Adhikarana atha granthyarbudashlIpadApacInADIvij~jAnIyo nAma catustriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਰ੍ਬੁਦਸ਼੍ਲੀਪਦਾਪਚੀਨਾਡੀਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो ग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदापचीनाडीविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਰਣਵਿਚਾਰਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਧ੍ਯਾਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ||੧||
Adhikarana granthinidAnaM niruktishca (2) · Śloka 2
ਕਫਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਮੇਦੋਮਾਂਸਾਸ੍ਰਗਾਮਲਾਃ| ਵਤ੍ਤੋਨ੍ਨਤਂ ਤਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਸ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਗ੍ਰਥਨਾਤ੍ ਸ੍ਮਤਃ||੨||
कफप्रधानाः कुर्वन्ति मेदोमांसास्रगामलाः| वृत्तोन्नतं तं श्वयथुं स ग्रन्थिर्ग्रथनात् स्मृतः||२||
🔊 Audio coming soon
ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰਿਤਿ ਕਿਮੁਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਕਫਪ੍ਰਧਾਨਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਮਲਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਦੋਸਾ ਮੇਦਃਪ੍ਰਭਤੀਰ੍ਗਤ੍ਵਾ ਪਰਿਵਤੁਲਮੁਨ੍ਨਤਞ੍ਚ ਯਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਗ੍ਰਥਨਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਤ੍ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮਤਃ||੨||
Adhikarana grantheH sa~gkhyAsamprAptiH (3) · Śloka 3
ਦੋਸਾਸਙ੍ਹ੍ਮਾਂਸਮੇਦੋਸ੍ਥਿਸਿਰਾਵ੍ਰਣਭਵਾ ਨਵ| ਤੇ.......................................||੩||
दोषासृङ्ह्मांसमेदोऽस्थिसिराव्रणभवा नव| ते.......................................||३||
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈਰਸ੍ਰਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸਡ੍ਭਿਸ੍ਤੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥਯੋ ਨਵ ਭਵਨ੍ਤਿ||੩||
Adhikarana vAtagranthilakShaNam (4) · Śloka 4
ਅਤ੍ਰ ਵਾਤਾਦਾਯਾਮਤੋਦਭੇਦਾਨ੍ਵਿਤੋਸਿਤਃ| ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਤਰਗਤਿਰਕਸ੍ਮਾਦ੍ਧਾਨਿਵਦ੍ਧਿਮਾਨ੍| ਮਦੁਰ੍ਬਸ੍ਤਿਰਿਵਾਨਦ੍ਧੋ ਵਿਭਿਨ੍ਨੋਚ੍ਛਂ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਸਕ੍||੪||
अत्र वातादायामतोदभेदान्वितोऽसितः| स्थानात्स्थानान्तरगतिरकस्माद्धानिवृद्धिमान्| मृदुर्बस्तिरिवानद्धो विभिन्नोच्छं स्रवत्यसृक्||४||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਥਿਤੇਪਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਕਫਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇ ਆਯਾਮਾਦਿਕਂ ਵਿਭੇਦੇ ਚਾਚ੍ਛਾਸਕ੍ ਸ੍ਰਾਵਾਨ੍ਤਂ ਵਾਤਗ੍ਰਨ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਅਕਸ੍ਮਾਦਕਰਣਾਦ੍ਧਾਨਿਮਾਨ੍ ਵਦ੍ਧਿਮਾਂਸ਼੍ਚ||੪||
Adhikarana pittagranthilakShaNam (5) · Śloka 5
ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਸਦਾਹਪੀਤਾਭੋ ਰਕ੍ਤੋ ਵਾ ਪਚ੍ਯਤੇ ਦ੍ਰੁਤਮ੍| ਭਿਨ੍ਨੋਸ੍ਰਮੁਸ੍ਣਂ ਸ੍ਰਵਤਿ....................||੫||
पित्तात् सदाहपीताभो रक्तो वा पच्यते द्रुतम्| भिन्नोऽस्रमुष्णं स्रवति....................||५||
🔊 Audio coming soon
ਸਦਾਹਾਦਿਭੇਦ ਉਸ੍ਣਾਸ੍ਰਸ੍ਰਾਵਾਨ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਗ੍ਰਨ੍ਥੌ| ਵਾਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪੀਤਰਕ੍ਤਯੋਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਾਰ੍ਥਃ||੫||
Adhikarana shleShmagranthilakShaNam (6) · Śloka 6
.........................ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਨੀਰੁਜੋ ਘਨਃ| ਸ਼ੀਤਃ ਸਵਰ੍ਣਃ ਕਣ੍ਡੂਮਾਨ੍ ਪਕ੍ਵਃ ਪੂਯਂ ਸ੍ਰਵੇਦ੍ ਘਨਮ੍||੬||
.........................श्लेष्मणा नीरुजो घनः| शीतः सवर्णः कण्डूमान् पक्वः पूयं स्रवेद् घनम्||६||
🔊 Audio coming soon
ਨੀਰੁਜਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਘਨਪੂਯਸ੍ਰਾਵਾਨ੍ਤਂ ਕਫਗ੍ਰਨ੍ਥੌ| ਸਵਰ੍ਣੋ ਦੇਹਸਮਾਨਵਰ੍ਣਃ||੬||
Adhikarana raktajagranthilakShaNam (7) · Śloka 7
ਦੋਸੈਰ੍ਦੁਸ੍ਟੇਸਜਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਭਵੇਨ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਤ੍ਸੁ ਜਨ੍ਤੁਸੁ| ਸਿਰਾਮਾਂਸਞ੍ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਸ੍ਵਾਪਃ ਪੈਤ੍ਤਲਕ੍ਸਣਃ||੭||
दोषैर्दुष्टेऽसृजि ग्रन्थिर्भवेन्मूर्च्छत्सु जन्तुषु| सिरामांसञ्च संश्रित्य सस्वापः पैत्तलक्षणः||७||
🔊 Audio coming soon
ਦੋਸੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਰਸਜਿ ਰਕ੍ਤੇ ਦੁਸ੍ਟੇ ਜਨ੍ਤੁਸੁ ਕਮਿਸੁ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਤ੍ਸੂਚ੍ਛ੍ਰਾਯਮਾਪ੍ਨੁਵਤ੍ਸੁ ਸਿਰਾ ਮਾਂਸਂ ਚ ਤਯੋਰਨ੍ਯਤਰਮੁਭਯਂ ਵਾ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ੍ਵਾਪਯੁਕ੍ਤੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਭਵੇਤ੍| ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਲ੍ਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਦੋਸੈਰ੍ਦੁਸ੍ਟ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਦੋਸਤਾਸ਼ਙ੍ਕਨਿਰਾਸਾਯ||੭||
Adhikarana mAMsagranthilakShaNam (8) · Śloka 8
ਮਾਂਸਲੈਰ੍ਦੂਸਿਤਂ ਮਾਂਸਮਾਹਾਰੈਰ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮਾਵਹੇਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਕਠਿਨਂ ਸਿਰਾਨਦ੍ਧਂ ਕਫਾਕਤਿਮ੍||੮||
मांसलैर्दूषितं मांसमाहारैर्ग्रन्थिमावहेत्| स्निग्धं महान्तं कठिनं सिरानद्धं कफाकृतिम्||८||
🔊 Audio coming soon
ਮਾਂਸਲੈਰਾਹਾਰੈਰ੍ਮਾਸਂ ਦੂਸਿਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਂ ਕਫਗ੍ਰਨ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮਾਵਹੇਤ੍| (ਮਾਂਸਲੈਰ੍ਮਾਂਸਵਰ੍ਧਨੈਰਾਹਾਰੈਃ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਪ੍ਰਸਹਮਾਂਸਾਦ੍ਯੁਪੇਤੈਰਤ੍ਰੈਰ੍ਦੂਸਿਤਂ ਕਤਦੂਸਣਂ ਮਾਂਸਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਨੇਹਦਿਗ੍ਧਪ੍ਰਤਿਮਂ ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਪੀਵਰਂ ਕਠਿਨਂ ਕਠਿਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਸਿਰਾਨਦ੍ਧਂ ਸਿਰਾਭਿਰਾਚਿਤਂ ਕਫਾਕਤਿਂ ਕਫਗ੍ਰਨ੍ਥਿਲਿਙ੍ਗਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਮਾਂਸਕਫਯੋਰਾਧਾਰਾਧੇਯਤ੍ਵੇਨਾਕਤਿਸਾਮ੍ਯੇਸਿਦ੍ਧੇ ਪੁਨਰਪਿ ਤਤ੍ਸਾਮ੍ਯਕਥਨਮਤ੍ਰਾਨੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਨੀਰੁਜਤ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਉਭਯਤ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਨਿਬਿਡਤ੍ਵਾਦੀਨਾਮਤਿਸ਼ਯਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਂ ਚ)||੮||
Adhikarana medogranthilakShaNam (9) · Śloka 9
ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਂ ਮੇਦੁਰੈਰ੍ਮੇਦੋ ਨੀਤਂ ਮਾਂਸੇਥ ਵਾ ਤ੍ਵਚਿ| ਵਾਯੁਨਾ ਕੁਰੁਤੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਭਸ਼ਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਦੁਂ ਚਲਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਤੁਲ੍ਯਾਕਤਿਂ ਦੇਹਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੋਦਯਮ੍| ਸ ਵਿਭਿਨ੍ਨੋ ਘਨਂ ਮੇਦਸ੍ਤਾਮ੍ਰਾਸਿਤਸਿਤਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍||੯||
प्रवृद्धं मेदुरैर्मेदो नीतं मांसेऽथ वा त्वचि| वायुना कुरुते ग्रन्थिं भृशं स्निग्धं मृदुं चलम्| श्लेष्मतुल्याकृतिं देहक्षयवृद्धिक्षयोदयम्| स विभिन्नो घनं मेदस्ताम्रासितसितं स्रवेत्||९||
🔊 Audio coming soon
ਮੇਦੁਰੈਰਾਹਾਰਵਿਹਾਰੈਃ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਂ ਮੇਦੋ ਵਾਯੁਨਾ ਮਾਂਸੇ ਤ੍ਵਚਿ ਵਾ ਨੀਤਂ ਭਸ਼ਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤੁਲ੍ਯਲਿਙ੍ਗਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਕੁਰੁਤੇ| ਪੁਨਃ ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮਾਹ-ਦੇਹਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੋਦਯਂ ਯਦਾ ਦੇਹਸ੍ਯ ਕੇਨਚਿਤ੍ ਕਾਰਣੇਨਾਪਚਯੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯਪਚਯਃ ਯਦਾ ਤੁ ਦੇਹਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਸ੍ਤਦਾ ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਪਚਯਃ| ਸ ਚ ਮੇਦੋਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਿਭਿਨ੍ਨਃ ਸਨ੍ ਘਨਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਂ ਮੇਦਃ ਸ੍ਰਵੇਤ੍| (ਮੇਦੁਰੈਰ੍ਮੇਦੋਵਦ੍ਧਿਕਰੈਰਾਹਾਰਵਿਹਾਰੈਃ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਵਦ੍ਧਿਙ੍ਗਤਂ ਤੇਨ ਰੁਦ੍ਧਾਵਕਾਸ਼ਤਯਾਕੁਪਿਤੇਨ ਨ ਵਾਯੁਨਾ ਮਾਂਸਤ੍ਵਚੋਰਨ੍ਯਤਰਂ ਨੀਤਂ ਮੇਦਃ ਭਸ਼ਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਰੂਕ੍ਸਂ ਮਦੁਂ ਮਾਰ੍ਦਵਯੁਕ੍ਤਂ ਚਲਮਸ੍ਥਿਰਂ, ਭਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚਲਾਨ੍ਤੈਃ ਸਂਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਸ ਵਿਭਿਨ੍ਨਃ ਪਕ੍ਵਭਿਨ੍ਨਃ ਘਨਂ ਨਿਬਿਡਂ ਤਾਮ੍ਰਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਵਰ੍ਣਂ ਮੇਦਃ ਸ੍ਰਵੇਤ੍| ਮੇਦਃ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪੂਯਸ੍ਯਾਨ੍ਯਾਦਸ਼ਤ੍ਵਂ ਸੂਚਿਤਮ੍| ਉਕ੍ਤਞ੍ਚ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਣਾ-'ਮੇਦਃ ਕਤੇ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਤਿ ਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨੇ ਪਿਣ੍ਯਾਕਕਲ੍ਕਪ੍ਰਤਿਮਨ੍ਤੁ ਪੂਯਮਿ'ਤਿ)||੯||
Adhikarana asthigranthilakShaNam (10) · Śloka 10
ਅਸ੍ਥਿਭਙ੍ਗਾਭਿਘਾਤਾਭ੍ਯਾਮੁਨ੍ਨਤਾਵਨਤਂ ਤੁ ਯਤ੍| ਸੋਸ੍ਥਿਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ............................||੧੦||
अस्थिभङ्गाभिघाताभ्यामुन्नतावनतं तु यत्| सोऽस्थिग्रन्थिः............................||१०||
🔊 Audio coming soon
ਭਙ੍ਗੇਨ ਵਾਭਿਘਾਤੇਨ ਵਾ ਯਦਸ੍ਥ੍ਯੁਨ੍ਨ੍ਤਂ ਵਾਵਨਤਂ ਵਾ ਸੋਸ੍ਥਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਭਵਤਿ| (ਯਦਸ੍ਥਿ ਤੁ ਭਙ੍ਗਾਦਭਿਘਾਤਾਦ੍ਵਾ ਹੇਤੋਰੁਨ੍ਨਤਮਵਨਤਂ ਵਾ ਭਵਤਿ| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਭਙ੍ਗਾਭਿਘਾਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਨਾ ਸਹਜਯੋਰਪ੍ਯੁਨ੍ਨਤਾਵਨਤਯੋਰਸ੍ਥ੍ਨੋਰ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਰਤ੍ਵਂ ਸੂਚਿਤਮ੍| ਭਙ੍ਗਾਦੁਨ੍ਨਤਮਭਿਘਾਤਾਦਵਨਤਿਮਿਤਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਵੇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਸ ਏਵਂਵਿਧਃ ਸੋਸ੍ਥਿਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਭਵਤਿ| ਅਵਨਤਸ੍ਯਾਪਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸਂਜ੍ਞਾਕਥਨਾਦੁਨ੍ਨਤਾਵਨਤਯੋਰਸ੍ਥ੍ਨੋਃ ਪੁਨਰ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰੂਪੇਣ ਵਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਤੀਤਿ ਸੂਚਿਤਮ੍) ||੧੦||
Adhikarana sirAgranthilakShaNam (11) · Śloka 11
.........................ਪਦਾਤੇਸ੍ਤੁ ਸਹਸਾਮ੍ਭੋਵਗਾਹਨਾਤ੍| ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸਿਰਾਜਾਲਂ ਸਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਵਾਯੁਃ ਸਮ੍ਪੀਡ੍ਯ ਸਙ੍ਕੋਚ੍ਯ ਵਕ੍ਰੀਕਤ੍ਯ ਵਿਸ਼ੋਸ੍ਯ ਚ| ਨਿਸ੍ਫੁਰਂ ਨੀਰੁਜਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਕੁਰੁਤੇ ਸ ਸਿਰਾਹ੍ਵਯਃ||੧੧||
.........................पदातेस्तु सहसाऽम्भोऽवगाहनात्| व्यायामाद्वा प्रतान्तस्य सिराजालं सशोणितम्| वायुः सम्पीड्य सङ्कोच्य वक्रीकृत्य विशोष्य च| निस्फुरं नीरुजं ग्रन्थिं कुरुते स सिराह्वयः||११||
🔊 Audio coming soon
ਪਦਾਤੇਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਿਰਾਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ| ਸੁਬੋਧਮ੍| (ਪਦਾਤੇਰ੍ਵਾਹਨੇਨ ਵਿਨਾ ਮਾੜ੍ਗਗਮਨਂ ਕੁਰ੍ਵਤੋ, ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਤ੍ ਕਾਯਕ੍ਲੇਸ਼ਜਨਨਕਰ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰਤਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਤਾਨ੍ਤਸ੍ਯਾਵਸਨ੍ਨਸ੍ਯ ਵਾਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤਯੋਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਾਰ੍ਥਃ| ਸਹਸਾ ਆਸ਼੍ਵੇਵਾਮ੍ਭੋਵਗਾਹਨਾਜ੍ਜਲੇ ਨਿਮਜ੍ਜਨਾਤ੍ਤੁਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇ ਸ੍ਨਾਨਾਨ੍ਨਤਾਪਹਾਨਿਰਪਿ ਤੁ ਸਮੀਰੇਣ ਕੋਪ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਕੁਪਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਾਦ੍ਗਮ੍ਯਤੇ| ਕੁਪਿਤੋ ਵਾਯੁਃ ਸਸ਼ੋਣਿਤਂ ਸ਼ੋਣਿਤੋਪੇਤਂ ਸਿਰਾਜਾਲਂ ਸਿਰਾਸਮੂਹਂ ਜਾਲਾਕਾਰਾਃ ਸਿਰਾ ਵਾ ਰਕ੍ਤਵਾਹਿਨ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯ ਸਙ੍ਕੋਚ੍ਯ ਸਙ੍ਕੁਞ੍ਚਨਾਤ੍ ਸੁਸਿਰਸਂਵਤਿਮਾਪਾਦ੍ਯ ਵਕ੍ਰੀਕਤ੍ਯਾਨਜੁਤ੍ਵਮੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਵਿਸ਼ੋਸ੍ਯ ਸਂਵਤਮਾਰ੍ਗਤਯਾ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਹਨਾਭਾਵਾਚ੍ਛੋਸਯਿਤ੍ਵਾ ਨਿਸ੍ਫੁਰਂ ਸ੍ਫੁਰਣਰਹਿਤਂ ਰੁਜਾਰਹਿਤਞ੍ਚ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਸ ਸਿਰਾਹ੍ਵਯਃ ਸਿਰਾਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸਂਜ੍ਞਃ| ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਯੋਃ ਸਸ੍ਫੁਰਸਰੁਜਯੋਰ੍ਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚਸ਼ਬ੍ਦਃ| ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਣਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ - ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ ਸਿਰਾਜਃ ਸ ਤੁ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯੋ ਭਵੇਦ੍ਯਦਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਰੁਜਸ਼੍ਚਲਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰਾਰੁਜਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਚਲੋ ਮਹਾਂਸ਼੍ਚ ਮਰ੍ਮੋਤ੍ਥਿਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਵਰ੍ਜਨੀਯਃ|| ਇਤਿ)||੧੧||
Adhikarana vraNagranthilakShaNam (12) · Śloka 12
ਅਰੂਢੇ ਰੂਢਮਾਤ੍ਰੇ ਵਾ ਵ੍ਰਣੇ ਸਰ੍ਵਰਸਾਸ਼ਿਨਃ| ਸਾਰ੍ਦ੍ਰੇ ਵਾ ਬਨ੍ਧਰਹਿਤੇ ਗਾਤ੍ਰੇਸ਼੍ਮਾਭਿਹਤੇਥ ਵਾ| ਵਾਤੋਸ੍ਰਮਸ੍ਰੁਤਂ ਦੁਸ੍ਟਂ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯ ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਵ੍ਰਣਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਦਾਹਃ ਕਣ੍ਡੂਮਾਨ੍ ਵ੍ਰਣਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰਯਂ ਸ੍ਮਤਃ||੧੨||
अरूढे रूढमात्रे वा व्रणे सर्वरसाशिनः| सार्द्रे वा बन्धरहिते गात्रेऽश्माभिहतेऽथ वा| वातोऽस्रमस्रुतं दुष्टं संशोष्य ग्रथितं व्रणम्| कुर्यात् सदाहः कण्डूमान् व्रणग्रन्थिरयं स्मृतः||१२||
🔊 Audio coming soon
ਅਰੂਢੇ ਵ੍ਰਣੇ ਮਧੁਰਾਦਿਸਰ੍ਵਰਸਾਸ਼ਿਨਃ ਪੁਂਸੋ ਰੂਢਮਾਤ੍ਰੇ ਵਾ ਅਚਿਰਪ੍ਰਰੂਢ ਏਵਂਵਿਧਸ੍ਯਾਥਵਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਰੇ ਨਵੇ ਵ੍ਰਣੇ ਬਨ੍ਧਰਹਿਤੇ ਅਸ਼੍ਮਨਾ ਵਾਭਿਹਤੇ ਗਾਤ੍ਰੇ ਵਾਯੁਰਸ੍ਰੁਤਂ ਦੁਸ੍ਟਮਸ੍ਰਂ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯ ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਵ੍ਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਦਾਹਾਦਿਯੁਕ੍ਤੋਯਂ ਵ੍ਰਣਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮਤਃ| (ਵ੍ਰਣੇ ਅਰੂਢੇ ਈਸਦ੍ਰੂਢੇ ਰੋਹਣਸਮਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਰੂਢਮਾਤ੍ਰੇ ਰੂਢਪ੍ਰਾਯੇ ਰੂਢਾਨਨ੍ਤਰਮੇਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਾਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਿਕਲ੍ਪਾਰ੍ਥਃ| ਸਰ੍ਵਰਸਾਸ਼ਿਨਃ ਵ੍ਰਣਵਿਰੁਦ੍ਧਾਮ੍ਲਾਦਿਰਸਨਿਸੇਵਿਣਃ ਅਪਥ੍ਯਸੇਵਿਨਃ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਾਰ੍ਦ੍ਰੇ ਨਵੇ ਵ੍ਰਣੇ ਬਨ੍ਧਰਹਿਤੇ ਅਬਦ੍ਧੇ ਵਾ ਅਥਵਾ ਗਾਤ੍ਰੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ਅਸ਼੍ਮਾਦਿਹਤੇ ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਾਸ੍ਠਲੋਹਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਵਾਤਃ ਵਿਕਾਰਕਰਣਾਦੇਵਾਸ੍ਯ ਵਿਕਤਿਰੁਹ੍ਯਾ| ਕੁਪਿਤੋ ਵਾਯੁਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਸ੍ਰੁਤਮਨਿਰ੍ਗਤਂ ਅਤ ਏਵ ਦੁਸ੍ਟਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚਲਿਤਸ੍ਯਾਸ੍ਰੁਤਿਰੇਵ ਦੁਸ੍ਟਿਹੇਤੁਃ| ਅਸ੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯ ਸ਼ੋਸਯਿਤ੍ਵਾ ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਕਠਿਨਂ ਵ੍ਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍)||੧੨||
Adhikarana sAdhyAsAdhyaviBAgaH (13) · Śloka 13
ਸਾਧ੍ਯਾ ਦੋਸਾਸ੍ਰਮੇਦੋਜਾ ਨ ਤੁ ਸ੍ਥੂਲਖਰਾਸ਼੍ਚਲਾਃ| ਮਰ੍ਮਕਣ੍ਠੋਦਰਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ........................||੧੩||
साध्या दोषास्रमेदोजा न तु स्थूलखराश्चलाः| मर्मकण्ठोदरस्थाश्च........................||१३||
🔊 Audio coming soon
ਏਭ੍ਯੋ ਦੋਸਾਸ੍ਰਮੇਦੋਜਾਃ ਪਞ੍ਚ ਸਾਧ੍ਯਾਃ| ਏਤ ਏਵ ਸ੍ਥੂਲਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਾ ਮਰ੍ਮਾਦਿਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਨ ਸਾਧ੍ਯਾ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਨਵਗ੍ਰਨ੍ਥਯਃ| (ਸ੍ਥੂਲਾਃ ਖਰਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਥੂਲਖਰਾਃ, ਸ੍ਥੂਲਾ ਮਹਾਨ੍ਤਃ ਖਰਾਃ ਖਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਃ, ਚਲਾਨਿ ਪੀਡਨਾਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਤਰਯਾਯਿਨਃ| ਤੁਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇ ਅਤ੍ਰ ਸਾਧ੍ਯੇਸ੍ਵਪ੍ਯੇਵਂਵਿਧਾਨਾਮਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਮਰ੍ਮਾਦਿਜਾਸ਼੍ਚ ਨ ਸਾਧ੍ਯਾਃ, ਤੇਸਾਮਭੇਦ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਚਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਅਨੁਕ੍ਤਾਨਾਮਨ੍ਯੇਸਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਕਥਨਾਦ੍ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸੂਚਿਤਮ੍| ਅਨੁਕ੍ਤਸਾਧਨਤ੍ਵਾਦਸ੍ਥਿਗ੍ਰਨ੍ਥੇਰਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਞ੍ਚ)||੧੩||
Adhikarana arbudasya sAmAnyasvarUpam (14) · Śloka 14
...............................ਂਅਹਤ੍ਤੁ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤੋਰ੍ਬੁਦਮ੍||੧੪||
...............................ंअहत्तु ग्रन्थितोऽर्बुदम्||१४||
🔊 Audio coming soon
(ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਃ ਸ੍ਵਰੂਪਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਂ ਗ੍ਰਥਨਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਾਦਰ੍ਬੁਦਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ)| ਯਸ੍ਤੁ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਮਹਾਨ੍ ਗ੍ਰਥਿਤਸ਼੍ਚ ਸੋਰ੍ਬੁਦਂ ਭਵੇਤ੍| (ਅਰ੍ਬੁਦਾਖ੍ਯੋ ਰੋਗਃ| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਾਰਣਸਾਮ੍ਯੇਪਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਰ੍ਬੁਦਯੋਰਰ੍ਬੁਦਸ੍ਯ ਦੋਸਾਸ੍ਰਮਾਂਸਮੇਦੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਤੋਪਿ ਰੁਗਾਦੀਨਾਮਤ੍ਯਲ੍ਪਤ੍ਵਂ ਸੂਚਿਤਮ੍)||੧੪||
Adhikarana atideshena lakShaNanirdeshaH (15) · Śloka 15
ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਚ ਮੇਦੋਨ੍ਤੈਃ ਸੋਢਾ ਦੋਸਾਦਿਭਿਸ੍ਤੁ ਤਤ੍| ਪ੍ਰਾਯੋ ਮੇਦਃ ਕਫਾਢ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਨ ਪਚ੍ਯਤੇ||੧੫||
तल्लक्षणं च मेदोऽन्तैः षोढा दोषादिभिस्तु तत्| प्रायो मेदः कफाढ्यत्वात् स्थिरत्वाच्च न पच्यते||१५||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯਰ੍ਬੁਦਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਪਠਿਤੈਰ੍ਮੇਦੋਨ੍ਤੈਰ੍ਦੋਸਾਦਿਭਿਃ ਸੋਢਾ| ਅਨੇਨਾਸ੍ਥਿਸਿਰਾਵ੍ਰਣਜਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਃ| ਏਤਚ੍ਚਾਰ੍ਬੁਦਂ ਮੇਦਃਕਫਾਢ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਹੇਤੋਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਨ ਪਚ੍ਯਤੇ||੧੫||
Adhikarana shoNitArbudasya visheShalakShaNam (16) · Śloka 16
ਸਿਰਾਸ੍ਥਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਦੋਸਃ ਸਙ੍ਕੋਚ੍ਯਾਨੁਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯ ਚ| ਪਾਚਯੇਚ੍ਚ ਤਦਾਨਦ੍ਧਂ ਸਾਸ੍ਰਾਵਂ ਮਾਂਸਪਿਣ੍ਡਿਤਮ੍| ਮਾਂਸਾਙ੍ਕੁਰੈਸ਼੍ਚਿਤਂ ਯਾਤਿ ਵਦ੍ਧਿਂ ਚਾਸ਼ੁ ਸ੍ਰਵੇਤ੍ਤਤਃ| ਅਜਸ੍ਰਂ ਦੁਸ੍ਟਰੁਧਿਰਂ ਭੂਰਿ ਤਚ੍ਛੋਣਿਤਾਰ੍ਬੁਦਮ੍||੧੬||
सिरास्थं शोणितं दोषः सङ्कोच्यानुप्रपीड्य च| पाचयेच्च तदानद्धं साऽस्रावं मांसपिण्डितम्| मांसाङ्कुरैश्चितं याति वृद्धिं चाशु स्रवेत्ततः| अजस्रं दुष्टरुधिरं भूरि तच्छोणितार्बुदम्||१६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੋਣਿਤਾਰ੍ਬੁਦਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣਤ੍ਵਾਤ੍ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮਾਹਸਿਰਾਸ੍ਥਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸੋ ਵਾਤਾਦਿਃ ਕੁਪਿਤਃ ਸਿਰਾਸ੍ਥਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਸਙ੍ਕੋਚ੍ਯਾਨੁਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯ ਚ ਤਚ੍ਛੋਣਿਤਂ ਪਾਚਯੇਤ੍| ਤਚ੍ਚਾਨਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮਾਸ਼ੁ ਵਦ੍ਧਿਂ ਯਾਤਿ| ਤਤੋ ਵਦ੍ਧਂ ਸਦਜਸ੍ਰਮਾਵਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਭੂਰਿ ਪ੍ਰਭੂਤਂ ਦੁਸ੍ਟਰੁਧਿਰਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍| ਏਤਚ੍ਛੋਣਿਤਾਰ੍ਬੁਦਮੁਚ੍ਯਤੇ| (ਦੋਸੋ ਵਾਤਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਃ ਸਿਰਾਸ੍ਥਿਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਕੋਚ੍ਯੈਕਤ੍ਰ ਪੁਞ੍ਜੀਕਤ੍ਯਾਨ੍ਵਨਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯ ਪੀਡਯਿਤ੍ਵਾ| ਚਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਤਤ੍ਸ੍ਥੇਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਮਾਂਸਤ੍ਵਾਪਾਦਨਾਯ ਪਾਚਯੇਚ੍ਚ| ਆਨਦ੍ਧਮਨ੍ਤਃ ਪੂਰਿਤਸ਼ੋਣਿਤਤ੍ਵਾਦਾਨਾਹਯੁਕ੍ਤਂ ਸਾਸ੍ਰਾਵਮਾਸ੍ਰਾਵਯੁਕ੍ਤਂ ਮਾਂਸਪਿਣ੍ਡਿਤਂ ਮਾਂਸਪਿਣ੍ਡਾਕਾਰੇਣ ਸਞ੍ਜਾਤਂ ਤਚ੍ਛੋਣਿਤਾਰ੍ਬੁਦਂ ਮਂਸਾਙ੍ਕੁਰਾਕਾਰੈਰ੍ਮਾਂਸੈਰ੍ਬਹੁਸ਼ਿਖਰੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਚਿਤਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਾਸ਼ੁ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਦ੍ਧਿਂ ਯਾਤਿ| ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਦੁਸ੍ਟਰੁਧਿਰਂ ਦੁਸ੍ਟਰਕ੍ਤਂ ਅਜਸ੍ਰਮਨਵਰਤਂ ਭੂਰਿ ਪ੍ਰਭੂਤਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍| ਤਚ੍ਛੋਣਿਤਾਰ੍ਬੁਦਸਂਜ੍ਞਾ ਭਵਤਿ)||੧੬||
Adhikarana arbudAnAM sAdhyAsAdhyavibhAgaH (17) · Śloka 17
ਤੇਸ੍ਵਸਙ੍ਮਾਂਸਜੇ ਵਰ੍ਜ੍ਯੇ ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਸਾਧਯੇਤ੍||੧੭||
तेष्वसृङ्मांसजे वर्ज्ये चत्वार्यन्यानि साधयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
ਤੇਸੁ ਸਤਸ੍ਵਰ੍ਬੁਦੇਸ੍ਵਸਙ੍ਮਾਂਸਜੇ ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍ਜ੍ਯੇ| ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਦੋਸ ਮੇਦੋਭਵਾਨਿ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਇਤ੍ਯੁਰ੍ਬੁਦਾਨਿ||੧੭||
Adhikarana shlIpadalakShaNam (18) · Śloka 18
ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਾ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣੋਰ੍ਵਾਦਿਮਧਃ ਕਾਯਂ ਕਫੋਲ੍ਬਣਾਃ| ਦੋਸਾ ਮਾਂਸਾਸ੍ਰਗਾਃ ਪਾਦੌ ਕਾਲੇਨਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਰ੍ਘਨਂ ਸ਼ੋਫਂ ਸ਼੍ਲੀਪਦਂ ਤਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ||੧੮||
प्रस्थिता वङ्क्षणोर्वादिमधः कायं कफोल्बणाः| दोषा मांसास्रगाः पादौ कालेनाश्रित्य कुर्वते| शनैः शनैर्घनं शोफं श्लीपदं तं प्रचक्षते||१८||
🔊 Audio coming soon
(ਅਰ੍ਬੁਦਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਫਾਧਿਕ੍ਯਸਾਮ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਲੀਪਦਲਿਙ੍ਗਮਾਹ|) ਕਫੋਲ੍ਬਣਾ ਦੋਸਾ ਵਾਤਾਦਯੋ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਾਦਿਕਮਧਃਕਾਯਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਾ ਮਾਂਸਮਸ੍ਰਂ ਚਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਕਾਲੇਨ ਪਾਦਾਵਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਰ੍ਘਨਂ ਸ਼ੋਫਂ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਤਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ਼੍ਲੀਪਦਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ| (ਦੋਸਾ ਵਾਤਾਦਯਃ ਕਫੋਲ੍ਬਣਾ ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਕਫਃ ਕਫੋਲ੍ਬਣਤ੍ਵਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇਸ੍ਵਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਪ੍ਯੇਤਾਨਿ ਜਾਨੀਯਾਚ੍ਛ੍ਲੀਪਦਾਨਿ ਕਫੋਚ੍ਛ੍ਰਯਾਤ੍| ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਚ ਮਹਤ੍ਵਂ ਚ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਫਂ ਵਿਨਾ|| ਇਤਿ| ਮਾਂਸਾਸ੍ਰਗਾ ਮਾਂਸਂ ਰਕ੍ਤਞ੍ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣੋਰ੍ਵਾਦਿ ਅਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਜਙ੍ਘਾਗੁਲ੍ਫਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਅਧਃਕਾਯਂ ਕਾਯਾਧੋਭਾਗਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਾ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ਦੋਸਾਣਾਂ ਕਫੋਲ੍ਬਣਤਯੋਰ੍ਧ੍ਵਾਙ੍ਗਾਦਧਃ ਕਾਯਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਸ੍ਯਾਨਿਵਤ੍ਤਿਃ ਸੂਚਿਤਾ| ਕਾਲੇਨ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣ ਪਾਦੌ ਪ੍ਰਪਦੇ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਰ੍ਮਨ੍ਦਂ ਮਨ੍ਦਂ ਘਨਂ ਨਿਬਿਡਂ ਸ਼ੋਫਂ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਤਂ ਸ਼ੋਫਂ ਸ਼੍ਲੀਪਦਮਿਤਿ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯਾ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ)||੧੮||
Adhikarana vAtajashlIpadalakShaNam (19) · Śloka 19
ਪਰਿਪੋਟਯੁਤਂ ਕਸ੍ਣਮਨਿਮਿਤ੍ਤਰੁਜਂ ਖਰਮ੍| ਰੂਕ੍ਸਂ ਚ ਵਾਤਾਤ੍...........................||੧੯||
परिपोटयुतं कृष्णमनिमित्तरुजं खरम्| रूक्षं च वातात्...........................||१९||
🔊 Audio coming soon
(ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੀਪਦਸ੍ਯ ਵਾਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ|) ਪਰਿਪੋਟਯੁਤਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਵਾਤਾਚ੍ਛ੍ਲੀਪਦੇ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| (ਵਾਤਾਜ੍ਜਾਤਂ ਸ਼੍ਲੀਪਦਂ ਪਰਿਪੋਟੇਨ ਯੁਤਂ ਕਸ੍ਣਂ ਕਸ੍ਣਵਰ੍ਣਮਨਿਮਿਤ੍ਤਰੁਜਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਨ੍ਤਰੇਣ ਜਾਤਯਾ ਰੁਜਯਾ ਯੁਕ੍ਤਂ, ਖਰਂ ਖਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਰੂਕ੍ਸਮਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ, ਚਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ) ||੧੯||
Adhikarana pittajashlIpadalakShaNam (20) · Śloka 20
...................ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਤੁ ਪੀਤਂ ਦਾਹਜ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੨੦||
...................पित्तात्तु पीतं दाहज्वरान्वितम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ਪੀਤਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍| (ਪਿਤ੍ਤਾਜ੍ਜਾਤਂ ਸ਼੍ਲੀਪਦਂ, ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਿਸ਼ੇਸਦ੍ਯੋਤਕਃ| ਪੀਤਂ ਪੀਤਵਰ੍ਣਂ ਦਾਹਜ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਂ ਦਾਹਜ੍ਵਰਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਦਾਹਾਦਿਜ੍ਵਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ)||੨੦||
Adhikarana kaphajashlIpadalakShaNam (21) · Śloka 21
ਕਫਾਦ੍ਗੁਰੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਰੁਕ੍ਚਿਤਂ ਮਾਂਸਾਙ੍ਕੁਰੈਰ੍ਬਹਤ੍||੨੧||
कफाद्गुरुस्निग्धमरुक्चितं मांसाङ्कुरैर्बृहत्||२१||
🔊 Audio coming soon
ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਕਫਾਤ੍| (ਕਫਾਜ੍ਜਾਤਂ ਸ਼੍ਲੀਪਦਂ ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਮਾਂਸਾਙ੍ਕੁਰੈਰਙ੍ਕੁਰਾਕਾਰੈਰ੍ਮਾਂਸਸ਼ਕਲੈਸ਼੍ਚਿਤਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਬਹਤ੍ਪੀਵਰਮ੍)||੨੧||
Adhikarana asAdhyashlIpadalakShaNam (22) · Śloka 22
ਤਤ੍ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਵਤ੍ਸਰਾਤੀਤਂ ਸੁਮਹਤ੍ਸਪਰਿਸ੍ਰੁਤਿਃ||੨੨||
तत्त्यजेद्वत्सरातीतं सुमहत्सपरिस्रुतिः||२२||
🔊 Audio coming soon
ਤਚ੍ਚ ਸ਼੍ਲੀਪਦਂ ਵਤ੍ਸਰਾਤੀਤਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| (ਵਤ੍ਸਰਾਤੀਤਮਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਸੁਮਹਦਤਿਸ਼ਯੇਨ ਪੀਨਂ ਸਪਰਿਸ੍ਰੁਤਿਃ ਪਰਿਸ੍ਰੁਤ੍ਯੁਪੇਤਂ, ਪਰਿਸ੍ਰੁਤਿਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਜਲਸ੍ਰਵਣਂ ਤਚ੍ਛ੍ਲੀਪਦਂ ਤ੍ਯਜੇਦਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਨ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍)||੨੨||
Adhikarana shlIpadaviShaye matAntaram (23) · Śloka 23
ਪਾਣਿਨਾ ਸੌਸ੍ਠਕਰ੍ਣੇਸੁ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪਾਦਵਤ੍| ਸ਼੍ਲੀਪਦਂ......................................||੨੩||
पाणिना सौष्ठकर्णेषु वदन्त्यन्ये तु पादवत्| श्लीपदं......................................||२३||
🔊 Audio coming soon
ਏਕੇ ਆਚਾਰ੍ਯਾਃ ਪਾਦਵਤ੍ ਪਾਣ੍ਯਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਸ਼੍ਲੀਪਦਂ ਜਾਯਤ ਇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ| (ਅਨ੍ਯੇ ਆਚਾਰ੍ਯਾਃ, ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਿਸ਼ੇਸੇ, ਪਾਦਵਤ੍ ਪਾਦੇ ਯਥਾ ਸ਼੍ਲੀਪਦਂ ਜਾਯਤੇ ਤਥਾ ਪਾਣਿਨਾ ਸੌਸ੍ਠਕਰ੍ਣੇਸੁ ਪਾਣ੍ਯੋਰ੍ਨਾਸਾਯਾਮੋਸ੍ਠਯੋਃ ਕਰ੍ਣਯੋਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਲੀਪਦਂ ਜਾਯਤ ਇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਉਕ੍ਤਞ੍ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਪਾਦਵਦ੍ਧਸ੍ਤਯੋਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼੍ਲੀਪਦਂ ਜਾਯਤੇ ਨਣਾਮ੍| ਕਰ੍ਣੌਸ੍ਠਨਾਸਾਸ੍ਵਪਿ ਚ ਕੇਚਿਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਵਿਦਃ|| ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਇਤਿ ਪਾਕ੍ਸਿਕੋਤ੍ਤਯਾ ਪਾਣ੍ਯਾਦਿਜਾਨਾਂ ਵਿਰਲਤ੍ਵਂ ਸੂਚਿਤਮ੍)||੨੩||
Adhikarana shlIpadahetuH (24) · Śloka 24
..................ਜਾਯਤੇ ਤਚ੍ਚ ਦੇਸ਼ੇਨੂਪੇ ਭਸ਼ਂ ਭ੍ਰਮਾਤ੍||੨੪||
..................जायते तच्च देशेऽनूपे भृशं भ्रमात्||२४||
🔊 Audio coming soon
ਤਚ੍ਚ ਸ਼੍ਲੀਪਦਂ ਭਸ਼ਮਾਨੂਪਦੇਸ਼ੇ ਭ੍ਰਮਾਤ੍ ਸਞ੍ਚਰਣਾਤ੍ ਜਾਯਤੇ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਲੀਪਦਮ੍| (ਤਚ੍ਛ੍ਲੀਪਦਂ ਆਨੂਪੇ ਜਲਪ੍ਰਾਯੇ ਦੇਸ਼ੇ ਭਸ਼ਂ ਭ੍ਰਮਾਦਨਵਰਤਂ ਚਂਕ੍ਰਮਣਾਤ੍ ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯੇਸ੍ਵਨ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ| ਉਕ੍ਤਞ੍ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਪੁਰਾਣੋਦਕਭੂਯਿਸ੍ਠਾਃ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਸੁ ਚ ਸ਼ੀਤਲਾਃ| ਯੇ ਦੇਸ਼ਾਸ੍ਤੇਸੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਲੀਪਦਾਨਿ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ|| ਇਤਿ)||੨੪||
Adhikarana apacInidAnam (25) · Śloka 25
ਮੇਦਸ੍ਥਾਃ ਕਣ੍ਠਮਨ੍ਯਾਕ੍ਸਕਕ੍ਸਵਙ੍ਕ੍ਸਣਗਾ ਮਲਾਃ| ਸਵਰ੍ਣਾਨ੍ ਕਠਿਨਾਨ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ਵਾਰ੍ਤਾਕਾਮਲਕਾਕਤੀਨ੍| ਅਵਗਾਢਾਨ੍ ਬਹਨ੍ ਗਣ੍ਡਾਂਸ਼੍ਚਿਰਪਾਕਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਪਚ੍ਯਨ੍ਤੇਲ੍ਪਰੁਜਸ੍ਤੇਨ੍ਯੇ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇਤਿਕਣ੍ਡੁਰਾਃ| ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨਃ| ਗਣ੍ਡਮਾਲਾਪਚੀ ਚੇਯਂ ਦੂਰ੍ਵੇਵ ਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧਿਭਾਕ੍| ਤਾਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ਸਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਕ੍ਕਾਸਪੀਨਸਾਮ੍||੨੫||
मेदस्थाः कण्ठमन्याक्षकक्षवङ्क्षणगा मलाः| सवर्णान् कठिनान्स्निग्धान्वार्ताकामलकाकृतीन्| अवगाढान् बहन् गण्डांश्चिरपाकांश्च कुर्वते| पच्यन्तेऽल्परुजस्तेऽन्ये स्रवन्त्यन्येऽतिकण्डुराः| नश्यन्त्यन्ये भवन्त्यन्ये दीर्घकालानुबन्धिनः| गण्डमालापची चेयं दूर्वेव क्षयवृद्धिभाक्| तां त्यजेत्सज्वरच्छर्दिपार्श्वरुक्कासपीनसाम्||२५||
🔊 Audio coming soon
ਅਪਾਕਿਸ਼੍ਲੀਪਦਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਮਨਾਸ਼ੁਪਾਕਿਤ੍ਵੇਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਾਮ੍ਯਾਦਪਚੀਂ ਬ੍ਰੂਤੇ-ਮੇਦਸ੍ਥਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੇਦ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਣ੍ਠਾਦਿਸੁ ਗਤਾ ਮਲਾ ਵਾਤਾਦਯਃ ਸਵਰ੍ਣਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਾਨ੍ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਕੈਰਾਮਲਕੈਸ਼੍ਚ ਸਦਸ਼ਾਨਵਗਾਢਾਨਨ੍ਤਰ੍ਮੂਲਾਸ਼੍ਚਿਰਪਾਕਾਂਸ਼੍ਚ ਬਹੂਨ੍ ਗਣ੍ਡਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਤ ਇਤਿ ਗਣ੍ਡਾਃ ਅਨ੍ਯੇ ਕੇਚਿਦਲ੍ਪਰੁਜਃ ਪਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਨ੍ਯੇ ਅਤਿਕਣ੍ਡੁਰਾਃ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਅਨ੍ਯੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨਃ| ਅਯਂ ਰੋਗੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਗਣ੍ਡਮਾਲੇਤ੍ਯਪਚੀਤਿ ਚੋਚ੍ਯਤੇ| ਇਯਂ ਚ ਗਣ੍ਡਮਾਲਾ ਦੂਰ੍ਵਾਪ੍ਰਤਾਨਵਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕ੍ਸਯਭਾਗ੍ਭਵਤਿ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਵਦ੍ਧਿਭਾਕ੍| ਤਾਞ੍ਚ ਸਜ੍ਵਰਾਦਿਕਾਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਪਚੀ| (ਮਲਾ ਵਾਤਾਦਯੋ ਮੇਦਸ੍ਥਾ ਮੇਦਸਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਕਣ੍ਠਮਨ੍ਯਾਕ੍ਸਕਕ੍ਸਵਙ੍ਕ੍ਸਣਗਾਃ ਕਣ੍ਠਾਦਿਕਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਸਵਰ੍ਣਾਨ੍ ਕਾਯ ਸਮਾਨਵਰ੍ਣਾਨ੍ ਕਠਿਨਾਨ੍ ਕਾਠਿਨ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਕਾਠਿਨ੍ਯਯੁਕ੍ਥਾਨ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਵਾਰ੍ਤਾਕਾਮਲਕਾਕਤੀਨ੍ ਵਾਰ੍ਤਾਕਾਮਲਕਪ੍ਰਮਾਣਾਨ੍ ਆਵਗਾਢਾਨਨ੍ਤਰ੍ਮੂਲਾਨ੍ ਚਿਰਪਾਕਾਨ੍ ਚਿਰਕਾਲੇਨ ਪਾਕੋ ਯੇਸਾਂ ਤਾਨ੍, ਚਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ, ਬਹੂਨ੍ ਬਹੁਸਂਖ੍ਯਾਕਾਨ੍ ਗਣ੍ਡਾਨ੍ ਪਿਟਕਾਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਤੇ ਗਣ੍ਡਾਃ ਅਨ੍ਯੇ ਕੇਚਿਦਲ੍ਪਰੁਜ ਈਸਦ੍ਰੁਜਾਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਾਕਂ ਯਾਨ੍ਤਿ| ਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤਰਿ ਰੂਪਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਅਤਿਕਣ੍ਡੁਰਾ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਣ੍ਡੁਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਪੂਯਮੁਦ੍ਗਿਰਨ੍ਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਰੋਹਨ੍ਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਏਵਂ ਸਤਿ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨਃ ਦੀਰ੍ਘ ਕਾਲਮਨੁਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ ਨ ਸ਼ਮਂ ਯਾਨ੍ਤਿ| ਦੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤਾਃ ਦੂਰ੍ਵਾਪ੍ਰਤਾਨਵਦਤ੍ਯਨ੍ਤਾਭਾਵੋ ਨ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਇਯਂ ਗਣ੍ਡਮਾਲੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਅਪਚੀਤਿ ਚ| ਅਪਚ੍ਯਾ ਨਿਰ੍ਵਚਨਞ੍ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇਭ੍ਯਃ- ਤਾਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਭਿਸ੍ਤ੍ਵਾਮਲਕਾਸ੍ਥਿਮਾਤ੍ਰੈਰ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਣ੍ਡਜਾਲਪ੍ਰਤਿਮੈਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੈਃ| ਅਨਨ੍ਯਵਰ੍ਣੈਰੁਪਚੀਯਮਾਨਾਂ ਚਯਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਦਪਚੀਂ ਵਦਨ੍ਤਿ|| ਇਤਿ| ਮੇਦਃ ਕਫਾਭ੍ਯਾਮੇਵਾਪਚੀ ਜਾਯਤ ਇਤਿ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ| ਤਾਨਿਤਿ ਜ੍ਵਰਾਦ੍ਯਨ੍ਵਿਤਾਂ ਤਾਮਪਚੀਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍)||੨੫||
Adhikarana nADIvraNaH (26) · Śloka 26
ਅਭੇਦਾਤ੍ ਪਕ੍ਵਸ਼ੋਫਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣੇ ਚਾਪਥ੍ਯਸੇਵਿਨਃ| ਅਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਮਾਂਸਾਦੀਨ੍ ਦੂਰਂ ਪੂਯੋਭਿਧਾਵਤਿ| ਗਤਿਃ ਸਾ ਦੂਰਗਮਨਾਨ੍ਨਾਡੀ ਨਾਡੀਵ ਸਂਸ੍ਰੁਤੇਃ| ਨਾਡ੍ਯੇਕਾਨਜੁਰਨ੍ਯੇਸਾਂ ਸੈਵਾਨੇਕਗਤਿਰ੍ਗਤਿਃ||੨੬||
अभेदात् पक्वशोफस्य व्रणे चापथ्यसेविनः| अनुप्रविश्य मांसादीन् दूरं पूयोऽभिधावति| गतिः सा दूरगमनान्नाडी नाडीव संस्रुतेः| नाड्येकानृजुरन्येषां सैवानेकगतिर्गतिः||२६||
🔊 Audio coming soon
(ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧਿਤਯਾ ਅਪਚੀਸਾਮ੍ਯਾਤ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਮਾਹ)| ਯਤ੍ਰ ਪਕ੍ਵਸ਼ੋਫੋ ਨ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਵ੍ਰਣੇ ਵਾ ਅਪਥ੍ਯਸੇਵਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਪੂਯੋ ਮਾਂਸਾਦੀਨਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਦੂਰਮਭਿਧਾਵਤਿ ਸਾ ਗਤਿਰਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਦੂਰਗਮਨਾਦ੍ਧੇਤੋਃ| ਨਾਡੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਨਾਡੀਵ ਸਂਸ੍ਰੁਤੇਃ| ਤਤ੍ਰ ਯਾ ਏਕਾ ਅਨਜੁਸ਼੍ਚ ਸਾ ਨਾਡੀ ਅਨ੍ਯੇਸਾਮਾਚਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਮਤੇ| ਸੈਵ ਨਾਡ੍ਯਨੇਕਗਤਿਰਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਪਕ੍ਵਸ਼ੋਫਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਪਾਕਤਯਾ ਭੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੋਫਸ੍ਯਾਭੇਦਾਦਵਿਦਾਰਣਾਤ੍ ਵ੍ਰਣੇ ਵ੍ਰਣਯੁਕ੍ਤੇ ਕਾਲ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਾਤ੍ ਗਮ੍ਯਤੇ| (ਅਪਥ੍ਯਸੇਵਿਨਃ ਵ੍ਰਣਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨ੍ਨਾਸ਼ਨਾਦਿਸ਼ੀਲਸ੍ਯ, ਚਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਪੂਯਃ ਮਾਂਸਾਦੀਨ੍ ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮੇਦੋਸ੍ਥ੍ਯਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ ਅਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਵਿਦਾਰ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਦੂਰਂ ਤਤ੍ਤ੍ਤਦ੍ਦੇਸ਼ਪ੍ਰਮਾਣਾਵਧਿ ਅਭਿਧਾਵਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਗਚ੍ਛਤਿ| ਸਾ ਪੂਯਦੀਰ੍ਣਾ ਨਾਡੀ ਦੂਰਗਮਨਾਤ੍ ਦੂਰਗਤ੍ਯਾ ਗਤਿਰਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਨਾਡੀਵ ਸਂਸ੍ਰੁਤੇਃ ਯਥਾ ਤੋਯਗਰ੍ਭਯਾ ਨਾਡ੍ਯਾ ਤੋਯਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਤਥਾਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਧਾਰਯਾ ਪੂਯਵਹਨਾਤ੍ ਨਾਡੀਤਿ ਚੋਚ੍ਯਤੇ| ਅਤ੍ਰੈਵ ਮਤਵਿਸ਼ੇਸਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ-ਨਾਡੀਤਿ| ਅਨ੍ਯੇਸਾਮਾਚਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਮਤੇ ਅਨਜੁਃ ਕੁਟਿਲਾ ਏਕਾ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਗਤਿਰ੍ਨਾਡੀ ਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਸਾ ਅਨਜੁਰੇਵ ਗਤਿਰਨੇਕਮਾਰ੍ਗਗਾ ਚੇਦ੍ਗਤਿਰਿਤਿ ਚੋਚ੍ਯਤੇ)||੨੬||
Adhikarana nADIvraNasya sa~gkhyAsamprAptiH (27) · Śloka 27
ਸਾ ਦੋਸੈਃ ਪਥਗੇਕਸ੍ਥੈਃ ਸ਼ਲ੍ਯਹੇਤੁਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮੀ||੨੭||
सा दोषैः पृथगेकस्थैः शल्यहेतुश्च पञ्चमी||२७||
🔊 Audio coming soon
ਏਵਂ ਨਾਡ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਰੂਪਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਿਭਾਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ-ਸਾ ਚ ਨਾਡੀ ਪਥਗ੍ਦੋਸੈਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ| ਏਕਸ੍ਥੈਃ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤੈਃ ਚਤੁਰ੍ਥੀ| ਸ਼ਲ੍ਯਹੇਤੁਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮੀਤਿ ਪਞ੍ਚ ਨਾਡ੍ਯਃ||੨੭||
Adhikarana vAtajanADIlakShaNam (28) · Śloka 28
ਵਾਤਾਤ੍ ਸਰੁਕ੍ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮੁਖੀ ਵਿਵਰ੍ਣਾ ਫੇਨਿਲੋਦ੍ਵਮਾ| ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਭ੍ਯਧਿਕਂ ਰਾਤ੍ਰੌ....................||੨੮||
वातात् सरुक्सूक्ष्ममुखी विवर्णा फेनिलोद्वमा| स्रवत्यभ्यधिकं रात्रौ....................||२८||
🔊 Audio coming soon
ਸਰੁਗਾਦਿਕਾ ਰਾਤ੍ਰਾਵਭ੍ਯਧਿਕਸ੍ਰਾਵਾਨ੍ਤਲਕ੍ਸਣਾ ਵਾਤਾਨ੍ਨਾਡੀ| (ਵਾਤਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਨਾਡੀ ਸਰੁਗ੍ਰੁਜਾਸਹਿਤਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮੁਖੀ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਸ੍ਯਾ ਆਸ੍ਯਂ ਵ੍ਰਣਮੁਖਮ੍| ਵਿਵਰ੍ਣਾ ਵਿਗਤਪੂਰ੍ਵਵਰ੍ਣਾ| ਫੇਨਿਲਂ ਪੂਯਮੁਦ੍ਵਮਤੀਤਿ ਫੇਨਿਲੋਦ੍ਵਮਾ| ਰਾਤ੍ਰੌ ਨਿਸ਼ਾਯਾਮਭ੍ਯਧਿਕਂ ਬਹੁ ਸ੍ਰਵਤਿ| ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧੇ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਸ੍ਯਾਲ੍ਪਸਂਸ੍ਰੁਤਿਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਰ ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਸ੍ਯਾਭ੍ਯਧਿਕਪੂਯਸ੍ਰਵਣਕਥਨਮਹਰ੍ਨਿਸ਼੍ਯੋਰ੍ਨਿਸ਼੍ਯਭ੍ਯਧਿਕਸੂਚਨਾਰ੍ਥਂ ਨ ਸ੍ਰਾਵਬਾਹੁਲ੍ਯਾਤ੍)||੨੮||
Adhikarana pittajanADIlakShaNam (29) · Śloka 29
......................ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਤਡ੍ਜ੍ਵਰਦਾਹਕਤ੍| ਪੀਤੋਸ੍ਣਪੂਤਿਪੂਯਸ੍ਰੁਦ੍ਦਿਵਾ ਚਾਤਿ ਨਿਸਿਞ੍ਚਤਿ||੨੯||
......................पित्तात्तृड्ज्वरदाहकृत्| पीतोष्णपूतिपूयस्रुद्दिवा चाति निषिञ्चति||२९||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਨਾਡੀ ਤਡਾਦਿਕਤ੍ ਪੀਤਾਦਿਗੁਣਪੂਯਸ੍ਰਾਵਾਦ੍ਦਿਵਾ ਚਾਤਿ ਨਿਸਿਞ੍ਚਤ੍ਯਤਿਸ੍ਰਵਤਿ| (ਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਨਾਡੀ ਤਡਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ ਪੀਤਵਰ੍ਣਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਪੂਯਂ ਸ੍ਰਵਤਿ| ਦਿਵਾ ਅਹਨ੍ਯਤਿ ਨਿਸਿਞ੍ਚਤਿ ਅਤੀਵ ਪੂਯਸ੍ਰੁਤਿਂ ਕਰੋਤਿ| ਚਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ||੨੯||
Adhikarana kaphajanADIlakShaNam (30) · Śloka 30
ਧਨਪਿਚ੍ਛਿਲਸਂਸ੍ਰਾਵਾ ਕਣ੍ਡੂਲਾ ਕਠਿਨਾ ਕਫਾਤ੍| ਨਿਸ਼ਿ ਚਾਭ੍ਯਧਿਕਕ੍ਲੇਦਾ......................||੩੦||
धनपिच्छिलसंस्रावा कण्डूला कठिना कफात्| निशि चाभ्यधिकक्लेदा......................||३०||
🔊 Audio coming soon
ਕਫਾਨ੍ਨਾਡੀ ਘਨਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਞ੍ਚ ਸ੍ਰਵਤਿ ਕਣ੍ਡੂਲਾ ਕਠਿਨਾ ਚ ਭਵਤਿ ਤਸ੍ਯਾਞ੍ਚ ਨਿਸ਼੍ਯਭ੍ਯਧਿਕਂ ਕ੍ਲੇਦੋ ਭਵਤਿ| (ਕਫਾਨ੍ਨਾਡੀ ਘਨੋ ਨਿਬਿਡਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਸ਼੍ਚ ਸ੍ਰਾਵਃ ਪੂਯਵਹਨਂ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਤਥੋਕ੍ਤਾ ਕਣ੍ਡੂਲਾ ਕਣ੍ਡੂਬਹੁਲਾ ਕਠਿਨਾ ਕਠਿਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾ ਨਿਸ਼ਿ ਅਬ੍ਯਾਧਿਕਕ੍ਲੇਦਾ ਰਾਤ੍ਰਾਵਧਿਕਤਰਪੂਯਵਾਹਿਨੀ ਚ ਕ੍ਲੇਦਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕ੍ਲੇਦਜਂ ਪੂਯਂ ਗਹ੍ਯਤੇ)||੩੦||
Adhikarana sannipAtanADIlakShaNam (31) · Śloka 31
..........................ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਰ੍ਵਾਕਤਿਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੩੧||
..........................सर्वैः सर्वाकृतिं त्यजेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦੋਸੈਃ ਸਰ੍ਵਾਕਤਿਰ੍ਵਾਤਾਦਿਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਾ ਭਵਤਿ, ਤਾਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਾਂ ਨਾਡੀਂ ਤ੍ਯਜੇਦਿਤਿ| (ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫੈਃ ਸਰ੍ਵਾਕਤਿਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਨਾਡੀਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਾਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਾਂ ਨਾਡੀਂ ਤ੍ਯਜੇਨ੍ਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍)||੩੧||
Adhikarana shalyajanADIlakShaNam (32-34) · Śloka 34
ਨ੍ਤਃਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ਲ੍ਯਮਨਾਹਤਂ ਤੁ ਕਰੋਤਿ ਨਾਡੀਂ ਬਹਤੇ ਚ ਸਾਸ੍ਯ| ਫੇਨਾਨੁਵਿਦ੍ਧਂ ਤਨੁਮਲ੍ਪਮੁਸ੍ਣਂ ਸਾਸ੍ਰਞ੍ਚ ਪੂਯਂ ਸਰੁਜਞ੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਮ੍||੩੨|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗ ਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਰ੍ਬੁਦਸ਼੍ਲੀਪਦਾਪਚੀ ਨਾਡੀਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੪||
न्तःस्थितं शल्यमनाहृतं तु करोति नाडीं बहते च सास्य| फेनानुविद्धं तनुमल्पमुष्णं सास्रञ्च पूयं सरुजञ्च नित्यम्||३२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्ग संग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे ग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदापची नाडीविज्ञानीयो नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः||३४||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਤਃਸ਼ਰੀਰਾਨ੍ਤਃ ਸ਼ਲ੍ਯਮਨਾਹਤਂ ਨਾਡੀ ਕਰੋਤਿ| ਸਾ ਚ ਸ਼ਲ੍ਯਜਾ ਨਾਡੀ ਅਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ਫੇਨਾਨੁਬਿਦ੍ਧਾਦਿਗੁਣਂ ਪੂਯਂ ਸ੍ਰਵਤਿ| (ਵਹਤੇ ਚ ਸਾਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਪਾਠਃ| ਅਨ੍ਤਃਸ੍ਥਿਤਂ ਯੇਨ ਕੇਨਾਪਿ ਹੇਤੁਨਾ ਨਾਹਾਰ੍ਯਤਯਾ ਸ਼ਰੀਰਾਨ੍ਤਰ੍ਭਾਗਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਵਿਸਾਣਵੇਣ੍ਵਾਯਸਾਦਿਕਮਾਯੁਧਂ ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਿਸ਼ੇਸਦ੍ਯੋਤਕਃ| ਅਨਾਹਤਮਨੁਦ੍ਧਤਂ ਨਾਡੀਂ ਨਾਡੀਵ੍ਰਣਂ ਕਰੋਤਿ| ਸਾ ਨਾਡੀ ਆਸ੍ਯਾਦ੍ ਵ੍ਰਣਮੁਖਾਤ੍ ਫੇਨਾਨੁਵਿਦ੍ਧਂ ਫੇਨਯੁਕ੍ਤਂ ਤਨੁਮਘਨਂ ਉਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਸਾਸ੍ਰਂ ਸਰਕ੍ਤਂ ਪੂਯਂ ਸਰੁਜਂ ਰੁਜਾਸਹਿਤਂ, ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਨ੍ਨੀਰੁਜਞ੍ਚ, ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਅਲ੍ਪਮਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਂ ਵਹਤੇ ਸ੍ਰਵਤਿ| ਚਸ਼ਬ੍ਦੌ ਸਮੁਚ੍ਚਯਾਰ੍ਥੌ)||੩੨|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾ ਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||