7. bhūtavijñānīyaḥ

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

അഥാതോ ഭൂതവിജ്ഞാനീയം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||

Adhikarana BUtalokanirdeshaH (2) · Śloka 2

അഷ്ടാദശ ഭൂതാധിപതയഃ| തദ്യഥാ-സുരാസുരഗന്ധര്വാരഗ യക്ഷബ്രഹ്മരാക്ഷസരാക്ഷസപിശാചപ്രേതകൂഷ്മാണ്ഡകാഖോര്ദമൌകി രണവേതാലപിതരഃ ഋഷിഗുരുവൃദ്ധസിദ്ധാശ്ച| തേ പുനഃ പൃഥക് കോടിപരിവാരാഃ| തേഷാമപി പ്രത്യേകമപരിസങ്ഖ്യേയഃ പരി വാര ഇത്യനന്തോ ഭൂതലോകഃ||൨||

Adhikarana sAmAnyena BUtasvaBAvaH (3) · Śloka 3

സര്വേऽപി ച പ്രായേണാഹാരകാമാ നിശാऽര്ധവിചാരിണോ ഭയാ നകാ മാംസാസൃഗ്വസാശിനഃ||൩||

Adhikarana BUtasaMj~jAvisheShe hetuH (4) · Śloka 4

അപി ച സുരാസുരാദിസംവാസസംസര്ഗാത്തച്ഛീലാചാരകര്മതയാ ച തത്സംജ്ഞാം ലഭന്തേ||൪||

Adhikarana BUtAnupraveshahetuH sampraptishca (5) · Śloka 5

തേഷാം പുനരനുപ്രവേശേ കാരണം സദ്യഃ പൂര്വകൃതോ വാ വിശേഷേണ പ്രജ്ഞാപരാധഃ| തേന ഹി കാമക്രോധലോഭമോഹാദിജനിതേന പ്രലുപ്തധര്മോ ഭിന്ന വ്രതാചാരശൌചോ മലീമസഃ പൂജ്യാനതിക്രാമന്നാത്മാനമുപഹന്തി| തതസ്തമാത്മഹനമവതാരഗവേഷിണോ ദേവാദിഗ്രഹാ അപ്യനുഘ്നന്തി| തദ്വദുന്മാദാപസ്മാരോപപ്ലുതചിത്തം തഥാ ജ്വരാദ്യാമയോപഹതമപി| വിശേഷതശ്ച വ്രണിനഃ പൂയാസൃക്സ്നേഹഗന്ധേന||൫||

Adhikarana BUtAveshakAlAH (6) · Śloka 6

ഏവംവിധാംസ്തു പുരുഷനേഷ്വാഘാതകാലേഷ്വഭിഗച്ഛന്തി| തദ്യഥാ-പാപസ്യ കര്മണഃ സമാരമ്ഭേ| പൂര്വകൃതസ്യ വാ പരിണാമകാലേ| ഏകസ്യ വാ ശൂന്യഗൃഹനിവാസേ| ചതുഷ്പഥാധിഷ്ഠാനേ വ| സന്ധ്യാവേലായാമപ്രയതഭാവേ വാ പക്ഷസന്ധിഷു യാ മിഥുനീഭാവേ| രജസ്വലാഭിഗമനേ വാ| വിഗുണേ വാധ്യാ പനഹോമബലിമങ്ഗലപ്രയോഗേ| നിയമബ്രഹ്മചര്യവ്രതഭങ്ഗേ വാ| മഹാഹവേ വാ| ദേശപുരകുലവിനാശേ വാ| മഹാഗ്രഹോപഗമനേ വാ| സ്ത്രിയാ വാ പ്രജനനകാലേ| വിവിധഭൂതാശുചിസംസ്പര്ശേ വാ| വമനവിരേചനരുധിരസ്രാവേ വാ| അശുചേരപ്രയതസ്യ വാ ചൈത്യദേവായതനാഭിഗമനേ വാ| മാംസമധുഗുഡാതിലമദ്യോച്ഛിഷ്ടേ വാ| ദിഗ്വാസസി വാ| നിശി നഗരചതുഷ്പഥോപവനശ്മശാ നാഭിഗമനേ വാ| ദ്വിജഗുരുസുരയതിപൂജ്യവ്യതിക്രമേ വാ||൬||

Adhikarana surAdInAmAveshaprakAraH (7) · Śloka 7

തത്രാവലോകയന്തോ ജനയന്തി മനോവികാരം സുരാസുരഗ്രഹാഃ| സ്പൃശന്തോ ഗന്ധര്വാഃ| സമാവിശന്തോ ഭുജഗാഃ| യക്ഷാശ്ചാത്മഗന്ധമാഘ്രാപയന്തഃ| രാക്ഷസാ വാഹയന്തോऽധിരുഹ്യ| തഥൈവ പിശാചാദ്യാഃ| ദര്ശയന്തഃ പിതരോऽഭിശപന്ത ഋഷിഗുരു വൃദ്ധസിദ്ധാഃ||൭||

Adhikarana surAdInAmAveshapAtrANi kAlashca (8) · Śloka 8

തത്ര ശീലവന്തം ചോക്ഷാചാരം ശുക്ലാമ്ബരധരം തപഃസ്വാ ധ്യായപരം പ്രായഃ ശുക്ലപ്രതിപദി ത്രയോദശ്യാം ചതുര്ദശ്യാം പൌര്ണമാസ്യാം വാ ദേവാ ഗൃഹ്ണന്തി| ക്രോധനം കദര്യമാത്മസമ്ഭാവിനം കുലരൂപഗര്വിതം കൃഷ്ണദ്വാദശ്യാം കൃഷ്ണത്രയോദശ്യാം സന്ധ്യ യോശ്ചാസുരാഃ| പ്രിയനൃത്തഗീതവാദിത്രഗന്ധമാല്യാമ്ബരം പരദാര രതമ് ചോക്ഷാചാരം പ്രായശ്ചതുര്ഥ്യാമഷ്ടമ്യാം ദ്വാദശ്യാം ചതുര്ദശ്യാം ച ഗന്ധര്വാഃ| സ്വപ്നശീലം ചപലമനിമിത്തക്രോധനമര്ഥസിദ്ധം ബ്രാഹ്മണം പ്രായഃ പഞ്ചമ്യാം സന്ധ്യയോര്മധ്യാഹ്നേ ച നാഗാഃ| സത്ത്വബലരൂപഗാന്ധര്വധനശൌര്യയുക്തം മാല്യാനുലേപനഹാ സ്യപ്രിയമതിവ്യാകരണം പ്രായഃ ശുക്ലസപ്തമ്യാമേകാദശ്യാഞ്ച യക്ഷാഃ| സ്വാധ്യായതപോവ്രതചര്യാദേവയതിഗുരുപൂജാരതം ഭ്രഷ്ടശൌചം വാ ബ്രാഹ്മണമബ്രാഹ്മണം വാ ബ്രഹ്മവാദിനം ശൂരം മാനിനം ദേവാഗാര സലിലക്രീഡനപ്രിയം ച സ്ഖലിതബ്രഹ്മചര്യം പ്രായഃ ശുക്ല പഞ്ചമ്യാമഷ്ടമ്യാം പൂര്ണചന്ദ്രദര്ശനേ സന്ധ്യാസു ച ബ്രഹ്മരാക്ഷസാഃ| ഹീനസ്ത്വം പിശുനം സ്തേനം ലുബ്ധം ശഠം പ്രായോ ദ്വിതീയാതൃതീ യാഷ്ടമീഷു രാക്ഷസപിശാചാദയഃ| കലിപാനപ്രിയമസൂയാവന്തം പരുഷഭാഷിണം ബഹ്വാശിനം ച കൃഷ്ണനവമീദ്വാദശ്യോര്നിശി ച രാക്ഷസാഃ| ആത്മശ്ലാഘിനം കൂടസാക്ഷ്യപ്രദം പരോപതാപിനം ച ചതുര്ദശ്യാം പിശാചാദയഃ| മാതാപിതൃഗുരുവൃദ്ധസിദ്ധാചാര്യോപസേവിനം പ്രായോ ദശമ്യാമമാ വാസ്യാം ച പിതരഃ| തദ്വിധമേവ ച പ്രായഃ ഷഷ്ഠ്യാം നവമ്യാം ച ഗുരുവൃദ്ധസിദ്ധാഃ| തഥൈവ ച സ്നാനശുചിവിവിക്തസേവിനം ധര്മശാസ്ത്രശ്രുതികാവ്യകുശലമൃഷയഃ||൮||

Adhikarana grahagrahaNapUrvarUpANi (9) · Śloka 9

തേഷാം തു ഗ്രഹീഷ്യതാം പൂര്വാരൂപാണി ഭവന്തി| തദ്യഥാ-ദേവ ഗോബ്രാഹ്മണതപസ്വിനാം ഹിംസാരുചിത്വം നൃശംസാഭിപ്രായതാ കോപ നത്വമരതിരോജോവര്ണച്ഛായാബലവപുഷാം ചോപതപ്തിഃ സ്വപ്നേ ദേവാദിഭിര്ഭര്ത്സനം പ്രവര്ത്തനം ച||൯||

Adhikarana devagrahAviShTe lakShaNAni (10) · Śloka 10

തത്ര സൌമ്യദൃഷ്ടിം ഗമ്ഭീരമപ്രധൃഷ്യമകോപനം ശുചിമനിദ്രം ഭോജ നാനാഭിലാഷിണമല്പസ്വേദമൂത്രപുരീഷവാചം സംസ്കൃതവാദിനം ദേവദ്വിജഗുരുഭക്തം ശുക്ലമാല്യാമ്ബരസരിത്പുലിനശൈലോച്ച ഭവനദധിക്ഷീരസുരഭിപ്രിയം ചിരാദക്ഷിണീ നിമീലയന്തംവര പ്രദാതാരം ശുഭഗന്ധം വര്ചസ്വിനം ഫുല്ലപദ്മോപമമുഖം ദേവഗ്രഹേണ ഗൃഹീതം വിദ്യാത്| തത്രാപി ഗോവൃഷമിവ നദന്തം ദീപ്തമുഖനയനമാദീപ്തേന സ്വരേണ സര്വമാ ഭാഷമാണമീശ്വരേണ| മേഘസ്തനിതവിദ്യുദൃഷ്ടീര്വാചാ വിസൃജന്തമിന്ദ്രേണ| ധനാനി വാചാ പ്രയച്ഛന്തമാച്ഛിന്ദന്തം ച ധനദേന| സുരാസവസമഗന്ധം കാഷ്ഠതൃണരജ്ജ്വാദി സര്വം പാശമഭിമന്യമാനം വരുണേന||൧൦||

Adhikarana asurAviShTe lakShaNAni (11) · Śloka 11

ജിഹ്വാദൃഷ്ടിം ദുഷ്ടാത്മാനം ക്രോധനമതൃപ്തം സസ്വേദഗാത്രം ദേവ ബ്രാഹ്മണഗുരുദ്വേഷിണം നിര്ഭയമഭിമാനിനം ശൂരം വ്യവസായിനം രുദ്രോऽഹമിന്ദ്രോऽഹമുപേന്ദ്രോऽഹം സ്കന്ദോऽഹം വിശാഖേऽഹമി ത്യാദിഭാഷമാണം വികൃതവാചമസകൃദ്ധസന്തം സുരാമിഷരുചിം ദന്തൈര്നഖൈശ്ച പരാന് ഹിംസന്തമസുരേണ||൧൧||

Adhikarana gandharvAviShTe lakShaNAni (12) · Śloka 12

സ്വാചാരം ഹൃഷ്ടാത്മാനം ശുഭഗന്ധമല്പവ്യവഹാരം നൃത്യന്തം ഗായന്തം മുഖവാദ്യാനി കുര്വന്തം പ്രിയോദ്യാനപുലിനരക്തവസ്ത്രസ്നാനമാ- ല്യാനുലേപനധൂപാന്നപാനഹാസലീലാ ശൃങ്ഗാരകഥാഗാന്ധര്വം ഗന്ധ ര്വേണ| തത്രാപി ശിരോ ധുനാനം കലഹം കുര്വന്തം സംരമ്ഭേണ ജാ-ഗരൂകം പഠന്തം ഹസന്തം ഹസനേന||൧൨||

Adhikarana uragAviShTe lakShaNAni (13) · Śloka 13

ക്രോധനമനിശം നിഃശ്വസന്തം ഭ്രമന്തമാതപത്രാത് ത്രസ്യന്തം രക്താക്ഷം സ്തബ്ധദൃഷ്ടിം ജിഹ്വാം ലോലയന്തം സൃക്കിണ്യൌ ലിഹാനമധോമുഖ ശായിനം ചലം വക്രഗാമിനം ബിലമവലോക്യ സര്പവദൂര്ധ്വം പ്രസരന്തം ജലൌഘഘനദുന്നുഭിസ്വനൈര്ഹൃഷ്യന്തം ക്ഷീരഘൃതഗുഡമധു സ്നാനമാല്യപ്രിയം ഗാത്രാണി കമ്പയന്തം ദന്തൈഃ ഖാദന്തം ജലേऽവതീര്ണമുത്തരണമനിച്ഛന്തമുരഗേണ||൧൩||

Adhikarana yakShAviShTe lakShaNAni (14) · Śloka 14

അസകൃത് സ്വപ്നരോദനഹാസനൃത്യഗീതപാഠകഥാന്നപാനസ്നാന മാല്യധൂപഗന്ധരക്തവസ്ത്രരതിം രക്തത്രസ്തവിപ്ലുതാക്ഷം ദ്രുതം സഗര്വം മത്തമിവ ഗച്ഛന്തം വസ്ത്രാന്തമുത്കര്ഷയന്തം ചലിതാഗ്രഹസ്തം ബഹു ഭാഷിണം സ്ത്രീലോലുപം മദ്യാമിഷപ്രിയം സന്നഹ്യ ശസ്ത്രം മൃഗയമാണ മതിബലമവ്യഥം ഹൃഷ്ടം തുഷ്ടമല്പരോഷം കിം കസ്മൈ ദദാമീതി വാദിനം ശുഭഗന്ധം വര്ചസ്വിനം ദ്വിജാതിവൈദ്യപരിഭാവിനം രഹസ്യ ഭാഷിണം യക്ഷേണ||൧൪||

Adhikarana yakShavisheShAviShTe lakShaNAni (15) · Śloka 15

തത്രാപി ഹൃഷിതരോമാണമൂര്ധ്വേക്ഷണം പ്രഹൃഷ്ടനയനം ചണ്ഡം പരുഷം മഹാനിനാദം മണിവരേണ| രഹോഹസിതനൃത്യഗീതാന്യാചരന്ത മാകീര്ണേ മൌനമാസേവമാനം വികടേന||൧൫||

Adhikarana brahmarAkShasAviShTe lakShaNAni (16) · Śloka 16

ഹാസനൃത്തപ്രിയമാക്രോശിനം പ്രധാവിനം ദേവദ്വിജഭിഷഗ്ദ്വേഷിണം മന്ത്ര വേദശാസ്ത്രാഭിധായിനം കാഷ്ഠശസ്ത്രാദിഭിശ്ചാത്മാനമാഘ്നന്തം ഛിദ്രപ്രഹാരിണം വൈദ്യരന്ധ്രാന്വേഷിണം ഭോഃശബ്ദവാദിനം പരുഷം രൌദ്ര ചേഷ്ടം ശീഘ്രഗാമിനം ബ്രഹ്മരാക്ഷസേന| തത്രാപി വികൃതസ്വരം ഭാഷയന്തമുത്രാസയന്തം ബ്രഹ്മവാദിനം സംസ്കൃതഭാഷിണം ബഹുശ സ്തോയം യാചന്തം യജ്ഞസേനേന||൧൬||

Adhikarana rAkShasAviShTe lakShaNAni (17) · Śloka 17

സക്റ്രോധദൃഷ്ടിം ഭ്രൂകുടിമുദ്വഹന്തം ഭൈരവാസ്യം ത്വരിതമഭിധാവന്തം രുവന്തം സസമ്ഭ്രമം പ്രഹരന്തം നഷ്ടനിദ്രം നിശാവിചാരിണമന്ന ദ്വേഷിണമനാഹാരമപ്യതിബലിനമന്നകാലേ ഹസന്തം നിര്ലജ്ജം ശൂരം രോഷണമപ്രിയവാദിനമശുചിം സ്ത്രീമദ്യമാംസരക്തമാല്യപ്രിയം രക്തമാമിവം വാ ദൃഷ്ട്വോഷ്ഠൌ പരിലിഹന്തം ദീനം ശങ്കിതം ധാവ ന്തമകസ്മാദ്രുദന്തം ഹസന്തം ഗായന്തം നൃത്യന്തം നിരര്ഥകം പരി ഭാഷമാണം രാക്ഷസേന| തത്രാപി പരുഷച്ഛവിം ഭൂമിം താഡയന്ത മകസ്മാദ്രുദന്തം വിശാഖേന| ഭിന്നഗദ്ഗദകണ്ഠമങ്ഗാനി ഭഞ്ജ യന്തം ജിഹ്വാം പരിലിഹാനമക്ഷമാലയാ ജപമാനം ശൌചമഭീക്ഷ്ണം കുര്വാണം സങമേന| മേഘവിദ്യുദുദയായാസതേ ക്രുധ്യന്തം ജലവൃഷ്ടിം സമന്താന്മന്യമാനം ശകടനിഷ്പീഡിനം വിദ്യുന്മാലിനാ| ആമ മാംസപലമൂലകാപൂപപരമാന്നയാചിനം രൂക്ഷച്ഛവിം വിരൂ പാക്ഷേണ||൧൭||

Adhikarana pishAcAviShTe lakShaNAni (18) · Śloka 18

അസ്വസ്ഥചിത്തം നൈകത്ര തിഷ്ഠന്തം പരിധാവിനം ദയിതനൃത്യഗീത ഹാസോച്ഛിഷ്ടമദ്യമാംസശൂന്യനിവാസരതിം പുരസ്താദഭിഘ്നന്തം നിര്ഭര്ത്സനാദ്ദീനശങ്കിതവദനം നഖൈരാത്മവപുഷി ലിഖന്തം നഷ്ട സ്മൃതിം ബദ്ധാബദ്ധഭാഷിണമകസ്മാദ്രുദന്തം ദുഃഖാന്യാവേദയമാന മുധ്വസ്തരൂക്ഷദേഹസ്വരം ദുര്ഗന്ധമശുചിം നഗ്നം മലിനം രഥ്യാചൈല തൃണാഭരണാം സങ്കരകൂടകാഷ്ഠാശ്വാരോഹിണം ലോലം ബഹ്വാശിനം പിശാചേന||൧൮||

Adhikarana pretAviShTe lakShaNAni (19) · Śloka 19

തത്രാപി ഭോജനം ദൃഷ്ട്വാ ഹസന്തം വിസ്വരം ക്രോശന്തം നിത്യഭീതം കശ്മലേന| സര്വഗാത്രാണി സ്പന്ദയന്തം മുഹുര്മുഹുര്ധാവന്തം ഭീഷ യമാണം കുശേന| വൈദ്യ ദൃഷ്ട്വാ കുപ്യന്തം ഭ്രമദ്ഭോജിന ബഹ്വാശിനം ഭസ്മഗണ്ഠനശയനം സ്ത്രിയോമാര്ഗേ രുന്ധാനം മൂത്രപുരീഷവിമര്ദിനം നിസ്തേജസാ| പ്രേതാകൃതിചേഷ്ടാഗന്ധം തൃണച്ഛേദിനം ഭീതമാഹാര ദ്വേഷിണം പ്രേതേന||൧൯||

Adhikarana kUShmANDAviShTe lakShaNAni (20) · Śloka 20

ബഹുപ്രലാപമുഗ്രവാക്യം വിലമ്ബിതഗതിം കൃഷ്ണവദനം ശൂനപ്രല മ്ബവൃഷണം കൂഷ്മാണ്ഡേന||൨൦||

Adhikarana kAkhordAviShTe lakShaNAni (21) · Śloka 21

നഗ്നം ധാവന്തമകസ്മാദശ്മകാഷ്ഠാദി ഗൃഹീത്വാ ഭ്രമന്തം തൃണ ചീരമാല്യനിവസനമുത്രസ്തദൃഷ്ടിം പരുഷാഭിധയിനം ശ്മശാന ശൂന്യൈകവൃക്ഷരഥ്യാനിഷേവിണം തിലാന്നമദ്യാമിഷസക്തദൃഷ്ടിം കാഖോര്ദേന||൨൧||

Adhikarana maukiraNAviShTe lakShaNAni (22) · Śloka 22

ഉഗ്രവാദിനം രക്തത്രസ്തനേന്നമന്നാഭിലാഷിണമുദകം പ്രാര്ഥയമാനം മൌകിരണേന||൨൨||

Adhikarana vetAlAviShTe lakShaNAni (23) · Śloka 23

സത്യവാദിനം പരിവേപിനം ധൂപഗന്ധമാല്യരതിമതിനിദ്രാലും വേതാ ലേന||൨൩||

Adhikarana pitRugrahAviShTe lakShaNAni (24) · Śloka 24

അപ്രസന്നദൃഷ്ടിം ചലന്നേത്രപക്ഷ്മാണം ശങ്കിതേക്ഷണം ദീനവദനം സം ശുഷ്കതാലും നിദ്രാലും പ്രതിഹതവാചമപസവ്യവസ്ത്രമല്പാഗ്നി മരോചകിനം തിലഗുഡപായസമാംസരുചിം ച പിതൃഗ്രഹേണ||൨൪||

Adhikarana RuShyAdyAviShTe lakShaNam (25) · Śloka 25

ഋഷിഗുരുവൃദ്ധസിദ്ധാനാമഭിശാപാനുധ്യാനാനുരൂപവിഹാര വ്യാഹാരം തദ് ഗ്രഹേണ ഗൃഹീതം വിദ്യാദിതി||൨൫||

Adhikarana saMgrahashlokaH (26) · Śloka 26

ഭവതി ചാത്ര ലക്ഷയേത് ജ്ഞാനവിജ്ഞാനവാക്ചേഷ്ടാബലപൌരുഷമ്| പുരുഷേऽപൌരുഷം യത്ര തത്ര ഭൂതഗ്രഹം വദേത്||൨൬||

Adhikarana asAdhyagrahalakShaNam (27-28) · Śloka 28

കുമാരവൃന്ദാനുഗതം നഗ്നമുദ്ധതമൂര്ധജമ്| അസ്വസ്ഥമനസം ദൈര്ഘ്യകാലികം സഗ്രഹം ത്യജേത്||൨൭|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ ഭൂതവിജ്ഞാനീയോ നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ||൨൮||