38. guhyarōgavijñānīyaḥ

Adhikarana atha guhyarogavij~jAnIyo nAmAShTatriMsho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1

അഥാതോ ഗുഹ്യരോഗവിജ്ഞാനീയം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||

വ്രണശസ്ത്രപ്രസങ്ഗേന ക്ഷതപ്രായത്വാത് ഗുഹ്യരോഗാണാം ഹേത്വാദികം പ്രദര്ശയിതുമധ്യായ ആരഭ്യതേ| ഗുഹ്യശബ്ദേനോപസ്ഥോ ഭണ്യതേ|| ൧||

Adhikarana guhyarogahetuH (2) · Śloka 2

സ്ത്രീവ്യവായനിവൃത്തസ്യ സഹസാ ഭജതോऽഥവാ| ദോഷാധ്യുഷിതസങ്കീര്ണമലിനാണുരജഃ പഥാമ്| അന്യയോനിമനിച്ഛന്തീമഗമ്യാം നവസൂതികാമ്| ദൂഷിതം സ്പൃശതസ്തോയം രതാന്തേഷ്വപി നൈവ വാ| വിവര്ധയിഷയാ തീക്ഷ്ണാന് പ്രലേപാദീന് പ്രയച്ഛതഃ| മുഷ്ടിദന്തനഖോത്പീഡാവിഷവച്ഛൂകപാതനൈഃ| വേഗനിഗ്രഹദീര്ഘാതിഖരശഷ്പവിഘട്ടനൈഃ| ദോഷാ ദുഷ്ടാ ഗതാ ഗുഹ്യം ത്രയോവിംശതിമാമയാന്| ജനയന്ത്യുപദംശാദീന്...........................||൨||

സ്ത്രീവ്യവായനിവൃത്തത്വാദിയുക്തസ്യ പുരുഷസ്യ തത ഏവ ഹേതോര്ഗുഹ്യം ഗതാ വാതാദയോ ദുഷ്ടാസ്ത്രയോവിംശതിമുപദംശാദീനാമയാന് വ്യാധീന് ജനയന്തി| സ്ത്രീവ്യവായോ മൈഥുനമ് അതഃ സഹസാ യോ നിവൃത്തിഃ സഹസാ സേവനഞ്ച ദോഷകോപഹേതുഃ| അഥവാ ദോഷാധ്യുതത്വാദിഗുണരജഃ പഥാമന്യയോനാദികാം വാ സ്ത്രിയം ഭജതഃ| ദോഷൈര്വാതാദിഭിരധ്യുഷിതമധിഷ്ഠിതം സങ്കീര്ണഞ്ച മലിനം ചാണു ച രജഃ പഥം യോനിദ്വാരം യസ്യാസ്താമ്| സങ്കീര്ണം കേനചിത് ബീഭാത്സേന മിശ്രിതമ്| മലിനം ശൌചാദ്യഭാവേന മലയുക്തമ്| അണു സംവ് ഋതമ്| അന്യയോനിര്വിജാതീയവഡവാഗവാദിസ്താമ്| അനിച്ഛന്തീ യാ മൈഥുനദ്വേഷേണാങ്ഗസങ്കോചനപരാ| അഗമ്യാ ഭഗിന്യാദിഃ| തഥാ രതാന്തേഷു ദൂഷിതം പങ്കാദ്യാവിലം തോയം സ്പൃശതസ്തേന ശൌചം കുര്വതഃ അപി വാ നൈവ സ്പൃശതഃ ശൌചാദികം നൈവ കുര്വതഃ| തഥാ വിവര്ധയിഷയാ ശോഫം വര്ധയിതുമിച്ഛയാ തത്രൈവ തീക്ഷ്ണാന് പ്രലേപസേകാദീന് പ്രയച്ഛതോ ദദതഃ| മുഷ്ട്യാദീനാമുത്പീഡനയാ| വിഷവതാം ശൂകാനാം പാതനൈഃ| വേഗനിഗ്രഹഃ ശുക്രാദിവേഗധാരണമ്| ദീര്ഘണാതിഖരേണ ച ശഷ്പേണ തൃണേന വിഘട്ടനം ക്ഷോദനമ്| 'ഗുഹ്യരോമ ശഷ്പമി'തി ജേജ്ജടഃ| (സ്ത്രീം വ്യവായനിവൃത്തസ്യേതി പാഠഃ| വേഗനിഗ്രഹദീര്ഘാതിഖരസ്പര്ശവിഘട്ടനൈരിതി ച| വ്യാവായനിവൃത്തസ്യ ചിരകാലോപേക്ഷിതമൈഥുനസ്യ നരസ്യ പുനഃ സഹസാ അതര്കിതമേവ സ്ത്രീം നാരീം ഭജതഃ സേവമാനസ്യ| അഥവേതി വികല്പേ| സങ്കീര്ണഃ പ്രസവവൈഷമ്യാദിനാ ഗുദബസ്തിഭ്യാമേകീഭൂതഃ| അഥവാ രജഃ-ശബ്ദോऽപി ദോഷാധ്യുഷിതാദിവദ് ഗുണവചനഃ, തഥാ സതി തജഃപഥാം രജോയുക്തയോനിമാര്ഗാം രജസ്വലാസൂതികാദിമിത്യര്ഥഃ| അസ്മിന് പക്ഷേ ദോഷാധ്യുഷിതാദിഭിഃ പഥശബ്ദോऽഭിസമ്ബധ്യഃ| അഗമ്യാം ഭഗിന്യാദികാന്തഥാ സത്യന്യജനജ്ഞാനശങ്കാജുഗുപ്സാദിജനിതവൈക്ലവ്യദൂനേ ഹൃദി ക്രുദ്ധാ ദോഷാസ്തദ്ഗതേന മനസാ സഹ ഗുഹ്യം പ്രാപ്താസ്തത്ര രോഗാന് ജനയന്തീത്യര്ഥഃ| ശ്രുതിസ്മൃതിവിരുദ്ധാചാരതശ്ച| മുഷ്ട്യുത്പീഡനാദയഃ കാമസൂത്രവിഹിതകരണ ഭേദജനിതാഃ| ഊഷരജലേഷു ബാഹുല്യേന ദൃശ്യമാനോ ജന്തുതുല്യാകൃതിഃ കശ്ചിദോഷധിവിശേഷഃ ശൂകഃ| തേ ച ശൂകാഃ സവിഷനിര്വിഷഭേദാത് ദ്വിധാ തത്ര വിഷവന്തോ രോഗകാരിണഃ| തദുക്തമ്- കൃഷ്ണാനി ചിത്രാണ്യഥവാ ശൂകാനി സവിഷാണി തു| പാതിതാനി പചന്ത്യാശു മേഢ്രം നിരവശേഷതഃ|| ഇതി| അഥവാ വിഷദ്രവ്യകല്പിതാനാം വച്ഛൂകാനാം വശ്യൌഷധാനാം പാതനാത്| വേഗനിഗ്രഹദീര്ഘാതിഖരസ്പര്ശവിഘാട്ടനാത് വേഗനിഗ്രഹാച്ഛുക്രാദിവേഗധാരണാത്| തഥാ ദീര്ഘാണാമതിഖരണാഞ്ച സ്പര്ശാനാം വിഘട്ടനാദാസ്ഫാലനാത്| സ്പര്ശമിതി കാമാതപത്രസംജ്ഞിതസ്ത്വഗ്വിശേഷഃ| തസ്യ ച ബഹുരൂപതാ വിദ്യതേ തത്കാമശാസ്ത്രാദവഗന്തവ്യമ്)|| ൨||

Adhikarana apadaMshAnAM sa~gkhyAsamprAptiH (3) · Śloka 3

..................................അപദംശോऽത്ര പഞ്ചധാ| പൃഥഗ്ദോഷൈഃ സരുധിരൈഃ സമസ്തൈശ്ച...................||൩||

അത്രൈഷാം ത്രയോവിംശതേര്മധ്യേ വാതേന പിത്തേന ശ്ലേഷ്മണാ രക്തേന സന്നിപാതേനേതി പഞ്ചധാ അപദംശാഃ|| ൩||

Adhikarana vAtajApadaMshaH (4) · Śloka 4

................................അത്ര മാരുതാത്| മേഢശോഫോ രുജശ്ചിത്രാഃ സ്തമ്ഭസ്ത്വക്പരിപോടനമ്||൪||

ത്വക്പരിപോടനാന്തം വാതേനോപദംശേ ലക്ഷണമ്| (അത്ര പഞ്ചാനാം മധ്യേ വാതേനാപദംശേ ലിങ്ഗേ ശോഫോ നാനാപ്രകാരരുജഃ സ്തബ്ധതാ ത്വചോഭേദനം ച സ്യാത്)|| ൪||

Adhikarana pittajApadaMshaH (5) · Śloka 5

പക്വോദുമ്ബരസങ്കാശം പിത്തേന ശ്വയഥുര്ജ്വരഃ||൫||

ജ്വരാന്തം പിത്തേന| പിത്തജേ അപദംശേ പക്വോദുമ്ബരസങ്കാശഃ ശോഫോ ജ്വരശ്ച സ്യാത്|| ൫||

Adhikarana shleShmajApadaMshaH (6) · Śloka 7

ശ്ലേഷ്മണാ കഠിനഃ സ്നിഗ്ധഃ കണ്ഡൂമാഞ്ഛീതലോ ഗുരുഃ||൬|| `|൭|

ഗുര്വന്തം ശ്ലേഷ്മണാ| കഠിന ഇത്യാദ്യനന്തരപ്രകൃതസ്യ ശ്വയഥോര്വിശേഷണമ്| (വിശേഷണസാമര്ഥ്യാച്ഛ്വയഥുരേവാത്ര വിശേഷ്യഃ| ശ്ലേഷ്മ കൃതേ അപദംശേ കാഠിന്യയുക്തഃ സ്നേഹലേപപ്രതീതികരഃ കണ്ഡൂസഹിതഃ ശീതസ്പര്ശശ്ച ശോഫോ ജായതേ)|| ൬||

Adhikarana raktajApaMdashaH (7) · Śloka 7

ശോണിതേനാസിതസ്ഫോടസമ്ഭവോऽസ്രശ്രുതിര്ജ്വരഃ||൭||

ജ്വരാന്തം രക്തേന| രക്തകൃതേ അപദംശേ കൃഷ്ണവര്ണാനാം സ്ഫോടാനാമുത്പത്തിരസ്രസ്രാവോ ജ്വരശ്ച സ്യാത്|| ൭||

Adhikarana sannipAtajApadaMshaH (8) · Śloka 8

സര്വജേ സര്വലിങ്ഗത്വം ശ്വയഥുര്മുഷ്കയോരപി| തീവ്രാ രുഗാശു പചനം ദരണം കൃമിസമ്ഭവഃ||൮||

കൃമിസമ്ഭവാന്തം സന്നിപാതേന| സരക്തസന്നിപാതജേ അപദംശേ സര്വലിങ്ഗത്വം വാതാദ്യപദംശാനാം പ്രത്യേകോക്തലക്ഷണനിചയസമ്ഭവഃ| തഥാ വൃഷണയോരപി ശോഫഃ| അപിശബ്ദേനാന്യത്രാപി| മേഢ്രമാത്രേ ശോഫോദ്ഭവം സൂചിതമ്| രക്താപദംശേऽപി ശോഫ ഉക്തഃ| തീവ്രാ അത്യര്ഥമസഹനീയാ രുക്പീഡാവിശേഷഃ| ആശുപചനം ദ്വിത്രിദിനൈരേവ പാകഃ| ആശുശബ്ദോക്ത്യാ പൂര്വേഷാം ക്രമേണ പാകഃ സൂചിതഃ| ദരണം ഭേദനമ്| കൃമിസമ്ഭവഃ അന്തഃ സ്വയമേവ ജന്തൂനാമുദ്ഭവഃ)|| ൮||

Adhikarana apadaMshAnAM sAdhyAsAdhyatA (9) · Śloka 9

യാപ്യോ രക്തോദ്ഭവസ്തേഷാം മൃത്യവേ സന്നിപാതജഃ||൯||

തേഷാം പഞ്ചാനാമപദംശാനാം മധ്യേ രക്താപദംശോ യാപ്യഃ| സന്നിപാതജസ്തു മൃത്യവേ ഭവതി|| ൯||

Adhikarana arshAMsi (10) · Śloka 10

ജായന്തേ കുപിതൈര്ദോഷൈര്ഗുഹ്യാസൃക്പിശിതാശ്രയൈഃ| അന്തര്ബഹിര്വാ മേഢ്രസ്യ കണ്ഡൂലാ മാംസകീലകാഃ| പിച്ഛിലാസ്രസ്രവാ യോനൌ തദ്വച്ച ഛത്രസന്നിഭാഃ| തേऽര്ശാംസ്യുപേക്ഷ്യാ ഘ്നന്തി മേഢ്രപുംസ്ത്വഭഗാര്തവമ്||൧൦||

ഗുഹ്യേ യദസൃഗ്രക്തം പിശിതം മാംസഞ്ച തത്രോക്താത്കാരണാത് കുപിതൈര്ദോഷൈര്മേഢ്രസ്യാന്തര്വാ ബഹിര്വാ കണ്ഡൂലാഃ പിച്ഛിലാസ്രസ്രവാശ്ച മാംസകീലകാ ജായന്തേ| തേ അനേനൈവ പ്രകാരേണ സ്ത്രിയാ അപി യോനൌ ഛത്താകൃതയോ മാംസകീലകാ ജായന്തേ നാമ്നാ അര്ശാംസി| തേ ച പുരുഷേ ജാതാ ഉപേക്ഷിതാഃ സന്തോ മേഢ്രം പുംസ്ത്വം ച നാശയന്തി| സ്ത്രിയാസ്തദ്വദ്ഭഗമാര്തവം ച| ലാഘവാര്ഥമത്ര യോനിരോഗ ഉക്തഃ| (കുപിതൈര്യയോക്തേന കാരണജാതേന ക്രുദ്ധൈര്ഗുഹ്യാസൃക്പിശിതാശ്രയൈഃ ഗുഹ്യഗതമസൃക്പിശിതഞ്ചാശ്രയോ യേഷാം തൈഃ മേഢ്രസ്യാന്തര്ഭാഗേ ബഹിര്ഭാഗേ വാ കണ്ഡൂലാഃ കണ്ഡൂയുക്താഃ പിച്ഛിലാസ്രസ്രവാഃ പൈച്ഛില്യയുക്തം രക്തം സ്രവന്തഃ മാംസകീലകാ കീലകാകാരാ മാംസാങ്കുരാഃ ജായന്തേ| യോനൌ ച സ്ത്രീണാം ഗുഹ്യേऽപി തദ്വത് യോനിവ്യാപദുക്തകാരണദുഷ്ടൈര്ദോഷൈരന്തര്ബഹിര്വാ കണ്ഡ്വാദിയുക്താ മാംസകീലകാ ജായന്തേ| തത്ര ത്വയം വിശേഷഃ തേ ഛത്രസന്നിഭാഃ ഛത്രതുല്യാകാരാഃ കൃശ മൂലാഃ സ്ഥൂലാഗ്രാശ്ച ഭവന്തി| മേഢ്രജാ മാംസകീലകാഃ യോനിജാശ്ചര്ശാംസീതി കഥ്യന്തേ| ഉപേക്ഷയാ തു പുനഃ മേഢ്രപുംസ്ത്വഭഗാര്തവം, മേഢ്രേ ചേന്മേഢ്രമ്| പുംസ്ത്വം സ്ത്രീഗമനസാമര്ഥ്യം ശുക്രം വാ| തഥാ ഭഗേ ചേത് ഭഗമൃതുത്വയോഗ്യം ആര്തവം രക്തം ച ഘ്നന്തി| പുംരോഗാണാം മധ്യേ സ്ത്രീരോഗകഥനം കാരണാദിസാമ്യേന ലാഘവാത്)|| ൧൦||

Adhikarana sarShapikAH (11) · Śloka 11

ഗുഹ്യസ്യ ബഹിരന്തര്വാ പിടകാഃ കഫരക്തജാഃ| സര്ഷപാമാനസംസ്ഥാനാ ഘനാഃ സര്ഷപികാഃ സ്മൃതാഃ||൧൧||

കഫരക്താഭ്യാം ഗുഹ്യസ്യ ബഹിരന്തര്വാ സര്വത്ര വാ സര്ഷപതുല്യപ്രമാണസംസ്ഥാനാ ഘനാഃ സംഹതാഃ പിടകാ ഭവന്തി താ നാമ്നാ സര്ഷപികാ സ്മൃതാഃ| (ഗുഹ്യസ്യ മേഢ്രസ്യ ഗുഹ്യശബ്ദോക്ത്യാ യോനേരപി ബഹിരന്തഃ ബഹിര്ഭാഗേऽന്തര്ഭാഗേ വാ കഫരക്തജാഃ ശ്ലേഷ്മരക്തസംസര്ഗനിമിത്താഃ സര്ഷപാമാനസംസ്ഥാനാഃ മാനസസ്ഥാനാഭ്യാം സര്ഷപതുല്യാഃ ഘനാ നിരന്തരനിചിതാഃ പിടകാഃ സര്ഷപികാസംജ്ഞോ ഗുഹ്യതോഗഃ)|| ൧൧||

Adhikarana avamanthaH (12) · Śloka 12

പിടകാ ബഹവോ ദീര്ഘാ ദീര്യന്തേ മധ്യതശ്ച യാഃ| സോऽവമന്ഥഃ കഫാസൃഗ്ഭ്യാം വേദനാരോമഹര്ഷവാന്||൧൨||

ഗുഹ്യേ യാഃ പിടകാ ബഹവോ ദീര്ഘാ മധ്യതശ്ച ദീര്യന്തേ സ രോഗോ നാമ്നാऽവമന്ഥഃ| സ ച കഫവാതാഭ്യാം ഭവതി| വേദനാരോമഹര്ഷവാംശ്ച ഭവതി| (കഫാസൃഗ്ഭ്യാം കഫേനാസൃജാ ച സംസൃഷ്ടാഭ്യാം ജാതാഃ ബഹവോ ബഹുസങ്ഖ്യാഃ ദീര്ഘാ ആയാമയുക്താഃ യാ പിടകാ മധ്യതോ മധ്യപ്രദേശേ ദീര്യന്തേ വിദീര്ണാ ഭവന്തി| വേദനാരോമഹര്ഷവാന് വേദനയാ രോമഹര്ഷേണ ച യുക്തഃ സ രോഗോऽവമന്ഥാഖ്യഃ)|| ൧൨||

Adhikarana kumbhIkA (13) · Śloka 13

കുമ്ഭീകാ രക്തപിത്തോത്ഥാ ജാമ്ബവാസ്ഥിനിഭാऽശുജാഃ||൧൩||

രക്തപിത്തഹേതുര്ജാമ്ബവാസ്ഥിമസദൃശാ ക്ഷിപ്രജാ യാ പിടകാ സാ നാമ്നാ കുമ്ഭീകാ| (രക്തപിത്താഭ്യാം ജാതാ ജാമ്ബവബീജാസ്ഥിസദൃശാ ആശുജാ അതിവേഗേനോത്ഥിതാ പിടകാ കുമ്ഭീകാ തത്സംജ്ഞോ ഗുഹ്യരോഗഃ)|| ൧൩||

Adhikarana alajI (14) · Śloka 14

അലജീം മേഹവദ്വിദ്യാത്.............................||൧൪||

അലജ്യാഖ്യാം ഗുഹ്യപിടകാം മേഹവച്ഛാരാവികാദിപഠിതാലജീവല്ലക്ഷണൈര്വിദ്യാത്|| ൧൪||

Adhikarana uttamA (15) · Śloka 15

.....................................ഉത്തമാം രക്തപിത്തജാമ്| പിടകാം മാഷമുദ്ഗാഭാമ്.......................................||൧൫||

പിത്തരക്തജാം മാഷമുദ്ഗസദൃശാം പിടകാം നാമ്നോത്തമാം വിദ്യാത്| (ഉത്തപാമിതി പാഠഃ| പിത്തരക്തകാരണജനിതാം സംസ്ഥാനമാനാഭ്യാം മാഷേണ മുദ്ഗേന വാ തുല്യാം പിടകാമുത്തമാഖ്യം ക്ഷുദ്രരോഗം വിദ്യാത്)|| ൧൫||

Adhikarana puShkarikA (16) · Śloka 16

............................പിടകാ പിടകാചിതാ| കര്ണികാ പുഷ്കരസ്യേവ ജ്ഞേയാ പുഷ്കരികേതി സാ||൧൬||

പുഷ്കരസ്യ പദ്മസ്യ കര്ണികേവ യാ പിടകാ അന്യാഭിര്വഹ്നീഭിഃ പിടകാഭിരാചിതാ സാ നാമ്നാ പുഷ്കരികേതി ജ്ഞേയാ| (പിത്തരക്താഭ്യാമേവ പദ്മകര്ണികാ തുല്യാ തഥാ പിടകൈരാചിതാ സ്വയമപ്യണുഭിഃ പിടകാഭിര്വ്യാപ്തേത്യര്ഥഃ)|| ൧൬||

Adhikarana saMvyUDhapiTakA (17) · Śloka 17

പാണിഭ്യാം ഭൃശസംവ്യൂഢേ സംവ്യൂഢപിടകാ ഭവേത്||൧൭||

സംവ്യൂഢഖ്യേ രാഗേ മേഢ്രേ ഭൃശസംവ്യൂഢേ വിമര്ദിതേ പിടകാ ഭവേത്| (ഹസ്താഭ്യാമതിശയേന സംവ്യൂഢേ സംവാഹിതേ മര്ദിത ഇതി യാവത് മേഢ്ര ഇത്യര്ഥാത്| സംവ്യൂഢപിടകാ തത്സംജ്ഞോ ഗുഹ്യരോഗോ ഭവേത്| അത്രാപി പിത്തരക്താഭ്യാമിത്യൂഹ്യമ്)|| ൧൭||

Adhikarana mRuditam (18) · Śloka 18

മൃദിതം മൃദിതം വസ്തു സംരബ്ധം വാതകോപതഃ||൧൮||

വസ്തു മേഢ്രാഖ്യം മൃദിതം സദ്വാതകോപാത് സംരബ്ധം ഭവതി സ നാമ്നാ മൃദിതമ്| (ഹര്ഷണാര്ഥം ഹസ്താഭ്യാം മര്ദിതം യദ്വസ്തു മേഢ്രാഖ്യം തദ്വാതകോപതഃ മര്ദനസ്യൈവാതിയോഗാത് കാരണാന്തരാദ്വാ കുപിതാദ്വാതാത്സംരബ്ധം ഹൃഷ്ടമേവ സദാ വര്തതേ ചേന്മൃദിതം മൃദിതാഖ്യോ ഗുഹ്യരോഗഃ|| ൧൮||

Adhikarana aShThIlikA (19) · Śloka 19

വിഷമാ കഠിനാ ഭുഗ്നാ വായുനാഷ്ഠീലികാ സ്മൃതാ||൧൯||

യാ വിഷമത്വാദിഗുണാ പിടകാ വായുനാ ഭവതി സാ നാമ്നാऽഷ്ഠീലികാ സ്മൃതാ| (കുപിതേന വായുനാ വിഷമാ ക്വചിന്നിമ്നാ ക്വചിദുന്നതാ കഠിനാ പ്രായേണ കാഠിന്യുക്താ ഭുഗ്നാ കുടിലാകാരാ സ്ത്രീലിങ്ഗ സാമര്ഥ്യാത് പിട-കേത്യൂഹ്യം ഇയമഷ്ഠീലികാഖ്യോ ഗുഹ്യരോഗഃ|| ൧൯||

Adhikarana nivRuttam (20) · Śloka 20

വിമര്ദനാദിദുഷ്ടേന വായുനാ ചര്മ മേഢ്രജമ്| നിവര്ത്തതേ സരുഗ്ദാഹം ക്വചിത്പാകഞ്ച ഗച്ഛതി| പിണ്ഡിതം കുഥിതം ചര്മ തത്പ്രലമ്ബമധോമണേഃ| നിവൃത്തസംജ്ഞം സകഫം കണ്ഡൂകാഠിന്യവത്തു തത്||൨൦||

വിമര്ദനാദിനാ ദുഷ്ടേന വായുനാ മേഢ്രജം ചര്മ സരുഗ്ദാഹം സന്നിവര്തതേ പരാവൃത്യ തിഷ്ഠതി| ക്വചിത്തു പാകമപി ഗച്ഛതി| തതശ്ചര്മപിണ്ഡിതം സങ്കുചിതം കുഥിതം ക്ലിന്നം മണേര്മേഢ്രാഗ്രഭാഗസ്യാധഃ പ്രലമ്ബം ഭവതി തസ്യ നിവൃത്തമിതി സംജ്ഞാ| തച്ച നിവൃത്തം കഫസംയോഗാത് കണ്ഡൂകാഠിന്യവച്ച ഭവതി ന തു സര്വത്ര| (വിമര്ദനാദ്ധി ദുഷ്ടേനേതി പാഠഃ| പിണ്ഡിതം ഗ്രഥിതമിതി ച| വിമര്ദനാദ്വിവിധാന്മര്ദനാത് ദുഷ്ടേന വായുനാ മേഢ്രജം ചര്മ മേഢ്രസ്യ ത്വക് നിവര്തതേ പരാവൃത്യ തിഷ്ഠതി| ഹി പ്രസിദ്ധൌ| ക്വചിത് കേഷുചിത് പുരുഷേഷു ദോഷഭേദവശാത് സരുഗ്ദാഹം രുജയാ ഊഷ്മാതിശയേന ച യുക്തം സത്പാകം ഗച്ഛതി ച| തത്തഥാഭൂതം ചര്മപിണ്ഡിതം ഗ്രഥിതം പിണ്ഡാകാരതയാ ഗ്രന്ഥിഭാവമാപന്നം മണേര്മേഢ്രാഗ്രഭാഗസ്യാധഃപ്രലമ്ബം ലമ്ബമാനം നിവൃത്തസംജ്ഞം നിവൃത്താഖ്യോ രോഗഃ| സകഫം കഫസമ്ബദ്ധം തത്തു നിവൃത്തം കണ്ഡ്വാ കാഠിന്യേന ച യുക്തം ഭവതി)|| ൨൦||

Adhikarana avapATikA (21) · Śloka 21

ദാരൂഢം സ്ഫുടിതം ചര്മ നിര്ദിഷ്ടമവപാടികാ||൨൧||

മേഢ്രഭവം ചര്മ ദുഷ്ടം കൃത്വോഢം മര്ദിതം സ്ഫുടിതം സദവപാടികേതി നാമ്നാ നിര്ദിഷ്ടമ്| (ദുരുഢം ദുഷ്ടം കൃത്വോഢം അയഥാവത് ഗൃഹീതമര്ദിതമിത്യര്ഥഃ| അത ഏവ സ്ഫുടിതം ഭിന്നം യച്ചര്മത്വക് തദവപാടികാ തത്സംജ്ഞോ ഗുഹ്യരോഗഃ)|| ൨൧||

Adhikarana niruddhamaNiH (22) · Śloka 22

വാതേന ദൂഷിതം ചര്മ മണൌ സക്തം രുണദ്ധി ചേത്| സ്രോതോ മൂത്രം തതോऽഭ്യേതി മന്ദധാരമവേദനമ്| മണേര്വികാസരോധശ്ച സ നിരുദ്ധമണിര്ഗദഃ||൨൨||

വാതേന ദൂഷിതം ചര്മ മേഢ്രമണൌ സക്തം ശ്ലിഷ്ടം യദി മേഢ്രസ്രോതോരുണാദ്ധി തതോ മൂത്രം മന്ദധാരമവേദനം ചാഭ്യേതി മണേശ്ച ഹര്ഷണേ വികാസരോധോ ഭവതി സ ഗദോ നാമ്നാ നിരുദ്ധമണിഃ| (വാതേന കൃതദൂഷണം ചര്മ മണൌ ലിങ്ഗാഗ്രേ സക്തം സംശ്ലിഷ്ടം സ്രോതോ മൂത്രമാര്ഗം രുണദ്ധി യദി തതസ്തസ്മാദ്ധേതോഃ മൂത്രഃ മന്ദധാരം സ്രോതോരോധാദന്തരാന്തരാ വിച്ഛിന്നം അവേദനം വേദനാരഹിതമ്| അര്ശ്മര്യാദൌ ഹി നിരോധസ്യാഭ്യന്തരത്വാദ്വേദനാസമ്ഭവഃ ഇഹ തു ബാഹ്യത്വാത്തദഭാവഃ| അഭ്യേതി നിര്ഗച്ഛതി| മണേഃ കര്ണികായാസ്ത്വക്പരിവര്തനാശക്യതയാ വികാസയിതുമശക്യത്വഞ്ച സ്യാത്| യ ഏവം വിധഃ സ ഗദോ നിരുദ്ധമണിസംജ്ഞോ ഗുഹ്യരോഗഃ)|| ൨൨||

Adhikarana grathitam (23) · Śloka 23

ലിങ്ഗം ശൂകൈരിവാകീര്ണം ഗ്രഥിതാഖ്യം കഫോദ്ഭവമ്||൨൩||

കഫേന ഹേതുനാ ലിങ്ഗം മേഢ്രമന്തഃ ശൂകൈഃ കിംശാരുഭിരിവാവൃതം ഭവതി തസ്യ ഗ്രഥിത ഇത്യാഖ്യാ| (ശൂകാചിതപ്രതീതിയുക്തം മേഢ്രം ഗ്രഥിതാഖ്യം തച്ച കഫോദ്ഭവം കഫേന ജായത ഇത്യര്ഥഃ| (കിംശാരുര്ധാന്യശൂകമ്)|| ൨൩||

Adhikarana sparshahAniH (24) · Śloka 24

ശൂകദൂഷിതരക്തോത്ഥാ സ്പര്ശഹാനിസ്തദാഹ്വയാ||൨൪||

ശൂകേന ദൂഷിതം യന്മേഢ്രേ രക്തം തദുത്ഥാ മേഢ്രേ സ്പര്ശസ്യ ഹാനിരചേതനത്വം ഭവതി| തത്തദാഹ്വയം നാമ്നാ സ്പര്ശഹാനിഃ| (ലിങ്ഗവൃദ്ധ്യര്ഥം പ്രലിപ്ത ശൂകദൂഷിതാദ്രക്താദുത്പന്നാ സ്പര്ശഹാനിഃ സ്വാപപ്രയുക്തം സ്പര്ശാജ്ഞാനം തദാഹ്വയോ സ്പര്ശഹാന്യാഖ്യോ രോഗഃ|| ൨൪||

Adhikarana shataponakam (25) · Śloka 25

ഛിദ്രൈരണുമുഖൈര്യത്തു മേഹനം സര്വതശ്ചിതമ്| വാതശോണിതകോപേന തേ വിദ്യാച്ഛതപോനകമ്||൨൫||

യത്തു മേഹനം മേഢ്രം സര്വത്ര അണുമുഖൈഃ സൂക്ഷ്മാസ്യൈശ്ഛിദ്രൈശ്ചിതം വാതശോണിതകോപേന ഹേതുനാ ഭവതി തം നാമ്നാ ശതപോനകം വിദ്യാത്| (യത്തു ലിങ്ഗം വാതരക്തയോഃ കോപാദണുമുഖൈഃ സൂക്ഷ്മാസ്യൈര്മുഖസ്യാണുത്വോക്ത്യാ മൂലസ്യ സ്ഥൂലത്വമപി വ്യക്തിതമ്| അത്ര ഏവ ഹി തേഭ്യോ മൂത്രാദിപരിസ്രുതിഃ| ഛിദ്രൈഃ സൂഷിരൈഃ സര്വതശ്ചിതം വ്യാപ്തം തം ശതപോനകാഖ്യം വിദ്യാത്| ഭഗന്ദരോക്തശതപോനകവത് ബഹുച്ഛിദ്രത്വാത്)|| ൨൫||

Adhikarana tvakpAkaH (26) · Śloka 26

പിത്താസൃഗ്ഭ്യാം ത്വചഃ പാകസ്ത്വക്പാകോ ജ്വരദാഹവാന്||൨൬||

പിത്താസൃഗ്ഭ്യാം ഹേതുഭ്യാം ജ്വരദാഹവാന് യസ്ത്വചഃ പാകഃ സ നാമ്നാ ത്വക്പാകഃ| (പിത്തേനാസൃജാ ച ഹേതുനാ ജ്വരദാഹവാന് ജ്വരേണ ദാഹേന ച യുക്തോ മേഢ്രാ ത്വചഃ പാകോ ത്വക്പാകാഖ്യോ ഗുഹ്യരോഗഃ)|| ൨൬||

Adhikarana mAMsapAkaH (27) · Śloka 27

മാംസപാകഃ സര്വജഃ സര്വവേദനോ മാംസശാതനഃ||൨൭||

സര്വജഃ സന്നിപാതജോ മാംസപാകഃ സര്വാഭിര്വേദനാഭിര്യുക്തോ മാംസശാതനോ ഭവതി| (സര്വജഃ സന്നിപാതജഃ സര്വവേദനഃ ഛേദഭേദതോദസ്ഫുരണവ്യാസവ്യധസ്രംസസ്വാപാദ്യഖിലവേദനാന്വിതഃ മാംസശാതനഃ മാംസം പക്ത്വാ മേഢ്രാദണുശഃ പാതയന് മാംസപാകഃ മാംസപാകാഖ്യോ രോഗഃ)||൨൭||

Adhikarana asRugarbudam (28) · Śloka 28

സരാഗൈരസിതൈഃ സ്ഫോടൈര്വേദനാഭിശ്ച പീഡിതമ്| മേഹനം വേദനാ ചോഗ്രാ തം വിദ്യാദസൃഗര്ബുദമ്||൨൮||

സരാഗത്വാദിയുക്തൈഃ സ്ഫോടൈസ്തദ്വിധാഭിശ്ച സൂക്ഷ്മാഭിഃ പിടകാഭിര്യത്ര മേഹനം പീഡിതം ഭവത്യുഗ്രാ ച വേദനാ തസ്യ രോഗസ്യാസൃഗര്ബുദമിതി നാമ വിദ്യാത്| (മേഢ്രം സരാഗൈരീഷദ്രക്തവര്ണൈരസിതൈഃ കൃഷ്ണവര്ണൈര്വാ സ്ഫോടൈരഥാത്താദൃശീഭിരേവ പിടകാഭിശ്ച പീഡിതം വ്യാപ്തം തഥാ ഉഗ്രാ അത്യര്ഥമസഹനീയാ വേദനാ ച സ്യാദ്യ ഏവംവിധോ രോഗസ്തമസൃഗര്ബുദം വിദ്യാത്)||൨൮||

Adhikarana mAMsArbudaM vidradhishca (29) · Śloka 29

മാംസാര്ബുദം പ്രാഗുദിതം വിദ്രധിശ്ച ത്രിദോഷജഃ||൨൯||

ഗുഹ്യേ തു യന്മാംസാര്ബുദം തത് ലക്ഷണൈഃ പ്രാക് ഗ്രന്ഥ്യാദ്യധ്യായ ഉദിതമ്| ഗുഹ്യേ ച ത്രിഭിര്ദോഷൈര്വിദ്രധിര്ഭവതി| (അര്ബുദാനാം മധ്യേ മാംസാര്ബുദം വിദ്രധീനാം മധ്യേ സന്നിപാതജോ വിദ്രധിശ്ചാത്രാപി ഭവതഃ| തൌ ച സ്വസ്വ നിദാനേന ബോദ്ധവ്യാവിത്യര്ഥഃ)|| ൨൯||

Adhikarana tilakAlakAH (30) · Śloka 30

കൃഷ്ണാനി ഭൂത്വാ മാംസാനി വിശീര്യന്തേ സമന്തതഃ| പക്വാനി സന്നിപാതേന താന് വിദ്യാത്തിലകാലകാന്||൩൦||

സന്നിപാതേന ഹേതുനാ ഗുഹ്യേ പക്വാനി മാംസാനി കൃഷ്ണാനി ഭുത്വാ സമന്താദ്വിശീര്യന്തേ താംസ്തിലകാലകാന് വിദ്യാത്| (സന്നിപാതകോപേന പക്വാനി മേഢ്രമാംസാനി കൃഷ്ണാനി കൃഷ്ണവര്ണാനി ഭൂത്വാ സമന്തതഃ ആബസ്തിപര്യന്തം വിശീര്യന്തേ ശകലീഭൂയ നിപതന്തി ബഹുവചനം ശകലാപേക്ഷയാ| യ ഏവംവിധാസ്താന് തിലകാലകസംജ്ഞാന് ജാനീയാത്)| ഇത്യപദംശാര്ശഃസര്ഷപികാऽവമന്ഥകുമ്ഭീകാലജ്യുത്തമാപുഷ്കരികാസംവ്യൂഢാമൃദിതാऽഷ്ഠീലികാ- നിവൃത്താऽവപാടികാനിരുദ്ധമണിഗ്രഥിതസ്പര്ശഹാനിശതപോനകത്വക്പാകമാംസപാകാऽസൃഗര്ബുദ- മാംസാര്ബുദവിദ്രധിതിലകാലകാഖ്യാസ്രയോവിംശതിഃ പുംഗുഹ്യരോഗാഃ ഉക്താഃ|| ൩൦||

Adhikarana sAdhyAsAdhyatA (31) · Śloka 31

മാംസോത്ഥമര്ബുദം പാകം വിദ്രധിം തിലകാലകാന്| ചതുരോ വര്ജയേദേഷാം ശേഷാന് ശീഘ്രമുപാചരേത്||൩൧||

ഏഷാം ച മധ്യാന്മാംസോത്ഥമര്ബുദം മാംസോത്ഥമേവ ച പാകം വിദ്രധിം തിലകാലകാംശ്ചേതി ചതുരോ വര്ജയേത് ന ചികിത്സേത്| ശേഷാംസ്തു ശീഘ്രമേവോപചരേത്| (അപദംശാനാം സാധ്യാസാധ്യവിഭാഗസ്യോക്തത്വാദേഷാമനന്തരോക്താനാമര്ശഃപ്രഭൃതീനാം മധ്യേ മാംസോത്ഥമര്ബുദം മാംസാര്ബുദം പാകം മാംസപാകം വിദ്രധിം തിലകാലകാനിതി ചതുരഃ വര്ജയേത്| ഉദ്ദേശത ഏവൈഷാം ചതുഷ്ട്വേ സിദ്ധേऽപി ചതുരൈതി ചതുര ഇതി പുനരുക്തിഃ സുഖനിശ്ചയാര്ഥാ ബഹുവചനോക്താനാം തിലകാലകാനാം ബഹുത്വശങ്കാനിരാസാര്ഥം ച| ശേഷാനര്ശഃ സര്ഷപികാദീന് ശീഘ്രമാശ്വേവോപാചരേത് തേഷാമപി കാലാതിപാതേ മഹാന പ്രത്യവായഃ സ്യാദിതി ഭാവഃ)|| ൩൧||

Adhikarana strIguhyarogANAM hetuH (yonivyApadaH) (32) · Śloka 32

വിംശതിര്വ്യാപദോ യോനേര്ജായന്തേ ദുഷ്ടഭോജനാത്| വിഷമസ്ഥാങ്ഗശയനഭൃശമൈഥുനസേവനൈഃ| ദുഷ്ടാര്തവാദപദ്രവ്യൈര്ബീജദോഷേണ ദൈവതഃ||൩൨||

ഏവം പുംഗുഹ്യരോഗാനുക്ത്വാ സ്ത്രീഗുഹ്യരോഗാനാഹ-യോനേഃ സ്ത്രീഗുഹ്യസ്യ ദുഷ്ടഭോജനാദിഹേതോര്വിംശതിര്വ്യാപദോ ജായന്തേ| വിഷമസ്ഥൈരങ്ഗൈഃ ശയനം തഥോക്തമ്| ദുഷ്ടാര്തവേന സ്രവതാ| അപദ്രവ്യാണി ലോഹാദിമയാനി ദാക്ഷിണാത്യാസു പ്രസിദ്ധാനി| ബീജദോഷഃ സ്ത്രിയോ ജന്മകാലേ യോന്യാരമ്ഭകസ്യ ബീജസ്യോപഹതത്വമ്| ദൈവമന്യജന്മകൃതം കര്മ| ഇതി യോനിവ്യാപദാ മവിശേഷേണ ഹേതുരുക്തഃ| (ദുഷ്ടഭോജനാത് പര്യുഷിതാദ്യന്യഭോജനാത്| ഉക്തം ച- ഭവേത് പര്യുഷിതം പൂതിക്ലിന്നമുഷ്ണീകൃതം പുനഃ| ദുഷ്ടം കൃമ്യാദിജുഷ്ടം ച ശോഷിതം ചാന്നമാതപേ|| ഇതി| വിഷമസ്ഥാങ്ഗശയനഭൃശമൈഥുനസേവനൈഃ അയഥാവദ്വിന്യസ്തൈരങ്ഗൈഃ ശയനസ്യ ഭൃശമൈഥുനസ്യ ച ശീലനൈഃ| ദുഷ്ടാര്തവാദ്വാതാദിദൂഷിതാദൃതുജരക്താത്| ഉപദ്രവ്യൈരിതി പാഠഃ| ഉപദ്രവ്യൈര്ലോഹാദികൃതൈരുപലിങ്ഗൈഃ| ഉപലിങ്ഗസുരതം ദേശാന്തരേഷു പ്രസിദ്ധമ്| ഉക്തഞ്ച രതിരഹസ്യേ- വിമൃദ്യമാനാഃ കൃതകധ്വജേന ദ്രവന്തി ഹൃഷ്യന്തി ദൃഢപ്രഹാരൈഃ| സ്ത്രീരാജ്യജാഃ കോസലജാശ്ച നാര്യഃ പ്രചണ്ഡകണ്ഡൂതിഭഗാ ഭവന്തി|| ഇതി|| ബീജദോഷേണ യോന്യാരമ്ഭകസ്യാകാശാദികസ്യ ബീജസ്യോപഹതത്വേന ദൈവതോ ജന്മാന്തരകൃതപാപഫലപരിണാമാച്ച ഹേതോഃ യോനേര്വിംശതിര്വ്യാപദോ ഭവന്തി| ഇയതാ ഗ്രന്ഥജാലേന യോനിവ്യാപദാം സാമാന്യകാരണമുക്തമ്)||൩൨||

Adhikarana vAtikI yonivyApad (33) · Śloka 33

യോനൌ ക്രുദ്ധോऽനിലഃ കുര്യാദ്രുക്തോദായാമസുപ്തതാഃ| പിപീലികാസൃപ്തിമിവ സ്തമ്ഭം കര്കശതാം സ്വനമ്| ഫേനിലാരുണകൃഷ്ണാല്പതനുരൂക്ഷാര്ത്തവസ്രുതിമ്| ഭ്രംശം വങ്ക്ഷണപാര്ശ്വാദൌ വ്യഥാം ഗുല്മം ക്രമേണ ച| താംസ്താംശ്ച സ്വാന് ഗദാന് വ്യാപദ്വാതികീ നാമ സാ സ്മൃതാ||൩൩||

യോനാവിത്യാദിനാ ലിങ്ഗാന്യുച്യന്തേ| യോനൌ ക്രുദ്ധോ വായുഃ രുഗാദീന് കുര്യാത്| ഫേനിലേത്യാദ്യാര്ത്തവവിശേഷണം തസ്യ സ്രുത്യാ സമ്ബന്ധഃ| ഭ്രംശോ യോനിഭ്രംശഃ| വങ്ക്ഷണാദൌ വ്യഥാം ക്രമേണ ഗുല്മമപി കുര്യാത്| താംസ്താംശ്ച സ്വാന് വാതജാന് സ്തമ്ഭാദീന് ഗദാന്| ഇയം വാതികീ നാമ യോനിവ്യാപത് സ്മൃതാ| (ദുഷ്ടഭോജനാദിനാ കുപിതോ വായുര്യോനൌ രുഗാദീന് കുര്യാത്| പിപീ-ലികാസൃപ്തിമിവ താസാം സഞ്ചരണപ്രതീതിമിത്യര്ഥഃ| കര്കശതാ കാഠിന്യമ്| ഫേനിലം ഫേനയുക്തമരുണവര്ണം കൃഷ്ണം കൃഷ്ണവര്ണം വാ അല്പമബഹു തനു സ്വച്ഛം രൂക്ഷമസ്നിഗ്ധം ഏവമ്ഭൂതസ്യാര്ത്തവസ്യ സ്രുതിഃ സ്രവണമ്| സ്രംസമിതി പാഠഃ| സ്രംസോ വേദനാവിശേഷഃ (കലത്തുനോക്ക)| വങ്ക്ഷണപാര്ശ്വാദൌ വ്യഥാം വങ്ക്ഷണ്യോഃ പാറ്ശ്വയോശ്ച കടീപൃഷ്ഠപരിഗ്രഹഃ| ക്രമേണ ഉപേക്ഷയാ കാലാതിപാതാത് ഗുല്മം ഗുല്മാഖ്യം രോഗം താംസ്താനായാമാക്ഷേപകസ്തമ്ഭാദീന് സ്വാന് വാതവ്യാധിസമ്ബന്ധിനോ ഗദാംശ്ച കരോതി| യൈവംവിധാ സാ വാതികീ നാമ യോനിവ്യാപത് സ്മൃതാ)|| ൩൩||

Adhikarana aticaraNA (34) · Śloka 34

സൈവാതിചരണാ ശോഫസംയുക്താതിവ്യവായതഃ||൩൪||

സൈവ വാതികീ അതിവ്യവായാച്ഛോഫസംയുക്താ സത്യതിചരണേത്യുച്യതേ| (സാ വാതിക്യേവ അതിവ്യവായതഃ ഭൃഷമൈഥുനാദ്ധേതോഃ ശോഫ സംയുക്താ യോനിപ്രദേശേ ശ്വയഥുമതീ സഞ്ജാതാ ചേദതിചരണാ അതിചരണേതി സംജ്ഞാന്തരം ലഭതേ)|| ൩൪||

Adhikarana prAkcaraNA (35) · Śloka 35

മൈഥുനാദതിബാലായാഃ പൃഷ്ഠജങ്ഘോരുവങ്ക്ഷണമ്| രുജന് സന്ദൂഷയേദ്യോനിം വായുഃ പ്രാക്ചരണേതി സാ||൩൫||

അതിബാലായാ സ്ത്രിയാ മൈഥുനാദ്വായുഃ പൃഷ്ഠാദികം രുജന് യോനിം സന്ദൂഷയേത്| സാ വ്യാപന്നാമ്നാ പ്രാക്ചരണാ| (ബാലായാ അസമ്പൂര്ണഷോഡശവയസ്കായാ അതിമൈഥുനാദനല്പവ്യവായാത് പൃഷ്ഠജങ്ഘോരുവങ്ക്ഷണം പൃഷ്ഠം ജങ്ഘേ ഊരു വങ്ക്ഷണൌ ച രുജന് യോനിം സന്ദൂഷയേത്| രുക്തോദാദിയുക്താം കരോതി സാ പ്രാക്ചരണേതി യോനിവ്യാപത്)||൩൫||

Adhikarana udAvRuttA (36) · Śloka 36

വേഗോദാര്വത്തനാദ്യോനിം പ്രപീഡയതി മാരുതഃ| സാ ഫേനിലം രജഃകൃച്ഛ്രാദുദാവൃത്തം വിമുഞ്ചതി| ഇയം വ്യാപദുദാവൃത്താ..........................||൩൬||

വേഗോദാവര്ത്തനാദധോവാതാദിവേഗധാരണനിമിത്താദൂര്ധ്വമുദ്ഗമാദ്വായുര്യോനിം പ്രപീഡയതി സാ പീഡതാ സത്യുദാവൃത്തം ബദ്ധം ഫേനിലം ഫേനയുക്തം രജോ രക്തം കൃച്ഛ്രാദ്വിമുഞ്ചതി| ഇയം വ്യാപന്നമ്നാऽപ്യുദാവൃത്താ| (പ്രപീഡയത്യതിവ്യഥാം കരോതി| സാ അനിലപീഡിതാ യോനിഃ ഋതുകാലേ പ്രാപ്തേ രജോ രക്തം ഫേനിലം ഫേനയുക്തം കൃച്ഛ്രാദല്പാല്പമുദാവൃത്തം മധ്യേ മധ്യേ ഊര്ധ്വമാവര്തമാനം വിസൃജതി)|| ൩൬||

Adhikarana jAtaghnI (37) · Śloka 37

.............................ജാതഘ്നീ തു യദാനിലഃ| ജാതം ജാതം സുതം ഹന്തി രൌക്ഷ്യാദ്ദുഷ്ടാര്ത്തവോദ്ഭവമ്||൩൭||

യദാ തു ദുഷ്ടാര്ത്തവോദ്ഭവം സുതം ജാതം തത്കാല ഏവ വായൂ രൌക്ഷ്യാദ്ധന്തി തദാ ജാതഘ്നീ നാമ വ്യാപദ്ഭവതി| (യദാ യസ്മിന് കാലേ വായൂ രൌക്ഷ്യാത് സ്നേഹക്ഷയോദ്ഭൂതരൂക്ഷഗുണാധിക്യാത് ക്രുദ്ധോ ദുഷ്ടാവര്ത്തവോദ്ഭവം ദുഷ്ടശോണിതസമ്ഭൂതം ജാതം ജാതം സഞ്ജാതാന് സര്വാനിത്യര്ഥഃ| ജാതശബ്ദശക്ത്യാ ജന്മാനന്തരത ഏവേതി ച ദ്യോത്യതേ| ഹന്തി മാരയതി തദാ തു ജാതഘ്നീ| ജാതഘ്നീ നാമ യോനിവ്യാപത്| ദുഷ്ടശോണിതസ്യാപി ഗര്ഭാധാനസാമര്ഥ്യമസ്തീത്യുക്തം ശാരീരേ)|| ൩൭||

Adhikarana antarmukhI (38) · Śloka 38

അത്യാശിതായാ വിഷമം സ്ഥിതായാഃ സുരതേ മരുത്| അന്നേനോത്പീഡിതോ യോനേഃ സ്ഥിതഃ സ്രോതസി വക്രയേത്| സസ്ഥിമാംസം മുഖം തീവ്രരുജമന്തര്മുഖീതി സാ||൩൮||

യാ തു സ്ത്രീ അത്യാശിതാ സതീ സുരതേ പുംയോഗേ വിഷമം കൃത്വാ തിഷ്ഠതി തദാ തസ്യാ മരുദ്വായുരന്നേനോത്പീഡിതോ യോനേഃ സ്രോതസി സ്ഥിതഃ സന് തസ്യാ മുഖം തീവ്രരുജം സാസ്ഥിമാംസം വക്രയേത് സാ വ്യാപന്നാമ്നാऽന്തര്മുഖീ| (അത്യാശിതായാ അതിഭുക്തായാഃ സുരതേ കരണവൈചിത്ര്യാദങ്ഗം വിഷമം കൃത്വാ സ്ഥിതായാ നാര്യാഃ വായൂരന്നേന നിരവകാശം നിഷ്പീഡിതോ വിഷമസ്ഥിത്യാ സാവകാശേ യോനിസ്രോതസ്യേവ സ്ഥിതസ്തസ്യാ മുഖമസ്ഥ്നാ മാംസേന ച സഹ തീവ്രരുജമത്യര്ഥം വേദനം വക്രേയേത്| സാ അന്തര്മുഖീതി നാമ യോനിവ്യാപത്)|| ൩൮||

Adhikarana sUcImukhI (39) · Śloka 39

വാതലാഹാരസേവിന്യാ ജനന്യാം കുപിതോऽനിലഃ| സ്ത്രിയാ യോനിമണുദ്വാരാം കുര്യാത് സൂചീമുഖീതി സാ||൩൯||

ജനന്യാം മാതരി വാതലാഹാരസേവിന്യാമനിലഃ കുപിതോ യോഷായാ യോനിം സംവൃതമുഖീം കുര്യാത് സാ വ്യാപന്നാമ്നാ സൂചീമുഖീ|| ൩൯||

Adhikarana yonishoShaH (40) · Śloka 40

വേഗരോധാദൃതൌ വായുര്ദുഷ്ടോ വിണ്മൂത്രസംഗ്രഹമ്| കരോതി യോനിശോഷഞ്ച ശുഷ്കാഖ്യാ സാതിവേദനാ||൪൦||

ഋതുകാലേ വേഗരോധാദ്ദൃഷ്ടോ വായുര്വിണ്മൂത്രസംഗ്രഹം യോനിശോഷം ച കരോതി| സാ വ്യാപച്ഛുഷ്കാഖ്യാ| സാ ചാതിവേദനാ ഭവതി| (ഋതുകാലേ വേഗരോധാത് അധോവാതാദിവേഗധാരണാത് ദുഷ്ടഃ ക്രുദ്ധോ വായുര്വിണ്മൂത്രസംഗ്രഹം മലമൂത്രയോര്നിരോധം യോനിശോഷം യോനിദ്വാരേ ദ്രവാഭാവം ച കരോതി| അതിവേദനാ അധികവേദനായുക്താ യാ ഏവംവിധാ സാ ശുഷ്കാഖ്യാ ശുഷ്കാ സംജ്ഞാ യോനിവ്യാപത്)|| ൪൦||

Adhikarana vAminI (41) · Śloka 41

ഷഡഹാത് സപ്തരാത്രാദ്വാ ശുക്രം ഗര്ഭാശയാന്മരുത്| വമേത്സരുങ്നീരുജോ വാ യസ്യാം സാ വാമിനീ മതാ||൪൧||

യസ്യാം വ്യാപദി നിഷിക്തം ശുക്രം ഗര്ഭാശയാന്മരുത് സരുജോ വാ നീരുജോ വാ ഷഡഹാത് സപ്തരാത്രാദ്വാ ബഹിഃ ക്ഷിപേത് സാ വ്യാപദ്വാമിനീ മതാ| (യസ്യാം വ്യാപദി വായുഃ ഷഡഹാത് ഷണ്ണാമഹ്നാം സമാഹാരാത് ഹേത്വര്ഥം പഞ്ചാമ്യാഃ കരണാര്ഥേ പരിണാമാത് ഷഡ്ഭിരഹോഭിരിത്യര്ഥഃ| സപ്താഹാത് സപ്തഭിരഹോഭിര്വാ| അത്ര സപ്താഹശബ്ദസ്യ മര്യാദാത്വേനാഭിവിധിത്വേന ചേഷ്ടത്വാദത്ര ഷദഹാത് സപ്തരാത്രാദ്വേതി പക്ഷദ്വയം പരിഗൃഹീതമ്| സരുക് രുജാ സഹിതഃ നീരുജോ രുജാ രഹിതഃ വാശബ്ദോ വികല്പേ ക്വചിത് സരുജഃ ക്വചിന്നീരുജശ്ചേത്യര്ഥഃ| ശുക്രം പുംസാ നിഷിക്തം ഗര്ഭാശയാത് ഗര്ഭകോഷ്ഠം പ്രവിഷ്ടമപീതി ഭാവഃ| വമേത ബഹിര്നിരസ്യേത്| നുദേദിതി വക്തവ്യേ വമേദിത്യുക്തിര്വാമിനീശബ്ദസ്യ നിരുക്തിദ്യോതനായ| ഏവംവിധാ സാ വ്യാപദ്വാമിനീസംജ്ഞാ)|| ൪൧||

Adhikarana ShaNDA (42) · Śloka 42

യോനൌ വാതോപതപ്തായാം സ്ത്രീഗര്ഭേ ബീജദോഷതഃ| നൃദ്വേഷിണ്യസ്തനീ ച സ്യാത് ഷണ്ഡസംജ്ഞാനുപക്രമാ||൪൨||

സ്ത്ര്യാഖ്യഗര്ഭേ ബീജദോഷാദ്വാതോപതപ്തായാം യോനൌ പുരുഷദ്വേഷിണീ സ്തനരഹിതാ ച സ്ത്രീ സ്യാത് സാ വ്യാപത് ഷണ്ഡസംജ്ഞാനുപക്രമാ ത്യാജ്യാ| (യോനൌ കുതശ്ചിത് കാരണാത് ക്രുദ്ധേന വായുനാ പീഡിതായാം സത്യാം മാതുരിത്യര്ഥാത്| ഗര്ഭേ ഗര്ഭാധാനസമയേ ബീജദോഷതഃ ആര്ത്തവദുഷ്ട്യാ സ്ത്രീ ജായമാനാ പുത്രീ നൃദ്വേഷിണീ പുംസമ്ഭോഗവിരക്താ അസ്തനീ യൌവനേऽത്യല്പസ്തനീ ച സ്യാത് സാ വ്യാപത്ഷണ്ഡാഖ്യാ അനുപക്രമാ അസാധ്യത്വാച്ചികിത്സാരഹിതാ ച )|| ൪൨||

Adhikarana mahAyoniH (43) · Śloka 43

ദുഷ്ടോ വിഷ്ടഭ്യ യോന്യാസ്യം ഗര്ഭകോഷ്ഠം ച മാരുതഃ| കുരുതേ വിവൃതാം സ്രസ്താം വാതികീമിവ ദുഃഖിതാമ്| ഉത്സന്നമാംസാം താമാഹുര്മഹായോനിം മഹാരുജമ്||൪൩||

ദുഷ്ടോ വായുര്യോന്യാസ്യം ഗര്ഭകോഷ്ഠഞ്ചാ വിഷ്ടഭ്യ യോനിം വിവൃതാം സ്ഥാനാച്ച സ്രസ്താം വാതിക്യാഖ്യവ്യാപദമിവ ച ദുഃഖിതാം വ്യഥിതാമുത്സന്നമാംസാം മഹാരുജഞ്ച കുരുതേ താം നാമ്നാ മഹായോനിമാഹുഃ| (യഥാസ്വൈഃ ഗുഹ്യരോഗകാരണാഭൂതൈര്ദൂഷണൈര്ദുഷ്ടോ വായുര്യോനിമുഖം ഗര്ഭാശയഞ്ച വിഷ്ടഭ്യ സ്തമ്ഭയിത്വാ വിവൃതാം ന കദാചിദപി സംവരണയുക്താം സ്രസ്താം സ്ഥാനാച്ചലിതാം ബഹിര്നിസ്സൃതാമിത്യര്ഥഃ| വാതികീമിവ വാതിക്യാഖ്യാം വ്യാപദമിവ ദുഃഖിതാം രുക്തോദായാമാദിവിവിധോപദ്രവയുക്താമിത്യര്ഥഃ| ഉത്സന്നമാംസാം ഉദ്വാന്തമുഖത്വാദുത്സന്നമാംസാം മഹാരുജാം അത്യര്ഥവേദനായുക്താം കുരുതേ യോനിരിതി മഹായോനിശബ്ദസാന്നിധ്യാഹാര്യം താം വ്യാപദം മഹയോനിം മഹായോന്യാഖ്യാമാഹുഃ)|| ൪൩||

Adhikarana paittikI yonivyApat (44) · Śloka 44

യഥാസ്വൈര്ദൂഷണൈര്ദുഷ്ടം പിത്തം യോനിസമാശ്രിതമ്| കരോതി ദാഹപാകോഷാ പൂതിഗന്ധജ്വരാന്വിതാമ്| ഭൃശോഷ്ണഭൂരികുണപനീലപീതാസിതാര്ത്തവാമ്| സാ വ്യാപത് പൈത്തികീ...............................||൪൪||

യഥാസ്വൈര്ദൂഷണൈര്നിദാനകഥിതൈര്ദുഷ്ടം പിത്തം യോനിമാശ്രിത്യ താമേവ ദാഹാദ്യന്വിതാം ഭൃശോഷ്ണാദിഗുണാം ച കരോതി സാ വ്യാപന്നാമ്നാ പൈത്തികീ| (യഥാസ്വൈഃ സര്വരോഗനിദാനോക്തൈഃ കട്വമ്ലാദിഭിര്ദുഷ്ടം പ്രാപ്തദൂഷണം യോനിം പ്രാപ്തം പിത്തം താം യോനിം ദാഹാദ്യന്വിതാം ഭൃശോഷ്ണാദിഗുണയുക്താര്ത്തവാം ച കരോതി| ദാഹഃ സര്വാങ്ഗീണഃ ദാഹഃ| ഊഷാ പ്രാദേശികാ ദാഹഃ| പൂതിഗന്ധോ ദുര്ഗന്ധഃ| കുണപാറ്ത്തവം രക്തദോഷജം പ്രാക് പുത്രകാമീയാധ്യായ ഉക്തമ്| ഏവംവിധാ വ്യാപത്സാ പൈത്തികീ നാമ ഭവതി)|| ൪൪||

Adhikarana raktayoniH (45) · Śloka 45

...........................രക്തയോന്യാഖ്യാസൃഗതിസ്രുതേഃ||൪൫||

ഏഷൈവാതിരക്തസ്രുതേഃ രക്തയോന്യാഖ്യാ ഭവതി| (സാ പൈത്തികീ വ്യാപദേവാത്യസൃക്സ്രാവാദ്ധേതോഃ രക്തയോനിസംജ്ഞാ സ്യാത്)|| ൪൫||

Adhikarana shlaiShmikI yonivyApat (46) · Śloka 46

കഫോऽഭിഷ്യന്ദിഭിഃ ക്രുദ്ധഃ കുര്യാദ്യോനിമവേദനാമ്| ശീതലാം കണ്ഡുലാം പാണ്ഡും പിച്ഛിലാം തദ്വിധസ്രുതിമ്| സാ വ്യാപച്ഛ്ലൈഷ്മികീ..............................||൪൬||

അഭിഷ്യന്ദിഭിഃ സ്രോതോമാലിന്യകരൈരാഹാരൈഃ കഫഃ ക്രുദ്ധോ വേദനാരഹിതാം ശീതലാദിഗുണാം ച യോനിം കുര്യാത്| തദ്വിധസ്രുതിം ശീതലാദി ഗുണസ്രുതിം സാ വ്യാപന്നാമ്നാ ശ്ലൈഷ്മികീ| (യോനിം അവേദനാമീഷദ്വേദനായുക്താം ശീതലാം ശീതസ്പര്ശാം കണ്ഡൂലാം കണ്ഡുയുക്താം പാണ്ഡു പിച്ഛിലാം പാണ്ഡുരവര്ണാം പൈച്ഛില്യയുക്താം ച തദ്വിധസ്രുതിം പാണ്ഡുപിച്ഛിലാമ്ബു സ്രവണയുക്താം ച കരോതി)|| ൪൬||

Adhikarana lohitakShayAkhyA (47) · Śloka 47

..................വാതപിത്താഭ്യാം ക്ഷീയതേ രജഃ| സദാഹകാറ്ശ്യവൈവര്ണ്യ യസ്യാം സാ ലോഹിതക്ഷയാ||൪൭||

യസ്യാം വ്യാപദി വാതപിത്താഭ്യാം രജഃ ക്ഷീയതേ ദാഹാദികൃച്ച ഭവതി സാ വ്യാപന്നാമ്നാ ലോഹിതക്ഷയാ| (യസ്യാം യോനിവ്യാപദ്യനിലപിത്താഭ്യാം കാരണാഭ്യാം രജോ രക്തം ദാഹാദ്യന്വിതം ക്ഷീയതേ ക്ഷയം യാതി സാ ലോഹിതക്ഷ്യാഖ്യാ വ്യാപത്)|| ൪൭||

Adhikarana pariplutA (48) · Śloka 48

പിത്തലായാ നൃസംവാസേ ക്ഷവഥൂദ്ഗാരധാരണാത്| പിത്തയുക്തേന മരുതാ യോനിര്ഭവതി ദൂഷിതാ| ശൂനാ സ്പര്ശാസഹാ സാര്ത്തിര്നീലപീതാസ്രവാഹിനീ| ബസ്തികുക്ഷിഗുരുത്വാതിസാരാരോചകകാരിണീ| ശ്രോണിവങ്ക്ഷണരുക്തോദജ്വരകൃത്സാ പരിപ്ലുതാ||൪൮||

പിത്തലായാഃ പിത്തപ്രകൃതേഃ സ്ത്രിയാ നൃസംവാസേ ക്ഷവഥോരുദ്ഗാരസ്യ ച ധാരണാത് പിത്തയുക്തേന വായുനാ ദൂഷിതാ യോനിഃ ശൂനാദിഗുണാ ഭവതി സാ വ്യാപന്നാമ്നാ പരിപ്ലുതാ| (പിത്തലായാഃ പ്രഭൂതപിത്തായാഃ പിത്തപ്രകൃതേരിത്യര്ഥഃ| നൃസംവാസേ പുംസങ്ഗതൌ ക്ഷവഥൂദ്ഗാരയോര്ധാരണാത് പിത്തയുക്തേന മരുതാ ദൂഷിതാ യോനിഃ ശൂനാ ശോഫയുക്താ സ്പര്ശാസഹാ സ്പര്ശം കിഞ്ചിദപ്യസഹമാനാ സാര്ത്തിഃ രുജാ യുക്താ നീലപീതാസ്രവാഹിനീ നീലവര്ണം പീതവര്ണം വാ അസ്രം രക്തം വഹമാനാ തഥാ ബസ്തൈഃ കുക്ഷേശ്ച ഗുരുത്വമതിസാരമരോചകം ച കുര്വാണാ ശ്രോണ്യാം വങ്ക്ഷണ്യോഃ രുക്തോദൌ ച ജ്വരം ച കുര്വതീ ഭവതി സാ വ്യാപത് പരിപ്ലുതാഖ്യാ)|| ൪൮||

Adhikarana upaplutA (49) · Śloka 49

വാതശ്ലേഷ്മാമയവ്യാപ്താ ശ്വേതപിച്ഛിലവാഹിനീ| ഉപപ്ലുതാ സ്മൃതാ യോനിഃ.......................||൪൯||

വാതശ്ലേഷ്മലൈരാമയൈര്വ്യാപ്താ യോനിഃ ശ്വേതം പിച്ഛിലം ച വഹതി സാ നാമ്നോऽപപ്ലുതാ സ്മൃതാ| (വാതനിമിത്തൈഃ ശ്ലേഷ്മനിമിത്തൈശ്ചാമയൈര്വ്യാപ്താ പരിവൃതാ ശ്വേതപിച്ഛിലവാഹിനീ ശ്വേതവര്ണം പൈച്ഛില്യയുക്തം ചാസ്രം വഹമാനാ യോനിഃ യോനിവ്യാപത് ഉപപ്ലുതാഖ്യാ സ്മൃതാ)|| ൪൯||

Adhikarana viplutA (50) · Śloka 50

............................വിപ്ലുതാഖ്യാ ത്വധാവനാത്| സഞ്ജാതജന്തുഃ കണ്ഡൂലാ കണ്ഡ്വാ ചാതിരതിപ്രിയാ||൫൦||

യാ തു യോനിരധാവനാദപ്രക്ഷാലനാദ്ധേതോഃ സഞ്ജാതജന്തുഃ കണ്ഡൂലാ ച ഭവതി കണ്ഡ്വാ ചാതിരതിപ്രിയാ അതിവ്യവായപ്രിയാ ച ഭവതി സാ നാമ്നാ വിപ്ലുതാ| (വിപ്ലുതാഖ്യാ തു യോനിഃ തുശബ്ദഃ പരിപ്ലുതാതോ വിശേഷദ്യോതകഃ| അധാവനാദന്തര്മലാപരിശോധനാത് സഞ്ജാതജന്തുഃ യോന്യന്തര്ഗതരക്തജക്രിമിയുതത്വാദാഗന്തു ക്രിമിസമ്ഭവേ ത്വതിരതി പ്രിയേത്യസ്യാനുപപത്തേശ്ചാന്തഃപ്രവൃദ്ധനൈസര്ഗികക്രിമിരിത്യര്ഥഃ| രതിരഹസ്യേ ചൈതത്സ്പഷ്ടമുക്തമ്- രക്തജാഃ ക്രിമയഃ സൂക്ഷ്മാ മൃദുമധ്യോഗ്രശക്തയഃ| സ്മരസദ്മനി കണ്ഡൂതിം ജനയന്തി യഥാബലമ്|| ധ്വജദണ്ഡാഭിഘാതേന കണ്ഡൂത്യപനയാദതഃ| രക്ഷണാച്ച സുഖമ്........................|| ഇതി| കണ്ഡൂലാ അമര്ഷണീകണ്ഡൂയുക്താ| കണ്ഡ്വാ കണ്ഡൂതിഹേതോഃ| ചശബ്ദഃ സഞ്ജാതജന്തുത്വാത് കണ്ഡൂഃ കണ്ഡുത്യാ രത്യഭിനിവേശശ്ചേതിഹേതുപാരമ്പര്യദ്യോതനാര്ഥഃ| അതിരതിപ്രിയാ അതീവ സുരതേച്ഛുഃ)|| ൫൦||

Adhikarana karNinI (51) · Śloka 51

അകാലവാഹനാദ്വായുഃ ശ്ലേഷ്മരക്തവിമൂര്ച്ഛിതഃ| കര്ണികാം ജനയേദ്യോനൌ രജോമാര്ഗനിരോധിനീമ്| സാ കര്ണിനീ...............................||൫൧||

അകാലവാഹനാദപ്രാപ്താമ്ബ്വീരണാദ്വായുഃ ശ്ലേഷ്മരക്താഭ്യാം മിശ്രിതോ യോനൌ രജോമാര്ഗനിരോധിനീം കര്ണികാം ജനയേത്| സാ വ്യാപന്നാമ്നാ കര്ണിനീ| (വായുരകാലവാഹനാദ്വേഗോദീരണാത്| കാശ്ചിദ്രതാന്തേ കാമാമ്ബു ഛലാദ്വഞ്ചയിതും പ്രിയാന്| മൂത്രം സൃജന്ത്യകാലേ യാ മദനാമ്ബവേവ തത് ദ്വയമ്| അകാലവാഹനസ്യാര്ഥ ഇതി വ്യാചഷ്ടസാരകൃത്| ദ്വേധാऽപ്യനിച്ഛാസുരതേ ദ്രുതിഭാവഃ പ്രതീയതേ| ശ്ലേഷ്മരക്തവിമൂര്ച്ഛിതഃ ശ്ലേഷ്മ രക്താഭ്യാം വിമൂര്ച്ഛിതോ വര്ദ്ധിതഃ ശ്ലേഷ്മസമ്ബന്ധാത് ഘനീഭൂയ ദുര്മാംസ പ്രായതാം പ്രാപ്തസ്യ രക്തസ്യ വായുനോദീരണേ കര്ണിന്യാഃ സമ്പ്രാപ്തിരിതി ഭാവഃ| യോനൌ ഗര്ഭാശയദ്വാരമുഖേ രജോമാര്ഗനിരോധിനീം ഗര്ഭാശയദ്വാര സംവൃതികരീം| അത ഏവ നിഷിക്തസ്യ ശുക്രസ്യാപ്രതിഗ്രഹാദ്ഗര്ഭോ ന ജായത ഇതി ഭാവഃ| കര്ണികാം പദ്മകര്ണികാതുല്യം മാംസാങ്കുരമിത്യര്ഥഃ| ജനയേദാവിഷ്കുര്യാത്| സാ കര്ണിനീസംജ്ഞാ വ്യാപത്)|| ൫൧||

Adhikarana sAnnipAtikI yonivyApat (52) · Śloka 52

...........................ത്രിഭിര്ദോഷൈര്യോനിഗര്ഭാശയാശ്രിതൈഃ| യഥാസ്വോപദ്രവകരൈര്വ്യാപത് സാ സാന്നിപാതികീ||൫൨||

ത്രിഭിര്ദോഷൈര്യോനൌ ഗര്ഭാശയേ വാശ്രിതൈര്യഥാസ്വോപദ്രവകരൈഃ സൂത്രോക്തവാതാദ്യുപദ്രവ്യകരൈര്യാ വ്യാപത് സാ നാമ്നാ സാന്നിപാതികീ| (യോനിം ഗര്ഭാശയം ചാശ്രിത്യ രുക്തോദദാഹപാകശൈത്യകണ്ഡ്വാദിസ്വസ്വോപദ്രവം കുര്വദ്ഭിര്വാതാദിഭിര്യാ വ്യാപത് സാ സാന്നിപാതികീ സംജ്ഞാ)|| ൫൨||

Adhikarana yonivyApadupadravAH (53-38) · Śloka 38

ഇതി യോനിഗദാ നാരീ യൈഃ ശുക്രം ന പ്രതീച്ഛതി| തതോ ഗര്ഭം ന ഗൃഹ്ണാതി രോഗാംശ്ചാപ്നോതി ദാരുണാന്| അസൃഗ്ദരാര്ശോഗുല്മാദീനാബാധാംശ്ചാനിലാദിഭിഃ||൫൩|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാ- വഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ ഗുഹ്യരോഗ- വിജ്ഞാനീയോ നാമാഷ്ടത്രിംശോऽധ്യായഃ||൩൮||

ഇതി വിംശതിര്വാതിക്യതിചരണാപ്രാക്വരണോദാവൃതാജാതഘ്ന്യന്തര്മുഖീസൂചീ -ശുഷ്കാഖ്യാ-വാമിനീ-ഷണ്ഡാ-മഹായോനി-പിത്തയോനി-രക്തയോനി-ശ്ലൈഷ്മികീ-ലോഹതക്ഷയോऽപപ്ലുതാ-പരിപ്ലുതാ-വിപ്ലുതാ-കര്ണിനീ-സാന്നിപാതിക്യാഖ്യാഃ യോനിഗദാ ഉക്താഃ യൈര്ഗദൈര്നാരീ നിഷിക്തം ശുക്രം ന പ്രതീച്ഛതി ഗര്ഭാശയേന ന ഗൃഹ്ണാതി ശുക്രസ്യാഗ്രഹണാദ്ഗര്ഭം ന ഗൃഹ്ണാതി അസൃഗ്ദരാദീംശ്ച രോഗാന് ദാരുണാനതി- കൃച്ഛ്രാനാപ്നോതിയനിലദിഭിശ്ച ദോഷൈര്ദാരുണാനാബാധാന് വ്യാധീന് സ്തമ്ഭശൂലാദീനാപ്നോതീതി| (യോനിഗദാ യോനിവ്യാപദഃ ഇത്യനേന പ്രകാരേണോക്താഃ യൈര്യോനിഗതൈര്നാരീ വ്യാപദ്യമാനാസ്ത്രീ ശുക്രം പുംസാ നിഷിക്തം ന പ്രതീച്ഛതി ന പ്രതിഗൃഹ്ണാതി| തതസ്തസമാദ്ധേതോഃ ഗര്ഭം ന ഗൃഹ്ണാതി, ഗര്ഭോ ന ജായതേ| അപത്യാര്ഥമേവ യസ്യാഃ പരിഗ്രഹോ വിധീയതേ തദഭാവേ തയാ കിം ഫലമിതി ഭാവഃ| കിഞ്ച ദാരുണാനതികൃച്ഛ്രാനസൃഗ്ദരാര്ശോഗുല്മാദീന് ആദിശബ്ദേന മൂത്രകൃച്ഛ്രാസ്ഥിസ്രാവാദയോ ഗൃഹ്യന്തേ രോഗാനാപ്നോതി| തഥാ അനിലാദിഭിര്വാതപിത്തകഫൈഃ കൃതാനാബാധാന് അസമ്ഭാവനീയാന് വ്യാപദന്തരംശ്ച പ്രാപ്നോതി)|| ൫൩|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാ മഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാ മുത്തരതന്ത്രേ അഷ്ടത്രിംശോऽധ്യായഃ