Adhikarana atha guhyarogapratiShedho nAmaikonacatvAriMsho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1
athātō guhyarōgapratiṣēdhaṁ nāmādhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ||1||
अथातो गुह्यरोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
uktakramēṇaiva guhyōrōgāṇāṁ pratiṣēdhaṁ pradarśayitumadhyāya ārabhyatē| athētyādi pūrvavat| guhyarōgāṇāṁ pratiṣēdhaṁ cikitsitam|| 1||
Adhikarana apadaMshAnAM cikitsAkramaH (2) · Śloka 2
apadaṁśēṣūtpannamātrēṣu pākaparihārārthaṁ mēḍhramadhyē sirāṁ vidhyēt| ubhayataścāsya vidhivaddōṣānapaharēdviśēṣatō virēcanēna| tada yōgyasya tvatyucchritānāsthāpanēna| yathādōṣaṁ cālēpasēkādīnavirataṁ vidadhyāt| ēvaṁ sadya ēva ruktōdaśōpharāgasaṁrambhā nivartantē| pakvēṣu tu śastramavacārayēt| saghr̥takṣaudraśarkarēṇa tila kalkēnālēpayēt||2||
अपदंशेषूत्पन्नमात्रेषु पाकपरिहारार्थं मेढ्रमध्ये सिरां विध्येत्| उभयतश्चास्य विधिवद्दोषानपहरेद्विशेषतो विरेचनेन| तद योग्यस्य त्वत्युच्छ्रितानास्थापनेन| यथादोषं चालेपसेकादीनविरतं विदध्यात्| एवं सद्य एव रुक्तोदशोफरागसंरम्भा निवर्तन्ते| पक्वेषु तु शस्त्रमवचारयेत्| सघृतक्षौद्रशर्करेण तिल कल्केनालेपयेत्||२||
🔊 Audio coming soon
tatra pūrvamapadaṁśānāṁ sāmānyacikitsāmāha-apadaṁśēṣviti| bahuvacanaṁ viśēṣānapēkṣayā sādhāraṇacikitsāpradarśanārtham| subōdham| ubhayata ūrdhvamadhaśca| tadayōgyasyālpāgnyādēḥ| atyucchritānityupadaṁśaviśēṣaṇam| (utpannamātrēṣvacitakālajanitēṣpadaṁśākhyēṣu guhyarōgēṣu pākaparihārārthaṁ mēḍhramadhyē mēḍhrasya madhyabhāgē na tu mūlē'grē vā uparyavēdhyasirāsaṅkarēṇa vēdhyasirāyā durjñēyatvādadhōbhāgē sīvanīṁ varjayitvā tatpārśvata iti ca mantavyam| pūrvaṁ sirāvēdhē nivr̥ttāpadaṁśaśukravyāpatsu mēḍhra ityētāvanmātrakathanēna sthānaviśēṣasyānirdēśādatra madhya ityuktam| utpannamātrēṣvityuktyā cirōtthitē'pyatipravr̥ddhēna śōphēna sirāntardhānādavēdhyatayā anapāyibhirjalaukōbhirduṣṭāsravisrāvaṇaṁ kāryamiti ca dyōtyatē| sauśrutē'pyuktam upadaṁśēṣu sādhyēṣu snigdhasvinnasya dēhinaḥ| mēḍhramadhyē sirāṁ vidhyēt pātayēdvā jalaukasaḥ|| iti)| yathādōṣamityucchritadōṣānatikramēṇa| (prāptapākasya kriyāmāha śastramavacārayēdyathāyōgyaṁ pāṭanādikaṁ kartum| (pakvēṣu pākaṁ prāptēṣu satsu tuśabdēnāśu śastrāvacāryatā'sya duṣkaratvaṁ ca dyōtyatē| uktaṁ ca śāstrāntarē śastrēṇōpācarēccāpi pākamāgatamāśu vai|| iti)|| 2||
Adhikarana apadaMsheShu sAmAnyacikitsA (3) · Śloka 3
jambvāmrasumanōnīpaśvētakāmbōjikāṅkurān| sallakībadībilvapalāśatiniśōdbhavāḥ| tvacaḥ kṣīridrumāṇāñca triphalāṁ ca pacējjalē| sa kvāthaḥ kṣālanaṁ tēna pakvaṁ tailañca rōpaṇam| gōjīviḍaṅgamadhukasarvagandhaiśca pēṣitaiḥ| tutthagairikalōdhrailāmanōhvālarasāñjanaiḥ| harēṇupuṣpakāsīsasaurāṣṭrīlavaṇōttamaiḥ| lēpaḥ kṣaudradrutaiḥ sūkṣmairapadaṁśavraṇāpahaḥ| dārvītvakśaṅkhatārkṣyōtthalākṣāgōkṣīraviḍrasaḥ| sakṣaudratailasarpirbhirlēpaḥ śrēṣṭhō vraṇē'thavā| lākṣādrākṣātasīkṣaudraḥ kṣaudraśailēyatārkṣyajaiḥ| kapālē triphalā'dagdhā saghr̥tā rōpaṇī param| sāmānyaṁ sādhanamidaṁ...........................||3||
जम्ब्वाम्रसुमनोनीपश्वेतकाम्बोजिकाङ्कुरान्| सल्लकीबदीबिल्वपलाशतिनिशोद्भवाः| त्वचः क्षीरिद्रुमाणाञ्च त्रिफलां च पचेज्जले| स क्वाथः क्षालनं तेन पक्वं तैलञ्च रोपणम्| गोजीविडङ्गमधुकसर्वगन्धैश्च पेषितैः| तुत्थगैरिकलोध्रैलामनोह्वालरसाञ्जनैः| हरेणुपुष्पकासीससौराष्ट्रीलवणोत्तमैः| लेपः क्षौद्रद्रुतैः सूक्ष्मैरपदंशव्रणापहः| दार्वीत्वक्शङ्खतार्क्ष्योत्थलाक्षागोक्षीरविड्रसः| सक्षौद्रतैलसर्पिर्भिर्लेपः श्रेष्ठो व्रणेऽथवा| लाक्षाद्राक्षातसीक्षौद्रः क्षौद्रशैलेयतार्क्ष्यजैः| कपाले त्रिफलाऽदग्धा सघृता रोपणी परम्| सामान्यं साधनमिदं...........................||३||
🔊 Audio coming soon
kṣālanārthaṁ tailapacanārthaṁ ca kvāthamāha-jambvādyaṅkurān sallakyādīnāṁ kṣīridrumāṇāṁ ca tvacaḥ triphalāṁ ca jalē pacēt| sa kvāthaḥ kṣālanaṁ tēnaiva ca kvāthēna gōjyādibhiśca pēṣitaiḥ pakvaṁ tailaṁ rōpaṇam| nīpō bhūmikadambaḥ| śvētakāmbōjikākhyaḥ śvētapākī śikhaṇḍikā ca| sallakyādyudbhavāstvacaḥ kṣīridrumāṇāñca vaṭādīnāṁ tvaca ēva| (caturguṇē jalē pacēt| dvādaśāṁśāvaśiṣṭaḥ sa kvāthaḥ kṣālanaṁ vraṇaprakṣālanāya hitamityarthaḥ| tēna kaṣāyēṇa pakvaṁ pācitaṁ tailaṁ vraṇarōpaṇaṁ ca) gōjī gōjihvā| tutthādibhiḥ sūkṣmapiṣṭaiḥ kṣaudradrutairlēpō'padaṁśavraṇāpahaḥ| (kṣaudradrutaiḥ kṣaudrēṇa dravatvamāpāditaiḥ sūkṣmaiḥ sūkṣmarajīkr̥taiḥ tutthādibhirharēvaṇvādibhiśca pralēpa apadaṁśavraṇarōpaṇaḥ| 'saurāṣṭrī tuvaramr̥ttikā| puṣpaṁ puṣpāñjanam' iti prabandhasaṁgrahē)| dārvītvagādibhirlēpō vraṇē śrēṣṭhaḥ| tārkṣyōtthaṁ rasāñjanam, gōḥ kṣīram, viḍrasaṁ ca tasyā ēva| athavā lākṣādibhiḥ kṣaudrāntairlēpaḥ| athavā kṣaudrādibhirdravyajātaiḥ| rōpaṇadravyaviśēṣamāha-triphalāyāḥ kapāla ēva dāhō vivakṣitaḥ| (adagdhā antardhūmaṁ vipācitā saghr̥tā ghr̥tōpētā triphalā paramatiśayēna rōpaṇaṁ pralēpād vraṇarōpaṇam| rōpaṇaṁ paramiti pāṭhaḥ)| idaṁ sarvāpadaṁśānāmaviśēṣēṇa sādhanaṁ cikitsitam| (idamanantarōktaṁ sarvaṁ karmasāmānyaṁ sādhanaṁ sarvēṣāmapadaṁśānāṁ sāmānyaṁ cikitsitam)|| 3||
Adhikarana vAtikApadaMshaicikitsA (4) · Śloka 4
............................vātikaṁ tu pralēpayēt| apakvaṁ kuṣṭhayaṣṭyāhvasuradārupunarnavaiḥ| snigdhōṣṇairlōhasaralarāsnāpuṇḍrāhvasaṁyutaiḥ| athavā niculairaṇḍabījagōdhūmacikkasaiḥ||4||
............................वातिकं तु प्रलेपयेत्| अपक्वं कुष्ठयष्ट्याह्वसुरदारुपुनर्नवैः| स्निग्धोष्णैर्लोहसरलरास्नापुण्ड्राह्वसंयुतैः| अथवा निचुलैरण्डबीजगोधूमचिक्कसैः||४||
🔊 Audio coming soon
vātikaṁ tvapadaṁśamapakvaṁ kuṣṭhādibhirlōhādiyutaiḥ snigdhōṣṇaiḥ pralēpayēt| athavā niculādibhiḥ| (lōhamagaruḥ| cikkasaṁ yavacūrṇam)|| 4||
Adhikarana paittikApadaMshacikitsA (5) · Śloka 5
gairikāñjanamañjiṣṭhāmadhukōśīrapadmakaiḥ| sacandanōtpalaiḥ śītairghr̥tāḍhyaiḥ pittasambhavam| padmōtpalamr̥ṇālairvā sasarjārjunavētasaiḥ| sēcayēcca ghr̥takṣīraśarkarēkṣumadhūdakaiḥ||5||
गैरिकाञ्जनमञ्जिष्ठामधुकोशीरपद्मकैः| सचन्दनोत्पलैः शीतैर्घृताढ्यैः पित्तसम्भवम्| पद्मोत्पलमृणालैर्वा ससर्जार्जुनवेतसैः| सेचयेच्च घृतक्षीरशर्करेक्षुमधूदकैः||५||
🔊 Audio coming soon
pittasambhavaṁ tvapadaṁśamapakvamiti prakaraṇāt| gairikādibhirutpalāntaiḥ śītairghr̥tāḍhyaiḥ pralēpayēditi sambandhaḥ| athavā pittasambhavaṁ padmādibhirvētasāntaiḥ pralēpayēt ghr̥tādibhiśca sēcayēt| (añjanaṁ rasāñjanam| mr̥ṇālaṁ padmanālam-iti nibandhasaṁgrahē)|| 5||
Adhikarana shlaiShmikApadaMshacikitsA (6) · Śloka 6
dhavasālāśvakarṇājakarṇatvagbhiḥ kaphōtthitam| surāpiṣṭābhiruṣṇābhiḥ satailābhiḥ pralēpayēt| rajanyativiṣāmustasaralāmaradārubhiḥ| sapatrapāṭhāpattūrairathavā ślēṣmasambhavam||6||
धवसालाश्वकर्णाजकर्णत्वग्भिः कफोत्थितम्| सुरापिष्टाभिरुष्णाभिः सतैलाभिः प्रलेपयेत्| रजन्यतिविषामुस्तसरलामरदारुभिः| सपत्रपाठापत्तूरैरथवा श्लेष्मसम्भवम्||६||
🔊 Audio coming soon
kaphōtthitamapadaṁśaṁ dhavāditvagbhiḥ surayā piṣṭābhiruṣṇābhistailayuktābhiḥ pralēpayēt| athavā rajanyādibhiḥ pattūrāntaiḥ ślēṣmasambhavaṁ pralēpayēt| (suśrutē tu vātajē'padaṁśē kuṣṭhayaṣṭyādikaṣāyēṇa kaphajē surasāragvadhādikaṣāyābhyāñca sēcanamuktam)|| 6||
Adhikarana pAkaprAptipariharaNam (7) · Śloka 7
na ca yāti yathā pākaṁ prayatēta tathā bhr̥śam| pakvaiḥ snāyusirāmāṁsaiḥ prāyō naśyati hi dhvajaḥ||7||
न च याति यथा पाकं प्रयतेत तथा भृशम्| पक्वैः स्नायुसिरामांसैः प्रायो नश्यति हि ध्वजः||७||
🔊 Audio coming soon
sarvaścapadaṁśō yathā pākaṁ na yāti tathā bhr̥śaṁ prayatēta| yataḥ pakvaiḥ snāyvādibhiḥ dhvajō mēḍhraḥ prāyō naśyati| (yathā yēna prakārēṇa pākaṁ na prāpnōti tathā tathā tēna prakārēṇa bhr̥śaṁ prayatēta atiśayēna yatnamācarēt| vamanavirēcanāsr̥ṅhmōkṣapralēpapariṣēkādibhiranavaratamupācarēdityarthaḥ| pakvaiḥ prāptapākaiḥ snāyvādibhiḥ dhvajō liṅgaṁ prāyō naśyati nāśaṁ prāpnōti| prāyaḥśabdēna kēṣāñciccikitsāsādhyatvamapi sūcitam)|| 7||
Adhikarana avashiShTApadaMshayoshcikitsA (8) · Śloka 8
apadaṁśadvayē śiṣṭē pratyākhyāyācarēt kriyām||8||
अपदंशद्वये शिष्टे प्रत्याख्यायाचरेत् क्रियाम्||८||
🔊 Audio coming soon
śiṣṭadvayaṁ raktajaṁ sannipātajañca tatra pratyākhyānaṁ kr̥tvā na sidhyatītyuktvā kriyāmācarēt| ityapadaṁśaḥ|| 8||
Adhikarana arshasAM cikitsA (9) · Śloka 9
arśāṁsi yathāyōgaṁ śuddhadēhasya śastrakṣārāgnibhiḥ sādha yēt| upadaṁśōktā cātra rasakriyā lēpaḥ||9||
अर्शांसि यथायोगं शुद्धदेहस्य शस्त्रक्षाराग्निभिः साध येत्| उपदंशोक्ता चात्र रसक्रिया लेपः||९||
🔊 Audio coming soon
arśasāṁ subōdham| apadaṁśōktā rasakriyā tutthādikā|| 9||
Adhikarana sarShapikAcikitsA (10) · Śloka 10
sarṣapikāṁ vilikhya kaṣāyairavacūrṇayēt| tairēva ca tailaṁ vraṇarōpaṇaṁ kuryāt||10||
सर्षपिकां विलिख्य कषायैरवचूर्णयेत्| तैरेव च तैलं व्रणरोपणं कुर्यात्||१०||
🔊 Audio coming soon
sarṣapikāyāṁ prathamaṁ śastrēṇa vilēkhanaṁ tataḥ kāyairlōdhrādibhiravacūrṇanaṁ tairēva ca kaṣāyaistailaṁ vraṇarōpaṇaṁ kuryātsādhayēt|| 10||
Adhikarana avamanthacikitsA (11) · Śloka 11
avamanthē jalaukasō yōjayēt| pakvabhinnaṁ dhavatinduka sallakīpattaṅgasarjakr̥tēna tailēna rōpayēt||11||
अवमन्थे जलौकसो योजयेत्| पक्वभिन्नं धवतिन्दुक सल्लकीपत्तङ्गसर्जकृतेन तैलेन रोपयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
avamanthē subōdham-svayaṁ pakvaṁ tataśca bhinnaṁ dhavādibhiḥ kr̥tēna tailēna rōpayēt|| 11||
Adhikarana kumbhIkAcikitsA (12) · Śloka 12
tadvat kumbhīkāmupacarēt| lōdhratindukatriphalākr̥tastu lēpastailaṁ ca rōpaṇam||12||
तद्वत् कुम्भीकामुपचरेत्| लोध्रतिन्दुकत्रिफलाकृतस्तु लेपस्तैलं च रोपणम्||१२||
🔊 Audio coming soon
kumbhīkāṁ tadvadavamanthavadupācarēt| lōdhrādikō lēpaḥ tairēva ca kr̥taṁ tailaṁ rōpaṇam|| 12||
Adhikarana alajIcikitsA (13) · Śloka 13
alajīṁ srutaraktāṁ kaṣāyairavacūrṇayēt| tēṣvēva ca tailaṁ vraṇarōpaṇārthaṁ kurvīta||13||
अलजीं स्रुतरक्तां कषायैरवचूर्णयेत्| तेष्वेव च तैलं व्रणरोपणार्थं कुर्वीत||१३||
🔊 Audio coming soon
alajyāṁ subōdham| tēṣvēva cēti kaṣāyadravyēṣu|| 13||
Adhikarana uttamAcikitsA (14) · Śloka 14
uttamāṁ piṭakāṁ śastrēṇa cchitvā kaṣāyacūrṇapradēhairmadhu madbhirupācarēt||14||
उत्तमां पिटकां शस्त्रेण च्छित्वा कषायचूर्णप्रदेहैर्मधु मद्भिरुपाचरेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
uttamāyāṁ subōdham| madhumadbhirmadhuyuktaiḥ kaṣāyarasadravyāṇāṁ cūrṇaiḥ pradēhaiścōpācarēt|| 14||
Adhikarana puShkarikAdInAM cikitsA (15) · Śloka 15
puṣkarikāsaṁvyūḍhāsparśahānitvakpākēṣu pittavisarpōktō vidhiḥ||15||
पुष्करिकासंव्यूढास्पर्शहानित्वक्पाकेषु पित्तविसर्पोक्तो विधिः||१५||
🔊 Audio coming soon
puṣkarikādiṣu cikitsitōktapittavisarpavidhiḥ|| 15||
Adhikarana mRuditacikitsA (16) · Śloka 16
mr̥ditaṁ kōṣṇēna balātailēna pariṣēcayēt| madhuradravyakalkai śca sukhōṣṇairghr̥tasnigdhairupanāhayēt||16||
मृदितं कोष्णेन बलातैलेन परिषेचयेत्| मधुरद्रव्यकल्कै श्च सुखोष्णैर्घृतस्निग्धैरुपनाहयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
mr̥ditamiti mr̥ditākhyam| balātailaṁ śārīrōktam| madhuradravyāṇi sūtrōktāni, taiḥ sukhōṣṇādiguṇairupanāhayēt|| 16||
Adhikarana aShThIlikAcikitsA (17) · Śloka 17
aṣṭhīlikāṁ jalaukōbhirgrahayēt| tathā'nupaśamē ślēṣma granthimiva śastrēṇōddharēt||17||
अष्ठीलिकां जलौकोभिर्ग्रहयेत्| तथाऽनुपशमे श्लेष्म ग्रन्थिमिव शस्त्रेणोद्धरेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
aṣṭhīlikāyāṁ subōdham| ślēṣmagranthirgranthyādāvuktā|| 17||
Adhikarana nivRuttacikitsA (18) · Śloka 18
nivr̥ttaṁ sarpiṣābhyajya svēdayēt| svinnamupanāhayēttrirātraṁ pañcarātraṁ vā sālvalēna| tatō bhūyaḥ svēdayitvā ghr̥tēnā bhyajya śanaiḥ śanaiścarma samānayan maṇimavapīḍayēt| pīḍa yitvā ca punarupanāhayēt| snigdhōṣṇaṁ cānnapānam||18||
निवृत्तं सर्पिषाभ्यज्य स्वेदयेत्| स्विन्नमुपनाहयेत्त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा साल्वलेन| ततो भूयः स्वेदयित्वा घृतेना भ्यज्य शनैः शनैश्चर्म समानयन् मणिमवपीडयेत्| पीड यित्वा च पुनरुपनाहयेत्| स्निग्धोष्णं चान्नपानम्||१८||
🔊 Audio coming soon
nivr̥ttākhyē sarpiṣābhyaktē paścāt svinnē sūtrōktaiḥ sālvalādibhistrirātraṁ dōṣādyapēkṣayā pañcarātraṁ vōpanāhayēt| upanāhō bandhaḥ| sālvalaḥ subōdhaḥ| samānayēdyathāprāptaṁ samyagānayēt|| 18||
Adhikarana avapATikAcikitsA (19) · Śloka 19
avapāṭikāyāmapyayaṁ vidhiḥ||19||
अवपाटिकायामप्ययं विधिः||१९||
🔊 Audio coming soon
avapāṭikāyāmapi ayamēva nivr̥ttōktō vidhiḥ|| 19||
Adhikarana niruddhamaNicikitsA (20) · Śloka 20
niruddhamaṇau suvarṇādikr̥tāṁ dārujāṁ vā jatusr̥tāṁ nāḍī mubhayatōdvāraṁ snēhābhyaktāṁ srōtasi praṇidhāya sūkaraśiṁ śumārayōrvasayā majjñā vā pariṣēcayēt| cakratailēna vā| vātaharasiddhēna vā trivr̥tēna| tr̥tīyē tr̥tīyē cāhani nāḍīṁ pīnatarāṁ vidadhyāt| ēvamasya srōtōdvāraṁ vivardhayēt snigdhaṁ cāhāraṁ bhōjayēt| ēvamanupaśāntau śastrēṇa sēvanīṁ parihr̥tya dārayitvā sadyaḥ kṣatavadupācarēt||20||
निरुद्धमणौ सुवर्णादिकृतां दारुजां वा जतुसृतां नाडी मुभयतोद्वारं स्नेहाभ्यक्तां स्रोतसि प्रणिधाय सूकरशिं शुमारयोर्वसया मज्ज्ञा वा परिषेचयेत्| चक्रतैलेन वा| वातहरसिद्धेन वा त्रिवृतेन| तृतीये तृतीये चाहनि नाडीं पीनतरां विदध्यात्| एवमस्य स्रोतोद्वारं विवर्धयेत् स्निग्धं चाहारं भोजयेत्| एवमनुपशान्तौ शस्त्रेण सेवनीं परिहृत्य दारयित्वा सद्यः क्षतवदुपाचरेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
niruddhamaṇau nāḍīvidhānam| pariṣēkaśca subōdhaḥ| śiṁśumārō matsyaviśēṣaḥ| vātaharairdravyaiḥ siddhēna trivr̥tēna snēhatrayēṇa| subōdham| sadyaḥkṣatavatsadyōvraṇavidhānataḥ|| 20||
Adhikarana grathitAdInAM cikitsA (21) · Śloka 21
grathitaṁ nāḍīsvēdēna svēdayitvā snigdhōṣṇairupanāhayēt| śatapōnakaṁ likhitvā kaṣāyarcūrṇaiḥ sakṣaurdrairlēpayēt| vidāryādisiddhēna ca tailēna rōpayēt| śarkarārbudē rakta vidradhivat sādhanam||21||
ग्रथितं नाडीस्वेदेन स्वेदयित्वा स्निग्धोष्णैरुपनाहयेत्| शतपोनकं लिखित्वा कषायर्चूर्णैः सक्षौर्द्रैर्लेपयेत्| विदार्यादिसिद्धेन च तैलेन रोपयेत्| शर्करार्बुदे रक्त विद्रधिवत् साधनम्||२१||
🔊 Audio coming soon
grathitaṁ grathitākhyam| vyākhyāsamaṁ śatapōnakamarbudañca|| 21||
Adhikarana sarvaiShvantaHshuddhicikitsA (22) · Śloka 22
sarvēṣu ca yathāsvamantaḥ śuddhiṁ kaṣāyalēpaghr̥tatailarasakriyā cūrṇaśōdhanarōpaṇān vidadhyāt||22||
सर्वेषु च यथास्वमन्तः शुद्धिं कषायलेपघृततैलरसक्रिया चूर्णशोधनरोपणान् विदध्यात्||२२||
🔊 Audio coming soon
sarvēṣviti puruṣaguhyarōgēṣu| yathāsvamiti dōṣādyapēkṣayā antaḥ-śuddhyādīn vidadhyāt| ityuktā mēḍhravyāpadaḥ| (kaṣāyarasadravyakr̥tō lēpaḥ kaṣāyalēpaḥ)|| 22||
Adhikarana vAtikIyonivyApaccikitsA (23) · Śloka 23
yōnivyāpadi tu vātikyāṁ lavaṇatailāktāṁ yōniṁ piṇḍa nāḍīkumbhīprabhr̥tibhiḥ svēdayēt| tataḥ sukhōṣṇāmbupariṣi ktasarvagātrāṁ jāṅgalarasairbhōjayēt| balādrōṇadvayaniryūhē payasyāsālaparṇīmāgadhikaśatā varīkākanāsāśrāvaṇīśarkarājīvanīyagarbhaṁ kṣīracaturguṇaṁ ghr̥tatailāḍhakaṁ sādhayēt tatpānāt sarvān vātapittavikā rānapōhati garbhajananaṁ ca| śatāvarītriphalāguḍūcīkāśmaryamr̥dvīkākāsamardakaparūṣa kaharidrādvayasahacaraśukanāsāpunarnavaiḥ kārṣikairghr̥taprasthaḥ siddhaḥ pītō vātajān yōnirōgānapōhati garbhajananaśca| saindhavavacōpakuñcikāpippalīvr̥ṣakayavakṣārājamōdājājī sitōpalācitrakacūrṇō madirālulitaḥ sarpiṣā saṁyāvīkr̥tya bhakṣitō yōnipārśvavastivēdanārśōgulmahr̥drōgaharaḥ| śūlē vr̥ṣakarāsnāgōkṣuraka śr̥taṁ payaḥ pibēt| vr̥ṣaka mātuluṅgamūlamadayantikāsaindhavapippalīkr̥ṣṇajīrakakalkaṁ vā madyēna| tēnaiva cārjakamūlaṁ bilvayuktaṁ vā pippalī yuktaṁ vā| sauvarcalōpakuñcikā pippalīrvā madyēnāvanti sōmēna vā| dantītriphalāguḍūcīkvāthaḥ sukhōṣṇō yōnēḥ pariṣēkaḥ| kuṣṭhatagaradēvadāruvārtākinīsaindhavaiḥ sādhitaṁ tailaṁ picunā dhārayēt| rāsnāmālatīcchinnaruhāmadhukabalāvyāghrīdēvadārucitrakayū thikāmūlaiḥ karṣāṁśaistailaprasthaḥ samūtrō dviguṇapayasā vipa kvaḥ picunā praṇītō'nilārtiharaḥ| bastikarma cābhīkṣṇaṁ svēdaṁ ca prayōjayēdviśēṣatō vātaharaiḥ sukumārabalātailaśirīṣatailaiḥ śatapākasahasrapākaiścā nuvāsanamuttaravastiñca| ēṣa kramō viśēṣēṇa yōnirvēdanā kārkaśyastambhasraṁsasparśahānighnaśca||23||
योनिव्यापदि तु वातिक्यां लवणतैलाक्तां योनिं पिण्ड नाडीकुम्भीप्रभृतिभिः स्वेदयेत्| ततः सुखोष्णाम्बुपरिषि क्तसर्वगात्रां जाङ्गलरसैर्भोजयेत्| बलाद्रोणद्वयनिर्यूहे पयस्यासालपर्णीमागधिकशता वरीकाकनासाश्रावणीशर्कराजीवनीयगर्भं क्षीरचतुर्गुणं घृततैलाढकं साधयेत् तत्पानात् सर्वान् वातपित्तविका रानपोहति गर्भजननं च| शतावरीत्रिफलागुडूचीकाश्मर्यमृद्वीकाकासमर्दकपरूष कहरिद्राद्वयसहचरशुकनासापुनर्नवैः कार्षिकैर्घृतप्रस्थः सिद्धः पीतो वातजान् योनिरोगानपोहति गर्भजननश्च| सैन्धववचोपकुञ्चिकापिप्पलीवृषकयवक्षाराजमोदाजाजी सितोपलाचित्रकचूर्णो मदिरालुलितः सर्पिषा संयावीकृत्य भक्षितो योनिपार्श्ववस्तिवेदनार्शोगुल्महृद्रोगहरः| शूले वृषकरास्नागोक्षुरक शृतं पयः पिबेत्| वृषक मातुलुङ्गमूलमदयन्तिकासैन्धवपिप्पलीकृष्णजीरककल्कं वा मद्येन| तेनैव चार्जकमूलं बिल्वयुक्तं वा पिप्पली युक्तं वा| सौवर्चलोपकुञ्चिका पिप्पलीर्वा मद्येनावन्ति सोमेन वा| दन्तीत्रिफलागुडूचीक्वाथः सुखोष्णो योनेः परिषेकः| कुष्ठतगरदेवदारुवार्ताकिनीसैन्धवैः साधितं तैलं पिचुना धारयेत्| रास्नामालतीच्छिन्नरुहामधुकबलाव्याघ्रीदेवदारुचित्रकयू थिकामूलैः कर्षांशैस्तैलप्रस्थः समूत्रो द्विगुणपयसा विप क्वः पिचुना प्रणीतोऽनिलार्तिहरः| बस्तिकर्म चाभीक्ष्णं स्वेदं च प्रयोजयेद्विशेषतो वातहरैः सुकुमारबलातैलशिरीषतैलैः शतपाकसहस्रपाकैश्चा नुवासनमुत्तरवस्तिञ्च| एष क्रमो विशेषेण योनिर्वेदना कार्कश्यस्तम्भस्रंसस्पर्शहानिघ्नश्च||२३||
🔊 Audio coming soon
ēvaṁ puṁguhyarōgāṇāṁ cikitsāmuktvā'nantaraṁ strīguhyarōgacikitsāmāha-vātikābhidhānāyāṁ yōnivyāpadi yōniṁ lavaṇatailēnābhyajya piṇḍādisvēdaiḥ svēdayēt| sarvagātrāmiti sambhavātstriyam| balākaṣāyē payasyādigarbhaṁ ghr̥tatailayōrmiśrībhūtayōrāḍhakaṁ sādhayēt pacēt| drōṇadvayaniryūhō drōṇadvayakvāthaḥ| subōdham| śatāvaryādibhirghr̥taprasthaḥ subōdhaḥ| (kārṣikaiḥ karṣapramāṇaiḥ śatāvaryādibhiḥ siddhaḥ pakvō ghr̥taprasthaḥ pītō vātajanitān yōnirōgānapōhati nāśayati)| saindhavādicūrṇō madirādilulitaḥ sarpiṣā saṁyāvīkr̥tya yavadhānyavat sādhayitvā bhākṣitō yōnyādivēdanādiharaḥ| (saṁyāva utkārikā iti jējjaṭaḥ)| yōniśūlē vr̥ṣakādisiddhaṁ payaḥ pibēt| vr̥ṣakō vāsakaḥ| vr̥ṣakamātuluṅgādikaṁ vā madyēna pibēt| tēnaivēti madyēnārjakasya sūkṣmakuṭhērasya mūlaṁ bilvayuktaṁ vā pippalīyuktaṁ vā athavā sauvarcalādikaṁ madyēnāvantisōmēna vā| (avantisōmaṁ kāñjikam)| dantyādikvāthēna yōnēḥ pariṣēkaḥ| kuṣṭhādibhiḥ sādhitaṁ tailaṁ picunā kārpāsaculukēna yōnau dhārayēt| vārtākinī br̥hatī| rāsnādivipakvatailapicuprayōgaḥ subōdhaḥ| vyākhyāsamam| śatapākasahasrapākau vātavyādhyuktau| ēṣa ityanantarōktaḥ sarvaḥ kramaḥ|| 23||
Adhikarana aticaraNAdInAM cikitsAkramaH (24) · Śloka 24
aticaraṇādiṣu sarvāsvanilajāsvayamēva kramaḥ||24||
अतिचरणादिषु सर्वास्वनिलजास्वयमेव क्रमः||२४||
🔊 Audio coming soon
aticaraṇādiṣu daśasu mahāyōnyantāsvayamēva vātikīvihitaḥ kramaḥ|| 24||
Adhikarana aticaraNAyAM visheShaH (25) · Śloka 25
dhārayēccāticaraṇāyāṁ yavagōdhūmakiṇvakuṣṭhaśatapuṣpā śrayāhvapriyaṅgubalākhukarṇīkalkakr̥tāmutkārikām||25||
धारयेच्चातिचरणायां यवगोधूमकिण्वकुष्ठशतपुष्पा श्रयाह्वप्रियङ्गुबलाखुकर्णीकल्ककृतामुत्कारिकाम्||२५||
🔊 Audio coming soon
tatra viśēṣa aticaraṇāyāṁ yavādikr̥tāmutkārikāṁ yōnau dhārayēt|| 25||
Adhikarana prAkcaraNAdiShu punaH kramavisheShaH (26) · Śloka 26
prākcaraṇāśuṣkāviplutākarṇinīṣu tailamuttarabastiṁ dadyāt||26||
प्राक्चरणाशुष्काविप्लुताकर्णिनीषु तैलमुत्तरबस्तिं दद्यात्||२६||
🔊 Audio coming soon
prākcaraṇādiṣu caturṣu subōdham|| 26||
Adhikarana viplutAyAM visheShaH (27) · Śloka 27
dhārayēcca viplutāyāṁ gōmatsyānyatarapittēnaikaviṁśati kr̥tvō bhāvitān kṣaumanaktakān kiṇvaṁ vā mākṣika yuktamēvamasyāḥ srōtāṁsi viśuddhyanti kaṇḍūklēdaśō phāśca nivartantē||27||
धारयेच्च विप्लुतायां गोमत्स्यान्यतरपित्तेनैकविंशति कृत्वो भावितान् क्षौमनक्तकान् किण्वं वा माक्षिक युक्तमेवमस्याः स्रोतांसि विशुद्ध्यन्ति कण्डूक्लेदशो फाश्च निवर्तन्ते||२७||
🔊 Audio coming soon
gōrvā matsyānāṁ vā pittēnaikaviṁśativārān bhāvitān kṣaumanaktakān viplutāyāṁ dhārayēt| subōdham| asyā viplutāyāḥ||27||
Adhikarana karNinyAM visheShaH (28) · Śloka 28
karṇinyāṁ tu kuṣṭhārkapallavapippalīsaindhavairbastamūtra piṣṭairvartti kr̥tvā dhārayēt| ślēṣmaharañca sarvaṁ kuryāt||28||
कर्णिन्यां तु कुष्ठार्कपल्लवपिप्पलीसैन्धवैर्बस्तमूत्र पिष्टैर्वर्त्ति कृत्वा धारयेत्| श्लेष्महरञ्च सर्वं कुर्यात्||२८||
🔊 Audio coming soon
karṇinyāṁ viśēṣaḥ kuṣṭhādibhirvartti ślēṣmaharaṁ vamanādikam||28||
Adhikarana udAvRuttAyAM visheShaH (29) · Śloka 29
udāvr̥ttāyāmānūpamāṁsarasāḥ kṣīraṁ svēdō daśamūlatrivr̥tā kvāthakalkasiddhaśca snēhaḥ pānānuvāsanōttarabastiṣu| yōnisraṁsē ca mahāyōniprabhr̥tiṣvēṣa ēvaṁ vidhiḥ||29||
उदावृत्तायामानूपमांसरसाः क्षीरं स्वेदो दशमूलत्रिवृता क्वाथकल्कसिद्धश्च स्नेहः पानानुवासनोत्तरबस्तिषु| योनिस्रंसे च महायोनिप्रभृतिष्वेष एवं विधिः||२९||
🔊 Audio coming soon
udāvr̥ttāyāṁ subōdham| mahāyōniprabhr̥tiṣu yōnisraṁsē ca ēṣa ēva udāvr̥ttāvidhiḥ|| 29||
Adhikarana jAtAghnyAdInAM cikitsA (30) · Śloka 30
jātaghnīraktayōniraktakṣayāsu kuṭajakāRśmaryakvātha siddhaṁ sarpiruttarabastau dadyāt| athavā mr̥gājāvivarā harudhirāmladadhimadhughr̥tānīti||30||
जातघ्नीरक्तयोनिरक्तक्षयासु कुटजकाऱ्श्मर्यक्वाथ सिद्धं सर्पिरुत्तरबस्तौ दद्यात्| अथवा मृगाजाविवरा हरुधिराम्लदधिमधुघृतानीति||३०||
🔊 Audio coming soon
jātaghnyāditrayē kuṭajādisiddhaghr̥tōttarabastiryōnau praṇidhēyaḥ| atha vā mr̥gādirudhirāṇyamladadhyādīni ca miśrīkr̥tānyuttarabastiḥ syāt|| 30||
Adhikarana doShAnusAraM kramavisheShaH (31) · Śloka 31
bhavati cātra- snēhēna vēdabastyādi vātalāsvanilāpaham| kārayēdraktapittaghnaṁ śītaṁ pittakr̥tāsu ca| ślēṣmalāsu ca rūkṣōṣṇaṁ karma kuryādyathāyatham| sannipātē vimiśraṁ tu saṁsr̥ṣṭāsu ca kārayēt||31||
भवति चात्र- स्नेहेन वेदबस्त्यादि वातलास्वनिलापहम्| कारयेद्रक्तपित्तघ्नं शीतं पित्तकृतासु च| श्लेष्मलासु च रूक्षोष्णं कर्म कुर्याद्यथायथम्| सन्निपाते विमिश्रं तु संसृष्टासु च कारयेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
bhavati cātrēti tantrarītiḥ| vātalāsu yōnivyāpatsu snēhanādikamanilāpahaṁ sarvaṁ karma kārayēt| pittakr̥tāsu sarvaṁ raktapittaghnaṁ śītañca| ślēṣmalāsu tu sarvaṁ karma rūkṣōṣṇam| yathāyathamiti dōṣādyapēkṣayā vimiśraṁ karma sannipātē saṁsr̥ṣṭāsu ca kārayēt|| 31||
Adhikarana sthApanApavRuttAyAH karma (32) · Śloka 32
snigdhasvinnāṁ tathā yōniṁ duḥsthitāṁ sthāpayētsamām| pāṇinā namayēt jihyāṁ saṁvr̥tāṁ prathayēt punaḥ| pravēśayēnnissr̥tāṁ ca vivr̥tāṁ parivartayēt| sthāpanāpavr̥tā yōnirhi śalyabhūtā sriyāmatā||32||
स्निग्धस्विन्नां तथा योनिं दुःस्थितां स्थापयेत्समाम्| पाणिना नमयेत् जिह्यां संवृतां प्रथयेत् पुनः| प्रवेशयेन्निस्सृतां च विवृतां परिवर्तयेत्| स्थापनापवृता योनिर्हि शल्यभूता स्रियामता||३२||
🔊 Audio coming soon
subōdham| samasthāpanādau hētuḥ sthāpanāvr̥ttētyādi (dōṣavaiparītyēnābhidhāya vyādhivaiparītyēna bhēṣajanirdēśaḥ| snigdhasvinnāṁ duḥsthitāṁ sthāpayēdyathāpūrvam| pāṇinā namayējjihyāṁ snigdhasvinnāmityanuvartanīyam| jihyāṁ kuṭilamityarthaḥ| saṁvr̥tāṁ vyāsayēt punaḥ kramēṇa vistārayēt| anēkārthatvāddhātūnām| pravēśayēnnisr̥tāṁ tu vivr̥tāṁ parivartayēt,tiryagvyavasthitāmityarthaḥ| yasmāt sthāpanāpavr̥tyā yōniḥ śalyabhūtā sriyā matā- iti jējjaṭaḥ)| tathā tadvat duḥsthitāṁ sthānabhraṁśādviṣamāṁ yōniṁ samāṁ yathāsthānaṁ sthāpayēt| jihyāṁ kuṭilāṁ yōnyantargatatulyāgrēṇa hastēna namayēt| atra namanakathanēnōnnamanasyā'śakyatvādunnatapradēśasya namanēnaiva nimnasyaunnatyajananaṁ dyōtyatē| saṁvr̥tāṁ saṁvaraṇādaṇūbhūtāṁ punaḥ prathayēt aṅgulyagrēṇa prasārayēt| nissr̥tāṁ bahirnirgatāṁ pravēśayēt hastāgrēṇa mandaṁ mandaṁ prapīḍyāntarāvēśayēt| vivr̥tāṁ vicitrakarmaṇō'nilasya vaiguṇyēna vivaṇādvēṇunāḍyākārēṇa sthitāṁ parivartayēt paritaḥ śanairgr̥hītvā saṁvr̥ṇuyāt| caśabdaḥ samuccayē| sthānād bhraṣṭā yōniḥ striyā nāryāḥ śalyabhūtā śalyatvaṁ prāptā matā| śalyaśabdēnaikāvayavajatvē'pyēṣāmavayavānāmakarmaṇyatākaratvaṁ dyōtyatē| hi prasiddhau) ||32||
Adhikarana pa~jcakarmabhiH shodhanam (33) · Śloka 33
sarvāṁ vyāpannayōniṁ ca karmabhirvamanādibhiḥ| mr̥dubhiḥ pañcabhirnārīṁ snigdhasvinnāmupācarēt||33||
सर्वां व्यापन्नयोनिं च कर्मभिर्वमनादिभिः| मृदुभिः पञ्चभिर्नारीं स्निग्धस्विन्नामुपाचरेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
sarvāṁ vyāpannayōniṁ yōnivyāpadyuktāṁ nārīṁ saṁsnēhya svēdayitvā vamanādibhiḥ pañcabhiḥ karmabhirmr̥dubhirēvōpacarēt| mr̥dubhiratīkṣṇairvamanādibhirvamanavirēcanāsthāpanāsrasāvanasyaiḥ pañcabhiḥ karmabhiḥ||33||
Adhikarana sthAnApavRuttAyAH karma (34) · Śloka 34
sarvataḥ suviśuddhāyāḥ śēṣaṁ karma vidhīyatē| bastyabhyaṅgaparīṣēkapralēpapicudhāraṇam||34||
सर्वतः सुविशुद्धायाः शेषं कर्म विधीयते| बस्त्यभ्यङ्गपरीषेकप्रलेपपिचुधारणम्||३४||
🔊 Audio coming soon
snigdhasvinnāṁ tathā yōniṁ duḥsthitāṁ sthāpayētsamām| karmāṇi yathōlbaṇadōṣapraśamanāya vidhīyantē dvitrāṇi sarvāṇi vā yathāsambhavam| sarvataḥ śuddhānāṁ yadyat karma vakṣyāmāṇaṁ tat sarvaṁ kārmukaṁ sampadyatē yata āha sarvataḥ suviśuddhāyāḥ samyagūrdhvamadhaśca śēṣaṁ karma vidhīyatē-iti jējjaṭaḥ|| 34||
Adhikarana doShAdyavasthAnusAraM yogavisheShAH (35) · Śloka 35
hiṁsrākalkaṁ samīrārttau kōṣṇamabhyajya dhārayēt| pañcavalkasya pittārtttau śyāmādīnāṁ kaphāturā| vaminyāplutayōścaiva svēdayitvā prayōjayēt| tarpaṇaṁ snēhapicubhirbhōjanaṁ cānilāpaham| sallakījiṅgiṇījambudhavatvakpañcavalkalaiḥ| kaṣāyaiḥ sādhitātsnēhātparyupaplutayōḥ picum| kulīrasūkaravasā sarpirbhirmadhuraiḥ śr̥taiḥ| pūrayitvā mahāyōniṁ badhnīyāt kṣaumanaktakaḥ| prasrastāṁ sarpiṣābhyajya kṣīrasvinnāṁ pravēśayēt| badhnīyādvēśavārasya piṇḍēnāmūtrakālataḥ||35||
हिंस्राकल्कं समीरार्त्तौ कोष्णमभ्यज्य धारयेत्| पञ्चवल्कस्य पित्तार्त्त्तौ श्यामादीनां कफातुरा| वमिन्याप्लुतयोश्चैव स्वेदयित्वा प्रयोजयेत्| तर्पणं स्नेहपिचुभिर्भोजनं चानिलापहम्| सल्लकीजिङ्गिणीजम्बुधवत्वक्पञ्चवल्कलैः| कषायैः साधितात्स्नेहात्पर्युपप्लुतयोः पिचुम्| कुलीरसूकरवसा सर्पिर्भिर्मधुरैः शृतैः| पूरयित्वा महायोनिं बध्नीयात् क्षौमनक्तकः| प्रस्रस्तां सर्पिषाभ्यज्य क्षीरस्विन्नां प्रवेशयेत्| बध्नीयाद्वेशवारस्य पिण्डेनामूत्रकालतः||३५||
🔊 Audio coming soon
hiṁsrētyādibhisrayaḥ kalkā vātārtyādiṣu yōnidhāraṇē| subōdham| pañcavalkalō nyagrōdhōdumbarāśvatthaplakṣavētasatvacaḥ| mahāyōniṁ kulīrādivasāsarpirbhirmadhuradravyasiddhaiḥ pūrayitvā kṣaumanaktakairbadhnīyāt| prasrastētyādi subōdham| āmūtrakālata iti vēgadhāraṇpratiṣēdhārtham|| 35||
Adhikarana vAtavyAdhyuktaM karma (36) · Śloka 36
yacca vātavikārāṇāṁ karmōktaṁ tacca kārayēt| sarvavyāpatsu matimān mahāyōnyāṁ viśēṣataḥ| na hi vātādr̥tē yōnirvanitānāṁ praduṣyati| atō jitvā tamanyasya kuryāddōṣasya bhēṣajam||36||
यच्च वातविकाराणां कर्मोक्तं तच्च कारयेत्| सर्वव्यापत्सु मतिमान् महायोन्यां विशेषतः| न हि वातादृते योनिर्वनितानां प्रदुष्यति| अतो जित्वा तमन्यस्य कुर्याद्दोषस्य भेषजम्||३६||
🔊 Audio coming soon
yacca cikitsitē vātavikārāṇāṁ karmōktaṁ tat sarvaṁ sarvāsu yōnivyāpatsvapi kārayēt| tadvātaharaṁ karma mahāyōnyāṁ viśēṣataḥ kārayēt| yasmādvātādr̥tē vanitānāṁ yōnirna duṣyati atō hētōstaṁ vātaṁ jitvā'nyasya dōṣasya bhēṣajaṁ kuryāt| (vanitānāṁ strīṇāṁ yōniḥ vātādr̥tē vātamantarēṇa na praduṣyati duṣṭiṁ na prāpnōti| hiryasmādarthē atō'smāddhētōstaṁ vātaṁ jitvā anyasya dōṣasya pittaślēṣmādērbhēṣajaṁ cikitsitaṁ kuryāt|| 36||
Adhikarana paittike yogavisheShAH (37) · Śloka 37
pittalānāṁ tu yōnināṁ sēkābhyaṅgapicukriyāḥ| śītāḥ pittajitaḥ kāryāḥ snēhanārthaṁ ghr̥tāni ca| śatāvarīmūlatulācatuṣkāt kṣuṇṇapīḍitāt| rasēna kṣīratulyēna pācayēta ghr̥tāḍhakam| jīvanīyaiḥ śatāvaryā mr̥dvīkābhiḥ parūṣakaiḥ| piṣṭaiḥ priyālaiścākṣāṁśairmadhukāRddhapalānvitaiḥ| siddhaśītē tu madhunaḥ pippalyāśca palāṣṭakam| śarkarāyā daśapalaṁ kṣipēllihyāt picuṁ tataḥ| yōnyasr̥kśukradōṣaghnaṁ vr̥ṣyaṁ puṁsavanaṁ param| kṣataṁ kṣayamasr̥kpittaṁ kāsaṁ śvāsaṁ halīmakam| kāmilāṁ vātarudhiraṁ visarpaṁ hr̥cchirōgraham| apasmārārditāyāmamadōnmādāṁśca nāśayēt| ēvamēva payassarpirjīvanīyōpasādhitam| garbhadaṁ pittajānāñca rōgāṇāṁ paramaṁ hitam||37||
पित्तलानां तु योनिनां सेकाभ्यङ्गपिचुक्रियाः| शीताः पित्तजितः कार्याः स्नेहनार्थं घृतानि च| शतावरीमूलतुलाचतुष्कात् क्षुण्णपीडितात्| रसेन क्षीरतुल्येन पाचयेत घृताढकम्| जीवनीयैः शतावर्या मृद्वीकाभिः परूषकैः| पिष्टैः प्रियालैश्चाक्षांशैर्मधुकाऱ्द्धपलान्वितैः| सिद्धशीते तु मधुनः पिप्पल्याश्च पलाष्टकम्| शर्कराया दशपलं क्षिपेल्लिह्यात् पिचुं ततः| योन्यसृक्शुक्रदोषघ्नं वृष्यं पुंसवनं परम्| क्षतं क्षयमसृक्पित्तं कासं श्वासं हलीमकम्| कामिलां वातरुधिरं विसर्पं हृच्छिरोग्रहम्| अपस्मारार्दितायाममदोन्मादांश्च नाशयेत्| एवमेव पयस्सर्पिर्जीवनीयोपसाधितम्| गर्भदं पित्तजानाञ्च रोगाणां परमं हितम्||३७||
🔊 Audio coming soon
pittalāyāṁ yōnīnāṁ sēkādayaḥ śītāḥ pittajitaśca kāryāḥ| snēhanārthaṁ ghr̥tānyēva kāryāṇi| (pittalānām bahupittānām| pittajānāmiti vaktavyē pittalānāmityuktirnna hi vātadr̥ta ityādipūrvōktagranthasya virōdhanirāsārtham| yōnīnāṁ yōnivyāpadāmityarthaḥ| śītāḥ sparśavīryayōḥ śītāḥ pittajitaḥ pittaghnāḥ śītaśabdēnaiva pittaharatvē siddhē punarapi pittaghnakathanaṁ pittaghnānāṁ mandaśītagurvādīnāṁ madhyē'tra śītasya viśēṣōpayōjyatvadyōtanārtham| sēkābhyaṅgapicukriyāḥ sēkaḥ pariṣēkaḥ| abhyaṅgaḥ snēhapralēpaḥ| picukriyā picunaktakanikṣēpaṇam| kriyāśabdaḥ pratyēkaṁ sambadhyatē| kāryāḥ karttavyāḥ| snēhanārthaṁ śōdhyaviṣayē snēhayituṁ ghr̥tāni pittaghnauṣadhairbahudhā siddhāni caśabdāt kāryāṇītyarthaḥ| śatāvarītyādinā tānyēva ghr̥tānyucyantē-śatāvarīmūlāni paripūrṇasārāṇyanupahatāni ca gr̥hyantē| subōdham| (dviyaṣṭimadhukairbhiṣagiti carakapāṭhaḥ| śatāvarīghr̥tē dviyaṣṭimadhukairiti dvigrahaṇaṁ bhāgādviguṇapratipādanārtham| yaṣṭimadhukadvayapratipādanārthaṁ vā| sthalajaṁ jalajaṁ cēti madhukaṁ dvividhaṁ smr̥tamityāmnāyāt| brāhmaṇān prāśayētpūrvamiti adr̥ṣṭavr̥ddhyarthamēṣā paribhāṣā'nyatrāpi draṣṭavyā| iti jējjaṭaḥ)| dvibalāmadhukānvitairiti hr̥dayapāṭhaḥ| kṣuṇṇapīḍitān| śatāvarīmūlasya tulācatuṣkāt kṣīratulyēna rasēna| ētāvanmātrasya śatāvarīmūlasya yāvān rasō jāyatē tattulyēna payasētyarthaḥ| akṣāṁśairakṣapramāṇaiḥ piṣṭairjīvanīyādibhirghr̥tāḍhakaṁ vipacēt| siddhaśītē cāsmin ghr̥tē madhunaḥ pippalīcūrṇasya ca palāṣṭakaṁ sitāyā daśapalañca kṣipēt tatastasmāt picuṁ karṣapramāṇaṁ lihyādātura iti śēṣaḥ| tad ghr̥taṁ yōnyasr̥kśukradōṣaghnaṁ vr̥ṣyaṁ śukravardhanam|| paramatiśayēna puṁsavanaṁ garbhadam| kṣatādīṁśca nāśayēt| mr̥dvīkādīnāṁ bahuvacanōktiḥ chandō'nurōdhāt )| ēvamēvēti śatāvarīvidhānēna payassarpiḥkṣīrōdbhavaṁ ghr̥taṁ jīvanīyōpasādhitaṁ garbhadatvādiguṇam| ('garbhadaṁ pittalānāṁ ca yōnīnāṁ syādbhiṣagjitam'-iti carakapāṭhaḥ| ēvamēvēti kṣīrasarpiḥ kṣīrādutthitaṁ ēvamēva pūrvavidhimatidiśati siddhaśītē ca madhuna ityādi yāvat brāhmaṇān prāśayēt pūrvamityādi-iti jējjaṭaḥ)||37||
Adhikarana raktayonicikitsAkramaH (38) · Śloka 38
raktayōnyāmasr̥gvarṇairanubandhamavēkṣya ca| yathādōṣōdayaṁ yuñjyādraktasthāpanamauṣadham||38||
रक्तयोन्यामसृग्वर्णैरनुबन्धमवेक्ष्य च| यथादोषोदयं युञ्ज्याद्रक्तस्थापनमौषधम्||३८||
🔊 Audio coming soon
raktayōnyāmasr̥jō varṇaiḥ sirāvyadhōktaprakārēṇa vātādīnāmanyatamasya dōṣasyānubandhamavēkṣya dōṣōdayānatikramēṇa raktasthāpanaṁ raktasrāvaharamauṣadhaṁ yuñjyāt| (raktayōnyāmasr̥gvarṇairanubandhaṁ kr̥ṣṇāruṇanīlapītapāṇḍūtvādibhirvātādīnāmādhikyamalpatvaṁ ca samīkṣya tatō yathādōṣaṁ yō yō dōṣō yathādōṣaṁ raktasthāpanamauṣadhaṁ kāryamiti jējjaṭaḥ)|| 38||
Adhikarana vAtottarAsRugdaracikitsA (39) · Śloka 39
tilacūrṇaṁ dadhighr̥taṁ phāṇitaṁ saukarī vasā| kṣaudrayuktaṁ jayētpītaṁ vātōttaramasr̥gdaram| varāhasya rasō mēdhyaḥ sakaulatthaśca tadguṇaḥ| patrakalkō ghr̥tē bhr̥ṣṭō rājādanakapitthayōḥ| śarkarākṣaudrayaṣṭyāhvanāgaraiśca yutaṁ dadhi||39||
तिलचूर्णं दधिघृतं फाणितं सौकरी वसा| क्षौद्रयुक्तं जयेत्पीतं वातोत्तरमसृग्दरम्| वराहस्य रसो मेध्यः सकौलत्थश्च तद्गुणः| पत्रकल्को घृते भृष्टो राजादनकपित्थयोः| शर्कराक्षौद्रयष्ट्याह्वनागरैश्च युतं दधि||३९||
🔊 Audio coming soon
tilādikaṁ kṣaudrayuktaṁ pītaṁ vātādikaṁ raktasrāvaṁ jayēt| uttarō balavān| varāhamāṁsarasaḥ kaulatthēna rasēna yuktastadguṇō vātōttaramasr̥gdaraṁ jayēdityarthaḥ| rājādanakapitthayōstu bālapatrakalkō ghr̥tē bhr̥ṣṭastadguṇa ēva| tathā śarkarādibhīryuktaṁ dadhi|| 39||
Adhikarana pittottarAsRugdaracikitsA (40) · Śloka 40
payasyōtpalaśālūkabisakālīyavārijam| sapayaśśarkarākṣaudraṁ raktē pittōttarē pibēt| taṇḍulīyakamūlaṁ vā sakṣaudraṁ taṇḍulāmbhasā| satārkṣyaśailaṁ lākṣāṁ vā chāgēna payasā pibēt| vāsāghr̥taṁ mahātiktaṁ raktapittahitañca yat||40||
पयस्योत्पलशालूकबिसकालीयवारिजम्| सपयश्शर्कराक्षौद्रं रक्ते पित्तोत्तरे पिबेत्| तण्डुलीयकमूलं वा सक्षौद्रं तण्डुलाम्भसा| सतार्क्ष्यशैलं लाक्षां वा छागेन पयसा पिबेत्| वासाघृतं महातिक्तं रक्तपित्तहितञ्च यत्||४०||
🔊 Audio coming soon
payasyādikaṁ kṣaudrāntaṁ pittādhikē raktē'sr̥gdarē pibēt| payasyā kṣīrikā| śālūkaṁ jalajakandam| bisaṁ padmādijam| kālīyaṁ pītacandanam| athavā pittōttarē raktē taṇḍulīyakamūlaṁ kṣaudrayuktaṁ tāRkṣyaśailayuktañca taṇḍulāmbhasā pibēt| athavā kēvalāmēva lākṣāṁ chāgēna payasā pibēt| vāsāghr̥tañca raktapittōktaṁ pibēt| tathā mahātikta-manyacca yat kiñcidraktapittahitaṁ tat sarvamatrēṣyatē| (paittikē'sr̥gdarē pibēditi carakapāṭhaḥ| payasyādīnēkaśa ēkaikaśaḥ payaḥśarkarākṣaudrasahitaṁ paittikē'sr̥gdarē pibēditi jējjaṭaḥ)|| 40||
Adhikarana kaphottarAsRugdaracikitsA (41) · Śloka 41
madhukaṁ triphalāṁ lōdhraṁ mustaṁ saurāṣṭrikāṁ madhu| madyairnimbaguḍūcyau ca kaphajē'sr̥gdarē pibēt||41||
मधुकं त्रिफलां लोध्रं मुस्तं सौराष्ट्रिकां मधु| मद्यैर्निम्बगुडूच्यौ च कफजेऽसृग्दरे पिबेत्||४१||
🔊 Audio coming soon
kaphāsr̥gdarē madhukādikaṁ guḍūcyantaṁ madyaiḥ pibēt|| 41||
Adhikarana puShyAnugaM cUrNam (42) · Śloka 42
pāṭhāṁ jambvāmrayōrasthiśilōdbhēdaṁ rasāñjanam| ambaṣṭhāṁ śālmalīpicchāṁ samaṅgāṁ vatsakatvacam| vāhnīkabilvātiviṣālōdhratōyadagairikam| śuṇṭhīmadhukamācīkaraktacandanakaṭphalam| kaṭvaṅgavatsakānantā dhātakīmadhukārjunam| puṣyē gr̥hītvā sañccūrṇya sakṣaudraṁ taṇḍulāmbunā| pibēdarśasvatīsārē raktaṁ yaccōpavēśyatē| dōṣā jantukr̥tā yē ca bālānāṁ tāṁśca nāśayēt| yōnidōṣaṁ rajōdōṣaṁ śyāvaśvētāruṇāsitam| cūrṇaṁ puṣyānugaṁ nāma hitamātrēyapūjitam||42||
पाठां जम्ब्वाम्रयोरस्थिशिलोद्भेदं रसाञ्जनम्| अम्बष्ठां शाल्मलीपिच्छां समङ्गां वत्सकत्वचम्| वाह्नीकबिल्वातिविषालोध्रतोयदगैरिकम्| शुण्ठीमधुकमाचीकरक्तचन्दनकट्फलम्| कट्वङ्गवत्सकानन्ता धातकीमधुकार्जुनम्| पुष्ये गृहीत्वा सञ्च्चूर्ण्य सक्षौद्रं तण्डुलाम्बुना| पिबेदर्शस्वतीसारे रक्तं यच्चोपवेश्यते| दोषा जन्तुकृता ये च बालानां तांश्च नाशयेत्| योनिदोषं रजोदोषं श्यावश्वेतारुणासितम्| चूर्णं पुष्यानुगं नाम हितमात्रेयपूजितम्||४२||
🔊 Audio coming soon
pāṭhādikamarjunāntaṁ puṣyē gr̥hītvā saṁyōjya paścācca sañcūrṇya kṣaudrēṇa yuktaṁ taṇḍulōdakēnārśaḥprabhr̥tiṣu pibēt| ētacca bālānāṁ yēkr̥mikr̥tā dōṣāstān yōnidōṣaṁ ca śyāvādyanyatamavarṇaṁ rajōdōṣaṁ ca nāśayēt| ētaccūrṇaṁ nāmnā puṣyānugam| hitaṁ pathyamātrēyēṇa punarvasūnāṁ pūjitam| jambūphalasyāmraphalasya cāsthi| śilōdbhēdaṁ śilājatu| ambaṣṭhā sāhasrī, saiva bahumūlikā| śālmalyāḥ sambandhinī picchā| samaṅgā mañjiṣṭhā| vāhnīkaṁ kuṅkumam| tōyadō mustaḥ| mācīkaṁ kuṭajaphalam| kaṭvaṅgaḥ syōnākaḥ| anantā yavāsakaḥ| (pāṭhāmityādi| śilōdbhēdaḥ pāṣāṇabhēdakaḥ| ambaṣṭhā dakṣiṇāpathē prasiddhaiva| dvitīyāṁ pāṭhāmaparē śālmalīvēṣṭaṁkhapuramityarthaḥ| mācīkamuttarāpathē prasiddhamēva| kaṭvaṅgōraluḥ| vatsaka indrayavō'bhiprētaḥ phalaśabdalōpāt| anantā utpalasārivā| madhukaṁ dviyaṣṭimadhukaṁ sthalajalajabhēdēna dvidhētyuktam| puṣyē gr̥hītvētyādr̥ṣṭānugrahārtham| yōnidōṣaṁ rajōdōṣaṁ rajōdōṣā rajōviśēṣāḥ śvētādayaḥ pradarabhēdāḥ yōnivyāpalliṅgā ēva| iti jējjaṭaḥ)|| 42||
Adhikarana garbhasrAvoktA cikitsA (43) · Śloka 43
sarvēṣu garbhasrāvōktaṁ pradarēṣu praśasyatē||43||
सर्वेषु गर्भस्रावोक्तं प्रदरेषु प्रशस्यते||४३||
🔊 Audio coming soon
śārīrē yadgarbhasrāva uktaṁ cikitsitaṁ tatsarvaṁ pradarē'pi śasyatē| pradaramasr̥gdaramatiraja iti paryāyāḥ|| 43||
Adhikarana raktakShaye cikitsA (44) · Śloka 44
raktakṣayāyāṁ kṣīrañca jīvanīya śr̥taṁ pibēt||44||
रक्तक्षयायां क्षीरञ्च जीवनीय शृतं पिबेत्||४४||
🔊 Audio coming soon
raktakṣayāyāṁ vyāpadi jīvanīyākhyamahākaṣāyaśr̥taṁ kṣīraṁ pibēt|| 44||
Adhikarana shlaiShmike yonidoShe varttayaH (45) · Śloka 45
yōnyāṁ balāsaduṣṭāyāṁ varttiḥ saṁśōdhanē hitā| vārāhē bahuśaḥ pittē bhāvitairnaktakaiḥ kr̥tāḥ| bhāvitaṁ payasā'rkasya māṣacūrṇaṁ sasaindhavam| varttiḥ kr̥tā kṣaṇaṁ dhāryā sēktavyānusukhāmbunā| pippalīmāṣamaricaśatāhvākuṣṭhasaindhavaiḥ| pradēśinyaṅgulītulyā varttiryōniviśōdhanī||45||
योन्यां बलासदुष्टायां वर्त्तिः संशोधने हिता| वाराहे बहुशः पित्ते भावितैर्नक्तकैः कृताः| भावितं पयसाऽर्कस्य माषचूर्णं ससैन्धवम्| वर्त्तिः कृता क्षणं धार्या सेक्तव्यानुसुखाम्बुना| पिप्पलीमाषमरिचशताह्वाकुष्ठसैन्धवैः| प्रदेशिन्यङ्गुलीतुल्या वर्त्तिर्योनिविशोधनी||४५||
🔊 Audio coming soon
ślēṣmayōnyākhyāyāṁ varāhapittēna bahuśō bhāvitairnaiktakairvasrakhaṇḍaiḥ kr̥tā varttiryōnau dhāryā śōdhanī paraṁ hitā ca| (yōnyāḥ ślēṣmapraduṣṭāyā varttiḥ saṁśōdhanī hitā vraṇapratiṣēdhōktā| athavā vārāhē bahuśaḥ pitta ityādi| tatō'nantaraṁ svēdyā sukhāmbunā| iti jējjaṭaḥ)| arkakṣībhāvitaṁ māṣacūrṇaṁ paścācca saindhavayōjitaṁ tēna kr̥tā varttiḥ ślēṣmayōnyāṁ kṣaṇaṁ dhāryā| tataśca ślēṣmayōniḥ sukhāmbunā sēktavyā| pippalyādibhiraṅguṣṭhanikaṭāṅgulītulyā vartiryōnyā viśōdhanī||45||
Adhikarana udumbarashalATusiddhaM tailam (46) · Śloka 46
udumbaraśalāṭūnāṁ drōṇaṁ drōṇē'mbhasaḥ pacēt| sapañcavalkatilakamālatīnimbapallavē| niśāsthitē jalē tasmiṁstailaprasthaṁ vipācayēt| palāśaśālmalīlākṣādhavaniryāsavalkalaiḥ| piṣṭairyuktaṁ tataḥ snēhapicuṁ yōnau nidhāpayēt| saśarkaraiḥ kaṣāyaiśca śītaiḥ kurvīta sēcanam| picchilā vivr̥tā yōniściraduṣṭā tu dāruṇā| saptāhācchudhyati kṣipramapatyaṁ ca samaśnutē||46||
उदुम्बरशलाटूनां द्रोणं द्रोणेऽम्भसः पचेत्| सपञ्चवल्कतिलकमालतीनिम्बपल्लवे| निशास्थिते जले तस्मिंस्तैलप्रस्थं विपाचयेत्| पलाशशाल्मलीलाक्षाधवनिर्यासवल्कलैः| पिष्टैर्युक्तं ततः स्नेहपिचुं योनौ निधापयेत्| सशर्करैः कषायैश्च शीतैः कुर्वीत सेचनम्| पिच्छिला विवृता योनिश्चिरदुष्टा तु दारुणा| सप्ताहाच्छुध्यति क्षिप्रमपत्यं च समश्नुते||४६||
🔊 Audio coming soon
udumbaraśalāṭūnāṁ sūkṣmāṇāṁ phalānāṁ drōṇaṁ dvādaśadhikāni pañcaśatani phalāni| drōṇaṁ jalasya ca tānyēva| śalāṭūnāṁ cārdrāṇāmēva prayōgaḥ nyāyyaḥ| kimbhūtē ambhasaḥ drōṇē, āha-sapañcavalkalādikē| nyagrōdhōdumbarāśvatthaplakṣavētasavalkalaiḥ| sarvairēkatra samyuktaiḥ pañca valaklamucyatē| pallavaśabdasya tilakādibhiḥ sambandhaḥ| tilakō muculindaḥ (mayivēluṁ)| rātrāvudumbarāsthitē prātaḥ srutē tasmin jalē tailaprasthaṁ palāśādīnāṁ niryāsairvalkalaiśca piṣṭairyuktaṁ pacēt| tatastailāt snēhapicuṁ yōnau nidhāpayēt| kaṣāyadravyaiḥ sēcanōpayōgibhiḥ saśarkaraiḥ sēcanaṁ kurvīta| anēna snēhapicunā sēcanāntē saptāhaṁ prayuktēna picchilādiguṇā yōniḥ kṣipraṁ śuṣyati apatyaṁ ca labhatē| ciraduṣṭā cirakāladuṣṭā| picchilāditvaṁ kaphādi-kr̥tam| iti jējjaṭaḥ)|| 46||
Adhikarana udumbarasiddhatailam (47) · Śloka 47
udumbarasya dugdhēna ṣaṭkr̥tvō bhāvitāttilāt| tailaṁ kvāthēna tasyaiva kāryaṁ dhāryaṁ ca pūrvavat||47||
उदुम्बरस्य दुग्धेन षट्कृत्वो भावितात्तिलात्| तैलं क्वाथेन तस्यैव कार्यं धार्यं च पूर्ववत्||४७||
🔊 Audio coming soon
udumbarasrutēṣu kṣīrēṣu ṣaḍvārān bhavitāttilāt pīḍitāttailaṁ tasyaivōdumbarasyaiva kvāthēna kāryamiti sādhyam| dhāryaṁ ca pūrvavaditi snēhapicuṁ yōnau nidhāpayēt kaṣāyadravyaiḥ sēcanōpayōgibhiḥ saśarkaraiḥ sēcanāntē ca snēhaṁ picunā yōnau dhāryam| (dhāryañca pūrvavatpicumityarthaḥ| iti jējjaṭaḥ)|| 47||
Adhikarana dhAtakyAditailam (48) · Śloka 48
dhātakyāmalakīpatrasrōtōjamadhukōtpalaiḥ| jambvāmrasārakāsīsalōdhrakaṭphalatindukaiḥ| saurāṣṭrikādāḍimatvagudumbaraśalāṭubhiḥ| akṣamātrairajāmūtrē kṣīrē ca dviguṇē pacēt| tailaprasthaṁ tadabhyaṅgapicubastiṣu yōjayēt| śūnōttānōnnatā stabdhā picchilā srāviṇī tathā| viplutōpaplutā yōniḥ sidhyētsasphōṭaśūlinī||48||
धातक्यामलकीपत्रस्रोतोजमधुकोत्पलैः| जम्ब्वाम्रसारकासीसलोध्रकट्फलतिन्दुकैः| सौराष्ट्रिकादाडिमत्वगुदुम्बरशलाटुभिः| अक्षमात्रैरजामूत्रे क्षीरे च द्विगुणे पचेत्| तैलप्रस्थं तदभ्यङ्गपिचुबस्तिषु योजयेत्| शूनोत्तानोन्नता स्तब्धा पिच्छिला स्राविणी तथा| विप्लुतोपप्लुता योनिः सिध्येत्सस्फोटशूलिनी||४८||
🔊 Audio coming soon
dhātakīpatrādibhistailaprasthaṁ pacēt| tacca tailamabhyaṅgādiṣu yōjayēt tēna ca śūnatvādiguṇā yōniḥ sidhyēt| (saurāṣṭrikā tuvaramr̥ttikā| śūnā unnatā iti antarmukhī sūcīmukhī cōcyatē| athavā dōṣārabdhaṁ śūnōnnatatvam| iti jējjaṭaḥ| akṣamātrairakṣapramāṇairdhātakyādibhirajāmūtraprasthēna kṣīradviprasthēna ca saha tailaprasthaṁ pacēt| tattailamabhyaṅgē picunikṣēpaṇē bastikarmaṇi ca yōjayēt| tathā prayōjitē sati śūnatvādiyuktā yōniḥ sidhyēt śamaṁ prāpnōti)||48||
Adhikarana dhAvanam (49) · Śloka 49
arkanimbāmrakōśāmrabilvabūkadhavōdbhavaiḥ| karīrajiṅgiṇījambūkarañjārjunaśigrujaiḥ| palāśasidhrakōtthaiśca kaṣāyairddhāvanaṁ param| śuktasīdhumadhūnmiśrairyōnēḥ srāvanivāraṇam| kuryāt satakragō mūtraśuktairvā triphalārasaiḥ||49||
अर्कनिम्बाम्रकोशाम्रबिल्वबूकधवोद्भवैः| करीरजिङ्गिणीजम्बूकरञ्जार्जुनशिग्रुजैः| पलाशसिध्रकोत्थैश्च कषायैर्द्धावनं परम्| शुक्तसीधुमधून्मिश्रैर्योनेः स्रावनिवारणम्| कुर्यात् सतक्रगो मूत्रशुक्तैर्वा त्रिफलारसैः||४९||
🔊 Audio coming soon
arkādyudbhavairyathālābhaṁ kaṣāyaistathā karīrādijaistathā palāśasidhrakōtthaiśca kaṣāyaiḥ sarvaiśca śuktādimiśrairyōnērddhāvanaṁ kṣālanaṁ paraṁ śrēṣṭhaṁ srāvanivāraṇam| kōśāmraḥ kṣudrāmranāmakaḥ| jiṅgiṇī mañjiṣṭhā| sidhrakaḥ sinduvārakaḥ| būka ūrubūkaḥ| adilōpāt ēraṇḍaḥ| pullāsa uttarāpathē| śuktaṁ cukraṁ| iti jējjaṭaḥ)| athavā triphalārasaistakrādiyuktairdhāvanaṁ kuryāt|| 49||
Adhikarana yavAntAdishIlanam (50) · Śloka 50
yavānnamabhayāriṣṭaṁ śīdhu tailaṁ ca śīlayēt| pippalyayōrajaḥ pathyāprayōgāṁśca samākṣikān||50||
यवान्नमभयारिष्टं शीधु तैलं च शीलयेत्| पिप्पल्ययोरजः पथ्याप्रयोगांश्च समाक्षिकान्||५०||
🔊 Audio coming soon
yōnivyāpatsvanavarataśīlanīyānyāha-yōnivyāpatsu yavānnādikaṁ śīlayēt| abhayāriṣṭamarśaścikitsitōktam| rasāyanādyuktāṁśca pipalyādiprayōgān samākṣikān śīlayēt| mākṣikōpētān pippalīprayōgānayōrajaḥprayōgān pathyāpathyaprayōgāṁśca śīlayēt sarvakālaṁ bhajēt|| 50||
Adhikarana pANDurAsRugdaracikitsA (51) · Śloka 51
rōhītakajaṭākalkaṁ pāṇḍurē'sr̥gdarē pibēt| dhātrīmajjñō'thavā kalkaṁ sitāmākṣikasaṁyutam| madhunāmalakīcūrṇaṁ rasaṁ vā prāśayēt sitē| salōdhravalkēna vaṭatvakkaṣāyēṇa dhāvayēt| āsrāvē kṣaumapaṭṭān vā bhāvitāṁstēna dhārayēt| plakṣatvakcūrṇapiṇḍaṁ vā dhārayēnmadhunā kr̥tam| yōnyā snēhāktayā lōdhrapriyaṅgumadhukasya vā| dhāryā madhukr̥tā varttiḥ kaṣāyāṇām ca bhūriśaḥ| srāvacchēdārthamabhyaktāṁ dhūpayēdvā ghr̥tāplutaiḥ| saralāgugguluyavaiḥ satailaiḥ kaṭumatsyakaiḥ||51||
रोहीतकजटाकल्कं पाण्डुरेऽसृग्दरे पिबेत्| धात्रीमज्ज्ञोऽथवा कल्कं सितामाक्षिकसंयुतम्| मधुनामलकीचूर्णं रसं वा प्राशयेत् सिते| सलोध्रवल्केन वटत्वक्कषायेण धावयेत्| आस्रावे क्षौमपट्टान् वा भावितांस्तेन धारयेत्| प्लक्षत्वक्चूर्णपिण्डं वा धारयेन्मधुना कृतम्| योन्या स्नेहाक्तया लोध्रप्रियङ्गुमधुकस्य वा| धार्या मधुकृता वर्त्तिः कषायाणाम् च भूरिशः| स्रावच्छेदार्थमभ्यक्तां धूपयेद्वा घृताप्लुतैः| सरलागुग्गुलुयवैः सतैलैः कटुमत्स्यकैः||५१||
🔊 Audio coming soon
subōdham| rōhītakajaṭā kuśālmalīmūlam| sitē śuklē'sr̥gdarē āmalakāccūrṇaṁ vā rasaṁ vā madhunā saha prāśayēt| āmalaka ēvāmalakī| tatraivāsrāvē vaṭatvacaḥ kaṣāyēṇa salōdhravalkēna prakṣālanam| athavā tēnaiva prakṣālanakaṣāyēṇa bhāvitān kṣaumanaktakān yōnau dhārayēt| athavā snēhōnābhyaktayā yōnyā plakṣatvakcūrṇēna madhunā kr̥taṁ piṇḍaṁ lōdhrādikasya cūrṇēna madhunā kr̥taṁ piṇḍaṁ vā dhārayēt| subōdham| athavā kaṭumatsyakaiḥ satailairdhūpayēt|| 51||
Adhikarana paicchilye cUrNam (52) · Śloka 52
kāsīsaṁ triphalā kāṅkṣī sāmrajambvasthi dhātakī| paicchilyē kṣaudrasaṁyuktaścūrṇō vaiśadyakārakaḥ||52||
कासीसं त्रिफला काङ्क्षी साम्रजम्ब्वस्थि धातकी| पैच्छिल्ये क्षौद्रसंयुक्तश्चूर्णो वैशद्यकारकः||५२||
🔊 Audio coming soon
yōnivyāpatprasaṅgān baibhatsyajanakatvēna tadvat pīḍākarāṇāṁ paicchilyadaurgandhyādīnāṁ cikitsāmāha-kāsīsādibhirdhātakyantaiḥ kr̥taścūrṇaḥ kṣaudrēṇa yuktō yōnau paicchilyē yuktō vaiśadyakārakaḥ| kāṅkṣī saurāṣṭrī| āmrajambunōḥ phalāsthi|| 52||
Adhikarana daurgandhye cikitsA (53) · Śloka 53
palāśadhātakījambūsamaṅgāmōcasarjajaḥ| durgandhē picchilē klēdē stambhanaścūrṇa iṣyatē| āragvadhādivargasya kaṣāyaḥ pariṣēcanam||53||
पलाशधातकीजम्बूसमङ्गामोचसर्जजः| दुर्गन्धे पिच्छिले क्लेदे स्तम्भनश्चूर्ण इष्यते| आरग्वधादिवर्गस्य कषायः परिषेचनम्||५३||
🔊 Audio coming soon
durgandhādiyuktē klēdē sravati palāśādijaścūrṇaḥ stambhana iṣyatē| tatraivā''ragvadhādivargasya kaṣāyaḥ pariṣēcanam|| 53||
Adhikarana stabdhakArkashyayoshcikitsA (54) · Śloka 54
stabdhānāṁ karkaśānāñca kāryaṁ mārdavakārakam| dhāraṇaṁ vēśavārasya kr̥sarā pāyasasya vā||54||
स्तब्धानां कर्कशानाञ्च कार्यं मार्दवकारकम्| धारणं वेशवारस्य कृसरा पायसस्य वा||५४||
🔊 Audio coming soon
stabdhānāṁ yōnīnāṁ karkaśānāñca mārddavakārakaṁ karma kāryam| kiṁ tadityāha vēśavārasya kr̥sarāyāḥ pāyasasya vā dhāraṇam| (stabdhānāṁ puṁsaṅgamādyasamarthānāṁ karkaśānāṁ kaṭhinasparśānāñca yōnīnāṁ vēśavārasya kr̥sarāyāḥ| 'kr̥sarā sā tu vijñēyā yā kr̥tā tilataṇḍulai'rityuktalakṣaṇāyāḥ| pāyasasya payassaṁskr̥tānnasya ca dhāraṇaṁ kāryam|| 54||
Adhikarana pUtigandhe cikitsA (55) · Śloka 55
durgandhānāṁ kaṣāyaḥ syāttailaṁ vā kalka ēva vā| cūrṇō vā sarvagandhānāṁ pūtigandhāpakarṣaṇaḥ||55||
दुर्गन्धानां कषायः स्यात्तैलं वा कल्क एव वा| चूर्णो वा सर्वगन्धानां पूतिगन्धापकर्षणः||५५||
🔊 Audio coming soon
durgandhānāṁ yōnīnāṁ sarvagandhadravyāṇāṁ kaṣāyaḥ pūtigandhāpakarṣaṇaḥ syāt| ētaṣāmēva vā tailamētēṣāmēva vā kalka ētēṣāmēva vā cūrṇaḥ| (durgandhayuktānāṁ prakaraṇavaśādyōnīnāṁ sarvagandhānāṁ sarvēṣāṁ kuṣṭhacandanōśīrādigandhadravyāṇāṁ kaṣāyaḥ tēna pariṣēkaprakṣālanādikam| tailaṁ sarvagandhānāṁ kalkakaṣāyavipakvaṁ tēna sēkalēpādikam| vāśabdō vikalpārthaḥ| kalkastēṣāṁ kalkēnaiva pralēpō vā| cūrṇastēṣāmēva cūrṇēnāvakiraṇaṁ pūtigandhasya durgandhasyāpakarṣaṇō nāśanaḥ syāt)|| 55||
Adhikarana bastidravyANi (56) · Śloka 56
ślēṣmalānāṁ kaṭuprāyāḥ samūtrā bastayō hitāḥ| pittē samadhukakṣīrā vātē tailāmlasaṁyutāḥ| sannipātasamutthāyāḥ karma sādharaṇaṁ hitam||56||
श्लेष्मलानां कटुप्रायाः समूत्रा बस्तयो हिताः| पित्ते समधुकक्षीरा वाते तैलाम्लसंयुताः| सन्निपातसमुत्थायाः कर्म साधरणं हितम्||५६||
🔊 Audio coming soon
sarvēṣāṁ sāmānyēna bastisādhyatvāttaddravyāṇyāha-ślēṣmalānāṁ yōnīnāṁ kaṭukadravyaprāyāḥ samūtrā bastayō hitāḥ| pittē madhukakṣīrayuktā bastayaḥ| vātē tailēnāmlaiśca madyādibhiḥ| sānnipātikī nāma yā vyāpat tasyāḥ sakalasādhāraṇaṁ karma hitam| (sannipātasamutthāyāḥ karma sādharaṇaṁ yadvātakaphapittajāsu yōnivyāpatsutatsamasy sarvam-iti jējjaṭaḥ| ślēṣmalānāmiti| bastayaḥ uttarabastayaḥ hitāḥ| ēkasminnēva dinē dvitrivāraprayōktvyatvāt bahuvacanōktiḥ| sannipātaduṣṭāyāṁ yōnau sādhāraṇaṁ samamalaghnaṁ karma hitam| 'na hi vātādr̥tē yōnirvanitānāṁ praduṣyatī' tyādivacanāccānilasya yōnivyāpadi viśēṣēṇa prābalyē siddhē'pyatra stambhakārkaśyaklēdapaicchilyadaurgandhyaprastāvānantaramuttarabastidravyasya kaphādikramakathanēnaitēṣu kāṭhinyavisrādiguṇayuktayōḥ kaphapittayōrviśēṣakāraṇatvaṁ dyōtyatē bastikarmasādhyatvañca)|| 56||
Adhikarana yonibIjayoH shuddhermahattvam (57) · Śloka 57
ēvaṁ yōniṣu śuddhāsu garbhaṁ vindanti yōṣitaḥ| aduṣṭē prākr̥tē bījē bījōpakramaṇē sati||57||
एवं योनिषु शुद्धासु गर्भं विन्दन्ति योषितः| अदुष्टे प्राकृते बीजे बीजोपक्रमणे सति||५७||
🔊 Audio coming soon
ēvamanantarōktēna prakārēṇa yōniṣu śuddhāsu yōṣitō garbhaṁ vindanti| kadētyāha-aduṣṭa iti prākr̥tē bījē aduṣṭē bījasya aduṣṭasvabhāvē sati cātmani upakrama ācarati sati| (ēvamanantarōktēnōpacaraṇēna yōniṣu śuddhāsu rōgaśāntyā nīrōgāsu prākr̥tē naisargikē bījē ārtavākhyē aduṣṭē vātādyadūṣitē bījōpakramaṇē ārttavasāmarthyakaraiḥ pūrvōktaistailēna nārīṁ pittalaiśca māṁsairityādyupakramairupakrāntē sati yōṣitō nāryaḥ garbhaṁ vindanti labhantē| aduṣṭa ityuktyā prakr̥tyā duṣṭasya tu kriyābhirasādhyatvaṁ dyōtyatē| 'aduṣṭē prākr̥tē bījē jīvōpakramaṇē sati' iti carakapāṭhaḥ| aduṣṭē bījē prakr̥timāpannē kimavaśyaṁ garbhasambhava ityucyatē jīvōpakramēṇē sati| bījaśabdēna dvayamaṅgīkr̥taṁ śukraṁ śōṇitañca| jīvaścātra karmapuruṣa uktaḥ śārīrēṣvasti ca sattvamau-papādikaṁ yajjīvaṁ spr̥kśarīrēṇābhisambadhnātītyādi| tataśca sāmagrī janakam| na hyēkō varttatē bhāvō varttatē nāpyahētuka ityāmnāyāt| iti jējjaṭaḥ)|| 57||
Adhikarana puruShendriyaparIkShaNam (58) · Śloka 58
pañcakarmaviśuddhasya puruṣasyāpi cēndriyam| parīkṣya varṇairdōṣāṇāṁ duṣṭaṁ tadghnairupācarēt||58||
पञ्चकर्मविशुद्धस्य पुरुषस्यापि चेन्द्रियम्| परीक्ष्य वर्णैर्दोषाणां दुष्टं तद्घ्नैरुपाचरेत्||५८||
🔊 Audio coming soon
prasaṅgēnōcyatē| rajaḥśuddhiryōnigarbhāśayaśōdhanādinā uktā| śukraśōdhanāyāha iti jējjaṭaḥ| puṁbījasyāpyavaśyamupakramaṇīyatvamāha pañcakarmaviśuddhasya puruṣasyāpīndriyaṁ śukraṁ duṣṭaṁ dōṣāṇāṁ varṇaiḥ sūtrōktaiḥ parīkṣya tadghnaiḥ puruṣabījadōṣaghnairupācarēt| (indriyaśabdō'tra śukrē vartatē| śukramapi dōṣavarṇaiḥ sūtrōktaiḥ parīkṣya duṣṭaṁ tadvātādighnairupācarēt| nanu śukradōṣabhēṣajaṁ prākśārīrē'bhihitaṁ yēna punastadghnairupācarēditi nā'pyanuktamavadhārayituṁ śakyaṁ cikitsituṁ vā prādhānañcēdaṁ kāryamapatyanibandhanatvād ucyatē| uktamēva| parīkṣya varṇairdōṣāṇāmityanēnēndriyasya vēdanāsaṁsthānānyuktānyēva pañcakarmōpadēśēna ca sakalaśarīraśuddhirvājīkaraṇāni ca kṣīṇaduṣṭaviśuṣkasyāpyāyanaprasādanavarddhanānyuktānyēva| śārīrēṣu ca sūtramātrēṇa darśita ēva panthāḥ-iti jējjaṭaḥ| pañcakarmaviśuddhasya pañcabhirvamanavirēcanabastinasyāsr̥ṅmōkṣaiḥ karmabhirviśuddhasya kr̥taviśōdhanasya puruṣasyā'pi na kēvalaṁ striyā ēva indriyaṁ śukrākhyaṁ bījaṁ dōṣāṇāṁ varṇairasitapītapāṇḍutvādibhiḥ parīkṣya yathāvadavabudhya tatra duṣṭaṁ vātādidūśitaṁ tadghnairbījadūṣakadōṣaghnairupācarēt cikitsēt|| 58||
Adhikarana phalasarpiH (59-39) · Śloka 39
mañjiṣṭhākuṣṭhatagaratriphalāśarkarāvacāḥ| dvē niśē madhukaṁ mēdā dīpyakaḥ kaṭurōhiṇī| payasyā hiṅgu kākōlī vājigandhā śatāvarī| piṣṭvākṣāṁśaṁ ghr̥taprasthaṁ pacēt kṣīracaturguṇam| yōniśukrapradōṣēṣu tatsarvēṣu praśasyatē| āyuṣyaṁ pauṣṭikaṁ mēdhyaṁ dhanyaṁ puṁsavanaṁ param| phalasarpiriti khyātaṁ puṣpē pītaṁ phalāya yat| mriyamāṇaprajānāṁ ca garbhiṇīnāṁ ca pūjitam| ētatparaṁ ca bālānāṁ grahaghnaṁ dēhavarddhanam||59|| iti vaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tā vaṣṭāṅgasaṁgrahasaṁhitāyāmuttaratantrē guhyarōga pratiṣēdhō nāmaukōnacatvāriṁśō'dhyāyaḥ||39||
मञ्जिष्ठाकुष्ठतगरत्रिफलाशर्करावचाः| द्वे निशे मधुकं मेदा दीप्यकः कटुरोहिणी| पयस्या हिङ्गु काकोली वाजिगन्धा शतावरी| पिष्ट्वाक्षांशं घृतप्रस्थं पचेत् क्षीरचतुर्गुणम्| योनिशुक्रप्रदोषेषु तत्सर्वेषु प्रशस्यते| आयुष्यं पौष्टिकं मेध्यं धन्यं पुंसवनं परम्| फलसर्पिरिति ख्यातं पुष्पे पीतं फलाय यत्| म्रियमाणप्रजानां च गर्भिणीनां च पूजितम्| एतत्परं च बालानां ग्रहघ्नं देहवर्द्धनम्||५९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे गुह्यरोग प्रतिषेधो नामौकोनचत्वारिंशोऽध्यायः||३९||
🔊 Audio coming soon
mañjiṣṭhētyādinā phalasarpiḥ subōdham| tatsarvēṣu yōniśukrapradōṣēṣu praśasyatē| ayuṣyādiguṇaṁ ca| phalasarpiriti khyātam| phalasarpirityasya nāmnō bhaṅgayārtha ucyatē| puṣpē pītaṁ yatphalāya prajākhyāya bhavatīti| (mañjiṣṭhādīn pratyēkamakṣāṁśamakṣapramāṇaṁ piṣṭvā kalkīkr̥tya caturguṇakṣīrōpētaṁ ghr̥tasya prasthaṁ pacēt| tatsarpirmātrayōpayuktaṁ sarvēṣu yōniśukrapradōṣēṣu viṁśativēdhēṣu yōnivyāpatsu vātādikuṇapagranthipūyakṣīṇamalāhvayēṣu śukrārtavadōṣēṣu ca praśasyatē| āyuṣyamāyuṣkaram| pauṣṭikaṁ dēhapuṣṭikaram| mēdhyaṁ buddhyunmēṣakaram| dhanyaṁ bhāgyakaram| puṁsavanaṁ puruṣaprajākaraṇasamartham| phalasarpiriti prasiddhaṁ puṣpē ārttavakālē pītaṁ phalāya satputrajananāya bhavati yasmāt phalasarpiriti saṁjñētyarthaḥ| mriyamāṇaprajānāṁ punaḥ punarmr̥taprajānāṁ garbhiṇīnāṁ sañjātagarbhāṇāṁ ca pūjitaṁ śrēṣṭham| ētatphalasarpiḥ bālānāṁ grahaghnaṁ grahapīḍāharaṁ paramatiśayēna dēhapuṣṭijanakañca)| iti śrīmanmahāmahōpādhyāyēnduviracitāyā maṣṭāṅgasaṁgrahavyākhyāyāṁ śaśilēkhāyā muttaratantrē ēkōnacatvāriṁśō'dhyāyaḥ