊 Audio coming soon
ന്യഗ്രോധാദീത്യാദി| സുബോധമ്| (തതോ ബന്ധനാദനന്തരം തം ഭഗ്നമങ്ഗം ശീതേന സ്പര്ശശീതലേന ന്യഗ്രോധാദിഗണകഷായേണ സേചയേത്| സവേദനം വേദനാന്വിതം ചേദ്ബില്വാദിപഞ്ചകക്വാഥവിപക്വേന ക്ഷീരേണ സേചയേദ്വേദനോപശമായ)| സുഖോഷ്ണമിത്യാദി| ദേശം കാലം ച ഗുണദോഷൈര്വിഭജ്യ വാതഘ്നൌഷധസംയുതം സുഖോഷ്ണം ചക്രതൈലമവചാര്യം യാദ്വിജാനതാ വിജ്ഞാനവതാ ഭിഷജാ| (വാശബ്ദഃ പഞ്ചമൂലസിദ്ധക്ഷീരചക്രതൈലയോര്വികല്പാര്ഥഃ| അവചാര്യം പ്രയോജ്യം സ്യാത്)| സുബോധമ്| (പ്രതതമനവരതം ഭൃശശീതലാന് സ്പര്ശവീര്യയോരതിശയേന ശീതാന് പ്രലേപാന് പരിഷേകാംശ്ച കുര്യാത്)| സുബോധമ്| ഗൃഷ്ടിരേകവാരപ്രസൂതാ ഗൌഃ (ഭഗ്നഃ പുരുഷഃ സസര്പിഷ്കം സര്പിഷോപേതം മധുരൌഷധസാധിതം മധുരസ്കന്ധസിദ്ധം ലാക്ഷാചൂര്ണയുക്തം ശീതസ്പര്ശം ഗൃഷ്ടിക്ഷീരം സകൃത്പ്രസൂതാ ഗൌര്ഗൃഷ്ടിസ്തസ്യാഃ ക്ഷീരം പ്രതിദിനം പ്രാതഃകാലേ പിബേത്| സവ്രണസ്യേത്യാദി സുബോധം| (സവ്രണസ്യ വ്രണോപേതസ്യ| ഭഗ്നസ്യ വ്രണസ്തു മധുഘൃതോത്തരൈരുദ്രിക്തമധുഘൃതൈഃ കഷായൈഃ കഷായദ്രവ്യചൂര്ണൈഃ പ്രതിസാര്യഃ| തുശബ്ദേന ഭഗ്നവ്രണസ്യ ഘൃഷ്ടാവകൃത്താദ്യന്യതമത്വേऽപി ക്രിയാവിശേഷഃ സൂചിതഃ| അഥേത്യാനന്തര്യേ ശേഷോऽവശിഷ്ടോ ഭങ്ഗോദിതഃ ഭങ്ഗേഷുക്തോ ബന്ധനാദിഃ ക്രിയാക്രമഃ കാര്യഃ)||൧൫||
Adhikarana vraNAntaraprakAreShu cikitsAvisheShaH (16) · Śloka 16
ലമ്ബാനി വ്രണമാംസാനി പ്രലിപ്യ മധുസര്പിഷാ| സന്ദധീത വ്രണാന് വൈദ്യോ ബന്ധനൈശ്ചോപപാദയേത്| താന് സമാന് സുസ്ഥിതാഞ്ജ്ഞാത്വാ ഫലിനീലോധ്രകട്ഫലൈഃ| സമങ്ഗാധാതകീയുക്തൈശ്ചൂര്ണിതൈരവചൂര്ണയേത്| പഞ്ചവല്കലചൂര്ണൈര്വാ മധുശുക്തസമന്വിതൈഃ| ധാതകീലോധ്രചൂര്ണൈര്വാ രോഹന്ത്യാശു തഥാ വ്രണാഃ| വിശ്ലിഷ്ടോത്പിഷ്ടയോഃ സന്ധിമേവമേവാവിഘട്ടയന്| ഉപാചരേദ്യഥാസ്വം ച വിസര്പാദീനുപദ്രവാന്||൧൬||
लम्बानि व्रणमांसानि प्रलिप्य मधुसर्पिषा| सन्दधीत व्रणान् वैद्यो बन्धनैश्चोपपादयेत्| तान् समान् सुस्थिताञ्ज्ञात्वा फलिनीलोध्रकट्फलैः| समङ्गाधातकीयुक्तैश्चूर्णितैरवचूर्णयेत्| पञ्चवल्कलचूर्णैर्वा मधुशुक्तसमन्वितैः| धातकीलोध्रचूर्णैर्वा रोहन्त्याशु तथा व्रणाः| विश्लिष्टोत्पिष्टयोः सन्धिमेवमेवाविघट्टयन्| उपाचरेद्यथास्वं च विसर्पादीनुपद्रवान्||१६||
🔊 Audio coming soon
അത്ര വ്രണപ്രസങ്ഗാദഷ്ടവിധേഷു സദ്യോവ്രണേഷു പ്രവിലമ്ബിവ്രണസ്യാപി ബന്ധനാവശ്യകത്വാത് തത്ക്രിയാऽത്ര വിശേഷേണോച്യതേ| സുബോധമ്| (വൈദ്യോ ഭിഷക് ലമ്ബാനി യേന-കേനാപി വേധവിശേഷേണ പ്രവിലമ്ബിതാനി വ്രണമാംസാനി മധുമിശ്രിതേന സര്പിഷാ പ്രലിപ്യ വ്രണാന് സന്ധധീത അന്യോന്യം സംശ്ലേഷയേത്| യഥാസ്ഥാനം നിവേശ്യ സീവ്യേദിത്യര്ഥഃ| ബന്ധനൈസ്തത്തദങ്ഗ പ്രത്യങ്ഗോചിതൈഃ കോശസ്വസ്തികാദിബന്ധനവിശേഷൈരുപപാദയേത് സമ്പാദയേത്| ബധ്നീയാദിത്യര്ഥഃ)| താനിതി വ്രണാന്| പഞ്ചവല്കലാനാം ന്യഗ്രോധോദുമ്ബരാശ്വത്ഥപ്ലക്ഷവേതസാനാം ത്വചഃ| (താന് വ്രണാന് സമാന് നിമ്നോന്നതരഹിതാന് അന്യോന്യസംശ്ലിഷ്ടാന് ജ്ഞാത്വാ യഥാവദവഗമ്യ ചൂര്ണിതൈഃ സൂക്ഷ്മരജീകൃതൈഃ സമങ്ഗാദിയുക്തൈഃ ഫലിന്യാദിചൂര്ണൈര്വ്രണേ അവാകിരേത്| അഥവാ മധുശുക്തയുക്തൈഃ പഞ്ചവല്കലചൂര്ണൈരഥവാ ധാതകീലോധ്രചൂര്ണൈരവാകിരേത്| തഥാ ഏവം കൃതേ സതി വ്രണാ ആശു ദ്രാഗേവ രോഹന്തി )| വിശ്ലിഷ്ടേ തഥോത്പിഷ്ടേ ചൈവമേവാനന്തരോക്തേന പ്രകാരേണാऽവിഘട്ടയന് സന്ധിമുപാചരേത്| വ്രണേ ച യേ വിസര്പശ്വയഥുദാഹകൃമ്യാദയ ഉപദ്രവാസ്താന്യഥാസ്വമുക്തേന ചികിത്സിതേനോപചരേത് ||൧൬||
Adhikarana sAdhyAsAdhyatA sthairyatAptikAlashca (17) · Śloka 17
ഇതി ഭങ്ഗൌപക്രാന്തഃ സ്ഥിരധാതോഋതൌ ഹിമേ| മാംസലസ്യാല്പദോഷസ്യ സുസാധോ ദാരുണോऽന്യഥാ| പൂര്വമധ്യാന്തവയസാമേകദ്വിത്രിഗുണൈഃ ക്രമാത്| മാസൈഃ സ്ഥൈര്യം ഭവേത്സന്ധേയഥോക്തം ഭജതാം വിധിമ്| സാമാന്യം സാധനമിദം ................................||൧൭||
इति भङ्गौपक्रान्तः स्थिरधातोऋतौ हिमे| मांसलस्याल्पदोषस्य सुसाधो दारुणोऽन्यथा| पूर्वमध्यान्तवयसामेकद्वित्रिगुणैः क्रमात्| मासैः स्थैर्यं भवेत्सन्धेयथोक्तं भजतां विधिम्| सामान्यं साधनमिदं ................................||१७||
🔊 Audio coming soon
ഇത്യനേനോപക്രാന്തോ ഭങ്ഗഃ സ്ഥിരധാതോര്മാംസലസ്യാല്പദോഷസ്യ ച ഹിമഋതൌ ശീതകാലേ സുസാധോ ഭവതി| അന്യഥേത്യുക്തവൈപരീത്യേ ദാരുണോ ദുസ്സാധഃ| പൂര്വ ഇത്യാദി| പൂര്വവയസോ യഥോക്തം വിധിം ഭജത ഏകേന മാസേന സന്ധേഃ സ്ഥൈര്യം ഭവതി| മധ്യവയസോ ദ്വാഭ്യാം മാസാഭ്യാമ്| അന്തവയസോ വൃദ്ധസ്യ ത്രിഭിര്മാസൈരിതി ക്രമാര്ഥഃ| ഇതി സാമാന്യം ഭങ്ഗസാധനമുക്തമ്||൧൭||
Adhikarana sandhivisheShe karmavisheShaH - nakhasandhibha~ggaH (18) · Śloka 18
..........................വിശേഷോ വക്ഷ്യതേ ത്വതഃ| നഖസന്ധിം സമുത്പിഷ്ടം രക്താനുഗതമാരയാ| അവമഥ്യ സ്രുതേ രക്തേ ശാലിപിഷ്ടേന ലേപയേത്||൧൮||
..........................विशेषो वक्ष्यते त्वतः| नखसन्धिं समुत्पिष्टं रक्तानुगतमारया| अवमथ्य स्रुते रक्ते शालिपिष्टेन लेपयेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
അതോऽനന്തരം വിശേഷോ വക്ഷ്യതേ| യോ നഖസന്ധിഃ സമുത്പിഷ്ടം സന് രക്താനുഗതോ ഭവതിത തമാരയാऽऽരാഖ്യേന ശസ്ത്രേണാവമഥ്യ സ്രുതേ തു രക്തേ ശാലിപിഷ്ടേന ലേപയേത്||൧൮||
Adhikarana a~ggulisandhiBa~ggaH (19) · Śloka 19
ഭഗ്നാന് സന്ധിവിമുക്താംശ്ച കൃത്വാ പൂര്വവദങ്ഗുലീന്| തനുനാऽऽവേഷ്ട്യ പട്ടേന ഘൃതസേകം പ്രദാപയേത്||൧൯||
भग्नान् सन्धिविमुक्तांश्च कृत्वा पूर्ववदङ्गुलीन्| तनुनाऽऽवेष्ट्य पट्टेन घृतसेकं प्रदापयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
ഭഗ്നാനിത്യാദി| സുബോധമ്||൧൯||
Adhikarana UrvasthiBa~ggaH (20) · Śloka 20
ചക്രയോഗേന മതിമാനാഞ്ഛേദൂര്വസ്ഥി നിര്ഗതമ്||൨൦||
चक्रयोगेन मतिमानाञ्छेदूर्वस्थि निर्गतम्||२०||
🔊 Audio coming soon
മതിമാന് നിര്ഗതമൂര്വസ്ഥി ചക്രയോഗേനാഞ്ഛേത്| ചക്രവത് ദൂരമാക്ഷിപന്നാധാരേ പ്രവേശയേദിത്യര്ഥഃ||൨൦||
Adhikarana kaTiBagnam (21) · Śloka 21
ആഞ്ച്ഛേദൂര്ധ്വമധസ്താച്ച കടിഭഗ്നം ചികിത്സകഃ||൨൧||
आञ्च्छेदूर्ध्वमधस्ताच्च कटिभग्नं चिकित्सकः||२१||
🔊 Audio coming soon
ചികിത്സകഃ കടിഭഗ്നം ഊര്ധ്വമിതി പൂര്വകായമധ ഇതി പശ്ചിമകായമാഞ്ച്ഛേദേവം സന്ധിഃ സ്വസ്ഥാനമാസാദയതി||൨൧||
Adhikarana aMsasandhiBa~ggaH (22) · Śloka 22
മുസലേനോത്ക്ഷിപേത് കക്ഷമംസസന്ധൌ വിസങ്ഗതേ| സ്ഥാനസ്ഥിതഞ്ച ബധ്നീയാത്സ്വസ്തികേന സമാഹിതഃ||൨൨||
मुसलेनोत्क्षिपेत् कक्षमंससन्धौ विसङ्गते| स्थानस्थितञ्च बध्नीयात्स्वस्तिकेन समाहितः||२२||
🔊 Audio coming soon
സുബോധമ്| മുസലോത്ക്ഷേപണേന സ്ഥാനസ്ഥിതമംസം സ്വസ്തികാഖ്യേന ബന്ധേന ബധ്നീയാത്||൨൨||
Adhikarana kUrparasandhiBa~ggaH (23) · Śloka 23
കൌര്പരം തു ഭിഷക്സന്ധിമങ്ഗുഷ്ഠേനാനുമാര്ജയേത്| അനുമൃജ്യ തതഃ സന്ധിം പീഡയേത്കൂര്പരാച്ച്യുതമ്| പ്രസാര്യാകുഞ്ചയേച്ചൈനം സ്നേഹസേകം ച കാരയേത്||൨൩||
कौर्परं तु भिषक्सन्धिमङ्गुष्ठेनानुमार्जयेत्| अनुमृज्य ततः सन्धिं पीडयेत्कूर्पराच्च्युतम्| प्रसार्याकुञ्चयेच्चैनं स्नेहसेकं च कारयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
ഭഗ്നം കൌര്പരം സന്ധിമങ്ഗുഷ്ഠാനുമാര്ജനേന കൂര്പരാച്ച്യാവയേത്| തതഃ കൂര്പരാച്ച്യുതം പ്രസാര്യാऽऽകുഞ്ചയേത്| ഏവം ഹി സ്വസ്ഥാനമാസാദയതി||൨൩||
Adhikarana atideshena maNibandhAdiBa~ggaH (24) · Śloka 24
മണിബന്ധേ ച ജാനൌ ച ഗുല്ഫേ ചൈഷഃ ക്രിയാക്രമഃ||൨൪||
मणिबन्धे च जानौ च गुल्फे चैषः क्रियाक्रमः||२४||
🔊 Audio coming soon
മണിബന്ധഃ ഇത്യാദി| സുബോധമ്||൨൪||
Adhikarana hastatalaBa~ggaH (25) · Śloka 25
ഉഭേ തലേ സമേ കൃത്വാ തലഭഗ്നസ്യ ദേഹിനഃ| ബധ്നീയാദാമതൈലേന പരിഷേകം ച കാരയേത്| പ്രാഗ്ഗോമയമയം പിണ്ഡം ധാരയേന്മൃന്മയം തതഃ| ഹസ്തേ ജാതബലേ കാര്യം ക്രമാത്പാഷാണധാരണമ്||൨൫||
उभे तले समे कृत्वा तलभग्नस्य देहिनः| बध्नीयादामतैलेन परिषेकं च कारयेत्| प्राग्गोमयमयं पिण्डं धारयेन्मृन्मयं ततः| हस्ते जातबले कार्यं क्रमात्पाषाणधारणम्||२५||
🔊 Audio coming soon
തലഭഗ്നസ്യ ദേഹിന ഉഭേ തലേ സമേ പരസ്പരം പുടലഗ്നേ കൃത്വാ ബധ്നീയാത്| തതഃ കരതലമാമതൈലേനാപക്വതൈലേന പരിഷേചയേത്| പ്രാഗിത്യാദി| സുബോധമ്||൨൫||
Adhikarana akShakaBa~ggaH (26) · Śloka 26
സന്നമുന്നാമയേത് സ്വിന്നമക്ഷകം മുസലേന തു| തഥോന്നതം പീഡയേത ബധ്നീയാന്നിബിഡം തതഃ||൨൬||
सन्नमुन्नामयेत् स्विन्नमक्षकं मुसलेन तु| तथोन्नतं पीडयेत बध्नीयान्निबिडं ततः||२६||
🔊 Audio coming soon
സന്നമക്ഷകം സ്വേദയിത്വാ മുസലേനോന്നാമയേത്| തത്തൂന്നതം തത്സമ്പീഡ്യ നിബിഡം ബധ്നീയാത്||൨൬||
Adhikarana bAhuBa~ggaH (27) · Śloka 27
ഊരുവച്ച വിധാതവ്യം ബാഹുഭങ്ഗോ പ്രസാധനമ്||൨൭||
ऊरुवच्च विधातव्यं बाहुभङ्गो प्रसाधनम्||२७||
🔊 Audio coming soon
ബാഹുഭങ്ഗേ ച പ്രസാധനം ഊരുവദ്വിധാതവ്യമ്| ഊരുവദിതി ചക്രയോജനേന||൨൭||
Adhikarana grIvABa~ggaH (28) · Śloka 28
ഗ്രീവായാം തു വിവൃത്തായാം പ്രവിഷ്ടായാമധോऽപി വാ| അവടാവഥ ഹന്വോശ്ച പ്രഗൃഹ്യോന്നമയേച്ഛിരഃ| സമം കുശാഭിര്ബധ്നീയാദുത്താനം ശായയേച്ച തമ്||൨൮||
ग्रीवायां तु विवृत्तायां प्रविष्टायामधोऽपि वा| अवटावथ हन्वोश्च प्रगृह्योन्नमयेच्छिरः| समं कुशाभिर्बध्नीयादुत्तानं शाययेच्च तम्||२८||
🔊 Audio coming soon
വിവൃത്താ പരിവൃതാ യാ ഗ്രീവാ തസ്യാമഥവാ ക്രോഡഭാഗപ്രവിഷ്ടായാം ഗ്രീവായാം ശിരഃ അവടൌ ച ഹന്വോശ്ച പ്രഗൃഹ്യോന്നമയേത്| അവടുഃ കൃകാടികാ| തതഃ സമം കുശാഭിര്ബധ്നീയാത്| കുശാഖ്യാഃ കാഷ്ഠവല്കലാദയഃ||൨൮||
Adhikarana hanusandhiBa~ggaH (29) · Śloka 29
ഹന്വസ്ഥീനി സമാനീയ ഹനുസന്ധൌ വിസങ്ഗതേ| സ്വേദയിത്വാ സ്ഥിതേ സമ്യക്പഞ്ചാങ്ഗീബന്ധമാചരേത്| ഘൃതം വാതഘ്നമധുരൈഃ സിദ്ധം നസ്യം ച പൂജിതമ്||൨൯||
हन्वस्थीनि समानीय हनुसन्धौ विसङ्गते| स्वेदयित्वा स्थिते सम्यक्पञ्चाङ्गीबन्धमाचरेत्| घृतं वातघ्नमधुरैः सिद्धं नस्यं च पूजितम्||२९||
🔊 Audio coming soon
സുബോധമ്| പഞ്ചാങ്ഗീബന്ധഃ അന്തരിക്ഷേ കാഷ്ഠപ്രയോഗേന||൨൯||
Adhikarana dantasandhiBa~ggaH (30) · Śloka 30
ദന്താനഭഗ്നാംശ്ചലിതാന് സരക്താനവപീഡയേത്| വയസ്ഥസ്യാമ്ബുഭിഃ ശീതൈഃ പരിഷിച്യ പ്രലേപയേത്| ബഹിര്നിര്വാപണൈരന്തഃ സന്ധാനീയൈരുപാചരേത്| ബലാദ്വയശൃതേ ക്ഷീരേ പദ്മകാദിശൃതം ഘൃതമ്| നസ്യഗണ്ഡൂഷയോര്യോജ്യം ചലദ്വിജഹിതനി ച| കല്കിതൈസ്തദ്ധി തൈശ്ചാസ്യ ദന്തമാംസാനി ലേപയേത്| ത്രീന് മാസാന് മൃദു ഭുഞ്ജീത രസാന്നം കഠിനാംസ്ത്യജേത്||൩൦||
दन्तानभग्नांश्चलितान् सरक्तानवपीडयेत्| वयस्थस्याम्बुभिः शीतैः परिषिच्य प्रलेपयेत्| बहिर्निर्वापणैरन्तः सन्धानीयैरुपाचरेत्| बलाद्वयशृते क्षीरे पद्मकादिशृतं घृतम्| नस्यगण्डूषयोर्योज्यं चलद्विजहितनि च| कल्कितैस्तद्धि तैश्चास्य दन्तमांसानि लेपयेत्| त्रीन् मासान् मृदु भुञ्जीत रसान्नं कठिनांस्त्यजेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
സുബോധമ്| ക്ഷീരം ബലാദ്വയേന ശ്രുതം കൃത്വാ തസ്മിന് പദ്മകാദിഗര്ഭം ഘൃതം ശ്രപയേത് തന്നസ്യേ ഗണ്ഡൂഷേ ച യോജ്യമ്| ചലദ്വിജഹിതൈരൌഷധൈഃ കല്കിതൈര്ദന്തമാംസാനി ലേപയേത്| അത്ര ച ദന്തചാലേ ത്രീന് മാസാന് മൃദ്വകഠിനം രസാന്നം ഭുഞ്ജീത| കഠിനാംശ്ച ഭക്ഷ്യാദീംസ്ത്യജേത്||൩൦||
Adhikarana nAsABa~ggaH (31) · Śloka 31
നാസാം വിവൃത്താം സന്നാം വാ ഋജൂകൃത്യ ശലാകയാ| പ്രത്യേകം നസ്തതോ നാഡീം ദ്വിമുഖീം സമ്പ്രവേശയേത്| തതഃ പട്ടേന സംവേഷ്ട്യ ഘൃതസേകം പ്രദാപയേത്||൩൧||
नासां विवृत्तां सन्नां वा ऋजूकृत्य शलाकया| प्रत्येकं नस्ततो नाडीं द्विमुखीं सम्प्रवेशयेत्| ततः पट्टेन संवेष्ट्य घृतसेकं प्रदापयेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
വിവൃത്താം പരിവൃത്താം സന്നാം വാ നാസാം ശലാകയാ ഋജൂപവിഷ്ടാം കൃത്വാ പ്രത്യേകം നാസാച്ഛിദ്രം ഉഭയമുഖീം നാഡീം യസ്യാമന്തര്വഹിശ്ച മുഖം ഏകേന ശ്വാസം പ്രവിഷ്ടമന്യേന നിസ്സരതി താമ്||൩൧||
Adhikarana karNaBa~ggaH (32) · Śloka 32
ഭഗ്നം കര്ണം ഘൃതാഭ്യക്തം ന്യസ്യ ബന്ധേന യോജയേത്| സദ്യഃ ക്ഷതവിധാനം ച തതഃ പശ്ചാത് സമാചരേത്||൩൨||
भग्नं कर्णं घृताभ्यक्तं न्यस्य बन्धेन योजयेत्| सद्यः क्षतविधानं च ततः पश्चात् समाचरेत्||३२||
🔊 Audio coming soon
സുബോധമ്| ന്യസ്യേതി സ്വേ സന്നിവേശേ സ്ഥാപ്യ||൩൨||
Adhikarana kaTyAdiBa~gge shayanavidhiH (33) · Śloka 33
കടീജങ്ഘോരുഭഗ്നാനാം കവാടശയനം ഹിതമ്| യന്ത്രണാര്ഥം തതഃ കീലാഃ പഞ്ച കാര്യാ നിബന്ധനാഃ| ജഡോരുപാര്ശ്വയോര്ദ്വൌ ദ്വൌ തല ഏകശ്ച കീലകഃ| ശ്രോണ്യാം വാ പൃഷ്ഠവംശേ വാ വക്ഷസ്യക്ഷകയോസ്തഥാ| വിമോക്ഷേ ഭഗ്നസന്ധീനാം വിധിമേനം സമാചരേത്||൩൩||
कटीजङ्घोरुभग्नानां कवाटशयनं हितम्| यन्त्रणार्थं ततः कीलाः पञ्च कार्या निबन्धनाः| जडोरुपार्श्वयोर्द्वौ द्वौ तल एकश्च कीलकः| श्रोण्यां वा पृष्ठवंशे वा वक्षस्यक्षकयोस्तथा| विमोक्षे भग्नसन्धीनां विधिमेनं समाचरेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
കടീഭഗ്നാനാം ജങ്ഘാഭഗ്നാനാമൂരുഭഗ്നാനാം ച കവാടശയനം ഹിതമ്| കവാടം സ്ഥിരം കാഷ്ഠപട്ടമ്| യേഷാം ച യന്ത്രണാര്ഥമചലനായ നിബന്ധനാഃ നിയമനാധാരഭൂതാഃ പഞ്ചകീലാഃ കാര്യാഃ| തേഷാം നിയോജനമാഹജങ്ഘാ ച ഊരുശ്ച ജങ്ഘോരു, തസ്മിന് ജങ്ഘോരുണി പാര്ശ്വയോശ്ച ദ്വൌ ദ്വൌ കീലകൌ തലേ പാദതലേ ഏകഃ| തേനോത്താനസ്യ കവാടേ സ്ഥിതസ്യവാമേ ജങ്ഹ്ഘോരുണ്യേകഃ കീലകോ ദക്ഷിണേ ജങ്ഘോരുണി ദ്വിതീയഃ| വാമേ പാര്ശ്വേ തൃതീയോ ദക്ഷിണേ പാറ്ശ്വേ ചതുര്ഥഃ| പാദതലേ ഏകഃ കീലകോ വിശ്രമായ| ശ്രോണ്യാദിഷു ഭഗ്നസന്ധീനാം വിമോക്ഷേ ചൈതദേവ| ശ്രോണിര്ജഘനമൂലമ്| അക്ഷകോ ദോര്വക്ഷോമൂലമ്| (കീലകസ്യ പഞ്ചസങ്ഖ്യാകഥനാത് സര്വത്രാപി പഞ്ചൈവ കീലകാഃ ഭഗ്നസ്യ സന്ധേരധ ഊര്ധ്വഞ്ച ദ്വൌ ദ്വൌ കീലകോ ഭവതഃ തല ഏകശ്ച| തത്ര നാഭേരുര്ധ്വഗാനാം സന്ധീനാം ഭങ്ഗേ ത്വേകഃ കീലക ഉപരിഷ്ടാദ്യോജ്യ ഇതി വിശേഷഃ)||൩൩||
Adhikarana ciravimuktasandhisthApanam (34) · Śloka 34
സന്ധീംശ്ചിരവിമുക്താംസ്തു സ്നിഗ്ധസ്വിന്നാന് മൃദൂകൃതാന്| ഉക്തൈര്വിധാനൈര്ബുദ്ധ്യാ ച യഥാസ്വം സ്ഥാനമാനയേത്||൩൪||
सन्धींश्चिरविमुक्तांस्तु स्निग्धस्विन्नान् मृदूकृतान्| उक्तैर्विधानैर्बुद्ध्या च यथास्वं स्थानमानयेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
(ചിരവിമുക്തസന്ധേഃ സ്വസ്ഥാനസ്ഥാപനോപായമാഹ) സുബോധമ്| ചിരവിമുക്താഃ യേ വിമുക്താഃ സന്തോ ബഹുകാലമുപേക്ഷിതാഃ| ബുദ്ധ്യേതി യഥൌപയികം വികല്പനേന||൩൪||
Adhikarana asandhiBagnasya saMshleShaNam (35) · Śloka 35
അസന്ധിഭഗ്നേ രൂഢേ തു വിഷമോല്ബണസാധിതേ| ആപോഥ്യ ഭഗ്നം യമയേത്തതോ ഭഗ്നവദാചരേത്||൩൫||
असन्धिभग्ने रूढे तु विषमोल्बणसाधिते| आपोथ्य भग्नं यमयेत्ततो भग्नवदाचरेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
(അസംശ്ലിഷ്ടരൂഢസ്യാऽസന്ധിഭഗ്നസ്യ സംശ്ലേഷ്ണോപായമാഹ) യസ്ത്വസന്ധിഭഗ്നഃ സ വിഷമോല്ബണം കൃത്വാ സാധിതോ ദുര്യോജിതോ രൂഢശ്ച തം സന്ധിമാപോഥ്യ ഭങ്ക്ത്വാ പുനര്യമയേത്| തതോ ഭഗ്നവത് ഭങ്ഗോക്തവിധാനേനാചരേത് ചികിത്സേത്||൩൫||
Adhikarana bha~ggasya pAkAdrakShaNam (36) · Śloka 36
ഭഗ്നോ നൈതി യഥാ പാകം പ്രയതേത തഥാ ഭിഷക്| പക്വമാംസസിരാസ്നായുഃ സന്ധിഃ ശ്ലേഷം ന ഗച്ഛതി||൩൬||
भग्नो नैति यथा पाकं प्रयतेत तथा भिषक्| पक्वमांससिरास्नायुः सन्धिः श्लेषं न गच्छति||३६||
🔊 Audio coming soon
സുബോധമ്| (ഭിഷക് ഭങ്ഗക്രിയാകുശലോ വൈദ്യഃ ഭങ്ഗോ യഥാ പാകം ന പ്രാപ്നോതി തഥാ പ്രത്യനം കുര്യാത്| യതഃ പക്വമാംസസിരാസ്നായുഃ പക്വാനി മാംസസിരാദീനി യസ്മിന് സഃ സന്ധിഃ ശ്ലേഷമന്യോന്യസംശ്ലേഷം ന ഗച്ഛതി പ്രാപ്നോതി) ||൩൬||
Adhikarana atideshena vAtavyAdhicikitsAprayogaH (37) · Śloka 37
വാതവ്യാധിവിനിര്ദിഷ്ടാന് സ്നേഹാന് ഭഗ്നസ്യ യോജയേത്| ചതുഷ്പ്രയോഗാന് ബല്യാംശ്ച ബസ്തികര്മ ച ശീലയേത്||൩൭||
वातव्याधिविनिर्दिष्टान् स्नेहान् भग्नस्य योजयेत्| चतुष्प्रयोगान् बल्यांश्च बस्तिकर्म च शीलयेत्||३७||
🔊 Audio coming soon
സുബോധമ്| (ഭഗ്നസ്യ നരസ്യ വാതവ്യാധിവിനിര്ദിഷ്ടന് വാതവ്യാധിചികിത്സിതോക്തഗുഗ്ഗുലുതിക്തബലാതൈലാദീന് സ്നേഹാന്| ബല്യാന് ബലകരാന് ചതുഷ്പ്രയോഗാന് പാനാന്വാസനനാവനാഭ്യങ്ഗാന് യോജയേത്| തഥാ ബസ്തികര്മ കര്മകാലാദിഭേദേന ബഹവിധം ബസ്തികര്മ ച ശീലയേദഭ്യസേത്)||൩൭||
Adhikarana pathyApathyam (38) · Śloka 38
ശാലീക്ഷീരരസാജ്യാദ്യൈഃ പൌഷ്ടികൈരവിദാഹിഭിഃ| മാത്രയോപചരേത് ഭഗ്നം സന്ധിസംശ്ലേഷകാരിഭിഃ| ഗ്ലാനിര്ന ശസ്യതേ തസ്യ സന്ധിവിശ്ലേഷകൃദ്ധി സാ| ലവണം കടുകം ക്ഷാരമമ്ലം മൈഥുനമാതപമ്| വ്യായാമഞ്ച ന സേവേത ഭഗ്നോ രൂക്ഷഞ്ച ഭേഷജമ്||൩൮||
शालीक्षीररसाज्याद्यैः पौष्टिकैरविदाहिभिः| मात्रयोपचरेत् भग्नं सन्धिसंश्लेषकारिभिः| ग्लानिर्न शस्यते तस्य सन्धिविश्लेषकृद्धि सा| लवणं कटुकं क्षारमम्लं मैथुनमातपम्| व्यायामञ्च न सेवेत भग्नो रूक्षञ्च भेषजम्||३८||
🔊 Audio coming soon
സുബോധമ്| (ഭഗ്നം പുരുഷം സന്ധിസംശ്ലേഷകാരിഭിഃ സന്ധേഃ സംശ്ലേഷകരണസമര്ഥൈഃ പൌഷ്ടികൈര്ദേഹപുഷ്ടികരൈരവിദാഹിഭിര്വിദാഹരഹിതൈഃ ശാല്യാദിഭിര്മാത്രയോപചരേത് ഭോജയേദിത്യര്ഥഃ| ആദിശബ്ദേന മാംസകങ്ഗുഷഷ്ടികാദി പരിഗ്രഹഃ)| തസ്യ ഭഗ്നസ്യ തു ഗ്ലാനിര്ന ശസ്യതേ സാ ഹി ഗ്ലാനിഃ സന്ധിവിശ്ലേഷകൃത് (ഗ്ലാനിരിന്ദ്രിയസാദഃ തത്കാരണം വ്യായാമാദികമിത്യര്ഥഃ| സാ ഗ്ലാനിഃ സന്ധിവിശ്ലേഷകൃദ്യസ്മാത്തസ്മാത് ഗ്ലാനിര്ന ഹിതാ)| ഭഗ്നശ്ച ലവണാദികം ന സേവേത| ക്ഷാരം യവക്ഷാരാദി| രൂക്ഷം നിഃസ്നേഹമ്||൩൮||
Adhikarana vivarjanIyaM bha~ggam (39) · Śloka 39
സമ്യഗ്യമിതമപ്യസ്ഥി ദുര്ന്യാസാദ്ദുര്നിബന്ധനാത്| സങ്ക്ഷോഭാദപി യദ്ഗച്ഛേദ്വിക്രിയാം തദ്വിവര്ജയേത്| ആദിതോ യച്ച ദുര്ജാതമസ്ഥിസന്ധിരഥാപി വാ||൩൯||
सम्यग्यमितमप्यस्थि दुर्न्यासाद्दुर्निबन्धनात्| सङ्क्षोभादपि यद्गच्छेद्विक्रियां तद्विवर्जयेत्| आदितो यच्च दुर्जातमस्थिसन्धिरथापि वा||३९||
🔊 Audio coming soon
സമ്യക്ശാസ്ത്രോക്തവിധാനേന നിയമിതമപി തത്കാലമ്| കാലാന്തരേണ ദുര്ന്യാസാദിനാ യദസ്ഥി വികാരം വിക്രിയാം ഗച്ഛേത് തദ്വിവര്ജയേത്| ആദിതോ ഗര്ഭാദേവ യദസ്ഥി വാ സന്ധിര്വാ ദുര്ജാതം തദപി വര്ജയേത്| (വിക്രിയാ ഉന്നതാവനതത്വാദ്യയഥാപൂര്വസംസ്ഥിതിഃ)||൩൯||
Adhikarana asthivisheShAdbha~ggaprakAravisheShaH (40) · Śloka 40
തരുണാസ്ഥീനി ഭുജ്യന്തേ ഭജ്യന്തേ നലകാനി തു| കപാലാനി വിഭിദ്യന്തേ സ്ഫുടന്ത്യന്യാനി ഭൂയസാ||൪൦||
तरुणास्थीनि भुज्यन्ते भज्यन्ते नलकानि तु| कपालानि विभिद्यन्ते स्फुटन्त्यन्यानि भूयसा||४०||
🔊 Audio coming soon
(അസ്ഥിവിശേഷകൃതം ഭങ്ഗസ്യ വ്യവഹാരവിശേഷനിമിത്തമാഹ)| തരുണാസ്ഥ്യാദീനി ശാരീര ഉക്താന്യസ്ഥീനി| ഭുജ്യന്തേ കുടിലീഭവന്തി| ഭങ്ഗോ ദ്വിധാഭവനമ്| വിഭേദഃ ഛിദ്രണമ്| സ്ഫുടനം ദലനമ്| (തരുണാസ്ഥീനി നാസാദിഗതാനി മൃദ്വസ്ഥീനി| നലകാനി കൌര്പരജങ്ഘാദിഗതാനി| കപാലാനി ശിരഃകടീകപാലാദിഗതാനി| അന്യാനി പൃഷ്ഠവംശപര്ശുകാഗ്രാദീനി||൪൦||
Adhikarana susAdhitalakShaNam (41) · Śloka 41
അനുല്ബണമനാവിദ്ധം സ്വസ്ഥാനേ പര്യവസ്ഥിതമ്| ആവേദനഞ്ച ചേഷ്ടായാം ഭഗ്നം വിദ്യാത് സുസാധിതമ്||൪൧||
अनुल्बणमनाविद्धं स्वस्थाने पर्यवस्थितम्| आवेदनञ्च चेष्टायां भग्नं विद्यात् सुसाधितम्||४१||
🔊 Audio coming soon
അനുല്ബണമിത്യാദി സുസാധിതസ്യ ഭഗ്നസ്യ ലക്ഷണമ് ||൪൧||
Adhikarana gandhatailam (42-32) · Śloka 32
കൃഷ്ണാസ്തിലാന് വിരജസോ ദൃഢവസ്ത്രബദ്ധാന് സപ്തക്ഷപാ വഹതി വാരിണി വാസയേത| സംശോഷയേദനുദിനം പ്രതിസാര്യ ചൈനാന് ക്ഷീരേ തഥൈവ മധുകക്വഥിതേ ച തോയേ| പുനരപി പീതപയസ്കാംസ്താന് പൂര്വവദേവ ശോഷിതാന് ബാഢമ്| വിഗതതുഷാനരജസ്കാന് സഞ്ചൂര്ണ്യ വിചൂര്ണിതിര്യുഞ്ജ്യാത്| നലദവാലകലോഹിതയഷ്ടികാ നഖമിസിപ്ലവകുഷ്ഠബലാത്രയൈഃ| അഗരുകുങ്കുമചന്ദനസാരിവാ സരലസര്ജരസാമരദാരുഭിഃ| പദ്മകാദിഗണോപേതൈസ്തിലപിഷ്ടം തതശ്ച തത്| സമസ്തഗന്ധഭൈഷജ്യസിദ്ധദുഗ്ധേന പീഡയേത്| ശൈലേയരാസ്നാശുമതീകശേരുകാലാനുസാരീനതപത്രലോധ്രൈഃ| സക്ഷീരശുക്ലൈഃ സപയഃ സദൂര്വൈഃ തൈലം പചേത്തന്നലദാദിഭിശ്ച| ഗന്ധതൈലമിദമുത്തമമസ്ഥി സ്ഥൈര്യകൃജ്ജയതി ചാശു വികാരാന്| വാതപിത്തജനിതാനതിവീര്യം വ്യാപിനോऽപി വിവിധൈരുപയോഗൈഃ||൪൨|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാ- വഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ ഭങ്ഗപ്രതിഷേധോ നാമ ദ്വാത്രിംശോऽധ്യായഃ||൩൨||
कृष्णास्तिलान् विरजसो दृढवस्त्रबद्धान् सप्तक्षपा वहति वारिणि वासयेत| संशोषयेदनुदिनं प्रतिसार्य चैनान् क्षीरे तथैव मधुकक्वथिते च तोये| पुनरपि पीतपयस्कांस्तान् पूर्ववदेव शोषितान् बाढम्| विगततुषानरजस्कान् सञ्चूर्ण्य विचूर्णितिर्युञ्ज्यात्| नलदवालकलोहितयष्टिका नखमिसिप्लवकुष्ठबलात्रयैः| अगरुकुङ्कुमचन्दनसारिवा सरलसर्जरसामरदारुभिः| पद्मकादिगणोपेतैस्तिलपिष्टं ततश्च तत्| समस्तगन्धभैषज्यसिद्धदुग्धेन पीडयेत्| शैलेयरास्नाशुमतीकशेरुकालानुसारीनतपत्रलोध्रैः| सक्षीरशुक्लैः सपयः सदूर्वैः तैलं पचेत्तन्नलदादिभिश्च| गन्धतैलमिदमुत्तममस्थि स्थैर्यकृज्जयति चाशु विकारान्| वातपित्तजनितानतिवीर्यं व्यापिनोऽपि विविधैरुपयोगैः||४२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे भङ्गप्रतिषेधो नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः||३२||
🔊 Audio coming soon
കൃഷ്ണാമ്സ്തിലാനിത്യാദിനാ ഗന്ധതൈലമാഹ| തിലാനാമ് ദിവാ ശോഷണം രാത്രൌ വഹതി പ്രവഹതി വാരിണി പാനീയേ വസ്ത്രബദ്ധാനാം വാസനമിതി സപ്തരാത്രമ്| തതഃ ക്ഷീരേ പ്രതിസാരണം ശോഷണം ച| തതോ മധുയഷ്ടീജലേ പ്രതിസാരണം പുനഃ ശോഷണമ്| പുനരപി ക്ഷീരേ ഭാവനമ്| തതഃ സംശോഷ്യാവചൂര്ണനമ്| തതോ നലദാദിചൂര്ണൈഃ സംയോജനമ്| തതഃ സര്വഗന്ധദ്രവ്യ സിദ്ധക്ഷീരേണ പീഡനമ്| തതസ്തസ്യ തൈലസ്യൈര്തൈര്നലദാദിഭിഃ ശൈലേയാദിഭിശ്ച സഹ പചനമിതി ഗന്ധതൈലവിധാനമ്| നലദം മാംസീ ഉശീരം വാ| ബാലകം ജലമ്| ലോഹിതയഷ്ടികാ മഞ്ജിഷ്ഠാ| മിസിഃ ശതപുഷ്പാ| പ്ലവങ്കൈവര്തീ മുസ്തകമ്| ബലാത്രയം ബലാ അതിബലാ ശ്വേതബലാ ച| പദ്മകാദിഗണഃ ശോധനാദിഗണോക്തഃ| സര്ജോ ദേവധൂപഃ| രസോ നിര്യാസഃ| അമരദാരു ദേവകാഷ്ഠമ്| ക്ഷീരശുക്ലാ ക്ഷീരവിദാരീ| ശൈലേയം ശിലാജതു| കശേരു പ്ലവമ്| കാലാനുസാരീ തുമ്ബുരുഃ| നതം തഗരമ്| പത്രം ഗന്ധപത്രമ്| ഇദം നാമ്നാ ഗന്ധതൈലമ്| ഉത്തമം ശ്രേഷ്ഠമസ്ഥ്നാം സ്ഥര്യകൃത്| ഏതച്ചാതിവീര്യം വ്യാപിനോऽപി വാതപിത്താജനിതാന് വികാരാന് വിവിധൈഃ പാനാദിഭിരുപയോഗൈര്ജയതീതി| (വിരജസോ രജോരഹിതാന് ദൃഢവസ്ത്രബദ്ധാന് ദൃഢേന വസ്ത്രഖണ്ഡേന ബദ്ധാന് കൃഷ്ണതിലാന് വഹതി പ്രവാഹയുക്തേ ജലേ സപ്താക്ഷപാഃ സപ്തരാത്രം വാസയേത്| അത്ര ക്ഷപാശബ്ദേന രാത്രിരേവ ഗൃഹ്യതേ| ഏനാന് തിലാന് പുനഃ ക്ഷീരേ മധുകക്വഥിതേ തോയേ ച പ്രതിസാര്യ നിക്ഷിപ്യേത്യര്ഥഃ| ചശബ്ദഃ സമുച്ചയേ| തഥൈവ തദ്വദേവ സപ്തസപ്തക്ഷപാ ഇത്യര്ഥഃ| അനുദിനമഹന്യഹനി പരിശോഷയേച്ച| നിശിതോയാദിനിക്ഷിപ്തേഷ്വേകവിംശതിദിനേഷ്വപ്യാതപേ നിക്ഷിപ്യ ദിവാ പരിശോഷയേദിത്യര്ഥഃ| ഉക്തം ച സൌശ്രുതേ- രാത്രൌ രാത്രൌ തിലാന് കൃഷ്ണാന് വാസയേദസ്ഥിരേ ജലേ| ദിവാ ദിവാ ശോഷയിത്വാ ഗവാം ക്ഷീരേ ച ഭാവയേത്|| തൃതീയം സപ്തരാത്രം തു ഭാവയേന്മധുകാമ്ബുനാ| തതഃ ക്ഷീരം പുനഃ പീതാന് വിശുശ്കാംശ്ചൂര്ണയേദ്ഭിഷക|| ഇതി| പുനരപി പീതപയസ്കാന് ക്ഷീരാസ്ഥിതാനിത്യര്ഥഃ| പൂര്വവദേവ ബാഢമതിശയേന ശോഷിതാന്| വിഗതതുഷാന് വീതത്വചഃ| അരജസ്കാനപഗതരജസസ്താന് കൃഷ്ണതിലാന് സഞ്ചൂര്ണ്യ ചൂര്ണയിത്വാ വിചൂര്ണിതൈഃ സൂക്ഷ്മരജീ കൃതൈര്നലദാദിഭിര്യോജയേത്| നലദാദിചൂര്ണം തിലചൂര്ണാദ്ദശാംശം യോജ്യമ്| തിലാദ്ദശാംശം തിലപീഡനേഷു ചൂര്ണം തു ഭൈഷജ്യഭവം പ്രയുഞ്ജ്യാത്| ചൂര്ണേऽതിരിക്തേ ന തു തൈലഭവോ ന്യൂനേ ന ഭൈഷജ്യഫലം ഭവേച്ച|| ഇത്യുക്തത്വാത്| തതോऽനന്തരം തം തിലപിഷ്ടം സമസ്തഗന്ധഭൈഷജ്യസിദ്ധദുഗ്ധേന സമസ്തൈര്ഗന്ധഭൈഷജ്യൈശ്ചോരകവാലകോശീരകുഷ്ഠചന്ദനാദിഗന്ധദ്രവ്യൈഃ സിദ്ധേന പയസാ സഹ ചക്രയന്ത്രേ പീഡയേച്ച| പീഡനസ്യ തോയസ്ഥാനേ പയോ യോജ്യമിത്യര്ഥഃ| പീഡനോദ്ഭൂതം തം തൈലം പുനഃ സക്ഷീരശുക്ലൈഃ ക്ഷീരശുക്ലാസഹിതൈഃ സദൂര്വൈര്ദൂര്വയോപേതൈഃ ശൈലേയാദിഭിഃ പൂര്വോക്തൈര്നലദാദിഭിശ്ച സഹ സപയഃ പയോയുക്തം തൈലാച്ചതുര്ഗുണേന പയസാ യുക്തമിത്യര്ഥഃ| ഉക്തം ച സൌശ്രുതേ-'ചതുര്ഗുണേന പയസാ തത്തൈലം വിപചേദ്ഭിഷഗി'തി| ഉത്തമം ശ്രേഷ്ഠം ഇദം ഗന്ധതൈലാഖ്യം തൈലമസ്ഥിസ്ഥൈര്യകൃത് പാനാഭ്യങ്ഗാദിനാ അസ്ഥ്നഃ സ്ഥൈര്യ കരോതി| വിവിധൈരുപയോഗൈഃ പാനാന്വാസനനസ്യാഭ്യങ്ഗാദിഭേദൈഃ പ്രയോഗവിശേഷൈഃ വാതപിത്തജനിതാന് വാതപിത്തോത്ഥാന് അതിവീര്യം അതിശയിതമുത്കൃഷ്ടം വീര്യം യസ്യ തത് അതിക്രാന്തമര്യാദമിത്യഥ| യഥാ ഭവതി തഥാ വ്യാപിനഃ സകലശരീരവ്യാപിനഃ വികാരാന് വ്യാധീനപ്യാശു ന ചിരാജ്ജയതി| ഗന്ധതൈലാഖ്യേऽസ്മിന്യോഗേ വസന്തതിലകായൌപച്ഛന്ദസികേന്ദ്രവജ്രാസ്വാഗതാഖ്യാനി ക്രമാത് പഞ്ചവൃത്താനി ച)|| ൪൨|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാ- മഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാമുത്തരതന്ത്രേ ദ്വാത്രിംശോऽധ്യായഃ