൭. ഭൂതവിജ്ഞാനീയഃ

അഥാതോ ഭൂതവിജ്ഞാനീയം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||

അഷ്ടാദശ ഭൂതാധിപതയഃ| തദ്യഥാ-സുരാസുരഗന്ധര്വാരഗ യക്ഷബ്രഹ്മരാക്ഷസരാക്ഷസപിശാചപ്രേതകൂഷ്മാണ്ഡകാഖോര്ദമൌകി രണവേതാലപിതരഃ ഋഷിഗുരുവൃദ്ധസിദ്ധാശ്ച| തേ പുനഃ പൃഥക് കോടിപരിവാരാഃ| തേഷാമപി പ്രത്യേകമപരിസങ്ഖ്യേയഃ പരി വാര ഇത്യനന്തോ ഭൂതലോകഃ||൨||

സര്വേऽപി ച പ്രായേണാഹാരകാമാ നിശാऽര്ധവിചാരിണോ ഭയാ നകാ മാംസാസൃഗ്വസാശിനഃ||൩||

അപി ച സുരാസുരാദിസംവാസസംസര്ഗാത്തച്ഛീലാചാരകര്മതയാ ച തത്സംജ്ഞാം ലഭന്തേ||൪||

തേഷാം പുനരനുപ്രവേശേ കാരണം സദ്യഃ പൂര്വകൃതോ വാ വിശേഷേണ പ്രജ്ഞാപരാധഃ| തേന ഹി കാമക്രോധലോഭമോഹാദിജനിതേന പ്രലുപ്തധര്മോ ഭിന്ന വ്രതാചാരശൌചോ മലീമസഃ പൂജ്യാനതിക്രാമന്നാത്മാനമുപഹന്തി| തതസ്തമാത്മഹനമവതാരഗവേഷിണോ ദേവാദിഗ്രഹാ അപ്യനുഘ്നന്തി| തദ്വദുന്മാദാപസ്മാരോപപ്ലുതചിത്തം തഥാ ജ്വരാദ്യാമയോപഹതമപി| വിശേഷതശ്ച വ്രണിനഃ പൂയാസൃക്സ്നേഹഗന്ധേന||൫||

ഏവംവിധാംസ്തു പുരുഷനേഷ്വാഘാതകാലേഷ്വഭിഗച്ഛന്തി| തദ്യഥാ-പാപസ്യ കര്മണഃ സമാരമ്ഭേ| പൂര്വകൃതസ്യ വാ പരിണാമകാലേ| ഏകസ്യ വാ ശൂന്യഗൃഹനിവാസേ| ചതുഷ്പഥാധിഷ്ഠാനേ വ| സന്ധ്യാവേലായാമപ്രയതഭാവേ വാ പക്ഷസന്ധിഷു യാ മിഥുനീഭാവേ| രജസ്വലാഭിഗമനേ വാ| വിഗുണേ വാധ്യാ പനഹോമബലിമങ്ഗലപ്രയോഗേ| നിയമബ്രഹ്മചര്യവ്രതഭങ്ഗേ വാ| മഹാഹവേ വാ| ദേശപുരകുലവിനാശേ വാ| മഹാഗ്രഹോപഗമനേ വാ| സ്ത്രിയാ വാ പ്രജനനകാലേ| വിവിധഭൂതാശുചിസംസ്പര്ശേ വാ| വമനവിരേചനരുധിരസ്രാവേ വാ| അശുചേരപ്രയതസ്യ വാ ചൈത്യദേവായതനാഭിഗമനേ വാ| മാംസമധുഗുഡാതിലമദ്യോച്ഛിഷ്ടേ വാ| ദിഗ്വാസസി വാ| നിശി നഗരചതുഷ്പഥോപവനശ്മശാ നാഭിഗമനേ വാ| ദ്വിജഗുരുസുരയതിപൂജ്യവ്യതിക്രമേ വാ||൬||

തത്രാവലോകയന്തോ ജനയന്തി മനോവികാരം സുരാസുരഗ്രഹാഃ| സ്പൃശന്തോ ഗന്ധര്വാഃ| സമാവിശന്തോ ഭുജഗാഃ| യക്ഷാശ്ചാത്മഗന്ധമാഘ്രാപയന്തഃ| രാക്ഷസാ വാഹയന്തോऽധിരുഹ്യ| തഥൈവ പിശാചാദ്യാഃ| ദര്ശയന്തഃ പിതരോऽഭിശപന്ത ഋഷിഗുരു വൃദ്ധസിദ്ധാഃ||൭||

തത്ര ശീലവന്തം ചോക്ഷാചാരം ശുക്ലാമ്ബരധരം തപഃസ്വാ ധ്യായപരം പ്രായഃ ശുക്ലപ്രതിപദി ത്രയോദശ്യാം ചതുര്ദശ്യാം പൌര്ണമാസ്യാം വാ ദേവാ ഗൃഹ്ണന്തി| ക്രോധനം കദര്യമാത്മസമ്ഭാവിനം കുലരൂപഗര്വിതം കൃഷ്ണദ്വാദശ്യാം കൃഷ്ണത്രയോദശ്യാം സന്ധ്യ യോശ്ചാസുരാഃ| പ്രിയനൃത്തഗീതവാദിത്രഗന്ധമാല്യാമ്ബരം പരദാര രതമ് ചോക്ഷാചാരം പ്രായശ്ചതുര്ഥ്യാമഷ്ടമ്യാം ദ്വാദശ്യാം ചതുര്ദശ്യാം ച ഗന്ധര്വാഃ| സ്വപ്നശീലം ചപലമനിമിത്തക്രോധനമര്ഥസിദ്ധം ബ്രാഹ്മണം പ്രായഃ പഞ്ചമ്യാം സന്ധ്യയോര്മധ്യാഹ്നേ ച നാഗാഃ| സത്ത്വബലരൂപഗാന്ധര്വധനശൌര്യയുക്തം മാല്യാനുലേപനഹാ സ്യപ്രിയമതിവ്യാകരണം പ്രായഃ ശുക്ലസപ്തമ്യാമേകാദശ്യാഞ്ച യക്ഷാഃ| സ്വാധ്യായതപോവ്രതചര്യാദേവയതിഗുരുപൂജാരതം ഭ്രഷ്ടശൌചം വാ ബ്രാഹ്മണമബ്രാഹ്മണം വാ ബ്രഹ്മവാദിനം ശൂരം മാനിനം ദേവാഗാര സലിലക്രീഡനപ്രിയം ച സ്ഖലിതബ്രഹ്മചര്യം പ്രായഃ ശുക്ല പഞ്ചമ്യാമഷ്ടമ്യാം പൂര്ണചന്ദ്രദര്ശനേ സന്ധ്യാസു ച ബ്രഹ്മരാക്ഷസാഃ| ഹീനസ്ത്വം പിശുനം സ്തേനം ലുബ്ധം ശഠം പ്രായോ ദ്വിതീയാതൃതീ യാഷ്ടമീഷു രാക്ഷസപിശാചാദയഃ| കലിപാനപ്രിയമസൂയാവന്തം പരുഷഭാഷിണം ബഹ്വാശിനം ച കൃഷ്ണനവമീദ്വാദശ്യോര്നിശി ച രാക്ഷസാഃ| ആത്മശ്ലാഘിനം കൂടസാക്ഷ്യപ്രദം പരോപതാപിനം ച ചതുര്ദശ്യാം പിശാചാദയഃ| മാതാപിതൃഗുരുവൃദ്ധസിദ്ധാചാര്യോപസേവിനം പ്രായോ ദശമ്യാമമാ വാസ്യാം ച പിതരഃ| തദ്വിധമേവ ച പ്രായഃ ഷഷ്ഠ്യാം നവമ്യാം ച ഗുരുവൃദ്ധസിദ്ധാഃ| തഥൈവ ച സ്നാനശുചിവിവിക്തസേവിനം ധര്മശാസ്ത്രശ്രുതികാവ്യകുശലമൃഷയഃ||൮||

തേഷാം തു ഗ്രഹീഷ്യതാം പൂര്വാരൂപാണി ഭവന്തി| തദ്യഥാ-ദേവ ഗോബ്രാഹ്മണതപസ്വിനാം ഹിംസാരുചിത്വം നൃശംസാഭിപ്രായതാ കോപ നത്വമരതിരോജോവര്ണച്ഛായാബലവപുഷാം ചോപതപ്തിഃ സ്വപ്നേ ദേവാദിഭിര്ഭര്ത്സനം പ്രവര്ത്തനം ച||൯||

തത്ര സൌമ്യദൃഷ്ടിം ഗമ്ഭീരമപ്രധൃഷ്യമകോപനം ശുചിമനിദ്രം ഭോജ നാനാഭിലാഷിണമല്പസ്വേദമൂത്രപുരീഷവാചം സംസ്കൃതവാദിനം ദേവദ്വിജഗുരുഭക്തം ശുക്ലമാല്യാമ്ബരസരിത്പുലിനശൈലോച്ച ഭവനദധിക്ഷീരസുരഭിപ്രിയം ചിരാദക്ഷിണീ നിമീലയന്തംവര പ്രദാതാരം ശുഭഗന്ധം വര്ചസ്വിനം ഫുല്ലപദ്മോപമമുഖം ദേവഗ്രഹേണ ഗൃഹീതം വിദ്യാത്| തത്രാപി ഗോവൃഷമിവ നദന്തം ദീപ്തമുഖനയനമാദീപ്തേന സ്വരേണ സര്വമാ ഭാഷമാണമീശ്വരേണ| മേഘസ്തനിതവിദ്യുദൃഷ്ടീര്വാചാ വിസൃജന്തമിന്ദ്രേണ| ധനാനി വാചാ പ്രയച്ഛന്തമാച്ഛിന്ദന്തം ച ധനദേന| സുരാസവസമഗന്ധം കാഷ്ഠതൃണരജ്ജ്വാദി സര്വം പാശമഭിമന്യമാനം വരുണേന||൧൦||

ജിഹ്വാദൃഷ്ടിം ദുഷ്ടാത്മാനം ക്രോധനമതൃപ്തം സസ്വേദഗാത്രം ദേവ ബ്രാഹ്മണഗുരുദ്വേഷിണം നിര്ഭയമഭിമാനിനം ശൂരം വ്യവസായിനം രുദ്രോऽഹമിന്ദ്രോऽഹമുപേന്ദ്രോऽഹം സ്കന്ദോऽഹം വിശാഖേऽഹമി ത്യാദിഭാഷമാണം വികൃതവാചമസകൃദ്ധസന്തം സുരാമിഷരുചിം ദന്തൈര്നഖൈശ്ച പരാന് ഹിംസന്തമസുരേണ||൧൧||

സ്വാചാരം ഹൃഷ്ടാത്മാനം ശുഭഗന്ധമല്പവ്യവഹാരം നൃത്യന്തം ഗായന്തം മുഖവാദ്യാനി കുര്വന്തം പ്രിയോദ്യാനപുലിനരക്തവസ്ത്രസ്നാനമാ- ല്യാനുലേപനധൂപാന്നപാനഹാസലീലാ ശൃങ്ഗാരകഥാഗാന്ധര്വം ഗന്ധ ര്വേണ| തത്രാപി ശിരോ ധുനാനം കലഹം കുര്വന്തം സംരമ്ഭേണ ജാ-ഗരൂകം പഠന്തം ഹസന്തം ഹസനേന||൧൨||

ക്രോധനമനിശം നിഃശ്വസന്തം ഭ്രമന്തമാതപത്രാത് ത്രസ്യന്തം രക്താക്ഷം സ്തബ്ധദൃഷ്ടിം ജിഹ്വാം ലോലയന്തം സൃക്കിണ്യൌ ലിഹാനമധോമുഖ ശായിനം ചലം വക്രഗാമിനം ബിലമവലോക്യ സര്പവദൂര്ധ്വം പ്രസരന്തം ജലൌഘഘനദുന്നുഭിസ്വനൈര്ഹൃഷ്യന്തം ക്ഷീരഘൃതഗുഡമധു സ്നാനമാല്യപ്രിയം ഗാത്രാണി കമ്പയന്തം ദന്തൈഃ ഖാദന്തം ജലേऽവതീര്ണമുത്തരണമനിച്ഛന്തമുരഗേണ||൧൩||

അസകൃത് സ്വപ്നരോദനഹാസനൃത്യഗീതപാഠകഥാന്നപാനസ്നാന മാല്യധൂപഗന്ധരക്തവസ്ത്രരതിം രക്തത്രസ്തവിപ്ലുതാക്ഷം ദ്രുതം സഗര്വം മത്തമിവ ഗച്ഛന്തം വസ്ത്രാന്തമുത്കര്ഷയന്തം ചലിതാഗ്രഹസ്തം ബഹു ഭാഷിണം സ്ത്രീലോലുപം മദ്യാമിഷപ്രിയം സന്നഹ്യ ശസ്ത്രം മൃഗയമാണ മതിബലമവ്യഥം ഹൃഷ്ടം തുഷ്ടമല്പരോഷം കിം കസ്മൈ ദദാമീതി വാദിനം ശുഭഗന്ധം വര്ചസ്വിനം ദ്വിജാതിവൈദ്യപരിഭാവിനം രഹസ്യ ഭാഷിണം യക്ഷേണ||൧൪||

തത്രാപി ഹൃഷിതരോമാണമൂര്ധ്വേക്ഷണം പ്രഹൃഷ്ടനയനം ചണ്ഡം പരുഷം മഹാനിനാദം മണിവരേണ| രഹോഹസിതനൃത്യഗീതാന്യാചരന്ത മാകീര്ണേ മൌനമാസേവമാനം വികടേന||൧൫||

ഹാസനൃത്തപ്രിയമാക്രോശിനം പ്രധാവിനം ദേവദ്വിജഭിഷഗ്ദ്വേഷിണം മന്ത്ര വേദശാസ്ത്രാഭിധായിനം കാഷ്ഠശസ്ത്രാദിഭിശ്ചാത്മാനമാഘ്നന്തം ഛിദ്രപ്രഹാരിണം വൈദ്യരന്ധ്രാന്വേഷിണം ഭോഃശബ്ദവാദിനം പരുഷം രൌദ്ര ചേഷ്ടം ശീഘ്രഗാമിനം ബ്രഹ്മരാക്ഷസേന| തത്രാപി വികൃതസ്വരം ഭാഷയന്തമുത്രാസയന്തം ബ്രഹ്മവാദിനം സംസ്കൃതഭാഷിണം ബഹുശ സ്തോയം യാചന്തം യജ്ഞസേനേന||൧൬||

സക്റ്രോധദൃഷ്ടിം ഭ്രൂകുടിമുദ്വഹന്തം ഭൈരവാസ്യം ത്വരിതമഭിധാവന്തം രുവന്തം സസമ്ഭ്രമം പ്രഹരന്തം നഷ്ടനിദ്രം നിശാവിചാരിണമന്ന ദ്വേഷിണമനാഹാരമപ്യതിബലിനമന്നകാലേ ഹസന്തം നിര്ലജ്ജം ശൂരം രോഷണമപ്രിയവാദിനമശുചിം സ്ത്രീമദ്യമാംസരക്തമാല്യപ്രിയം രക്തമാമിവം വാ ദൃഷ്ട്വോഷ്ഠൌ പരിലിഹന്തം ദീനം ശങ്കിതം ധാവ ന്തമകസ്മാദ്രുദന്തം ഹസന്തം ഗായന്തം നൃത്യന്തം നിരര്ഥകം പരി ഭാഷമാണം രാക്ഷസേന| തത്രാപി പരുഷച്ഛവിം ഭൂമിം താഡയന്ത മകസ്മാദ്രുദന്തം വിശാഖേന| ഭിന്നഗദ്ഗദകണ്ഠമങ്ഗാനി ഭഞ്ജ യന്തം ജിഹ്വാം പരിലിഹാനമക്ഷമാലയാ ജപമാനം ശൌചമഭീക്ഷ്ണം കുര്വാണം സങമേന| മേഘവിദ്യുദുദയായാസതേ ക്രുധ്യന്തം ജലവൃഷ്ടിം സമന്താന്മന്യമാനം ശകടനിഷ്പീഡിനം വിദ്യുന്മാലിനാ| ആമ മാംസപലമൂലകാപൂപപരമാന്നയാചിനം രൂക്ഷച്ഛവിം വിരൂ പാക്ഷേണ||൧൭||

അസ്വസ്ഥചിത്തം നൈകത്ര തിഷ്ഠന്തം പരിധാവിനം ദയിതനൃത്യഗീത ഹാസോച്ഛിഷ്ടമദ്യമാംസശൂന്യനിവാസരതിം പുരസ്താദഭിഘ്നന്തം നിര്ഭര്ത്സനാദ്ദീനശങ്കിതവദനം നഖൈരാത്മവപുഷി ലിഖന്തം നഷ്ട സ്മൃതിം ബദ്ധാബദ്ധഭാഷിണമകസ്മാദ്രുദന്തം ദുഃഖാന്യാവേദയമാന മുധ്വസ്തരൂക്ഷദേഹസ്വരം ദുര്ഗന്ധമശുചിം നഗ്നം മലിനം രഥ്യാചൈല തൃണാഭരണാം സങ്കരകൂടകാഷ്ഠാശ്വാരോഹിണം ലോലം ബഹ്വാശിനം പിശാചേന||൧൮||

തത്രാപി ഭോജനം ദൃഷ്ട്വാ ഹസന്തം വിസ്വരം ക്രോശന്തം നിത്യഭീതം കശ്മലേന| സര്വഗാത്രാണി സ്പന്ദയന്തം മുഹുര്മുഹുര്ധാവന്തം ഭീഷ യമാണം കുശേന| വൈദ്യ ദൃഷ്ട്വാ കുപ്യന്തം ഭ്രമദ്ഭോജിന ബഹ്വാശിനം ഭസ്മഗണ്ഠനശയനം സ്ത്രിയോമാര്ഗേ രുന്ധാനം മൂത്രപുരീഷവിമര്ദിനം നിസ്തേജസാ| പ്രേതാകൃതിചേഷ്ടാഗന്ധം തൃണച്ഛേദിനം ഭീതമാഹാര ദ്വേഷിണം പ്രേതേന||൧൯||

ബഹുപ്രലാപമുഗ്രവാക്യം വിലമ്ബിതഗതിം കൃഷ്ണവദനം ശൂനപ്രല മ്ബവൃഷണം കൂഷ്മാണ്ഡേന||൨൦||

നഗ്നം ധാവന്തമകസ്മാദശ്മകാഷ്ഠാദി ഗൃഹീത്വാ ഭ്രമന്തം തൃണ ചീരമാല്യനിവസനമുത്രസ്തദൃഷ്ടിം പരുഷാഭിധയിനം ശ്മശാന ശൂന്യൈകവൃക്ഷരഥ്യാനിഷേവിണം തിലാന്നമദ്യാമിഷസക്തദൃഷ്ടിം കാഖോര്ദേന||൨൧||

ഉഗ്രവാദിനം രക്തത്രസ്തനേന്നമന്നാഭിലാഷിണമുദകം പ്രാര്ഥയമാനം മൌകിരണേന||൨൨||

സത്യവാദിനം പരിവേപിനം ധൂപഗന്ധമാല്യരതിമതിനിദ്രാലും വേതാ ലേന||൨൩||

അപ്രസന്നദൃഷ്ടിം ചലന്നേത്രപക്ഷ്മാണം ശങ്കിതേക്ഷണം ദീനവദനം സം ശുഷ്കതാലും നിദ്രാലും പ്രതിഹതവാചമപസവ്യവസ്ത്രമല്പാഗ്നി മരോചകിനം തിലഗുഡപായസമാംസരുചിം ച പിതൃഗ്രഹേണ||൨൪||

ഋഷിഗുരുവൃദ്ധസിദ്ധാനാമഭിശാപാനുധ്യാനാനുരൂപവിഹാര വ്യാഹാരം തദ് ഗ്രഹേണ ഗൃഹീതം വിദ്യാദിതി||൨൫||

ഭവതി ചാത്ര ലക്ഷയേത് ജ്ഞാനവിജ്ഞാനവാക്ചേഷ്ടാബലപൌരുഷമ്| പുരുഷേऽപൌരുഷം യത്ര തത്ര ഭൂതഗ്രഹം വദേത്||൨൬||

കുമാരവൃന്ദാനുഗതം നഗ്നമുദ്ധതമൂര്ധജമ്| അസ്വസ്ഥമനസം ദൈര്ഘ്യകാലികം സഗ്രഹം ത്യജേത്||൨൭|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ ഭൂതവിജ്ഞാനീയോ നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ||൨൮||