Adhikarana atha guhyarogapratiShedho nAmaikonacatvAriMsho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో గుహ్యరోగప్రతిషేధం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो गुह्यरोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ఉక్తక్రమేణైవ గుహ్యోరోగాణాం ప్రతిషేధం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే| అథేత్యాది పూర్వవత్| గుహ్యరోగాణాం ప్రతిషేధం చికిత్సితం|| 1||
Adhikarana apadaMshAnAM cikitsAkramaH (2) · Śloka 2
అపదంశేషూత్పన్నమాత్రేషు పాకపరిహారార్థం మేఢ్రమధ్యే సిరాం విధ్యేత్| ఉభయతశ్చాస్య విధివద్దోషానపహరేద్విశేషతో విరేచనేన| తద యోగ్యస్య త్వత్యుచ్ఛ్రితానాస్థాపనేన| యథాదోషం చాలేపసేకాదీనవిరతం విదధ్యాత్| ఏవం సద్య ఏవ రుక్తోదశోఫరాగసంరంభా నివర్తంతే| పక్వేషు తు శస్త్రమవచారయేత్| సఘృతక్షౌద్రశర్కరేణ తిల కల్కేనాలేపయేత్||2||
अपदंशेषूत्पन्नमात्रेषु पाकपरिहारार्थं मेढ्रमध्ये सिरां विध्येत्| उभयतश्चास्य विधिवद्दोषानपहरेद्विशेषतो विरेचनेन| तद योग्यस्य त्वत्युच्छ्रितानास्थापनेन| यथादोषं चालेपसेकादीनविरतं विदध्यात्| एवं सद्य एव रुक्तोदशोफरागसंरम्भा निवर्तन्ते| पक्वेषु तु शस्त्रमवचारयेत्| सघृतक्षौद्रशर्करेण तिल कल्केनालेपयेत्||२||
🔊 Audio coming soon
తత్ర పూర్వమపదంశానాం సామాన్యచికిత్సామాహ-అపదంశేష్వితి| బహువచనం విశేషానపేక్షయా సాధారణచికిత్సాప్రదర్శనార్థం| సుబోధం| ఉభయత ఊర్ధ్వమధశ్చ| తదయోగ్యస్యాల్పాగ్న్యాదేః| అత్యుచ్ఛ్రితానిత్యుపదంశవిశేషణం| (ఉత్పన్నమాత్రేష్వచితకాలజనితేష్పదంశాఖ్యేషు గుహ్యరోగేషు పాకపరిహారార్థం మేఢ్రమధ్యే మేఢ్రస్య మధ్యభాగే న తు మూలేఽగ్రే వా ఉపర్యవేధ్యసిరాసంకరేణ వేధ్యసిరాయా దుర్జ్ఞేయత్వాదధోభాగే సీవనీం వర్జయిత్వా తత్పార్శ్వత ఇతి చ మంతవ్యం| పూర్వం సిరావేధే నివృత్తాపదంశశుక్రవ్యాపత్సు మేఢ్ర ఇత్యేతావన్మాత్రకథనేన స్థానవిశేషస్యానిర్దేశాదత్ర మధ్య ఇత్యుక్తం| ఉత్పన్నమాత్రేష్విత్యుక్త్యా చిరోత్థితేఽప్యతిప్రవృద్ధేన శోఫేన సిరాంతర్ధానాదవేధ్యతయా అనపాయిభిర్జలౌకోభిర్దుష్టాస్రవిస్రావణం కార్యమితి చ ద్యోత్యతే| సౌశ్రుతేఽప్యుక్తం ఉపదంశేషు సాధ్యేషు స్నిగ్ధస్విన్నస్య దేహినః| మేఢ్రమధ్యే సిరాం విధ్యేత్ పాతయేద్వా జలౌకసః|| ఇతి)| యథాదోషమిత్యుచ్ఛ్రితదోషానతిక్రమేణ| (ప్రాప్తపాకస్య క్రియామాహ శస్త్రమవచారయేద్యథాయోగ్యం పాటనాదికం కర్తుం| (పక్వేషు పాకం ప్రాప్తేషు సత్సు తుశబ్దేనాశు శస్త్రావచార్యతాఽస్య దుష్కరత్వం చ ద్యోత్యతే| ఉక్తం చ శాస్త్రాంతరే శస్త్రేణోపాచరేచ్చాపి పాకమాగతమాశు వై|| ఇతి)|| 2||
Adhikarana apadaMsheShu sAmAnyacikitsA (3) · Śloka 3
జంబ్వామ్రసుమనోనీపశ్వేతకాంబోజికాంకురాన్| సల్లకీబదీబిల్వపలాశతినిశోద్భవాః| త్వచః క్షీరిద్రుమాణాంచ త్రిఫలాం చ పచేజ్జలే| స క్వాథః క్షాలనం తేన పక్వం తైలంచ రోపణం| గోజీవిడంగమధుకసర్వగంధైశ్చ పేషితైః| తుత్థగైరికలోధ్రైలామనోహ్వాలరసాంజనైః| హరేణుపుష్పకాసీససౌరాష్ట్రీలవణోత్తమైః| లేపః క్షౌద్రద్రుతైః సూక్ష్మైరపదంశవ్రణాపహః| దార్వీత్వక్శంఖతార్క్ష్యోత్థలాక్షాగోక్షీరవిడ్రసః| సక్షౌద్రతైలసర్పిర్భిర్లేపః శ్రేష్ఠో వ్రణేఽథవా| లాక్షాద్రాక్షాతసీక్షౌద్రః క్షౌద్రశైలేయతార్క్ష్యజైః| కపాలే త్రిఫలాఽదగ్ధా సఘృతా రోపణీ పరం| సామాన్యం సాధనమిదం...........................||3||
जम्ब्वाम्रसुमनोनीपश्वेतकाम्बोजिकाङ्कुरान्| सल्लकीबदीबिल्वपलाशतिनिशोद्भवाः| त्वचः क्षीरिद्रुमाणाञ्च त्रिफलां च पचेज्जले| स क्वाथः क्षालनं तेन पक्वं तैलञ्च रोपणम्| गोजीविडङ्गमधुकसर्वगन्धैश्च पेषितैः| तुत्थगैरिकलोध्रैलामनोह्वालरसाञ्जनैः| हरेणुपुष्पकासीससौराष्ट्रीलवणोत्तमैः| लेपः क्षौद्रद्रुतैः सूक्ष्मैरपदंशव्रणापहः| दार्वीत्वक्शङ्खतार्क्ष्योत्थलाक्षागोक्षीरविड्रसः| सक्षौद्रतैलसर्पिर्भिर्लेपः श्रेष्ठो व्रणेऽथवा| लाक्षाद्राक्षातसीक्षौद्रः क्षौद्रशैलेयतार्क्ष्यजैः| कपाले त्रिफलाऽदग्धा सघृता रोपणी परम्| सामान्यं साधनमिदं...........................||३||
🔊 Audio coming soon
క్షాలనార్థం తైలపచనార్థం చ క్వాథమాహ-జంబ్వాద్యంకురాన్ సల్లక్యాదీనాం క్షీరిద్రుమాణాం చ త్వచః త్రిఫలాం చ జలే పచేత్| స క్వాథః క్షాలనం తేనైవ చ క్వాథేన గోజ్యాదిభిశ్చ పేషితైః పక్వం తైలం రోపణం| నీపో భూమికదంబః| శ్వేతకాంబోజికాఖ్యః శ్వేతపాకీ శిఖండికా చ| సల్లక్యాద్యుద్భవాస్త్వచః క్షీరిద్రుమాణాంచ వటాదీనాం త్వచ ఏవ| (చతుర్గుణే జలే పచేత్| ద్వాదశాంశావశిష్టః స క్వాథః క్షాలనం వ్రణప్రక్షాలనాయ హితమిత్యర్థః| తేన కషాయేణ పక్వం పాచితం తైలం వ్రణరోపణం చ) గోజీ గోజిహ్వా| తుత్థాదిభిః సూక్ష్మపిష్టైః క్షౌద్రద్రుతైర్లేపోఽపదంశవ్రణాపహః| (క్షౌద్రద్రుతైః క్షౌద్రేణ ద్రవత్వమాపాదితైః సూక్ష్మైః సూక్ష్మరజీకృతైః తుత్థాదిభిర్హరేవణ్వాదిభిశ్చ ప్రలేప అపదంశవ్రణరోపణః| 'సౌరాష్ట్రీ తువరమృత్తికా| పుష్పం పుష్పాంజనం' ఇతి ప్రబంధసంగ్రహే)| దార్వీత్వగాదిభిర్లేపో వ్రణే శ్రేష్ఠః| తార్క్ష్యోత్థం రసాంజనం, గోః క్షీరం, విడ్రసం చ తస్యా ఏవ| అథవా లాక్షాదిభిః క్షౌద్రాంతైర్లేపః| అథవా క్షౌద్రాదిభిర్ద్రవ్యజాతైః| రోపణద్రవ్యవిశేషమాహ-త్రిఫలాయాః కపాల ఏవ దాహో వివక్షితః| (అదగ్ధా అంతర్ధూమం విపాచితా సఘృతా ఘృతోపేతా త్రిఫలా పరమతిశయేన రోపణం ప్రలేపాద్ వ్రణరోపణం| రోపణం పరమితి పాఠః)| ఇదం సర్వాపదంశానామవిశేషేణ సాధనం చికిత్సితం| (ఇదమనంతరోక్తం సర్వం కర్మసామాన్యం సాధనం సర్వేషామపదంశానాం సామాన్యం చికిత్సితం)|| 3||
Adhikarana vAtikApadaMshaicikitsA (4) · Śloka 4
............................వాతికం తు ప్రలేపయేత్| అపక్వం కుష్ఠయష్ట్యాహ్వసురదారుపునర్నవైః| స్నిగ్ధోష్ణైర్లోహసరలరాస్నాపుండ్రాహ్వసంయుతైః| అథవా నిచులైరండబీజగోధూమచిక్కసైః||4||
............................वातिकं तु प्रलेपयेत्| अपक्वं कुष्ठयष्ट्याह्वसुरदारुपुनर्नवैः| स्निग्धोष्णैर्लोहसरलरास्नापुण्ड्राह्वसंयुतैः| अथवा निचुलैरण्डबीजगोधूमचिक्कसैः||४||
🔊 Audio coming soon
వాతికం త్వపదంశమపక్వం కుష్ఠాదిభిర్లోహాదియుతైః స్నిగ్ధోష్ణైః ప్రలేపయేత్| అథవా నిచులాదిభిః| (లోహమగరుః| చిక్కసం యవచూర్ణం)|| 4||
Adhikarana paittikApadaMshacikitsA (5) · Śloka 5
గైరికాంజనమంజిష్ఠామధుకోశీరపద్మకైః| సచందనోత్పలైః శీతైర్ఘృతాఢ్యైః పిత్తసంభవం| పద్మోత్పలమృణాలైర్వా ససర్జార్జునవేతసైః| సేచయేచ్చ ఘృతక్షీరశర్కరేక్షుమధూదకైః||5||
गैरिकाञ्जनमञ्जिष्ठामधुकोशीरपद्मकैः| सचन्दनोत्पलैः शीतैर्घृताढ्यैः पित्तसम्भवम्| पद्मोत्पलमृणालैर्वा ससर्जार्जुनवेतसैः| सेचयेच्च घृतक्षीरशर्करेक्षुमधूदकैः||५||
🔊 Audio coming soon
పిత్తసంభవం త్వపదంశమపక్వమితి ప్రకరణాత్| గైరికాదిభిరుత్పలాంతైః శీతైర్ఘృతాఢ్యైః ప్రలేపయేదితి సంబంధః| అథవా పిత్తసంభవం పద్మాదిభిర్వేతసాంతైః ప్రలేపయేత్ ఘృతాదిభిశ్చ సేచయేత్| (అంజనం రసాంజనం| మృణాలం పద్మనాలం-ఇతి నిబంధసంగ్రహే)|| 5||
Adhikarana shlaiShmikApadaMshacikitsA (6) · Śloka 6
ధవసాలాశ్వకర్ణాజకర్ణత్వగ్భిః కఫోత్థితం| సురాపిష్టాభిరుష్ణాభిః సతైలాభిః ప్రలేపయేత్| రజన్యతివిషాముస్తసరలామరదారుభిః| సపత్రపాఠాపత్తూరైరథవా శ్లేష్మసంభవం||6||
धवसालाश्वकर्णाजकर्णत्वग्भिः कफोत्थितम्| सुरापिष्टाभिरुष्णाभिः सतैलाभिः प्रलेपयेत्| रजन्यतिविषामुस्तसरलामरदारुभिः| सपत्रपाठापत्तूरैरथवा श्लेष्मसम्भवम्||६||
🔊 Audio coming soon
కఫోత్థితమపదంశం ధవాదిత్వగ్భిః సురయా పిష్టాభిరుష్ణాభిస్తైలయుక్తాభిః ప్రలేపయేత్| అథవా రజన్యాదిభిః పత్తూరాంతైః శ్లేష్మసంభవం ప్రలేపయేత్| (సుశ్రుతే తు వాతజేఽపదంశే కుష్ఠయష్ట్యాదికషాయేణ కఫజే సురసారగ్వధాదికషాయాభ్యాంచ సేచనముక్తం)|| 6||
Adhikarana pAkaprAptipariharaNam (7) · Śloka 7
న చ యాతి యథా పాకం ప్రయతేత తథా భృశం| పక్వైః స్నాయుసిరామాంసైః ప్రాయో నశ్యతి హి ధ్వజః||7||
न च याति यथा पाकं प्रयतेत तथा भृशम्| पक्वैः स्नायुसिरामांसैः प्रायो नश्यति हि ध्वजः||७||
🔊 Audio coming soon
సర్వశ్చపదంశో యథా పాకం న యాతి తథా భృశం ప్రయతేత| యతః పక్వైః స్నాయ్వాదిభిః ధ్వజో మేఢ్రః ప్రాయో నశ్యతి| (యథా యేన ప్రకారేణ పాకం న ప్రాప్నోతి తథా తథా తేన ప్రకారేణ భృశం ప్రయతేత అతిశయేన యత్నమాచరేత్| వమనవిరేచనాసృఙ్హ్మోక్షప్రలేపపరిషేకాదిభిరనవరతముపాచరేదిత్యర్థః| పక్వైః ప్రాప్తపాకైః స్నాయ్వాదిభిః ధ్వజో లింగం ప్రాయో నశ్యతి నాశం ప్రాప్నోతి| ప్రాయఃశబ్దేన కేషాంచిచ్చికిత్సాసాధ్యత్వమపి సూచితం)|| 7||
Adhikarana avashiShTApadaMshayoshcikitsA (8) · Śloka 8
అపదంశద్వయే శిష్టే ప్రత్యాఖ్యాయాచరేత్ క్రియాం||8||
अपदंशद्वये शिष्टे प्रत्याख्यायाचरेत् क्रियाम्||८||
🔊 Audio coming soon
శిష్టద్వయం రక్తజం సన్నిపాతజంచ తత్ర ప్రత్యాఖ్యానం కృత్వా న సిధ్యతీత్యుక్త్వా క్రియామాచరేత్| ఇత్యపదంశః|| 8||
Adhikarana arshasAM cikitsA (9) · Śloka 9
అర్శాంసి యథాయోగం శుద్ధదేహస్య శస్త్రక్షారాగ్నిభిః సాధ యేత్| ఉపదంశోక్తా చాత్ర రసక్రియా లేపః||9||
अर्शांसि यथायोगं शुद्धदेहस्य शस्त्रक्षाराग्निभिः साध येत्| उपदंशोक्ता चात्र रसक्रिया लेपः||९||
🔊 Audio coming soon
అర్శసాం సుబోధం| అపదంశోక్తా రసక్రియా తుత్థాదికా|| 9||
Adhikarana sarShapikAcikitsA (10) · Śloka 10
సర్షపికాం విలిఖ్య కషాయైరవచూర్ణయేత్| తైరేవ చ తైలం వ్రణరోపణం కుర్యాత్||10||
सर्षपिकां विलिख्य कषायैरवचूर्णयेत्| तैरेव च तैलं व्रणरोपणं कुर्यात्||१०||
🔊 Audio coming soon
సర్షపికాయాం ప్రథమం శస్త్రేణ విలేఖనం తతః కాయైర్లోధ్రాదిభిరవచూర్ణనం తైరేవ చ కషాయైస్తైలం వ్రణరోపణం కుర్యాత్సాధయేత్|| 10||
Adhikarana avamanthacikitsA (11) · Śloka 11
అవమంథే జలౌకసో యోజయేత్| పక్వభిన్నం ధవతిందుక సల్లకీపత్తంగసర్జకృతేన తైలేన రోపయేత్||11||
अवमन्थे जलौकसो योजयेत्| पक्वभिन्नं धवतिन्दुक सल्लकीपत्तङ्गसर्जकृतेन तैलेन रोपयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
అవమంథే సుబోధం-స్వయం పక్వం తతశ్చ భిన్నం ధవాదిభిః కృతేన తైలేన రోపయేత్|| 11||
Adhikarana kumbhIkAcikitsA (12) · Śloka 12
తద్వత్ కుంభీకాముపచరేత్| లోధ్రతిందుకత్రిఫలాకృతస్తు లేపస్తైలం చ రోపణం||12||
तद्वत् कुम्भीकामुपचरेत्| लोध्रतिन्दुकत्रिफलाकृतस्तु लेपस्तैलं च रोपणम्||१२||
🔊 Audio coming soon
కుంభీకాం తద్వదవమంథవదుపాచరేత్| లోధ్రాదికో లేపః తైరేవ చ కృతం తైలం రోపణం|| 12||
Adhikarana alajIcikitsA (13) · Śloka 13
అలజీం స్రుతరక్తాం కషాయైరవచూర్ణయేత్| తేష్వేవ చ తైలం వ్రణరోపణార్థం కుర్వీత||13||
अलजीं स्रुतरक्तां कषायैरवचूर्णयेत्| तेष्वेव च तैलं व्रणरोपणार्थं कुर्वीत||१३||
🔊 Audio coming soon
అలజ్యాం సుబోధం| తేష్వేవ చేతి కషాయద్రవ్యేషు|| 13||
Adhikarana uttamAcikitsA (14) · Śloka 14
ఉత్తమాం పిటకాం శస్త్రేణ చ్ఛిత్వా కషాయచూర్ణప్రదేహైర్మధు మద్భిరుపాచరేత్||14||
उत्तमां पिटकां शस्त्रेण च्छित्वा कषायचूर्णप्रदेहैर्मधु मद्भिरुपाचरेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
ఉత్తమాయాం సుబోధం| మధుమద్భిర్మధుయుక్తైః కషాయరసద్రవ్యాణాం చూర్ణైః ప్రదేహైశ్చోపాచరేత్|| 14||
Adhikarana puShkarikAdInAM cikitsA (15) · Śloka 15
పుష్కరికాసంవ్యూఢాస్పర్శహానిత్వక్పాకేషు పిత్తవిసర్పోక్తో విధిః||15||
पुष्करिकासंव्यूढास्पर्शहानित्वक्पाकेषु पित्तविसर्पोक्तो विधिः||१५||
🔊 Audio coming soon
పుష్కరికాదిషు చికిత్సితోక్తపిత్తవిసర్పవిధిః|| 15||
Adhikarana mRuditacikitsA (16) · Śloka 16
మృదితం కోష్ణేన బలాతైలేన పరిషేచయేత్| మధురద్రవ్యకల్కై శ్చ సుఖోష్ణైర్ఘృతస్నిగ్ధైరుపనాహయేత్||16||
मृदितं कोष्णेन बलातैलेन परिषेचयेत्| मधुरद्रव्यकल्कै श्च सुखोष्णैर्घृतस्निग्धैरुपनाहयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
మృదితమితి మృదితాఖ్యం| బలాతైలం శారీరోక్తం| మధురద్రవ్యాణి సూత్రోక్తాని, తైః సుఖోష్ణాదిగుణైరుపనాహయేత్|| 16||
Adhikarana aShThIlikAcikitsA (17) · Śloka 17
అష్ఠీలికాం జలౌకోభిర్గ్రహయేత్| తథాఽనుపశమే శ్లేష్మ గ్రంథిమివ శస్త్రేణోద్ధరేత్||17||
अष्ठीलिकां जलौकोभिर्ग्रहयेत्| तथाऽनुपशमे श्लेष्म ग्रन्थिमिव शस्त्रेणोद्धरेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
అష్ఠీలికాయాం సుబోధం| శ్లేష్మగ్రంథిర్గ్రంథ్యాదావుక్తా|| 17||
Adhikarana nivRuttacikitsA (18) · Śloka 18
నివృత్తం సర్పిషాభ్యజ్య స్వేదయేత్| స్విన్నముపనాహయేత్త్రిరాత్రం పంచరాత్రం వా సాల్వలేన| తతో భూయః స్వేదయిత్వా ఘృతేనా భ్యజ్య శనైః శనైశ్చర్మ సమానయన్ మణిమవపీడయేత్| పీడ యిత్వా చ పునరుపనాహయేత్| స్నిగ్ధోష్ణం చాన్నపానం||18||
निवृत्तं सर्पिषाभ्यज्य स्वेदयेत्| स्विन्नमुपनाहयेत्त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा साल्वलेन| ततो भूयः स्वेदयित्वा घृतेना भ्यज्य शनैः शनैश्चर्म समानयन् मणिमवपीडयेत्| पीड यित्वा च पुनरुपनाहयेत्| स्निग्धोष्णं चान्नपानम्||१८||
🔊 Audio coming soon
నివృత్తాఖ్యే సర్పిషాభ్యక్తే పశ్చాత్ స్విన్నే సూత్రోక్తైః సాల్వలాదిభిస్త్రిరాత్రం దోషాద్యపేక్షయా పంచరాత్రం వోపనాహయేత్| ఉపనాహో బంధః| సాల్వలః సుబోధః| సమానయేద్యథాప్రాప్తం సమ్యగానయేత్|| 18||
Adhikarana avapATikAcikitsA (19) · Śloka 19
అవపాటికాయామప్యయం విధిః||19||
अवपाटिकायामप्ययं विधिः||१९||
🔊 Audio coming soon
అవపాటికాయామపి అయమేవ నివృత్తోక్తో విధిః|| 19||
Adhikarana niruddhamaNicikitsA (20) · Śloka 20
నిరుద్ధమణౌ సువర్ణాదికృతాం దారుజాం వా జతుసృతాం నాడీ ముభయతోద్వారం స్నేహాభ్యక్తాం స్రోతసి ప్రణిధాయ సూకరశిం శుమారయోర్వసయా మజ్జ్ఞా వా పరిషేచయేత్| చక్రతైలేన వా| వాతహరసిద్ధేన వా త్రివృతేన| తృతీయే తృతీయే చాహని నాడీం పీనతరాం విదధ్యాత్| ఏవమస్య స్రోతోద్వారం వివర్ధయేత్ స్నిగ్ధం చాహారం భోజయేత్| ఏవమనుపశాంతౌ శస్త్రేణ సేవనీం పరిహృత్య దారయిత్వా సద్యః క్షతవదుపాచరేత్||20||
निरुद्धमणौ सुवर्णादिकृतां दारुजां वा जतुसृतां नाडी मुभयतोद्वारं स्नेहाभ्यक्तां स्रोतसि प्रणिधाय सूकरशिं शुमारयोर्वसया मज्ज्ञा वा परिषेचयेत्| चक्रतैलेन वा| वातहरसिद्धेन वा त्रिवृतेन| तृतीये तृतीये चाहनि नाडीं पीनतरां विदध्यात्| एवमस्य स्रोतोद्वारं विवर्धयेत् स्निग्धं चाहारं भोजयेत्| एवमनुपशान्तौ शस्त्रेण सेवनीं परिहृत्य दारयित्वा सद्यः क्षतवदुपाचरेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
నిరుద్ధమణౌ నాడీవిధానం| పరిషేకశ్చ సుబోధః| శింశుమారో మత్స్యవిశేషః| వాతహరైర్ద్రవ్యైః సిద్ధేన త్రివృతేన స్నేహత్రయేణ| సుబోధం| సద్యఃక్షతవత్సద్యోవ్రణవిధానతః|| 20||
Adhikarana grathitAdInAM cikitsA (21) · Śloka 21
గ్రథితం నాడీస్వేదేన స్వేదయిత్వా స్నిగ్ధోష్ణైరుపనాహయేత్| శతపోనకం లిఖిత్వా కషాయర్చూర్ణైః సక్షౌర్ద్రైర్లేపయేత్| విదార్యాదిసిద్ధేన చ తైలేన రోపయేత్| శర్కరార్బుదే రక్త విద్రధివత్ సాధనం||21||
ग्रथितं नाडीस्वेदेन स्वेदयित्वा स्निग्धोष्णैरुपनाहयेत्| शतपोनकं लिखित्वा कषायर्चूर्णैः सक्षौर्द्रैर्लेपयेत्| विदार्यादिसिद्धेन च तैलेन रोपयेत्| शर्करार्बुदे रक्त विद्रधिवत् साधनम्||२१||
🔊 Audio coming soon
గ్రథితం గ్రథితాఖ్యం| వ్యాఖ్యాసమం శతపోనకమర్బుదంచ|| 21||
Adhikarana sarvaiShvantaHshuddhicikitsA (22) · Śloka 22
సర్వేషు చ యథాస్వమంతః శుద్ధిం కషాయలేపఘృతతైలరసక్రియా చూర్ణశోధనరోపణాన్ విదధ్యాత్||22||
सर्वेषु च यथास्वमन्तः शुद्धिं कषायलेपघृततैलरसक्रिया चूर्णशोधनरोपणान् विदध्यात्||२२||
🔊 Audio coming soon
సర్వేష్వితి పురుషగుహ్యరోగేషు| యథాస్వమితి దోషాద్యపేక్షయా అంతః-శుద్ధ్యాదీన్ విదధ్యాత్| ఇత్యుక్తా మేఢ్రవ్యాపదః| (కషాయరసద్రవ్యకృతో లేపః కషాయలేపః)|| 22||
Adhikarana vAtikIyonivyApaccikitsA (23) · Śloka 23
యోనివ్యాపది తు వాతిక్యాం లవణతైలాక్తాం యోనిం పిండ నాడీకుంభీప్రభృతిభిః స్వేదయేత్| తతః సుఖోష్ణాంబుపరిషి క్తసర్వగాత్రాం జాంగలరసైర్భోజయేత్| బలాద్రోణద్వయనిర్యూహే పయస్యాసాలపర్ణీమాగధికశతా వరీకాకనాసాశ్రావణీశర్కరాజీవనీయగర్భం క్షీరచతుర్గుణం ఘృతతైలాఢకం సాధయేత్ తత్పానాత్ సర్వాన్ వాతపిత్తవికా రానపోహతి గర్భజననం చ| శతావరీత్రిఫలాగుడూచీకాశ్మర్యమృద్వీకాకాసమర్దకపరూష కహరిద్రాద్వయసహచరశుకనాసాపునర్నవైః కార్షికైర్ఘృతప్రస్థః సిద్ధః పీతో వాతజాన్ యోనిరోగానపోహతి గర్భజననశ్చ| సైంధవవచోపకుంచికాపిప్పలీవృషకయవక్షారాజమోదాజాజీ సితోపలాచిత్రకచూర్ణో మదిరాలులితః సర్పిషా సంయావీకృత్య భక్షితో యోనిపార్శ్వవస్తివేదనార్శోగుల్మహృద్రోగహరః| శూలే వృషకరాస్నాగోక్షురక శృతం పయః పిబేత్| వృషక మాతులుంగమూలమదయంతికాసైంధవపిప్పలీకృష్ణజీరకకల్కం వా మద్యేన| తేనైవ చార్జకమూలం బిల్వయుక్తం వా పిప్పలీ యుక్తం వా| సౌవర్చలోపకుంచికా పిప్పలీర్వా మద్యేనావంతి సోమేన వా| దంతీత్రిఫలాగుడూచీక్వాథః సుఖోష్ణో యోనేః పరిషేకః| కుష్ఠతగరదేవదారువార్తాకినీసైంధవైః సాధితం తైలం పిచునా ధారయేత్| రాస్నామాలతీచ్ఛిన్నరుహామధుకబలావ్యాఘ్రీదేవదారుచిత్రకయూ థికామూలైః కర్షాంశైస్తైలప్రస్థః సమూత్రో ద్విగుణపయసా విప క్వః పిచునా ప్రణీతోఽనిలార్తిహరః| బస్తికర్మ చాభీక్ష్ణం స్వేదం చ ప్రయోజయేద్విశేషతో వాతహరైః సుకుమారబలాతైలశిరీషతైలైః శతపాకసహస్రపాకైశ్చా నువాసనముత్తరవస్తించ| ఏష క్రమో విశేషేణ యోనిర్వేదనా కార్కశ్యస్తంభస్రంసస్పర్శహానిఘ్నశ్చ||23||
योनिव्यापदि तु वातिक्यां लवणतैलाक्तां योनिं पिण्ड नाडीकुम्भीप्रभृतिभिः स्वेदयेत्| ततः सुखोष्णाम्बुपरिषि क्तसर्वगात्रां जाङ्गलरसैर्भोजयेत्| बलाद्रोणद्वयनिर्यूहे पयस्यासालपर्णीमागधिकशता वरीकाकनासाश्रावणीशर्कराजीवनीयगर्भं क्षीरचतुर्गुणं घृततैलाढकं साधयेत् तत्पानात् सर्वान् वातपित्तविका रानपोहति गर्भजननं च| शतावरीत्रिफलागुडूचीकाश्मर्यमृद्वीकाकासमर्दकपरूष कहरिद्राद्वयसहचरशुकनासापुनर्नवैः कार्षिकैर्घृतप्रस्थः सिद्धः पीतो वातजान् योनिरोगानपोहति गर्भजननश्च| सैन्धववचोपकुञ्चिकापिप्पलीवृषकयवक्षाराजमोदाजाजी सितोपलाचित्रकचूर्णो मदिरालुलितः सर्पिषा संयावीकृत्य भक्षितो योनिपार्श्ववस्तिवेदनार्शोगुल्महृद्रोगहरः| शूले वृषकरास्नागोक्षुरक शृतं पयः पिबेत्| वृषक मातुलुङ्गमूलमदयन्तिकासैन्धवपिप्पलीकृष्णजीरककल्कं वा मद्येन| तेनैव चार्जकमूलं बिल्वयुक्तं वा पिप्पली युक्तं वा| सौवर्चलोपकुञ्चिका पिप्पलीर्वा मद्येनावन्ति सोमेन वा| दन्तीत्रिफलागुडूचीक्वाथः सुखोष्णो योनेः परिषेकः| कुष्ठतगरदेवदारुवार्ताकिनीसैन्धवैः साधितं तैलं पिचुना धारयेत्| रास्नामालतीच्छिन्नरुहामधुकबलाव्याघ्रीदेवदारुचित्रकयू थिकामूलैः कर्षांशैस्तैलप्रस्थः समूत्रो द्विगुणपयसा विप क्वः पिचुना प्रणीतोऽनिलार्तिहरः| बस्तिकर्म चाभीक्ष्णं स्वेदं च प्रयोजयेद्विशेषतो वातहरैः सुकुमारबलातैलशिरीषतैलैः शतपाकसहस्रपाकैश्चा नुवासनमुत्तरवस्तिञ्च| एष क्रमो विशेषेण योनिर्वेदना कार्कश्यस्तम्भस्रंसस्पर्शहानिघ्नश्च||२३||
🔊 Audio coming soon
ఏవం పుంగుహ్యరోగాణాం చికిత్సాముక్త్వాఽనంతరం స్త్రీగుహ్యరోగచికిత్సామాహ-వాతికాభిధానాయాం యోనివ్యాపది యోనిం లవణతైలేనాభ్యజ్య పిండాదిస్వేదైః స్వేదయేత్| సర్వగాత్రామితి సంభవాత్స్త్రియం| బలాకషాయే పయస్యాదిగర్భం ఘృతతైలయోర్మిశ్రీభూతయోరాఢకం సాధయేత్ పచేత్| ద్రోణద్వయనిర్యూహో ద్రోణద్వయక్వాథః| సుబోధం| శతావర్యాదిభిర్ఘృతప్రస్థః సుబోధః| (కార్షికైః కర్షప్రమాణైః శతావర్యాదిభిః సిద్ధః పక్వో ఘృతప్రస్థః పీతో వాతజనితాన్ యోనిరోగానపోహతి నాశయతి)| సైంధవాదిచూర్ణో మదిరాదిలులితః సర్పిషా సంయావీకృత్య యవధాన్యవత్ సాధయిత్వా భాక్షితో యోన్యాదివేదనాదిహరః| (సంయావ ఉత్కారికా ఇతి జేజ్జటః)| యోనిశూలే వృషకాదిసిద్ధం పయః పిబేత్| వృషకో వాసకః| వృషకమాతులుంగాదికం వా మద్యేన పిబేత్| తేనైవేతి మద్యేనార్జకస్య సూక్ష్మకుఠేరస్య మూలం బిల్వయుక్తం వా పిప్పలీయుక్తం వా అథవా సౌవర్చలాదికం మద్యేనావంతిసోమేన వా| (అవంతిసోమం కాంజికం)| దంత్యాదిక్వాథేన యోనేః పరిషేకః| కుష్ఠాదిభిః సాధితం తైలం పిచునా కార్పాసచులుకేన యోనౌ ధారయేత్| వార్తాకినీ బృహతీ| రాస్నాదివిపక్వతైలపిచుప్రయోగః సుబోధః| వ్యాఖ్యాసమం| శతపాకసహస్రపాకౌ వాతవ్యాధ్యుక్తౌ| ఏష ఇత్యనంతరోక్తః సర్వః క్రమః|| 23||
Adhikarana aticaraNAdInAM cikitsAkramaH (24) · Śloka 24
అతిచరణాదిషు సర్వాస్వనిలజాస్వయమేవ క్రమః||24||
अतिचरणादिषु सर्वास्वनिलजास्वयमेव क्रमः||२४||
🔊 Audio coming soon
అతిచరణాదిషు దశసు మహాయోన్యంతాస్వయమేవ వాతికీవిహితః క్రమః|| 24||
Adhikarana aticaraNAyAM visheShaH (25) · Śloka 25
ధారయేచ్చాతిచరణాయాం యవగోధూమకిణ్వకుష్ఠశతపుష్పా శ్రయాహ్వప్రియంగుబలాఖుకర్ణీకల్కకృతాముత్కారికాం||25||
धारयेच्चातिचरणायां यवगोधूमकिण्वकुष्ठशतपुष्पा श्रयाह्वप्रियङ्गुबलाखुकर्णीकल्ककृतामुत्कारिकाम्||२५||
🔊 Audio coming soon
తత్ర విశేష అతిచరణాయాం యవాదికృతాముత్కారికాం యోనౌ ధారయేత్|| 25||
Adhikarana prAkcaraNAdiShu punaH kramavisheShaH (26) · Śloka 26
ప్రాక్చరణాశుష్కావిప్లుతాకర్ణినీషు తైలముత్తరబస్తిం దద్యాత్||26||
प्राक्चरणाशुष्काविप्लुताकर्णिनीषु तैलमुत्तरबस्तिं दद्यात्||२६||
🔊 Audio coming soon
ప్రాక్చరణాదిషు చతుర్షు సుబోధం|| 26||
Adhikarana viplutAyAM visheShaH (27) · Śloka 27
ధారయేచ్చ విప్లుతాయాం గోమత్స్యాన్యతరపిత్తేనైకవింశతి కృత్వో భావితాన్ క్షౌమనక్తకాన్ కిణ్వం వా మాక్షిక యుక్తమేవమస్యాః స్రోతాంసి విశుద్ధ్యంతి కండూక్లేదశో ఫాశ్చ నివర్తంతే||27||
धारयेच्च विप्लुतायां गोमत्स्यान्यतरपित्तेनैकविंशति कृत्वो भावितान् क्षौमनक्तकान् किण्वं वा माक्षिक युक्तमेवमस्याः स्रोतांसि विशुद्ध्यन्ति कण्डूक्लेदशो फाश्च निवर्तन्ते||२७||
🔊 Audio coming soon
గోర్వా మత్స్యానాం వా పిత్తేనైకవింశతివారాన్ భావితాన్ క్షౌమనక్తకాన్ విప్లుతాయాం ధారయేత్| సుబోధం| అస్యా విప్లుతాయాః||27||
Adhikarana karNinyAM visheShaH (28) · Śloka 28
కర్ణిన్యాం తు కుష్ఠార్కపల్లవపిప్పలీసైంధవైర్బస్తమూత్ర పిష్టైర్వర్త్తి కృత్వా ధారయేత్| శ్లేష్మహరంచ సర్వం కుర్యాత్||28||
कर्णिन्यां तु कुष्ठार्कपल्लवपिप्पलीसैन्धवैर्बस्तमूत्र पिष्टैर्वर्त्ति कृत्वा धारयेत्| श्लेष्महरञ्च सर्वं कुर्यात्||२८||
🔊 Audio coming soon
కర్ణిన్యాం విశేషః కుష్ఠాదిభిర్వర్త్తి శ్లేష్మహరం వమనాదికం||28||
Adhikarana udAvRuttAyAM visheShaH (29) · Śloka 29
ఉదావృత్తాయామానూపమాంసరసాః క్షీరం స్వేదో దశమూలత్రివృతా క్వాథకల్కసిద్ధశ్చ స్నేహః పానానువాసనోత్తరబస్తిషు| యోనిస్రంసే చ మహాయోనిప్రభృతిష్వేష ఏవం విధిః||29||
उदावृत्तायामानूपमांसरसाः क्षीरं स्वेदो दशमूलत्रिवृता क्वाथकल्कसिद्धश्च स्नेहः पानानुवासनोत्तरबस्तिषु| योनिस्रंसे च महायोनिप्रभृतिष्वेष एवं विधिः||२९||
🔊 Audio coming soon
ఉదావృత్తాయాం సుబోధం| మహాయోనిప్రభృతిషు యోనిస్రంసే చ ఏష ఏవ ఉదావృత్తావిధిః|| 29||
Adhikarana jAtAghnyAdInAM cikitsA (30) · Śloka 30
జాతఘ్నీరక్తయోనిరక్తక్షయాసు కుటజకాRశ్మర్యక్వాథ సిద్ధం సర్పిరుత్తరబస్తౌ దద్యాత్| అథవా మృగాజావివరా హరుధిరామ్లదధిమధుఘృతానీతి||30||
जातघ्नीरक्तयोनिरक्तक्षयासु कुटजकाऱ्श्मर्यक्वाथ सिद्धं सर्पिरुत्तरबस्तौ दद्यात्| अथवा मृगाजाविवरा हरुधिराम्लदधिमधुघृतानीति||३०||
🔊 Audio coming soon
జాతఘ్న్యాదిత్రయే కుటజాదిసిద్ధఘృతోత్తరబస్తిర్యోనౌ ప్రణిధేయః| అథ వా మృగాదిరుధిరాణ్యమ్లదధ్యాదీని చ మిశ్రీకృతాన్యుత్తరబస్తిః స్యాత్|| 30||
Adhikarana doShAnusAraM kramavisheShaH (31) · Śloka 31
భవతి చాత్ర- స్నేహేన వేదబస్త్యాది వాతలాస్వనిలాపహం| కారయేద్రక్తపిత్తఘ్నం శీతం పిత్తకృతాసు చ| శ్లేష్మలాసు చ రూక్షోష్ణం కర్మ కుర్యాద్యథాయథం| సన్నిపాతే విమిశ్రం తు సంసృష్టాసు చ కారయేత్||31||
भवति चात्र- स्नेहेन वेदबस्त्यादि वातलास्वनिलापहम्| कारयेद्रक्तपित्तघ्नं शीतं पित्तकृतासु च| श्लेष्मलासु च रूक्षोष्णं कर्म कुर्याद्यथायथम्| सन्निपाते विमिश्रं तु संसृष्टासु च कारयेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
భవతి చాత్రేతి తంత్రరీతిః| వాతలాసు యోనివ్యాపత్సు స్నేహనాదికమనిలాపహం సర్వం కర్మ కారయేత్| పిత్తకృతాసు సర్వం రక్తపిత్తఘ్నం శీతంచ| శ్లేష్మలాసు తు సర్వం కర్మ రూక్షోష్ణం| యథాయథమితి దోషాద్యపేక్షయా విమిశ్రం కర్మ సన్నిపాతే సంసృష్టాసు చ కారయేత్|| 31||
Adhikarana sthApanApavRuttAyAH karma (32) · Śloka 32
స్నిగ్ధస్విన్నాం తథా యోనిం దుఃస్థితాం స్థాపయేత్సమాం| పాణినా నమయేత్ జిహ్యాం సంవృతాం ప్రథయేత్ పునః| ప్రవేశయేన్నిస్సృతాం చ వివృతాం పరివర్తయేత్| స్థాపనాపవృతా యోనిర్హి శల్యభూతా స్రియామతా||32||
स्निग्धस्विन्नां तथा योनिं दुःस्थितां स्थापयेत्समाम्| पाणिना नमयेत् जिह्यां संवृतां प्रथयेत् पुनः| प्रवेशयेन्निस्सृतां च विवृतां परिवर्तयेत्| स्थापनापवृता योनिर्हि शल्यभूता स्रियामता||३२||
🔊 Audio coming soon
సుబోధం| సమస్థాపనాదౌ హేతుః స్థాపనావృత్తేత్యాది (దోషవైపరీత్యేనాభిధాయ వ్యాధివైపరీత్యేన భేషజనిర్దేశః| స్నిగ్ధస్విన్నాం దుఃస్థితాం స్థాపయేద్యథాపూర్వం| పాణినా నమయేజ్జిహ్యాం స్నిగ్ధస్విన్నామిత్యనువర్తనీయం| జిహ్యాం కుటిలమిత్యర్థః| సంవృతాం వ్యాసయేత్ పునః క్రమేణ విస్తారయేత్| అనేకార్థత్వాద్ధాతూనాం| ప్రవేశయేన్నిసృతాం తు వివృతాం పరివర్తయేత్,తిర్యగ్వ్యవస్థితామిత్యర్థః| యస్మాత్ స్థాపనాపవృత్యా యోనిః శల్యభూతా స్రియా మతా- ఇతి జేజ్జటః)| తథా తద్వత్ దుఃస్థితాం స్థానభ్రంశాద్విషమాం యోనిం సమాం యథాస్థానం స్థాపయేత్| జిహ్యాం కుటిలాం యోన్యంతర్గతతుల్యాగ్రేణ హస్తేన నమయేత్| అత్ర నమనకథనేనోన్నమనస్యాఽశక్యత్వాదున్నతప్రదేశస్య నమనేనైవ నిమ్నస్యౌన్నత్యజననం ద్యోత్యతే| సంవృతాం సంవరణాదణూభూతాం పునః ప్రథయేత్ అంగుల్యగ్రేణ ప్రసారయేత్| నిస్సృతాం బహిర్నిర్గతాం ప్రవేశయేత్ హస్తాగ్రేణ మందం మందం ప్రపీడ్యాంతరావేశయేత్| వివృతాం విచిత్రకర్మణోఽనిలస్య వైగుణ్యేన వివణాద్వేణునాడ్యాకారేణ స్థితాం పరివర్తయేత్ పరితః శనైర్గృహీత్వా సంవృణుయాత్| చశబ్దః సముచ్చయే| స్థానాద్ భ్రష్టా యోనిః స్త్రియా నార్యాః శల్యభూతా శల్యత్వం ప్రాప్తా మతా| శల్యశబ్దేనైకావయవజత్వేఽప్యేషామవయవానామకర్మణ్యతాకరత్వం ద్యోత్యతే| హి ప్రసిద్ధౌ) ||32||
Adhikarana pa~jcakarmabhiH shodhanam (33) · Śloka 33
సర్వాం వ్యాపన్నయోనిం చ కర్మభిర్వమనాదిభిః| మృదుభిః పంచభిర్నారీం స్నిగ్ధస్విన్నాముపాచరేత్||33||
सर्वां व्यापन्नयोनिं च कर्मभिर्वमनादिभिः| मृदुभिः पञ्चभिर्नारीं स्निग्धस्विन्नामुपाचरेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
సర్వాం వ్యాపన్నయోనిం యోనివ్యాపద్యుక్తాం నారీం సంస్నేహ్య స్వేదయిత్వా వమనాదిభిః పంచభిః కర్మభిర్మృదుభిరేవోపచరేత్| మృదుభిరతీక్ష్ణైర్వమనాదిభిర్వమనవిరేచనాస్థాపనాస్రసావనస్యైః పంచభిః కర్మభిః||33||
Adhikarana sthAnApavRuttAyAH karma (34) · Śloka 34
సర్వతః సువిశుద్ధాయాః శేషం కర్మ విధీయతే| బస్త్యభ్యంగపరీషేకప్రలేపపిచుధారణం||34||
सर्वतः सुविशुद्धायाः शेषं कर्म विधीयते| बस्त्यभ्यङ्गपरीषेकप्रलेपपिचुधारणम्||३४||
🔊 Audio coming soon
స్నిగ్ధస్విన్నాం తథా యోనిం దుఃస్థితాం స్థాపయేత్సమాం| కర్మాణి యథోల్బణదోషప్రశమనాయ విధీయంతే ద్విత్రాణి సర్వాణి వా యథాసంభవం| సర్వతః శుద్ధానాం యద్యత్ కర్మ వక్ష్యామాణం తత్ సర్వం కార్ముకం సంపద్యతే యత ఆహ సర్వతః సువిశుద్ధాయాః సమ్యగూర్ధ్వమధశ్చ శేషం కర్మ విధీయతే-ఇతి జేజ్జటః|| 34||
Adhikarana doShAdyavasthAnusAraM yogavisheShAH (35) · Śloka 35
హింస్రాకల్కం సమీరార్త్తౌ కోష్ణమభ్యజ్య ధారయేత్| పంచవల్కస్య పిత్తార్త్త్తౌ శ్యామాదీనాం కఫాతురా| వమిన్యాప్లుతయోశ్చైవ స్వేదయిత్వా ప్రయోజయేత్| తర్పణం స్నేహపిచుభిర్భోజనం చానిలాపహం| సల్లకీజింగిణీజంబుధవత్వక్పంచవల్కలైః| కషాయైః సాధితాత్స్నేహాత్పర్యుపప్లుతయోః పిచుం| కులీరసూకరవసా సర్పిర్భిర్మధురైః శృతైః| పూరయిత్వా మహాయోనిం బధ్నీయాత్ క్షౌమనక్తకః| ప్రస్రస్తాం సర్పిషాభ్యజ్య క్షీరస్విన్నాం ప్రవేశయేత్| బధ్నీయాద్వేశవారస్య పిండేనామూత్రకాలతః||35||
हिंस्राकल्कं समीरार्त्तौ कोष्णमभ्यज्य धारयेत्| पञ्चवल्कस्य पित्तार्त्त्तौ श्यामादीनां कफातुरा| वमिन्याप्लुतयोश्चैव स्वेदयित्वा प्रयोजयेत्| तर्पणं स्नेहपिचुभिर्भोजनं चानिलापहम्| सल्लकीजिङ्गिणीजम्बुधवत्वक्पञ्चवल्कलैः| कषायैः साधितात्स्नेहात्पर्युपप्लुतयोः पिचुम्| कुलीरसूकरवसा सर्पिर्भिर्मधुरैः शृतैः| पूरयित्वा महायोनिं बध्नीयात् क्षौमनक्तकः| प्रस्रस्तां सर्पिषाभ्यज्य क्षीरस्विन्नां प्रवेशयेत्| बध्नीयाद्वेशवारस्य पिण्डेनामूत्रकालतः||३५||
🔊 Audio coming soon
హింస్రేత్యాదిభిస్రయః కల్కా వాతార్త్యాదిషు యోనిధారణే| సుబోధం| పంచవల్కలో న్యగ్రోధోదుంబరాశ్వత్థప్లక్షవేతసత్వచః| మహాయోనిం కులీరాదివసాసర్పిర్భిర్మధురద్రవ్యసిద్ధైః పూరయిత్వా క్షౌమనక్తకైర్బధ్నీయాత్| ప్రస్రస్తేత్యాది సుబోధం| ఆమూత్రకాలత ఇతి వేగధారంప్రతిషేధార్థం|| 35||
Adhikarana vAtavyAdhyuktaM karma (36) · Śloka 36
యచ్చ వాతవికారాణాం కర్మోక్తం తచ్చ కారయేత్| సర్వవ్యాపత్సు మతిమాన్ మహాయోన్యాం విశేషతః| న హి వాతాదృతే యోనిర్వనితానాం ప్రదుష్యతి| అతో జిత్వా తమన్యస్య కుర్యాద్దోషస్య భేషజం||36||
यच्च वातविकाराणां कर्मोक्तं तच्च कारयेत्| सर्वव्यापत्सु मतिमान् महायोन्यां विशेषतः| न हि वातादृते योनिर्वनितानां प्रदुष्यति| अतो जित्वा तमन्यस्य कुर्याद्दोषस्य भेषजम्||३६||
🔊 Audio coming soon
యచ్చ చికిత్సితే వాతవికారాణాం కర్మోక్తం తత్ సర్వం సర్వాసు యోనివ్యాపత్స్వపి కారయేత్| తద్వాతహరం కర్మ మహాయోన్యాం విశేషతః కారయేత్| యస్మాద్వాతాదృతే వనితానాం యోనిర్న దుష్యతి అతో హేతోస్తం వాతం జిత్వాఽన్యస్య దోషస్య భేషజం కుర్యాత్| (వనితానాం స్త్రీణాం యోనిః వాతాదృతే వాతమంతరేణ న ప్రదుష్యతి దుష్టిం న ప్రాప్నోతి| హిర్యస్మాదర్థే అతోఽస్మాద్ధేతోస్తం వాతం జిత్వా అన్యస్య దోషస్య పిత్తశ్లేష్మాదేర్భేషజం చికిత్సితం కుర్యాత్|| 36||
Adhikarana paittike yogavisheShAH (37) · Śloka 37
పిత్తలానాం తు యోనినాం సేకాభ్యంగపిచుక్రియాః| శీతాః పిత్తజితః కార్యాః స్నేహనార్థం ఘృతాని చ| శతావరీమూలతులాచతుష్కాత్ క్షుణ్ణపీడితాత్| రసేన క్షీరతుల్యేన పాచయేత ఘృతాఢకం| జీవనీయైః శతావర్యా మృద్వీకాభిః పరూషకైః| పిష్టైః ప్రియాలైశ్చాక్షాంశైర్మధుకాRద్ధపలాన్వితైః| సిద్ధశీతే తు మధునః పిప్పల్యాశ్చ పలాష్టకం| శర్కరాయా దశపలం క్షిపేల్లిహ్యాత్ పిచుం తతః| యోన్యసృక్శుక్రదోషఘ్నం వృష్యం పుంసవనం పరం| క్షతం క్షయమసృక్పిత్తం కాసం శ్వాసం హలీమకం| కామిలాం వాతరుధిరం విసర్పం హృచ్ఛిరోగ్రహం| అపస్మారార్దితాయామమదోన్మాదాంశ్చ నాశయేత్| ఏవమేవ పయస్సర్పిర్జీవనీయోపసాధితం| గర్భదం పిత్తజానాంచ రోగాణాం పరమం హితం||37||
पित्तलानां तु योनिनां सेकाभ्यङ्गपिचुक्रियाः| शीताः पित्तजितः कार्याः स्नेहनार्थं घृतानि च| शतावरीमूलतुलाचतुष्कात् क्षुण्णपीडितात्| रसेन क्षीरतुल्येन पाचयेत घृताढकम्| जीवनीयैः शतावर्या मृद्वीकाभिः परूषकैः| पिष्टैः प्रियालैश्चाक्षांशैर्मधुकाऱ्द्धपलान्वितैः| सिद्धशीते तु मधुनः पिप्पल्याश्च पलाष्टकम्| शर्कराया दशपलं क्षिपेल्लिह्यात् पिचुं ततः| योन्यसृक्शुक्रदोषघ्नं वृष्यं पुंसवनं परम्| क्षतं क्षयमसृक्पित्तं कासं श्वासं हलीमकम्| कामिलां वातरुधिरं विसर्पं हृच्छिरोग्रहम्| अपस्मारार्दितायाममदोन्मादांश्च नाशयेत्| एवमेव पयस्सर्पिर्जीवनीयोपसाधितम्| गर्भदं पित्तजानाञ्च रोगाणां परमं हितम्||३७||
🔊 Audio coming soon
పిత్తలాయాం యోనీనాం సేకాదయః శీతాః పిత్తజితశ్చ కార్యాః| స్నేహనార్థం ఘృతాన్యేవ కార్యాణి| (పిత్తలానాం బహుపిత్తానాం| పిత్తజానామితి వక్తవ్యే పిత్తలానామిత్యుక్తిర్న్న హి వాతదృత ఇత్యాదిపూర్వోక్తగ్రంథస్య విరోధనిరాసార్థం| యోనీనాం యోనివ్యాపదామిత్యర్థః| శీతాః స్పర్శవీర్యయోః శీతాః పిత్తజితః పిత్తఘ్నాః శీతశబ్దేనైవ పిత్తహరత్వే సిద్ధే పునరపి పిత్తఘ్నకథనం పిత్తఘ్నానాం మందశీతగుర్వాదీనాం మధ్యేఽత్ర శీతస్య విశేషోపయోజ్యత్వద్యోతనార్థం| సేకాభ్యంగపిచుక్రియాః సేకః పరిషేకః| అభ్యంగః స్నేహప్రలేపః| పిచుక్రియా పిచునక్తకనిక్షేపణం| క్రియాశబ్దః ప్రత్యేకం సంబధ్యతే| కార్యాః కర్త్తవ్యాః| స్నేహనార్థం శోధ్యవిషయే స్నేహయితుం ఘృతాని పిత్తఘ్నౌషధైర్బహుధా సిద్ధాని చశబ్దాత్ కార్యాణీత్యర్థః| శతావరీత్యాదినా తాన్యేవ ఘృతాన్యుచ్యంతే-శతావరీమూలాని పరిపూర్ణసారాణ్యనుపహతాని చ గృహ్యంతే| సుబోధం| (ద్వియష్టిమధుకైర్భిషగితి చరకపాఠః| శతావరీఘృతే ద్వియష్టిమధుకైరితి ద్విగ్రహణం భాగాద్విగుణప్రతిపాదనార్థం| యష్టిమధుకద్వయప్రతిపాదనార్థం వా| స్థలజం జలజం చేతి మధుకం ద్వివిధం స్మృతమిత్యామ్నాయాత్| బ్రాహ్మణాన్ ప్రాశయేత్పూర్వమితి అదృష్టవృద్ధ్యర్థమేషా పరిభాషాఽన్యత్రాపి ద్రష్టవ్యా| ఇతి జేజ్జటః)| ద్విబలామధుకాన్వితైరితి హృదయపాఠః| క్షుణ్ణపీడితాన్| శతావరీమూలస్య తులాచతుష్కాత్ క్షీరతుల్యేన రసేన| ఏతావన్మాత్రస్య శతావరీమూలస్య యావాన్ రసో జాయతే తత్తుల్యేన పయసేత్యర్థః| అక్షాంశైరక్షప్రమాణైః పిష్టైర్జీవనీయాదిభిర్ఘృతాఢకం విపచేత్| సిద్ధశీతే చాస్మిన్ ఘృతే మధునః పిప్పలీచూర్ణస్య చ పలాష్టకం సితాయా దశపలంచ క్షిపేత్ తతస్తస్మాత్ పిచుం కర్షప్రమాణం లిహ్యాదాతుర ఇతి శేషః| తద్ ఘృతం యోన్యసృక్శుక్రదోషఘ్నం వృష్యం శుక్రవర్ధనం|| పరమతిశయేన పుంసవనం గర్భదం| క్షతాదీంశ్చ నాశయేత్| మృద్వీకాదీనాం బహువచనోక్తిః ఛందోఽనురోధాత్ )| ఏవమేవేతి శతావరీవిధానేన పయస్సర్పిఃక్షీరోద్భవం ఘృతం జీవనీయోపసాధితం గర్భదత్వాదిగుణం| ('గర్భదం పిత్తలానాం చ యోనీనాం స్యాద్భిషగ్జితం'-ఇతి చరకపాఠః| ఏవమేవేతి క్షీరసర్పిః క్షీరాదుత్థితం ఏవమేవ పూర్వవిధిమతిదిశతి సిద్ధశీతే చ మధున ఇత్యాది యావత్ బ్రాహ్మణాన్ ప్రాశయేత్ పూర్వమిత్యాది-ఇతి జేజ్జటః)||37||
Adhikarana raktayonicikitsAkramaH (38) · Śloka 38
రక్తయోన్యామసృగ్వర్ణైరనుబంధమవేక్ష్య చ| యథాదోషోదయం యుంజ్యాద్రక్తస్థాపనమౌషధం||38||
रक्तयोन्यामसृग्वर्णैरनुबन्धमवेक्ष्य च| यथादोषोदयं युञ्ज्याद्रक्तस्थापनमौषधम्||३८||
🔊 Audio coming soon
రక్తయోన్యామసృజో వర్ణైః సిరావ్యధోక్తప్రకారేణ వాతాదీనామన్యతమస్య దోషస్యానుబంధమవేక్ష్య దోషోదయానతిక్రమేణ రక్తస్థాపనం రక్తస్రావహరమౌషధం యుంజ్యాత్| (రక్తయోన్యామసృగ్వర్ణైరనుబంధం కృష్ణారుణనీలపీతపాండూత్వాదిభిర్వాతాదీనామాధిక్యమల్పత్వం చ సమీక్ష్య తతో యథాదోషం యో యో దోషో యథాదోషం రక్తస్థాపనమౌషధం కార్యమితి జేజ్జటః)|| 38||
Adhikarana vAtottarAsRugdaracikitsA (39) · Śloka 39
తిలచూర్ణం దధిఘృతం ఫాణితం సౌకరీ వసా| క్షౌద్రయుక్తం జయేత్పీతం వాతోత్తరమసృగ్దరం| వరాహస్య రసో మేధ్యః సకౌలత్థశ్చ తద్గుణః| పత్రకల్కో ఘృతే భృష్టో రాజాదనకపిత్థయోః| శర్కరాక్షౌద్రయష్ట్యాహ్వనాగరైశ్చ యుతం దధి||39||
तिलचूर्णं दधिघृतं फाणितं सौकरी वसा| क्षौद्रयुक्तं जयेत्पीतं वातोत्तरमसृग्दरम्| वराहस्य रसो मेध्यः सकौलत्थश्च तद्गुणः| पत्रकल्को घृते भृष्टो राजादनकपित्थयोः| शर्कराक्षौद्रयष्ट्याह्वनागरैश्च युतं दधि||३९||
🔊 Audio coming soon
తిలాదికం క్షౌద్రయుక్తం పీతం వాతాదికం రక్తస్రావం జయేత్| ఉత్తరో బలవాన్| వరాహమాంసరసః కౌలత్థేన రసేన యుక్తస్తద్గుణో వాతోత్తరమసృగ్దరం జయేదిత్యర్థః| రాజాదనకపిత్థయోస్తు బాలపత్రకల్కో ఘృతే భృష్టస్తద్గుణ ఏవ| తథా శర్కరాదిభీర్యుక్తం దధి|| 39||
Adhikarana pittottarAsRugdaracikitsA (40) · Śloka 40
పయస్యోత్పలశాలూకబిసకాలీయవారిజం| సపయశ్శర్కరాక్షౌద్రం రక్తే పిత్తోత్తరే పిబేత్| తండులీయకమూలం వా సక్షౌద్రం తండులాంభసా| సతార్క్ష్యశైలం లాక్షాం వా ఛాగేన పయసా పిబేత్| వాసాఘృతం మహాతిక్తం రక్తపిత్తహితంచ యత్||40||
पयस्योत्पलशालूकबिसकालीयवारिजम्| सपयश्शर्कराक्षौद्रं रक्ते पित्तोत्तरे पिबेत्| तण्डुलीयकमूलं वा सक्षौद्रं तण्डुलाम्भसा| सतार्क्ष्यशैलं लाक्षां वा छागेन पयसा पिबेत्| वासाघृतं महातिक्तं रक्तपित्तहितञ्च यत्||४०||
🔊 Audio coming soon
పయస్యాదికం క్షౌద్రాంతం పిత్తాధికే రక్తేఽసృగ్దరే పిబేత్| పయస్యా క్షీరికా| శాలూకం జలజకందం| బిసం పద్మాదిజం| కాలీయం పీతచందనం| అథవా పిత్తోత్తరే రక్తే తండులీయకమూలం క్షౌద్రయుక్తం తాRక్ష్యశైలయుక్తంచ తండులాంభసా పిబేత్| అథవా కేవలామేవ లాక్షాం ఛాగేన పయసా పిబేత్| వాసాఘృతంచ రక్తపిత్తోక్తం పిబేత్| తథా మహాతిక్త-మన్యచ్చ యత్ కించిద్రక్తపిత్తహితం తత్ సర్వమత్రేష్యతే| (పైత్తికేఽసృగ్దరే పిబేదితి చరకపాఠః| పయస్యాదీనేకశ ఏకైకశః పయఃశర్కరాక్షౌద్రసహితం పైత్తికేఽసృగ్దరే పిబేదితి జేజ్జటః)|| 40||
Adhikarana kaphottarAsRugdaracikitsA (41) · Śloka 41
మధుకం త్రిఫలాం లోధ్రం ముస్తం సౌరాష్ట్రికాం మధు| మద్యైర్నింబగుడూచ్యౌ చ కఫజేఽసృగ్దరే పిబేత్||41||
मधुकं त्रिफलां लोध्रं मुस्तं सौराष्ट्रिकां मधु| मद्यैर्निम्बगुडूच्यौ च कफजेऽसृग्दरे पिबेत्||४१||
🔊 Audio coming soon
కఫాసృగ్దరే మధుకాదికం గుడూచ్యంతం మద్యైః పిబేత్|| 41||
Adhikarana puShyAnugaM cUrNam (42) · Śloka 42
పాఠాం జంబ్వామ్రయోరస్థిశిలోద్భేదం రసాంజనం| అంబష్ఠాం శాల్మలీపిచ్ఛాం సమంగాం వత్సకత్వచం| వాహ్నీకబిల్వాతివిషాలోధ్రతోయదగైరికం| శుంఠీమధుకమాచీకరక్తచందనకట్ఫలం| కట్వంగవత్సకానంతా ధాతకీమధుకార్జునం| పుష్యే గృహీత్వా సంచ్చూర్ణ్య సక్షౌద్రం తండులాంబునా| పిబేదర్శస్వతీసారే రక్తం యచ్చోపవేశ్యతే| దోషా జంతుకృతా యే చ బాలానాం తాంశ్చ నాశయేత్| యోనిదోషం రజోదోషం శ్యావశ్వేతారుణాసితం| చూర్ణం పుష్యానుగం నామ హితమాత్రేయపూజితం||42||
पाठां जम्ब्वाम्रयोरस्थिशिलोद्भेदं रसाञ्जनम्| अम्बष्ठां शाल्मलीपिच्छां समङ्गां वत्सकत्वचम्| वाह्नीकबिल्वातिविषालोध्रतोयदगैरिकम्| शुण्ठीमधुकमाचीकरक्तचन्दनकट्फलम्| कट्वङ्गवत्सकानन्ता धातकीमधुकार्जुनम्| पुष्ये गृहीत्वा सञ्च्चूर्ण्य सक्षौद्रं तण्डुलाम्बुना| पिबेदर्शस्वतीसारे रक्तं यच्चोपवेश्यते| दोषा जन्तुकृता ये च बालानां तांश्च नाशयेत्| योनिदोषं रजोदोषं श्यावश्वेतारुणासितम्| चूर्णं पुष्यानुगं नाम हितमात्रेयपूजितम्||४२||
🔊 Audio coming soon
పాఠాదికమర్జునాంతం పుష్యే గృహీత్వా సంయోజ్య పశ్చాచ్చ సంచూర్ణ్య క్షౌద్రేణ యుక్తం తండులోదకేనార్శఃప్రభృతిషు పిబేత్| ఏతచ్చ బాలానాం యేకృమికృతా దోషాస్తాన్ యోనిదోషం చ శ్యావాద్యన్యతమవర్ణం రజోదోషం చ నాశయేత్| ఏతచ్చూర్ణం నామ్నా పుష్యానుగం| హితం పథ్యమాత్రేయేణ పునర్వసూనాం పూజితం| జంబూఫలస్యామ్రఫలస్య చాస్థి| శిలోద్భేదం శిలాజతు| అంబష్ఠా సాహస్రీ, సైవ బహుమూలికా| శాల్మల్యాః సంబంధినీ పిచ్ఛా| సమంగా మంజిష్ఠా| వాహ్నీకం కుంకుమం| తోయదో ముస్తః| మాచీకం కుటజఫలం| కట్వంగః స్యోనాకః| అనంతా యవాసకః| (పాఠామిత్యాది| శిలోద్భేదః పాషాణభేదకః| అంబష్ఠా దక్షిణాపథే ప్రసిద్ధైవ| ద్వితీయాం పాఠామపరే శాల్మలీవేష్టంఖపురమిత్యర్థః| మాచీకముత్తరాపథే ప్రసిద్ధమేవ| కట్వంగోరలుః| వత్సక ఇంద్రయవోఽభిప్రేతః ఫలశబ్దలోపాత్| అనంతా ఉత్పలసారివా| మధుకం ద్వియష్టిమధుకం స్థలజలజభేదేన ద్విధేత్యుక్తం| పుష్యే గృహీత్వేత్యాదృష్టానుగ్రహార్థం| యోనిదోషం రజోదోషం రజోదోషా రజోవిశేషాః శ్వేతాదయః ప్రదరభేదాః యోనివ్యాపల్లింగా ఏవ| ఇతి జేజ్జటః)|| 42||
Adhikarana garbhasrAvoktA cikitsA (43) · Śloka 43
సర్వేషు గర్భస్రావోక్తం ప్రదరేషు ప్రశస్యతే||43||
सर्वेषु गर्भस्रावोक्तं प्रदरेषु प्रशस्यते||४३||
🔊 Audio coming soon
శారీరే యద్గర్భస్రావ ఉక్తం చికిత్సితం తత్సర్వం ప్రదరేఽపి శస్యతే| ప్రదరమసృగ్దరమతిరజ ఇతి పర్యాయాః|| 43||
Adhikarana raktakShaye cikitsA (44) · Śloka 44
రక్తక్షయాయాం క్షీరంచ జీవనీయ శృతం పిబేత్||44||
रक्तक्षयायां क्षीरञ्च जीवनीय शृतं पिबेत्||४४||
🔊 Audio coming soon
రక్తక్షయాయాం వ్యాపది జీవనీయాఖ్యమహాకషాయశృతం క్షీరం పిబేత్|| 44||
Adhikarana shlaiShmike yonidoShe varttayaH (45) · Śloka 45
యోన్యాం బలాసదుష్టాయాం వర్త్తిః సంశోధనే హితా| వారాహే బహుశః పిత్తే భావితైర్నక్తకైః కృతాః| భావితం పయసాఽర్కస్య మాషచూర్ణం ససైంధవం| వర్త్తిః కృతా క్షణం ధార్యా సేక్తవ్యానుసుఖాంబునా| పిప్పలీమాషమరిచశతాహ్వాకుష్ఠసైంధవైః| ప్రదేశిన్యంగులీతుల్యా వర్త్తిర్యోనివిశోధనీ||45||
योन्यां बलासदुष्टायां वर्त्तिः संशोधने हिता| वाराहे बहुशः पित्ते भावितैर्नक्तकैः कृताः| भावितं पयसाऽर्कस्य माषचूर्णं ससैन्धवम्| वर्त्तिः कृता क्षणं धार्या सेक्तव्यानुसुखाम्बुना| पिप्पलीमाषमरिचशताह्वाकुष्ठसैन्धवैः| प्रदेशिन्यङ्गुलीतुल्या वर्त्तिर्योनिविशोधनी||४५||
🔊 Audio coming soon
శ్లేష్మయోన్యాఖ్యాయాం వరాహపిత్తేన బహుశో భావితైర్నైక్తకైర్వస్రఖండైః కృతా వర్త్తిర్యోనౌ ధార్యా శోధనీ పరం హితా చ| (యోన్యాః శ్లేష్మప్రదుష్టాయా వర్త్తిః సంశోధనీ హితా వ్రణప్రతిషేధోక్తా| అథవా వారాహే బహుశః పిత్త ఇత్యాది| తతోఽనంతరం స్వేద్యా సుఖాంబునా| ఇతి జేజ్జటః)| అర్కక్షీభావితం మాషచూర్ణం పశ్చాచ్చ సైంధవయోజితం తేన కృతా వర్త్తిః శ్లేష్మయోన్యాం క్షణం ధార్యా| తతశ్చ శ్లేష్మయోనిః సుఖాంబునా సేక్తవ్యా| పిప్పల్యాదిభిరంగుష్ఠనికటాంగులీతుల్యా వర్తిర్యోన్యా విశోధనీ||45||
Adhikarana udumbarashalATusiddhaM tailam (46) · Śloka 46
ఉదుంబరశలాటూనాం ద్రోణం ద్రోణేఽంభసః పచేత్| సపంచవల్కతిలకమాలతీనింబపల్లవే| నిశాస్థితే జలే తస్మింస్తైలప్రస్థం విపాచయేత్| పలాశశాల్మలీలాక్షాధవనిర్యాసవల్కలైః| పిష్టైర్యుక్తం తతః స్నేహపిచుం యోనౌ నిధాపయేత్| సశర్కరైః కషాయైశ్చ శీతైః కుర్వీత సేచనం| పిచ్ఛిలా వివృతా యోనిశ్చిరదుష్టా తు దారుణా| సప్తాహాచ్ఛుధ్యతి క్షిప్రమపత్యం చ సమశ్నుతే||46||
उदुम्बरशलाटूनां द्रोणं द्रोणेऽम्भसः पचेत्| सपञ्चवल्कतिलकमालतीनिम्बपल्लवे| निशास्थिते जले तस्मिंस्तैलप्रस्थं विपाचयेत्| पलाशशाल्मलीलाक्षाधवनिर्यासवल्कलैः| पिष्टैर्युक्तं ततः स्नेहपिचुं योनौ निधापयेत्| सशर्करैः कषायैश्च शीतैः कुर्वीत सेचनम्| पिच्छिला विवृता योनिश्चिरदुष्टा तु दारुणा| सप्ताहाच्छुध्यति क्षिप्रमपत्यं च समश्नुते||४६||
🔊 Audio coming soon
ఉదుంబరశలాటూనాం సూక్ష్మాణాం ఫలానాం ద్రోణం ద్వాదశధికాని పంచశతని ఫలాని| ద్రోణం జలస్య చ తాన్యేవ| శలాటూనాం చార్ద్రాణామేవ ప్రయోగః న్యాయ్యః| కింభూతే అంభసః ద్రోణే, ఆహ-సపంచవల్కలాదికే| న్యగ్రోధోదుంబరాశ్వత్థప్లక్షవేతసవల్కలైః| సర్వైరేకత్ర సమ్యుక్తైః పంచ వలక్లముచ్యతే| పల్లవశబ్దస్య తిలకాదిభిః సంబంధః| తిలకో ముచులిందః (మయివేలుం)| రాత్రావుదుంబరాస్థితే ప్రాతః స్రుతే తస్మిన్ జలే తైలప్రస్థం పలాశాదీనాం నిర్యాసైర్వల్కలైశ్చ పిష్టైర్యుక్తం పచేత్| తతస్తైలాత్ స్నేహపిచుం యోనౌ నిధాపయేత్| కషాయద్రవ్యైః సేచనోపయోగిభిః సశర్కరైః సేచనం కుర్వీత| అనేన స్నేహపిచునా సేచనాంతే సప్తాహం ప్రయుక్తేన పిచ్ఛిలాదిగుణా యోనిః క్షిప్రం శుష్యతి అపత్యం చ లభతే| చిరదుష్టా చిరకాలదుష్టా| పిచ్ఛిలాదిత్వం కఫాది-కృతం| ఇతి జేజ్జటః)|| 46||
Adhikarana udumbarasiddhatailam (47) · Śloka 47
ఉదుంబరస్య దుగ్ధేన షట్కృత్వో భావితాత్తిలాత్| తైలం క్వాథేన తస్యైవ కార్యం ధార్యం చ పూర్వవత్||47||
उदुम्बरस्य दुग्धेन षट्कृत्वो भावितात्तिलात्| तैलं क्वाथेन तस्यैव कार्यं धार्यं च पूर्ववत्||४७||
🔊 Audio coming soon
ఉదుంబరస్రుతేషు క్షీరేషు షడ్వారాన్ భవితాత్తిలాత్ పీడితాత్తైలం తస్యైవోదుంబరస్యైవ క్వాథేన కార్యమితి సాధ్యం| ధార్యం చ పూర్వవదితి స్నేహపిచుం యోనౌ నిధాపయేత్ కషాయద్రవ్యైః సేచనోపయోగిభిః సశర్కరైః సేచనాంతే చ స్నేహం పిచునా యోనౌ ధార్యం| (ధార్యంచ పూర్వవత్పిచుమిత్యర్థః| ఇతి జేజ్జటః)|| 47||
Adhikarana dhAtakyAditailam (48) · Śloka 48
ధాతక్యామలకీపత్రస్రోతోజమధుకోత్పలైః| జంబ్వామ్రసారకాసీసలోధ్రకట్ఫలతిందుకైః| సౌరాష్ట్రికాదాడిమత్వగుదుంబరశలాటుభిః| అక్షమాత్రైరజామూత్రే క్షీరే చ ద్విగుణే పచేత్| తైలప్రస్థం తదభ్యంగపిచుబస్తిషు యోజయేత్| శూనోత్తానోన్నతా స్తబ్ధా పిచ్ఛిలా స్రావిణీ తథా| విప్లుతోపప్లుతా యోనిః సిధ్యేత్సస్ఫోటశూలినీ||48||
धातक्यामलकीपत्रस्रोतोजमधुकोत्पलैः| जम्ब्वाम्रसारकासीसलोध्रकट्फलतिन्दुकैः| सौराष्ट्रिकादाडिमत्वगुदुम्बरशलाटुभिः| अक्षमात्रैरजामूत्रे क्षीरे च द्विगुणे पचेत्| तैलप्रस्थं तदभ्यङ्गपिचुबस्तिषु योजयेत्| शूनोत्तानोन्नता स्तब्धा पिच्छिला स्राविणी तथा| विप्लुतोपप्लुता योनिः सिध्येत्सस्फोटशूलिनी||४८||
🔊 Audio coming soon
ధాతకీపత్రాదిభిస్తైలప్రస్థం పచేత్| తచ్చ తైలమభ్యంగాదిషు యోజయేత్ తేన చ శూనత్వాదిగుణా యోనిః సిధ్యేత్| (సౌరాష్ట్రికా తువరమృత్తికా| శూనా ఉన్నతా ఇతి అంతర్ముఖీ సూచీముఖీ చోచ్యతే| అథవా దోషారబ్ధం శూనోన్నతత్వం| ఇతి జేజ్జటః| అక్షమాత్రైరక్షప్రమాణైర్ధాతక్యాదిభిరజామూత్రప్రస్థేన క్షీరద్విప్రస్థేన చ సహ తైలప్రస్థం పచేత్| తత్తైలమభ్యంగే పిచునిక్షేపణే బస్తికర్మణి చ యోజయేత్| తథా ప్రయోజితే సతి శూనత్వాదియుక్తా యోనిః సిధ్యేత్ శమం ప్రాప్నోతి)||48||
Adhikarana dhAvanam (49) · Śloka 49
అర్కనింబామ్రకోశామ్రబిల్వబూకధవోద్భవైః| కరీరజింగిణీజంబూకరంజార్జునశిగ్రుజైః| పలాశసిధ్రకోత్థైశ్చ కషాయైర్ద్ధావనం పరం| శుక్తసీధుమధూన్మిశ్రైర్యోనేః స్రావనివారణం| కుర్యాత్ సతక్రగో మూత్రశుక్తైర్వా త్రిఫలారసైః||49||
अर्कनिम्बाम्रकोशाम्रबिल्वबूकधवोद्भवैः| करीरजिङ्गिणीजम्बूकरञ्जार्जुनशिग्रुजैः| पलाशसिध्रकोत्थैश्च कषायैर्द्धावनं परम्| शुक्तसीधुमधून्मिश्रैर्योनेः स्रावनिवारणम्| कुर्यात् सतक्रगो मूत्रशुक्तैर्वा त्रिफलारसैः||४९||
🔊 Audio coming soon
అర్కాద్యుద్భవైర్యథాలాభం కషాయైస్తథా కరీరాదిజైస్తథా పలాశసిధ్రకోత్థైశ్చ కషాయైః సర్వైశ్చ శుక్తాదిమిశ్రైర్యోనేర్ద్ధావనం క్షాలనం పరం శ్రేష్ఠం స్రావనివారణం| కోశామ్రః క్షుద్రామ్రనామకః| జింగిణీ మంజిష్ఠా| సిధ్రకః సిందువారకః| బూక ఊరుబూకః| అదిలోపాత్ ఏరండః| పుల్లాస ఉత్తరాపథే| శుక్తం చుక్రం| ఇతి జేజ్జటః)| అథవా త్రిఫలారసైస్తక్రాదియుక్తైర్ధావనం కుర్యాత్|| 49||
Adhikarana yavAntAdishIlanam (50) · Śloka 50
యవాన్నమభయారిష్టం శీధు తైలం చ శీలయేత్| పిప్పల్యయోరజః పథ్యాప్రయోగాంశ్చ సమాక్షికాన్||50||
यवान्नमभयारिष्टं शीधु तैलं च शीलयेत्| पिप्पल्ययोरजः पथ्याप्रयोगांश्च समाक्षिकान्||५०||
🔊 Audio coming soon
యోనివ్యాపత్స్వనవరతశీలనీయాన్యాహ-యోనివ్యాపత్సు యవాన్నాదికం శీలయేత్| అభయారిష్టమర్శశ్చికిత్సితోక్తం| రసాయనాద్యుక్తాంశ్చ పిపల్యాదిప్రయోగాన్ సమాక్షికాన్ శీలయేత్| మాక్షికోపేతాన్ పిప్పలీప్రయోగానయోరజఃప్రయోగాన్ పథ్యాపథ్యప్రయోగాంశ్చ శీలయేత్ సర్వకాలం భజేత్|| 50||
Adhikarana pANDurAsRugdaracikitsA (51) · Śloka 51
రోహీతకజటాకల్కం పాండురేఽసృగ్దరే పిబేత్| ధాత్రీమజ్జ్ఞోఽథవా కల్కం సితామాక్షికసంయుతం| మధునామలకీచూర్ణం రసం వా ప్రాశయేత్ సితే| సలోధ్రవల్కేన వటత్వక్కషాయేణ ధావయేత్| ఆస్రావే క్షౌమపట్టాన్ వా భావితాంస్తేన ధారయేత్| ప్లక్షత్వక్చూర్ణపిండం వా ధారయేన్మధునా కృతం| యోన్యా స్నేహాక్తయా లోధ్రప్రియంగుమధుకస్య వా| ధార్యా మధుకృతా వర్త్తిః కషాయాణాం చ భూరిశః| స్రావచ్ఛేదార్థమభ్యక్తాం ధూపయేద్వా ఘృతాప్లుతైః| సరలాగుగ్గులుయవైః సతైలైః కటుమత్స్యకైః||51||
रोहीतकजटाकल्कं पाण्डुरेऽसृग्दरे पिबेत्| धात्रीमज्ज्ञोऽथवा कल्कं सितामाक्षिकसंयुतम्| मधुनामलकीचूर्णं रसं वा प्राशयेत् सिते| सलोध्रवल्केन वटत्वक्कषायेण धावयेत्| आस्रावे क्षौमपट्टान् वा भावितांस्तेन धारयेत्| प्लक्षत्वक्चूर्णपिण्डं वा धारयेन्मधुना कृतम्| योन्या स्नेहाक्तया लोध्रप्रियङ्गुमधुकस्य वा| धार्या मधुकृता वर्त्तिः कषायाणाम् च भूरिशः| स्रावच्छेदार्थमभ्यक्तां धूपयेद्वा घृताप्लुतैः| सरलागुग्गुलुयवैः सतैलैः कटुमत्स्यकैः||५१||
🔊 Audio coming soon
సుబోధం| రోహీతకజటా కుశాల్మలీమూలం| సితే శుక్లేఽసృగ్దరే ఆమలకాచ్చూర్ణం వా రసం వా మధునా సహ ప్రాశయేత్| ఆమలక ఏవామలకీ| తత్రైవాస్రావే వటత్వచః కషాయేణ సలోధ్రవల్కేన ప్రక్షాలనం| అథవా తేనైవ ప్రక్షాలనకషాయేణ భావితాన్ క్షౌమనక్తకాన్ యోనౌ ధారయేత్| అథవా స్నేహోనాభ్యక్తయా యోన్యా ప్లక్షత్వక్చూర్ణేన మధునా కృతం పిండం లోధ్రాదికస్య చూర్ణేన మధునా కృతం పిండం వా ధారయేత్| సుబోధం| అథవా కటుమత్స్యకైః సతైలైర్ధూపయేత్|| 51||
Adhikarana paicchilye cUrNam (52) · Śloka 52
కాసీసం త్రిఫలా కాంక్షీ సామ్రజంబ్వస్థి ధాతకీ| పైచ్ఛిల్యే క్షౌద్రసంయుక్తశ్చూర్ణో వైశద్యకారకః||52||
कासीसं त्रिफला काङ्क्षी साम्रजम्ब्वस्थि धातकी| पैच्छिल्ये क्षौद्रसंयुक्तश्चूर्णो वैशद्यकारकः||५२||
🔊 Audio coming soon
యోనివ్యాపత్ప్రసంగాన్ బైభత్స్యజనకత్వేన తద్వత్ పీడాకరాణాం పైచ్ఛిల్యదౌర్గంధ్యాదీనాం చికిత్సామాహ-కాసీసాదిభిర్ధాతక్యంతైః కృతశ్చూర్ణః క్షౌద్రేణ యుక్తో యోనౌ పైచ్ఛిల్యే యుక్తో వైశద్యకారకః| కాంక్షీ సౌరాష్ట్రీ| ఆమ్రజంబునోః ఫలాస్థి|| 52||
Adhikarana daurgandhye cikitsA (53) · Śloka 53
పలాశధాతకీజంబూసమంగామోచసర్జజః| దుర్గంధే పిచ్ఛిలే క్లేదే స్తంభనశ్చూర్ణ ఇష్యతే| ఆరగ్వధాదివర్గస్య కషాయః పరిషేచనం||53||
पलाशधातकीजम्बूसमङ्गामोचसर्जजः| दुर्गन्धे पिच्छिले क्लेदे स्तम्भनश्चूर्ण इष्यते| आरग्वधादिवर्गस्य कषायः परिषेचनम्||५३||
🔊 Audio coming soon
దుర్గంధాదియుక్తే క్లేదే స్రవతి పలాశాదిజశ్చూర్ణః స్తంభన ఇష్యతే| తత్రైవాఽఽరగ్వధాదివర్గస్య కషాయః పరిషేచనం|| 53||
Adhikarana stabdhakArkashyayoshcikitsA (54) · Śloka 54
స్తబ్ధానాం కర్కశానాంచ కార్యం మార్దవకారకం| ధారణం వేశవారస్య కృసరా పాయసస్య వా||54||
स्तब्धानां कर्कशानाञ्च कार्यं मार्दवकारकम्| धारणं वेशवारस्य कृसरा पायसस्य वा||५४||
🔊 Audio coming soon
స్తబ్ధానాం యోనీనాం కర్కశానాంచ మార్ద్దవకారకం కర్మ కార్యం| కిం తదిత్యాహ వేశవారస్య కృసరాయాః పాయసస్య వా ధారణం| (స్తబ్ధానాం పుంసంగమాద్యసమర్థానాం కర్కశానాం కఠినస్పర్శానాంచ యోనీనాం వేశవారస్య కృసరాయాః| 'కృసరా సా తు విజ్ఞేయా యా కృతా తిలతండులై'రిత్యుక్తలక్షణాయాః| పాయసస్య పయస్సంస్కృతాన్నస్య చ ధారణం కార్యం|| 54||
Adhikarana pUtigandhe cikitsA (55) · Śloka 55
దుర్గంధానాం కషాయః స్యాత్తైలం వా కల్క ఏవ వా| చూర్ణో వా సర్వగంధానాం పూతిగంధాపకర్షణః||55||
दुर्गन्धानां कषायः स्यात्तैलं वा कल्क एव वा| चूर्णो वा सर्वगन्धानां पूतिगन्धापकर्षणः||५५||
🔊 Audio coming soon
దుర్గంధానాం యోనీనాం సర్వగంధద్రవ్యాణాం కషాయః పూతిగంధాపకర్షణః స్యాత్| ఏతషామేవ వా తైలమేతేషామేవ వా కల్క ఏతేషామేవ వా చూర్ణః| (దుర్గంధయుక్తానాం ప్రకరణవశాద్యోనీనాం సర్వగంధానాం సర్వేషాం కుష్ఠచందనోశీరాదిగంధద్రవ్యాణాం కషాయః తేన పరిషేకప్రక్షాలనాదికం| తైలం సర్వగంధానాం కల్కకషాయవిపక్వం తేన సేకలేపాదికం| వాశబ్దో వికల్పార్థః| కల్కస్తేషాం కల్కేనైవ ప్రలేపో వా| చూర్ణస్తేషామేవ చూర్ణేనావకిరణం పూతిగంధస్య దుర్గంధస్యాపకర్షణో నాశనః స్యాత్)|| 55||
Adhikarana bastidravyANi (56) · Śloka 56
శ్లేష్మలానాం కటుప్రాయాః సమూత్రా బస్తయో హితాః| పిత్తే సమధుకక్షీరా వాతే తైలామ్లసంయుతాః| సన్నిపాతసముత్థాయాః కర్మ సాధరణం హితం||56||
श्लेष्मलानां कटुप्रायाः समूत्रा बस्तयो हिताः| पित्ते समधुकक्षीरा वाते तैलाम्लसंयुताः| सन्निपातसमुत्थायाः कर्म साधरणं हितम्||५६||
🔊 Audio coming soon
సర్వేషాం సామాన్యేన బస్తిసాధ్యత్వాత్తద్ద్రవ్యాణ్యాహ-శ్లేష్మలానాం యోనీనాం కటుకద్రవ్యప్రాయాః సమూత్రా బస్తయో హితాః| పిత్తే మధుకక్షీరయుక్తా బస్తయః| వాతే తైలేనామ్లైశ్చ మద్యాదిభిః| సాన్నిపాతికీ నామ యా వ్యాపత్ తస్యాః సకలసాధారణం కర్మ హితం| (సన్నిపాతసముత్థాయాః కర్మ సాధరణం యద్వాతకఫపిత్తజాసు యోనివ్యాపత్సుతత్సమస్య్ సర్వం-ఇతి జేజ్జటః| శ్లేష్మలానామితి| బస్తయః ఉత్తరబస్తయః హితాః| ఏకస్మిన్నేవ దినే ద్విత్రివారప్రయోక్త్వ్యత్వాత్ బహువచనోక్తిః| సన్నిపాతదుష్టాయాం యోనౌ సాధారణం సమమలఘ్నం కర్మ హితం| 'న హి వాతాదృతే యోనిర్వనితానాం ప్రదుష్యతీ' త్యాదివచనాచ్చానిలస్య యోనివ్యాపది విశేషేణ ప్రాబల్యే సిద్ధేఽప్యత్ర స్తంభకార్కశ్యక్లేదపైచ్ఛిల్యదౌర్గంధ్యప్రస్తావానంతరముత్తరబస్తిద్రవ్యస్య కఫాదిక్రమకథనేనైతేషు కాఠిన్యవిస్రాదిగుణయుక్తయోః కఫపిత్తయోర్విశేషకారణత్వం ద్యోత్యతే బస్తికర్మసాధ్యత్వంచ)|| 56||
Adhikarana yonibIjayoH shuddhermahattvam (57) · Śloka 57
ఏవం యోనిషు శుద్ధాసు గర్భం విందంతి యోషితః| అదుష్టే ప్రాకృతే బీజే బీజోపక్రమణే సతి||57||
एवं योनिषु शुद्धासु गर्भं विन्दन्ति योषितः| अदुष्टे प्राकृते बीजे बीजोपक्रमणे सति||५७||
🔊 Audio coming soon
ఏవమనంతరోక్తేన ప్రకారేణ యోనిషు శుద్ధాసు యోషితో గర్భం విందంతి| కదేత్యాహ-అదుష్ట ఇతి ప్రాకృతే బీజే అదుష్టే బీజస్య అదుష్టస్వభావే సతి చాత్మని ఉపక్రమ ఆచరతి సతి| (ఏవమనంతరోక్తేనోపచరణేన యోనిషు శుద్ధాసు రోగశాంత్యా నీరోగాసు ప్రాకృతే నైసర్గికే బీజే ఆర్తవాఖ్యే అదుష్టే వాతాద్యదూషితే బీజోపక్రమణే ఆర్త్తవసామర్థ్యకరైః పూర్వోక్తైస్తైలేన నారీం పిత్తలైశ్చ మాంసైరిత్యాద్యుపక్రమైరుపక్రాంతే సతి యోషితో నార్యః గర్భం విందంతి లభంతే| అదుష్ట ఇత్యుక్త్యా ప్రకృత్యా దుష్టస్య తు క్రియాభిరసాధ్యత్వం ద్యోత్యతే| 'అదుష్టే ప్రాకృతే బీజే జీవోపక్రమణే సతీ ఇతి చరకపాఠః| అదుష్టే బీజే ప్రకృతిమాపన్నే కిమవశ్యం గర్భసంభవ ఇత్యుచ్యతే జీవోపక్రమేణే సతి| బీజశబ్దేన ద్వయమంగీకృతం శుక్రం శోణితంచ| జీవశ్చాత్ర కర్మపురుష ఉక్తః శారీరేష్వస్తి చ సత్త్వమౌ-పపాదికం యజ్జీవం స్పృక్శరీరేణాభిసంబధ్నాతీత్యాది| తతశ్చ సామగ్రీ జనకం| న హ్యేకో వర్త్తతే భావో వర్త్తతే నాప్యహేతుక ఇత్యామ్నాయాత్| ఇతి జేజ్జటః)|| 57||
Adhikarana puruShendriyaparIkShaNam (58) · Śloka 58
పంచకర్మవిశుద్ధస్య పురుషస్యాపి చేంద్రియం| పరీక్ష్య వర్ణైర్దోషాణాం దుష్టం తద్ఘ్నైరుపాచరేత్||58||
पञ्चकर्मविशुद्धस्य पुरुषस्यापि चेन्द्रियम्| परीक्ष्य वर्णैर्दोषाणां दुष्टं तद्घ्नैरुपाचरेत्||५८||
🔊 Audio coming soon
ప్రసంగేనోచ్యతే| రజఃశుద్ధిర్యోనిగర్భాశయశోధనాదినా ఉక్తా| శుక్రశోధనాయాహ ఇతి జేజ్జటః| పుంబీజస్యాప్యవశ్యముపక్రమణీయత్వమాహ పంచకర్మవిశుద్ధస్య పురుషస్యాపీంద్రియం శుక్రం దుష్టం దోషాణాం వర్ణైః సూత్రోక్తైః పరీక్ష్య తద్ఘ్నైః పురుషబీజదోషఘ్నైరుపాచరేత్| (ఇంద్రియశబ్దోఽత్ర శుక్రే వర్తతే| శుక్రమపి దోషవర్ణైః సూత్రోక్తైః పరీక్ష్య దుష్టం తద్వాతాదిఘ్నైరుపాచరేత్| నను శుక్రదోషభేషజం ప్రాక్శారీరేఽభిహితం యేన పునస్తద్ఘ్నైరుపాచరేదితి నాఽప్యనుక్తమవధారయితుం శక్యం చికిత్సితుం వా ప్రాధానంచేదం కార్యమపత్యనిబంధనత్వాద్ ఉచ్యతే| ఉక్తమేవ| పరీక్ష్య వర్ణైర్దోషాణామిత్యనేనేంద్రియస్య వేదనాసంస్థానాన్యుక్తాన్యేవ పంచకర్మోపదేశేన చ సకలశరీరశుద్ధిర్వాజీకరణాని చ క్షీణదుష్టవిశుష్కస్యాప్యాయనప్రసాదనవర్ద్ధనాన్యుక్తాన్యేవ| శారీరేషు చ సూత్రమాత్రేణ దర్శిత ఏవ పంథాః-ఇతి జేజ్జటః| పంచకర్మవిశుద్ధస్య పంచభిర్వమనవిరేచనబస్తినస్యాసృఙ్మోక్షైః కర్మభిర్విశుద్ధస్య కృతవిశోధనస్య పురుషస్యాఽపి న కేవలం స్త్రియా ఏవ ఇంద్రియం శుక్రాఖ్యం బీజం దోషాణాం వర్ణైరసితపీతపాండుత్వాదిభిః పరీక్ష్య యథావదవబుధ్య తత్ర దుష్టం వాతాదిదూశితం తద్ఘ్నైర్బీజదూషకదోషఘ్నైరుపాచరేత్ చికిత్సేత్|| 58||
Adhikarana phalasarpiH (59-39) · Śloka 39
మంజిష్ఠాకుష్ఠతగరత్రిఫలాశర్కరావచాః| ద్వే నిశే మధుకం మేదా దీప్యకః కటురోహిణీ| పయస్యా హింగు కాకోలీ వాజిగంధా శతావరీ| పిష్ట్వాక్షాంశం ఘృతప్రస్థం పచేత్ క్షీరచతుర్గుణం| యోనిశుక్రప్రదోషేషు తత్సర్వేషు ప్రశస్యతే| ఆయుష్యం పౌష్టికం మేధ్యం ధన్యం పుంసవనం పరం| ఫలసర్పిరితి ఖ్యాతం పుష్పే పీతం ఫలాయ యత్| మ్రియమాణప్రజానాం చ గర్భిణీనాం చ పూజితం| ఏతత్పరం చ బాలానాం గ్రహఘ్నం దేహవర్ద్ధనం||59|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతా వష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే గుహ్యరోగ ప్రతిషేధో నామౌకోనచత్వారింశోఽధ్యాయః||39||
मञ्जिष्ठाकुष्ठतगरत्रिफलाशर्करावचाः| द्वे निशे मधुकं मेदा दीप्यकः कटुरोहिणी| पयस्या हिङ्गु काकोली वाजिगन्धा शतावरी| पिष्ट्वाक्षांशं घृतप्रस्थं पचेत् क्षीरचतुर्गुणम्| योनिशुक्रप्रदोषेषु तत्सर्वेषु प्रशस्यते| आयुष्यं पौष्टिकं मेध्यं धन्यं पुंसवनं परम्| फलसर्पिरिति ख्यातं पुष्पे पीतं फलाय यत्| म्रियमाणप्रजानां च गर्भिणीनां च पूजितम्| एतत्परं च बालानां ग्रहघ्नं देहवर्द्धनम्||५९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे गुह्यरोग प्रतिषेधो नामौकोनचत्वारिंशोऽध्यायः||३९||
🔊 Audio coming soon
మంజిష్ఠేత్యాదినా ఫలసర్పిః సుబోధం| తత్సర్వేషు యోనిశుక్రప్రదోషేషు ప్రశస్యతే| అయుష్యాదిగుణం చ| ఫలసర్పిరితి ఖ్యాతం| ఫలసర్పిరిత్యస్య నామ్నో భంగయార్థ ఉచ్యతే| పుష్పే పీతం యత్ఫలాయ ప్రజాఖ్యాయ భవతీతి| (మంజిష్ఠాదీన్ ప్రత్యేకమక్షాంశమక్షప్రమాణం పిష్ట్వా కల్కీకృత్య చతుర్గుణక్షీరోపేతం ఘృతస్య ప్రస్థం పచేత్| తత్సర్పిర్మాత్రయోపయుక్తం సర్వేషు యోనిశుక్రప్రదోషేషు వింశతివేధేషు యోనివ్యాపత్సు వాతాదికుణపగ్రంథిపూయక్షీణమలాహ్వయేషు శుక్రార్తవదోషేషు చ ప్రశస్యతే| ఆయుష్యమాయుష్కరం| పౌష్టికం దేహపుష్టికరం| మేధ్యం బుద్ధ్యున్మేషకరం| ధన్యం భాగ్యకరం| పుంసవనం పురుషప్రజాకరణసమర్థం| ఫలసర్పిరితి ప్రసిద్ధం పుష్పే ఆర్త్తవకాలే పీతం ఫలాయ సత్పుత్రజననాయ భవతి యస్మాత్ ఫలసర్పిరితి సంజ్ఞేత్యర్థః| మ్రియమాణప్రజానాం పునః పునర్మృతప్రజానాం గర్భిణీనాం సంజాతగర్భాణాం చ పూజితం శ్రేష్ఠం| ఏతత్ఫలసర్పిః బాలానాం గ్రహఘ్నం గ్రహపీడాహరం పరమతిశయేన దేహపుష్టిజనకంచ)| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయా మష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయా ముత్తరతంత్రే ఏకోనచత్వారింశోఽధ్యాయః