Adhikarana atha karNarogapratiShedho nAma dvAviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
athātaḥ karṇarōgapratiṣēdhaṁ nāmādhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ||1||
अथातः कर्णरोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
uktakramēṇa karṇarōgāṇāṁ cikitsāṁ pradarśayitumadhyāya ārabhyatē||1||
Adhikarana vAtakarNarogacikitsA sarpiHpAnam (2) · Śloka 2
vātajē karṇaśūlē rātrau rātrau rasabhōjanōttaraṁ vātaharadravyasiddhaṁ sarpiḥ pibēnnirannō vā payō'nupānam||2||
वातजे कर्णशूले रात्रौ रात्रौ रसभोजनोत्तरं वातहरद्रव्यसिद्धं सर्पिः पिबेन्निरन्नो वा पयोऽनुपानम्||२||
🔊 Audio coming soon
rasabhōjanōttaraṁ rasabhōjanasya paścāt| athavā niranna ēva payō'nupānaṁ vātaharadravyasiddhaṁ sarpiḥ pibēt||2||
Adhikarana karNasvedanam (3) · Śloka 3
tatō daśamūlasiddhē chāgē payasi gōśṟuṅganihitō'gnivarṇān pāṣāṇān sandaśēna gr̥hītvā'vapēt| tēnōṣmaṇā nāḍīsvēdēna ca svabhyaktaṁ svēdayēt| bilvayavakōlakulatthamāṣārkaśigrupatrairvā sānūpamāṁsaiḥ kvāthitaiḥ||3||
ततो दशमूलसिद्धे छागे पयसि गोश्रृङ्गनिहितोऽग्निवर्णान् पाषाणान् सन्दशेन गृहीत्वाऽवपेत्| तेनोष्मणा नाडीस्वेदेन च स्वभ्यक्तं स्वेदयेत्| बिल्वयवकोलकुलत्थमाषार्कशिग्रुपत्रैर्वा सानूपमांसैः क्वाथितैः||३||
🔊 Audio coming soon
tata iti sarpiṣpānādanantaraṁ daśamūlētyādinā karṇasvēdaḥ| athavā bilvādipatrairānūpamāṁsayuktaiḥ kvathitaiḥ svēdayēt||3||
Adhikarana karNapUraNam (4) · Śloka 4
svinnaṁ ca pūrayēt kuṣṭhārāsnāmadhukavaṁśāvalēkhaśuṇṭhīśikhicandrakamāṣasaralapayōvipakvēna tailēna| jīvakamadhukakuṣṭhamaṇḍūkīdēvadārumahauṣadhakalkāṣṭaguṇakṣīrasiddhēna vā| mayūranālakulatthāgarumāṣadēvadārukalkakṣāraśuktāmlasādhitābhyāṁ vā tailavasābhyām| madhukakṣīrakākōlīmāṣaśatāvarīkalkasarvagandhōdakakṣīravipakvayā vā varāhavasayā| rāsnāmadhukakākōlīdēvadārukalkapayōvipācitayā vā śiṁśumāravasayā| māṁsīkuṣṭhāmēdāsaralasurabhimadhukakṣīravipakvayā vā gōdhāvasayā| jīvakaśatāhvāmadhukamāṁsīkṣīrasiddhāṁ kukkuṭamayūra-vasāṁ karṇapūraṇanasyābhyaṅgēṣu vidadhyāt| madhukakṣīrakākōlīkalkēna caturguṇaśigruhrasvapañcamūlakairaṇḍapatrarasamaṣṭaguṇakṣīrasādhitaṁ tailaṁ vā| ghr̥tatailavasābhyaktāni taruṇānyaśvatthapatrāṇi puṭapākasvinnāni prapīḍya tadrasēna karṇaṁ pūrayēt| tadvacca tailalavaṇābhyaktānyarkōrupūgamūlakāralukabilvamahāvr̥kṣānyatamapatrāṇi| mahāpañcamūlasaralāgarudēvadārvyanyatamakāṣṭhamaṣṭādaśāṅgulaṁ tribhāgē kṣaumēṇāvēṣṭya tailēna siktvāgrē pradīpayēt| tatō dahyamānādyaḥ snēhaḥ patati sadyaḥ karṇarujamapaharati||4||
स्विन्नं च पूरयेत् कुष्ठारास्नामधुकवंशावलेखशुण्ठीशिखिचन्द्रकमाषसरलपयोविपक्वेन तैलेन| जीवकमधुककुष्ठमण्डूकीदेवदारुमहौषधकल्काष्टगुणक्षीरसिद्धेन वा| मयूरनालकुलत्थागरुमाषदेवदारुकल्कक्षारशुक्ताम्लसाधिताभ्यां वा तैलवसाभ्याम्| मधुकक्षीरकाकोलीमाषशतावरीकल्कसर्वगन्धोदकक्षीरविपक्वया वा वराहवसया| रास्नामधुककाकोलीदेवदारुकल्कपयोविपाचितया वा शिंशुमारवसया| मांसीकुष्ठामेदासरलसुरभिमधुकक्षीरविपक्वया वा गोधावसया| जीवकशताह्वामधुकमांसीक्षीरसिद्धां कुक्कुटमयूर-वसां कर्णपूरणनस्याभ्यङ्गेषु विदध्यात्| मधुकक्षीरकाकोलीकल्केन चतुर्गुणशिग्रुह्रस्वपञ्चमूलकैरण्डपत्ररसमष्टगुणक्षीरसाधितं तैलं वा| घृततैलवसाभ्यक्तानि तरुणान्यश्वत्थपत्राणि पुटपाकस्विन्नानि प्रपीड्य तद्रसेन कर्णं पूरयेत्| तद्वच्च तैललवणाभ्यक्तान्यर्कोरुपूगमूलकारलुकबिल्वमहावृक्षान्यतमपत्राणि| महापञ्चमूलसरलागरुदेवदार्व्यन्यतमकाष्ठमष्टादशाङ्गुलं त्रिभागे क्षौमेणावेष्ट्य तैलेन सिक्त्वाग्रे प्रदीपयेत्| ततो दह्यमानाद्यः स्नेहः पतति सद्यः कर्णरुजमपहरति||४||
🔊 Audio coming soon
ēvañca svinnaṁ karṇaṁ kuṣṭhādivipakvēna tailēna pūrayēt| jīvakādisiddhēna tailēna vā| mayūranālādisādhitābhyāṁ tailavasābhyāṁ vā madhukādivipakvayā varāhavasayā vā karṇaṁ pūrayēt| rāsnādivipācitayā śiṁśumāravasayā vā| śiṁśumārō nāma jalajaḥ prāṇiviśēṣaḥ| māṁsyādivipakvayā gōdhāvasayā vā karṇaṁ pūrayēditi sambandhaḥ| surabhirmurā| jīvakādisiddhāṁ kukkuṭamayūrayōrvasāṁ karṇapūraṇādiṣu vidadhyāt| madhukādisādhitaṁ vā tailaṁ karṇapūraṇādiṣu| śigrvādipatrarasastailāccaturguṇaḥ| kṣīramaṣṭaguṇam| hrasvaṁ br̥hatyādipañcamūlam| taruṇānyaciraprarūḍhānyaśvatthapatrāṇi ghr̥tādyabhyaktāni tadvaditi puṭapākasvinnāni prapīḍya tadrasēna karṇaṁ pūrayēt| arkādīnāmanyatamasya patrāṇi tailalavaṇābhyaktāni tadvaditi puṭapākasvinnāni prapīḍya tadrasēna karṇaṁ pūrayēt| mahāpañcamūlādyanyatamakāṣṭhasnēhagrahaṇavidhānaṁ subōdham| saḥ snēhaḥ karṇapūraṇēna sadya ēva karṇarujamapaharati||4||
Adhikarana dhUmapAnam (5) · Śloka 5
madhūcchiṣṭakaiḍaryamadhuśigruphalavacāyavanaladailāguggulubhiḥ ślakṣṇapiṣṭaiḥ kṣaumavastraṁ dhūmavarttipramāṇapariṇāhaṁ lēpayēttataḥ sūtrēṇāvēṣṭya ḍuṇḍukanālēna dhūmaṁ pātuṁ dadyāt| ḍuṇḍukanālamēva vānēna kalkēnābhyajya viśōṣayitvā dhūmaṁ vidadhyāt||5||
मधूच्छिष्टकैडर्यमधुशिग्रुफलवचायवनलदैलागुग्गुलुभिः श्लक्ष्णपिष्टैः क्षौमवस्त्रं धूमवर्त्तिप्रमाणपरिणाहं लेपयेत्ततः सूत्रेणावेष्ट्य डुण्डुकनालेन धूमं पातुं दद्यात्| डुण्डुकनालमेव वानेन कल्केनाभ्यज्य विशोषयित्वा धूमं विदध्यात्||५||
🔊 Audio coming soon
madhūcchiṣṭādibhiḥ ślakṣṇayiṣṭaiḥ sūtrōktadhūmavarttipramāṇaṁ pariṇāhē kṣaumaṁ lēpayēt| tatastatkṣaumaṁ varttyākr̥tya sūtrēṇāvēṣṭya ḍuṇḍukasya syōnākasya nālēna dhūmaṁ pātumāturāya dadyāt| athavā kēvalamēva ḍuṇḍukanālamanēna madhūcchiṣṭādikalkēnābhyajya śōṣayitvā dhūmaṁ pātuṁ vidadhyāt|| 5||
Adhikarana lepaH pariSiShTA cikitsA ca (6) · Śloka 6
śrēyasīdēvadārukākōlīkuṣṭhaniculabījaiḥ kṣīrapiṣṭaistilayutaiḥ karṇaṁ bahirlēpayēt| sarvadhānyasnēhagōkṣīrasiddhāmutkārikāmēraṇḍapatrāvacchāditē karṇē svēdārthaṁ praṇayēt| punaḥ punaśca nāḍīsvēdān piṇḍasvēdaśca| vātavyādhipratiśyāyārditavidhānañca sanirūhānuvāsanaṁ kuryāt||6||
श्रेयसीदेवदारुकाकोलीकुष्ठनिचुलबीजैः क्षीरपिष्टैस्तिलयुतैः कर्णं बहिर्लेपयेत्| सर्वधान्यस्नेहगोक्षीरसिद्धामुत्कारिकामेरण्डपत्रावच्छादिते कर्णे स्वेदार्थं प्रणयेत्| पुनः पुनश्च नाडीस्वेदान् पिण्डस्वेदश्च| वातव्याधिप्रतिश्यायार्दितविधानञ्च सनिरूहानुवासनं कुर्यात्||६||
🔊 Audio coming soon
śrēyasyādibhistilayuktaiḥ karṇalēpaḥ| śrēyasō hastipippalī| subōdham||6||
Adhikarana pathyApathyam (7) · Śloka 7
parihāryāṇi ca pariharēdviśēṣataḥ pravātaṁ śitāmbupānaṁ śiraḥsnānaṁ ca||7||
परिहार्याणि च परिहरेद्विशेषतः प्रवातं शिताम्बुपानं शिरःस्नानं च||७||
🔊 Audio coming soon
pariharyāṇi vātakōpanāni pariharēt| pravātādīni viśēṣēṇa| prakr̥ṣṭō vātaḥ pravātaḥ| iti vātajē karṇarōgē||7||
Adhikarana pittakarNarogacikitsA (8) · Śloka 8
pittajē tu śūlē prātaḥ prātaḥ śarkarāyutaṁ sarpiḥ pāyayēt| tataḥ snigdhaṁ virēcayēt| drākṣāmadhukasiddhaṁ stanyaṁ karṇapūraṇaṁ prayuñjīta| mākṣikaṁ vā| madhukapadmakakalkastanyasiddhaṁ vā sarpiḥ| sitāmadhukakharjūramr̥dvīkābhirvā sakṣīrēkṣurasaṁ priyālakatailaṁ pācitamabhyaṅganasyakarṇapūraṇaiḥ śūladāhaghnam| madhukakuḍavaṁ ṣōḍaśaguṇēnāmbhasā'ṣṭāvaśēṣaṁ sādhayitvā tēna tailārddhakuḍavamaṣṭaguṇakṣīraṁ yaṣṭīmadhukōśīrasārivākākōlījīvakānantāmr̥ṇālamañjiṣṭhā lōdhracandanabisagarbhaṁ pacēt| tacca pūrvavat praṇayēt| ēṣāmēva ca kalkēna saghr̥tēna karṇaṁ paritō lēpayēt| svēdayēcca| tathā kṣīrasarpirnasyaṁ śirō'bhyaṅgaśca| ēvamapyanupaśamē tu punarvirēkaḥ||8||
पित्तजे तु शूले प्रातः प्रातः शर्करायुतं सर्पिः पाययेत्| ततः स्निग्धं विरेचयेत्| द्राक्षामधुकसिद्धं स्तन्यं कर्णपूरणं प्रयुञ्जीत| माक्षिकं वा| मधुकपद्मककल्कस्तन्यसिद्धं वा सर्पिः| सितामधुकखर्जूरमृद्वीकाभिर्वा सक्षीरेक्षुरसं प्रियालकतैलं पाचितमभ्यङ्गनस्यकर्णपूरणैः शूलदाहघ्नम्| मधुककुडवं षोडशगुणेनाम्भसाऽष्टावशेषं साधयित्वा तेन तैलार्द्धकुडवमष्टगुणक्षीरं यष्टीमधुकोशीरसारिवाकाकोलीजीवकानन्तामृणालमञ्जिष्ठा लोध्रचन्दनबिसगर्भं पचेत्| तच्च पूर्ववत् प्रणयेत्| एषामेव च कल्केन सघृतेन कर्णं परितो लेपयेत्| स्वेदयेच्च| तथा क्षीरसर्पिर्नस्यं शिरोऽभ्यङ्गश्च| एवमप्यनुपशमे तु पुनर्विरेकः||८||
🔊 Audio coming soon
pittajē karṇaśūlē prātaḥ prātaḥ śarkarayā yutaṁ sarpirāsnigdhatvalābhāt pāyayēt| subōdham| mākṣikaṁ vēti kēvalam| sitādibhiḥ priyālakatailaṁ pācitamabhyaṅgādibhiḥ śuladāhaghnam| madhukādinā tailaṁ pūrvavat praṇayēdityabhyaṅgādiṣu| tēnētyaṣṭabhāgaśēṣēṇa yaṣṭīmadhukādigarbhēṇa| anantā dūrvā| ēṣāmityanantarōktānāṁ yaṣṭīmadhukādīnām| kṣīrasarpiryatkṣīraṁ mathitvā gr̥hyatē| subōdham| iti pittajē karṇarōgē||8||
Adhikarana kaPakarNarogacikitsA (9) · Śloka 9
kaphajē pippalīvipakvaṁ ghr̥tamathavā sakṣaudraṁ pāyayitvā taṁ vāmayēt| tatastīkṣṇaṁ dhūmaṁ pāyayēt| karṇañcāsya pūrayēt saraladēvadāruhiṁsrāpaṭōlapatrasurasasiddhēna tailēna| dēvadārupippalīmālatīpatrakvāthakalkasiddhēna vā| lōdhrakhadirasāramanaśśilādviharidrākuṣṭhatriphalailākvāthakalkasiddhēna vā| rasāñjanamārkavavaijayantīśigrulaśunārdrakamaruṅgīmūlakadalīnāṁ vā pr̥thak samastānāṁ vā rasēna madhunā vā rakṣōghnatailēna vā| tathā śūlaśōphagauravāṇi praśāmyanti| dhānyāmlakvathitadśamūlabāṣpēṇa nāḍīsvēdamācarēt| svinnaṁ kuśāmratrivr̥nnaladaśuṇṭhīmustasādhitēna tailēna pūrayēt| kaphaghnāṁśca gaṇḍūṣān dhārayēt||9||
कफजे पिप्पलीविपक्वं घृतमथवा सक्षौद्रं पाययित्वा तं वामयेत्| ततस्तीक्ष्णं धूमं पाययेत्| कर्णञ्चास्य पूरयेत् सरलदेवदारुहिंस्रापटोलपत्रसुरससिद्धेन तैलेन| देवदारुपिप्पलीमालतीपत्रक्वाथकल्कसिद्धेन वा| लोध्रखदिरसारमनश्शिलाद्विहरिद्राकुष्ठत्रिफलैलाक्वाथकल्कसिद्धेन वा| रसाञ्जनमार्कववैजयन्तीशिग्रुलशुनार्द्रकमरुङ्गीमूलकदलीनां वा पृथक् समस्तानां वा रसेन मधुना वा रक्षोघ्नतैलेन वा| तथा शूलशोफगौरवाणि प्रशाम्यन्ति| धान्याम्लक्वथितद्शमूलबाष्पेण नाडीस्वेदमाचरेत्| स्विन्नं कुशाम्रत्रिवृन्नलदशुण्ठीमुस्तसाधितेन तैलेन पूरयेत्| कफघ्नांश्च गण्डूषान् धारयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
kaphajē karṇaśūlē pippalīvipakvamapakvamēva vā sakṣaudraṁ sarpiḥ pāyayitvā tamāturaṁ vāmayēt| tīkṣṇō dhūmaḥ sūtrōktaḥ| asya ca ślēṣmakarṇarōgiṇaḥ saralādisiddhēna vā dēvadārvādisiddhēna vā lōdhrādisiddhēna vā tailēna karṇaṁ pūrayēt|aralādikalkapākam| śēṣayōryēṣāmēva kvāthastēṣāmēva ca kalkēna| rasāñjanādīnāṁ pr̥thagbhūtānāṁ vā miśrībhūtānāṁ vā rasēna karṇaṁ pūrayēt| mārkavō bhr̥ṅgarājaḥ| vaijayantyatimuktakaḥ| muruṅgī madhusravā| athavā kēvalēnaiva madhunā| athavā rakṣaughnatailēna sarṣapatailēna| tathēti karṇapūraṇakriyayā śūlādīni śāmyanti| nāḍīsvēdaḥ subōdhaḥ| svinnaṁ karṇaṁ kuśāmrādisiddhēna tailēna pūrayēt| kuśāmraḥ kṣudrāmraḥ| kaphāghnān kaphaghnadravyakr̥tān gaṇḍūṣān dhārayēcca| iti kaphajē karṇarōgē|| 9||
Adhikarana raktajakarNarogacikitsA (10) · Śloka 10
raktajē paittikavat siddhiḥ sirāvyaśca||10||
रक्तजे पैत्तिकवत् सिद्धिः सिराव्यश्च||१०||
🔊 Audio coming soon
raktajē karṇarōgē paittikakarṇarōgavat siścikitsā| atra tu sirāvyadhā'dhikaḥ||10||
Adhikarana pakvAvasthAyAScikitsA (11) · Śloka 11
pakvēṣu karṇaśūlēṣu pūyapravāhiṣu yathāsvaṁ dhūmanasyagaṇḍūṣavamanānyācarēt| upadigdhañca srōtaḥ sāyaṁ prātaḥ picuvarttibhiḥ pramr̥jya yavāgarumadanaiḥ saghr̥tairguggulunā vā dhūpayitvā madhunā pūrayēt| palāśadhavatiniśakakubhasarjatvakkvātharasakriyayā svabhyaktāṁ picuvarttiṁ srōtasi dadyāt| badarīsallakījambūdhātakīvaṭaplakṣōdumbarakvāthēnaivamēva ca rasakriyayā| haridrādhātakītriphalājambūsallakīkiṁśukakvāthēna ca| tathā saurāṣṭrikāpadmakadhātakīsamaṅgāśvatthadhavalōdhrarasāñjanakvāthēna| ēbhirēvauṣadhaiḥ sūkṣmacūrṇīkr̥taiḥ srōtasō'vakiraṇamēvaṁ klēdaśūlagauravāṇi śāmyanti| ēṣāmēva ca kaṣāyēṇa sakṣaudrēṇa kapitthasvarasēna vā prakṣālanam| tathā surasādivargaḥ prakṣālanāvacūrṇanayōḥ prayōjyaḥ||11||
पक्वेषु कर्णशूलेषु पूयप्रवाहिषु यथास्वं धूमनस्यगण्डूषवमनान्याचरेत्| उपदिग्धञ्च स्रोतः सायं प्रातः पिचुवर्त्तिभिः प्रमृज्य यवागरुमदनैः सघृतैर्गुग्गुलुना वा धूपयित्वा मधुना पूरयेत्| पलाशधवतिनिशककुभसर्जत्वक्क्वाथरसक्रियया स्वभ्यक्तां पिचुवर्त्तिं स्रोतसि दद्यात्| बदरीसल्लकीजम्बूधातकीवटप्लक्षोदुम्बरक्वाथेनैवमेव च रसक्रियया| हरिद्राधातकीत्रिफलाजम्बूसल्लकीकिंशुकक्वाथेन च| तथा सौराष्ट्रिकापद्मकधातकीसमङ्गाश्वत्थधवलोध्ररसाञ्जनक्वाथेन| एभिरेवौषधैः सूक्ष्मचूर्णीकृतैः स्रोतसोऽवकिरणमेवं क्लेदशूलगौरवाणि शाम्यन्ति| एषामेव च कषायेण सक्षौद्रेण कपित्थस्वरसेन वा प्रक्षालनम्| तथा सुरसादिवर्गः प्रक्षालनावचूर्णनयोः प्रयोज्यः||११||
🔊 Audio coming soon
pakvēṣvityanantarōktēṣu vātādijēṣu karṇaśūlēṣu yathāsvamityārambhakadōṣāpēkṣayā dhūmādīnyācarēt| upadigdhaṁ klēdēna liptaṁ karṇasrōtaḥ| picuvarttiḥ kārpasavarttiḥ| palāśādikvāthēna badaryādikvāthēna ca picuvarttyabhyañjanē rasakriyā| haridrādikvāthēna ca rasakriyā saurāṣṭrikādikvāthēna ca| ēbhirēva ca yathāyōgaṁ rasakriyauṣadhaiḥ sūkṣmacūrṇīkr̥taiḥ pakvakarṇasrōtasō'vakiraṇam| ēṣāmityādi subōdham|| 11||
Adhikarana karNanAdabAdhiryayoshcikitsA - cikitsAsUtram (12) · Śloka 12
nādabādhiryayōrvātaśūlōktaḥ sarvō vidhiḥ| ślēṣmānubandhē tu prākślēṣmāṇamapaharēdvamananāvanābhyāṁ tīkṣṇadhūmaiśca||12||
नादबाधिर्ययोर्वातशूलोक्तः सर्वो विधिः| श्लेष्मानुबन्धे तु प्राक्श्लेष्माणमपहरेद्वमननावनाभ्यां तीक्ष्णधूमैश्च||१२||
🔊 Audio coming soon
nādākhyē bādhiryākhyē ca rōgē vātakarṇarōgōktaḥ sarvō vidhiḥ| ślēṣmānubandhē tviti nādabādhiryayōrēva ||12||
Adhikarana asAdhyabAdhiryanirdeSaH (13) · Śloka 13
bādhiryaṁ ca bālavr̥ddhakṣīṇakāsaśōṣiṇāṁ cirōtthitaṁ ca varjayēt||13||
बाधिर्यं च बालवृद्धक्षीणकासशोषिणां चिरोत्थितं च वर्जयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
bālādīnāṁ bādhiryamasādhyam| sarvasyaiva ca cirōtthitaṁ bahukālaprarūḍhaṁ bādhiryaṁ yattadasādhyam||13||
Adhikarana sAdhyabAdhirye cikitsAkramaH (14) · Śloka 14
itarattu snēhasvēdanasyaśirōbastibastikarmaprabhr̥tibhirdōṣānubandhamavēkṣya sādhayēt||14||
इतरत्तु स्नेहस्वेदनस्यशिरोबस्तिबस्तिकर्मप्रभृतिभिर्दोषानुबन्धमवेक्ष्य साधयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
itaratvanantarōktalakṣaṇaviparītaṁ bādhiryaṁ dōṣānubandhasvarūpānatikramēṇa nasyādibhiḥ sādhayēt||14||
Adhikarana prayujyamAnAH vividhAH yogAH (15) · Śloka 15
tatra prāgēva purāṇasarpiṣā vā vātaharatailēna vā snigdhaṁ snēhēnaiva virēcayēt| kr̥tasaṁsarjanasya punaḥ snigdhasya śōṇitamapaharēt| karṇāsannaṁ jalaukōbhistatō bastikarmamūrdhatailanasyadhūmān karṇapūraṇaṁ ca śīlayēt| taruṇabilvaphalāni gōmūtrēṇa kvāthayēttēna kvāthēna sitāmadhukabījakabījakalkēna ca payōyuktaṁ tailaṁ pācayēt| tattailamuṣṇaṁ śītē bilvakvāthē prakṣipya manthayēt yāvat piṇḍībhūtamuddhr̥tyā'ṣṭaguṇē payasi madhukagandhacandanagarbhaṁ sādhitamāśu karṇapūraṇāt bādhiryaṁ nāśayati| tilān navapralūnān vastrabaddhān vahantīṣvapsu rātrimuṣitān divā śōṣayēt pañcarātram| ēvaṁ gatē pañcarātrē madhuyaṣṭikākṣīrakākōlīmahāpañcamūladēvadāruśatāhvājīvakakvathitē payasi pañcāhamēvaṁ vāsayēcchōṣayēcca| tatō'nēnaiva kṣīrēṇaiṣāmēva ca dravyāṇāṁ cūrṇamātrayā yuktān prapīḍayēt| tattailaṁ nīlōtpalānantācandanāgarumadhukajīvakakākōlīsuniṣaṇṇakamūlakalkairaṣṭaguṇēna payasā pacēt| ētannasyē karṇapūraṇē śirasi cābhyañjanē praṇītamāśu śūlanādabādhiryāṇi sarvavātavikārāṁśca pittānubandhānapōhati bhagnāsthisandhānajananañca| śuṣkamūlakabhasmakṣāradvayahiṅguśuṇṭhīmisivacākuṣṭhāmaradārusaubhāñjanabhūrjagranthimustālavaṇatrayaiḥ sōdbhidaistailaṁ śuktakadalībījapūrakarasasaṁyuktaṁ siddhaṁ śūlanādabādhiryakaṇḍūśōphaklēdōpadēhakr̥mipūtikarṇēṣu| atha karṇau suptāviva bhavatastatsamīpē yathōktāṁ sirāṁ mōkṣayēt| aśvayathuparisrāvē mandaśrutērvamanamācarēt||15||
तत्र प्रागेव पुराणसर्पिषा वा वातहरतैलेन वा स्निग्धं स्नेहेनैव विरेचयेत्| कृतसंसर्जनस्य पुनः स्निग्धस्य शोणितमपहरेत्| कर्णासन्नं जलौकोभिस्ततो बस्तिकर्ममूर्धतैलनस्यधूमान् कर्णपूरणं च शीलयेत्| तरुणबिल्वफलानि गोमूत्रेण क्वाथयेत्तेन क्वाथेन सितामधुकबीजकबीजकल्केन च पयोयुक्तं तैलं पाचयेत्| तत्तैलमुष्णं शीते बिल्वक्वाथे प्रक्षिप्य मन्थयेत् यावत् पिण्डीभूतमुद्धृत्याऽष्टगुणे पयसि मधुकगन्धचन्दनगर्भं साधितमाशु कर्णपूरणात् बाधिर्यं नाशयति| तिलान् नवप्रलूनान् वस्त्रबद्धान् वहन्तीष्वप्सु रात्रिमुषितान् दिवा शोषयेत् पञ्चरात्रम्| एवं गते पञ्चरात्रे मधुयष्टिकाक्षीरकाकोलीमहापञ्चमूलदेवदारुशताह्वाजीवकक्वथिते पयसि पञ्चाहमेवं वासयेच्छोषयेच्च| ततोऽनेनैव क्षीरेणैषामेव च द्रव्याणां चूर्णमात्रया युक्तान् प्रपीडयेत्| तत्तैलं नीलोत्पलानन्ताचन्दनागरुमधुकजीवककाकोलीसुनिषण्णकमूलकल्कैरष्टगुणेन पयसा पचेत्| एतन्नस्ये कर्णपूरणे शिरसि चाभ्यञ्जने प्रणीतमाशु शूलनादबाधिर्याणि सर्ववातविकारांश्च पित्तानुबन्धानपोहति भग्नास्थिसन्धानजननञ्च| शुष्कमूलकभस्मक्षारद्वयहिङ्गुशुण्ठीमिसिवचाकुष्ठामरदारुसौभाञ्जनभूर्जग्रन्थिमुस्तालवणत्रयैः सोद्भिदैस्तैलं शुक्तकदलीबीजपूरकरससंयुक्तं सिद्धं शूलनादबाधिर्यकण्डूशोफक्लेदोपदेहकृमिपूतिकर्णेषु| अथ कर्णौ सुप्ताविव भवतस्तत्समीपे यथोक्तां सिरां मोक्षयेत्| अश्वयथुपरिस्रावे मन्दश्रुतेर्वमनमाचरेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
tatrēti bādhiryē| saṁsarjanaṁ pēyādikramaḥ| mūrddhvatailamabhyaṅgādibhēdēna caturvidhaṁ sūtrē pradarśitam| taruṇasyācirakālaprarūḍhasya bilvasya phalāni gōmūtrēṇa kvāthayēt| tēnēti kvathitagōmūtrēṇatyādi| tailapākavidhaṁ śēṣaṁ subōdham| tilānityādinā tilabhāvanaṁ subōdham| ēvamiti pratidinaṁ śōṣaṇaṁ ca vahadambuvāsanaṁ ca pañcarātram| tatastathaiva madhuyaṣṭyādikvathitapayasi vāsanaṁ śōṣaṇaṁ ca pañcarātramēva| anēnaivēti yaṣṭyādiśr̥tēna| ēṣāmēva cēti yaṣṭyādīnāṁ cūrṇēna yuktān tilān| śuṣkamūlakabhasmādibhirdravyaiḥ śuklādibhiśca dravaistailaṁ siddhaṁ śūlādiṣu dr̥ṣṭaśaktiḥ| suptāvivēti bādhirya ēva| yathōktāmiti sūtrōktām| saśvayathvādi bādhirya ēva| iti bādhiryam|| 15||
Adhikarana pratInAhacikitsA (16) · Śloka 16
pratīnāhē snēhasvēdaklinnaṁ karṇaṁ karṇaśōdhanēna viśōdhya tailasya pūrayēnmātuluṅgarasasya vā saśuktakṣaudrasaindhavasya| śōdhyamānē vēdanā raktāgamō vā yadi bhavēttatō ghr̥tamaṇḍēna pūrayēnnasyaṁ ca śīlayēt| malapūrṇē'pyēṣa ēva vidhiḥ||16||
प्रतीनाहे स्नेहस्वेदक्लिन्नं कर्णं कर्णशोधनेन विशोध्य तैलस्य पूरयेन्मातुलुङ्गरसस्य वा सशुक्तक्षौद्रसैन्धवस्य| शोध्यमाने वेदना रक्तागमो वा यदि भवेत्ततो घृतमण्डेन पूरयेन्नस्यं च शीलयेत्| मलपूर्णेऽप्येष एव विधिः||१६||
🔊 Audio coming soon
pratīnāhākhyē pūrvaṁ snēhasvēdābhyāṁ karṇē klēdānapādanam| karṇaśōdhanaṁ sruvamukhamaśvatthapatrāgramiti yantraṁ sūtrē pūrvamuktam| tailasyēti karaṇē ṣaṣṭhī| pūraṇayōgāt| tadvanmātuluṅgarasasyēti ca| yadi ca śōdhyamānē karṇē vēdanā bhavēdathavā raktāgamō bhavēttatō ghr̥tamaṇḍēna pūraṇaṁ yōgyanasyaśīlanaṁ ca| malapūrṇē'pīti pratīnāhaprakāratvādēṣa ēva pratīnāhōktō vidhiḥ ||16||
Adhikarana kaNDUSoPayoScikitsA (17) · Śloka 17
kaṇdvāṁ tīkṣṇanasyadhūmādīn kaphaghnānvitarēt| rūkṣatiktakaṭuścāhāraḥ śōphē'pyēvamēva vidhiḥ| kaṭutīkṣṇōṣṇāśca pradēhapariṣēkāḥ||17||
कण्द्वां तीक्ष्णनस्यधूमादीन् कफघ्नान्वितरेत्| रूक्षतिक्तकटुश्चाहारः शोफेऽप्येवमेव विधिः| कटुतीक्ष्णोष्णाश्च प्रदेहपरिषेकाः||१७||
🔊 Audio coming soon
kaṇḍvākhyē tīkṣṇadhūmādikaṁ kaphaghnaṁ vitarēt| tadēva ca śōphākhyē| atra tu kaṭvādiguṇapradēhādikamapi||17||
Adhikarana pUtikarNakrimikarNayoScikitsA (18) · Śloka 18
pūtikarṇē karṇasrāvōktō vidhiḥ kr̥mikarṇē ca| viśēṣataścātra kr̥mighnaḥ| tathā sarṣapatailēna pūraṇam| haritālacūrṇavatā gōmūtrēṇa vā| vārtākabījēna dhūpanam||18||
पूतिकर्णे कर्णस्रावोक्तो विधिः कृमिकर्णे च| विशेषतश्चात्र कृमिघ्नः| तथा सर्षपतैलेन पूरणम्| हरितालचूर्णवता गोमूत्रेण वा| वार्ताकबीजेन धूपनम्||१८||
🔊 Audio coming soon
pūtikarṇē karṇasrāvōktaḥ pakvakarṇapūyapravāhōktō dhūmādiḥ| kr̥mikarṇē ca pūtikarṇavadēva| atra tu kr̥mikarṇē kr̥mighnavidhirviśēṣataḥ kāryō dhūpanāntaḥ||18||
Adhikarana vidradhyarSo~arbudacikitsA (19) · Śloka 19
karṇavidradhiṁ vamanapūrvaṁ vidradhivadāmaṁ pakvaṁ ca cikitsēt| kṣatavidradhiṁ pittakarṇaśūlavadarśāṁsi nāsārśōvadarbudāni ca||19||
कर्णविद्रधिं वमनपूर्वं विद्रधिवदामं पक्वं च चिकित्सेत्| क्षतविद्रधिं पित्तकर्णशूलवदर्शांसि नासार्शोवदर्बुदानि च||१९||
🔊 Audio coming soon
karṇavidradhiryō'nya ityuktastaṁ vamanapūrvaṁ vidradhivat vidradhiprakārēṇāmaṁ pakvaṁ ca cikitsēt| tatra ca vidradhēḥ kṣatavidradhyākhyō bhēdō yaḥ kaṇḍūyanahētukastamanantarōktapittakarṇarōgaviccikitsēt| subōdham| arśāṁsyarbudāni ca prakaraṇādvakṣyamāṇanāsārśōrbudavat||19||
Adhikarana vidArikAcikitsA (20) · Śloka 20
vidārikāmāmāṁ karṇavidradhivadyathādōṣōdayañca sādhayēt||20||
विदारिकामामां कर्णविद्रधिवद्यथादोषोदयञ्च साधयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
vidārikā'sādhyōktā| tatra viśēṣaḥ āmāyāṁ dōṣānatikramēṇa cikitsitōktā vidradhicikitsā kāryā ||20||
Adhikarana pAlIshoShacikitsA (21) · Śloka 21
pālīśōṣē vātaśūlavannasyamālēpaṁ svēdañca kuryāt| svinnamudvarttayēttilapriyālabalajamadhukayavāśvagandhākalkēna| udvartitañca madhukapayasyāśatapuṣpāśvagandhākalkāṣṭaguṇavājigandhābr̥hatyabhīrukvāthakṣīrasādhitēna tailēnābhyajyāt| śatāvaryaśvagandhairaṇḍapayasyājīvakakṣīrasiddhēna vā| gōdhāpratudaviṣkirānūpaudakamāṁsavasāmajjānaṁ sarpissarṣapatailañca yathālābhaṁ saṁgr̥hyārkālarkabalātibalānantāvidārigandhājalaśūkamadhuravargapratīvāpaṁ vipacēdayamabhyaṅgaḥ pālyāḥ paraṁ māṁsajananaḥ| ēvamapi tu yā kṣīyatē pālī tasyā yad duṣṭaṁ tacchitvā vidhivat sandhāya yathōktēna kramēṇōpacarēt||21||
पालीशोषे वातशूलवन्नस्यमालेपं स्वेदञ्च कुर्यात्| स्विन्नमुद्वर्त्तयेत्तिलप्रियालबलजमधुकयवाश्वगन्धाकल्केन| उद्वर्तितञ्च मधुकपयस्याशतपुष्पाश्वगन्धाकल्काष्टगुणवाजिगन्धाबृहत्यभीरुक्वाथक्षीरसाधितेन तैलेनाभ्यज्यात्| शतावर्यश्वगन्धैरण्डपयस्याजीवकक्षीरसिद्धेन वा| गोधाप्रतुदविष्किरानूपौदकमांसवसामज्जानं सर्पिस्सर्षपतैलञ्च यथालाभं संगृह्यार्कालर्कबलातिबलानन्ताविदारिगन्धाजलशूकमधुरवर्गप्रतीवापं विपचेदयमभ्यङ्गः पाल्याः परं मांसजननः| एवमपि तु या क्षीयते पाली तस्या यद् दुष्टं तच्छित्वा विधिवत् सन्धाय यथोक्तेन क्रमेणोपचरेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
pālīśōṣē vātaśulavannasyādikaṁ kuryāt| vātaśūlaṁ karṇarōgē prathamamuktam| svinnaṁ ca pālīśōṣaṁ tilādikalkēnōdvrtayēt| udvartitañca pālīśōṣaṁ madhukādisiddhēna tailēnābhyajyāt| śatāvaryādisiddhēna vā| gōdhētyādinābhyaṅgāya tailam| alarkō mandāraḥ| anantā dūrvā yāṣaśca| jalaśūkaḥ śaivālam| ēvamanantarōktēna prakārēṇa cikitsyamānā yā pālī kṣīyatē tasyāḥ pālyāḥ yadaṁśaṁ duṣṭaṁ lakṣyatē tacchitvā śēṣaṁ vidhivat sandhāya yathōktēna pālīśōṣakramēṇōpacarēt|| 21||
Adhikarana tantrikAcikitsA (22) · Śloka 22
tantrikāmapi caivamēva nasyābhyaṅgādibhiryāpayēt||22||
तन्त्रिकामपि चैवमेव नस्याभ्यङ्गादिभिर्यापयेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
tantrikā yāpyaivōktā tāṁ pālīśōṣaprakārēṇaiva prathamaṁ cikitsēdyāpyatvē ca nasyādibhiryāpayēt ||22||
Adhikarana paripoTakacikitsA (23) · Śloka 23
paripōṭakē'pyayamēva vidhiḥ| tathā madhukakharamañjarīsaindhavāśvagandhādēvadārumūlakāvalgujaphalamūlamadhūcchiṣṭaiḥ sakṣīrairmahāsnēhaḥ siddhō'bhyaṅgaḥ| tilamadhukaprapauṇḍarīkasiddhārthakaghr̥takṣīrakr̥tayōtkārikayōpanāhaḥ||23||
परिपोटकेऽप्ययमेव विधिः| तथा मधुकखरमञ्जरीसैन्धवाश्वगन्धादेवदारुमूलकावल्गुजफलमूलमधूच्छिष्टैः सक्षीरैर्महास्नेहः सिद्धोऽभ्यङ्गः| तिलमधुकप्रपौण्डरीकसिद्धार्थकघृतक्षीरकृतयोत्कारिकयोपनाहः||२३||
🔊 Audio coming soon
ayamēvēti pālīśōṣōktaḥ| tathēti paripōṭakē||23||
Adhikarana utpAtacikitsA (24) · Śloka 24
utpātē jalaukōbhirapanītaraktē śītaiḥ pradēhaḥ| tilamadhukasārivōtpalalōdhrakadambabalābhrajambūpallavaissadhānyāmlaṁ tailaṁ sādhitamabhyaṅgaḥ| tathā kṣīrasarpirvisarpōktāni ca ghr̥tāni||24||
उत्पाते जलौकोभिरपनीतरक्ते शीतैः प्रदेहः| तिलमधुकसारिवोत्पललोध्रकदम्बबलाभ्रजम्बूपल्लवैस्सधान्याम्लं तैलं साधितमभ्यङ्गः| तथा क्षीरसर्पिर्विसर्पोक्तानि च घृतानि||२४||
🔊 Audio coming soon
visarpōktaghr̥tāni cētyantamutpātākhyē| raktē hr̥tē śītaiścandanādibhiḥ pralēpaḥ kāryastilādibhiḥ kalkitairddhānyāmlasahitaṁ sādhitaṁ tailamabhyaṅgaśca| tathā kṣīrōtthaṁ ghr̥taṁ visarpē yāni ghr̥tānyuktāni tāni ca hitāni||24||
Adhikarana unmanthacikitsA (25) · Śloka 25
unmanthē tīkṣṇaiḥ śirōvirēkaḥ| tilasarṣapalōdhraharidrādvayairudvartitāyāḥ karṇapālyāstālīsatamālailākaṭphalarasāñjanairlēpaḥ| tālapatryaśvagandhārkassaindhavāvalgujabījasurasalāṅgalikābhirgōdhākulīravasāyuktaṁ tailaṁ vipakvamabhyañjanam| tailamēva vā paṭōlakaṭurōhiṇīrasāñjanaśirīṣaiḥ||25||
उन्मन्थे तीक्ष्णैः शिरोविरेकः| तिलसर्षपलोध्रहरिद्राद्वयैरुद्वर्तितायाः कर्णपाल्यास्तालीसतमालैलाकट्फलरसाञ्जनैर्लेपः| तालपत्र्यश्वगन्धार्कस्सैन्धवावल्गुजबीजसुरसलाङ्गलिकाभिर्गोधाकुलीरवसायुक्तं तैलं विपक्वमभ्यञ्जनम्| तैलमेव वा पटोलकटुरोहिणीरसाञ्जनशिरीषैः||२५||
🔊 Audio coming soon
paṭōlāditailāntamunmanthākhyē| tailamēva vētyēvakārēṇa paṭōlādau vasāpratiṣēdhaḥ||25||
Adhikarana duHkhavarddhanacikitsA (26) · Śloka 26
duḥkhavarddhanē jambvāmrāśmantakapatrakvāthapariṣiktāṁ karṇapālīṁ tailēnābhyajya yaṣṭīmadhukaharidrāprapauṇḍarīkamañjiṣṭhācūrṇēnā'vacūrṇayēt| lākṣāviḍaṅgapakvēna tailēnābhyañjayēt||26||
दुःखवर्द्धने जम्ब्वाम्राश्मन्तकपत्रक्वाथपरिषिक्तां कर्णपालीं तैलेनाभ्यज्य यष्टीमधुकहरिद्राप्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठाचूर्णेनाऽवचूर्णयेत्| लाक्षाविडङ्गपक्वेन तैलेनाभ्यञ्जयेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
duḥkhavarddhanākhyē prathamaṁ jambvāmrādikvāthapariṣēkastatastailēnābhyañjanaṁ tatō yaṣṭyādicūrṇēnā'vacūrṇanaṁ lākṣāviṅgābhyāṁ pakvaṁ tailamabhyañjanaṁ ca hitam||26||
Adhikarana lihyAkhyapiTikAcikitsA (27) · Śloka 27
lōhakāpiṭakāsu karṇapālīṁ bahuśō gōmayapiṇḍasvinnāmurabhrīmūtrapiṣṭaiḥ kr̥mighnairālimpēt| kuṭajakarañjēṅgudībījāragvadhatvagbhirvā| ēbhirēva ca sarvaissamaricanimbapatramadhucchiṣṭaissarṣapatailaṁ siddhaṁ lēhikāvraṇaghnō'bhyaṅgaḥ| paridahanē jalajābhirasr̥k srāvayēt| śītaiśca pradihyāt||27||
लोहकापिटकासु कर्णपालीं बहुशो गोमयपिण्डस्विन्नामुरभ्रीमूत्रपिष्टैः कृमिघ्नैरालिम्पेत्| कुटजकरञ्जेङ्गुदीबीजारग्वधत्वग्भिर्वा| एभिरेव च सर्वैस्समरिचनिम्बपत्रमधुच्छिष्टैस्सर्षपतैलं सिद्धं लेहिकाव्रणघ्नोऽभ्यङ्गः| परिदहने जलजाभिरसृक् स्रावयेत्| शीतैश्च प्रदिह्यात्||२७||
🔊 Audio coming soon
lēhikāpiṭakāsu lihyākhyāsu| subōdham| kr̥mighnāni viḍaṅgaphalāni| kuṭajādibhirvā limpēditi sambandhaḥ| ēbhirityanantarōktaiḥ| sarvaśabdēna viḍaṅgānāṁ ca parigrahaḥ| paridahanē tu lihyākhyāsvitiprkaraṇāt| jalajā jalaukasaḥ| ityuktāḥ yathōddiṣṭāḥ karṇarōgāḥ||27||
Adhikarana pAlIroge sAmAnyakramaH (28) · Śloka 28
sarvēṣu ca pālīrōgēṣu snēhasvēdaśōdhanābhyaṅgapradēhanasyāsravisrāvaṇāni yathārhaṁ prayuñjīta| prakōpakāraṇāni ca pariharēt||28||
सर्वेषु च पालीरोगेषु स्नेहस्वेदशोधनाभ्यङ्गप्रदेहनस्यास्रविस्रावणानि यथार्हं प्रयुञ्जीत| प्रकोपकारणानि च परिहरेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
sarvēṣu cōktānuktēṣu pālīrōgēṣu| yathārhamiti dōṣādyapēkṣaṁ snēhādi prayuñjīta| subōdham ||28||
Adhikarana avasthAviSiShTA pAlIcikitsA (29) · Śloka 29
utpacyamānāyāṁ tu pālyāṁ sarjarasāpāmārgapaṭōlanimbaniculatvagbhirālēpaḥ| utpuṭantyāṁ śigruśamyākapūtīkagōvarāhapittagōdhāvasāsarpibhiḥ| śyāvāyāṁ gaurīsugandhāśyāmānantātaṇḍulīyakamūlaiḥ| kaṇḍūmatyāṁ pāṭhānantātārkṣyaśailēyamākṣikaiḥ| dahyamānāyāṁ kṣīrivr̥kṣajīvanīyakalkamadhughr̥taiḥ| vraṇitāyāṁ kṣaudrajīvanīyaiḥ| kr̥śāyāṁ gōdhāvarāhavasābhiḥ| granthitāyāṁ granthiṁ pāṭayitvā vilikhya ca kr̥ṣṇāsaindhavamadhubhiḥ pratisārayēt| srāvavatyāṁ madhu-madhukamadhūkamadhuparṇībhirlēpaḥ| ēbhirēva ca yathāsvaṁ snēhānabhyaṅgārthaṁ prakalpayēt||29||
उत्पच्यमानायां तु पाल्यां सर्जरसापामार्गपटोलनिम्बनिचुलत्वग्भिरालेपः| उत्पुटन्त्यां शिग्रुशम्याकपूतीकगोवराहपित्तगोधावसासर्पिभिः| श्यावायां गौरीसुगन्धाश्यामानन्तातण्डुलीयकमूलैः| कण्डूमत्यां पाठानन्तातार्क्ष्यशैलेयमाक्षिकैः| दह्यमानायां क्षीरिवृक्षजीवनीयकल्कमधुघृतैः| व्रणितायां क्षौद्रजीवनीयैः| कृशायां गोधावराहवसाभिः| ग्रन्थितायां ग्रन्थिं पाटयित्वा विलिख्य च कृष्णासैन्धवमधुभिः प्रतिसारयेत्| स्राववत्यां मधु-मधुकमधूकमधुपर्णीभिर्लेपः| एभिरेव च यथास्वं स्नेहानभ्यङ्गार्थं प्रकल्पयेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
utpacyamānāyāmityādinā pālyāmavasthāviśēṣēṣu sādhanaviśēṣaḥ| utpuṭanaṁ daraṇam| gaurī haridrā| sugandhā gandhanākulī| dahyāmānā dāhayuktā| vraṇitā savraṇā| grathitā granthimatī| ēbhirēva cānantarōktairavasthāviśēṣē yathāsvamabhyaṅgārthaṁ snēhān prakalpayēt| utpacyamānāyāṁ sarjarasādibhirēva| utpuṭantyāṁ śigrvādibhirēvētyēvamādi yathāsvaśabdārthaḥ ||29||
Adhikarana karNasandhAnam (30) · Śloka 30
atharōgatō balādvā vicchinnaṁ karṇamanusandadhyāt||30||
अथरोगतो बलाद्वा विच्छिन्नं कर्णमनुसन्दध्यात्||३०||
🔊 Audio coming soon
athētyādinā chinnapālīsandhānavidhānam| athēti maṅgalē| rōgataḥ karṇaṁ chinnaṁ svasthamēva vā saṁgrāmādau balāt chinnamubhayamapyanusandadhyāt| tasmin vicchēdē dōṣasaṁsthānaviśēṣavaśāt prahārādigativiśēṣavaśāccānēkaprakārō ghaṭanīyaḥ sandhiḥ sambhavati| sarvaḥ sarvaiḥ prakārairdarśayitumaśakyaḥ||30||
Adhikarana pa~jcadasha chinnakarNasandhayaH (31) · Śloka 31
samāsatastu pañcadaśa karṇasandhayaḥ prāyō nāmānugatasaṁsthānaviśēṣatayā sambhavanti| tadyathā- 1. pr̥thulāyatasamōbhayapālīścakranēmiḥ| 2. vr̥ttāyatamōbhayapālirutpalabhēdakaḥ| 3. abhyantaradīrghapāliḥ kavāṭaḥ| 4. viparītōrddhvakavāṭaḥ| 5. hrasvavr̥ttasamōbhayapālirvallūrakaḥ| 6. aṇusthūlasamaviṣamapālirvyāyōjimaḥ| 7. bāhyapālirgaṇḍādhāraḥ| 8. atō viparītastvāsaṅgimaḥ| 9. apālirāhāryaḥ; sa ēva māṁsalapīṭhō nirbēdhimaḥ| 10. śuṣkaśuṣkalirutsannapāliḥ| 11. tarālpapāliḥ saṅkṣiptaḥ| 12. anadhiṣṭhānapāliḥ paryantayōśca kṣīṇamāṁsō hīnaḥ| 13. tanuviṣamapālirvalliḥ| 14. grathitanirmāṁsastabdhasirāvr̥tasūkṣmapāliryaṣṭī| 15. nirmāṁsasaṁkṣiptāgrā'śōṇitapāliḥ kākauṣṭha iti||31||
समासतस्तु पञ्चदश कर्णसन्धयः प्रायो नामानुगतसंस्थानविशेषतया सम्भवन्ति| तद्यथा- १. पृथुलायतसमोभयपालीश्चक्रनेमिः| २. वृत्तायतमोभयपालिरुत्पलभेदकः| ३. अभ्यन्तरदीर्घपालिः कवाटः| ४. विपरीतोर्द्ध्वकवाटः| ५. ह्रस्ववृत्तसमोभयपालिर्वल्लूरकः| ६. अणुस्थूलसमविषमपालिर्व्यायोजिमः| ७. बाह्यपालिर्गण्डाधारः| ८. अतो विपरीतस्त्वासङ्गिमः| ९. अपालिराहार्यः; स एव मांसलपीठो निर्बेधिमः| १०. शुष्कशुष्कलिरुत्सन्नपालिः| ११. तराल्पपालिः सङ्क्षिप्तः| १२. अनधिष्ठानपालिः पर्यन्तयोश्च क्षीणमांसो हीनः| १३. तनुविषमपालिर्वल्लिः| १४. ग्रथितनिर्मांसस्तब्धसिरावृतसूक्ष्मपालिर्यष्टी| १५. निर्मांससंक्षिप्ताग्राऽशोणितपालिः काकौष्ठ इति||३१||
🔊 Audio coming soon
samāsatastu chinnakarṇasandhayaḥ pañcadaśa vaidyaghaṭanīyāḥ sambhavanti| katamityāha-prāyō bāhulyēna svanāmārthānugatasaṁsthānaviśēṣatayā (svanāmānugatasthānaviśēṣatayā) saṁsthānamākr̥tiḥ sthānaṁ pradēśaḥ| prāyōgrahaṇaṁ vyābhicārasūcanārtham| tathētyādinā ta ēva sandhayaḥ pañcadaśōcyantē| karṇē tāvadēkā pālī bhavati| sā chinnā satī dvē sampadyatē| ēkā gaṇḍalagnā| dvitīyā śuṣkalyavabaddhā| ēvaṁ sthitē ēkaḥ sandhiścakranōmināmā bhavati| tasya lakṣaṇaṁ pr̥thulē cāyatē samē nimnōnnatarahitē pālī yasya sandhēḥ sa tathōktaḥ| rathacakrē hi nēmyākhyaṁ bāhyavr̥ddhikāṣṭhamēvaṁrūpamēva bhavati| dvitīyō hyutpalabhēdākhyaḥ tasya lakṣaṇaṁ vr̥ttē parivartulē āyatē dīrghē samē nimnōnnatarahitē pālī yasya| vr̥ttē hi bhagnamutpalamākr̥tyaivaṁ bhavati| tr̥tīyaḥ sandhiḥ kavāṭākhyaḥ| tasya lakṣaṇamabhyantarā gaṇḍanibaddhā pālī śaṣkulī bāhyāpālyapēkṣayā dīrghā yasya sa tathōktaḥ| atra nāmānugatatvē prāyōgrahaṇam| caturthōrddhvakavāṭākhyaḥ| tasya lakṣaṇaṁ kavāṭaliṅgavaiparītyam| atra hi bāhyā śuṣkalyavabaddhā pālī dīrghā bhavati| kavāṭē dvārapakṣau| pañcamō vallūrākhyaḥ; tasya lakṣaṇamubhē api pālī hrasvē stōkalambē vr̥ttē vartulē parasparaṁ ca samē| vallūrākhyāṁ hi śuṣyanmāṁsapēśyāḥ| vyādhāṅganāsvēvaṁvidhā ēva dr̥śyatē| ṣaṣṭhō vyāyōjimākhyaḥ| tasya lakṣaṇaṁ ēkāpālyaṇurnātighanā| dvitīyā sthūlātīvaghanā ca| ēkā samā nimnōnnatarahitā| dvitīyā tadviparītā yasya sa tathōktaḥ| asyārthē prāyōgrahaṇam| saptamō gaṇḍādhārākhyaḥ| tasya lakṣaṇaṁ bāhyaśuṣkalyāśrayā ēkaiva pālirgaṇḍamūlachinnatvādyanyatarasya hi bandhē gaṇḍa ēvādhārō dvitīyapālyabhāvāt| aṣṭama āsaṅgimākhyaḥ| tasya lakṣaṇaṁ gaṇḍādhāravaiparītyam| atra hi śuṣkulīmūlē chinnatvādēva gaṇḍalagnā pālī bhavati| atrāpi prāyōgrahaṇam| navama āhāryākhyaḥ| tasya lakṣaṇaṁ na vidyatē kadācidapi pāliryasya sō'pālirbhavati| āhārya apūrvapālyupāyatvāt| sa ēvāhāryō māṁsalēna karṇapīṭhēna nirvēdhima ucyatē| ataēvāsau sandhyuttaraḥ yō hi vēdhamarhati| daśamaḥ śuṣkaśaṣkulyākhyaḥ| tallakṣaṇaṁ sarvasarvikayā pālyucchēdaḥ| śaṣkulī śuṣkaivaṁrūpaiva bhavati| ēkādaśaḥ saṅkṣiptapāliḥ| tallakṣaṇamitarēti| nōtsannapālirapi tvalpapāliḥ| dvādaśō hīnākhyaḥ| tallakṣaṇaṁ pālīsthānayōḥ kṣīṇamāṁsō'taēva cānadhiṣṭhānapāliranyapālyā api tatra saṁśrayō na vidyatē sa bhavati hīnaḥ| trayōdaśō vallākhyaḥ| tallakṣaṇaṁ tu tanuviṣamē kvacinnimnē kvacidunnatē pālyau yasya| vallirapyēvaṁrūpaiva bhavati| caturdaśō yaṣṭākhyaḥ| tallakṣaṇaṁ grathitā granthimatī nirmāṁsā stabdhā niścalā sirābhirāvr̥tā sūkṣmā'titanvī pālī yasya sa tathōktaḥ| yaṣṭirapyēvaṁrūpā bhavati| pañcadaśaḥ kākauṣṭhākṣyaḥ| tallakṣaṇaṁ nirmāṁsē'lpaprāntē śōṇitarahitē pālī yasya sa tathōktaḥ| kākasya cañcupuṭāvapyēvaṁrūpāvēva bhavataḥ| ityuktāḥ pañcadaśa sandhayaḥ|| 31||
Adhikarana karNasandhInAM sAdhyAsAdhyatA (32) · Śloka 32
ēṣāmādyā daśa sidhyanti; na tvitarē||32||
एषामाद्या दश सिध्यन्ति; न त्वितरे||३२||
🔊 Audio coming soon
ēṣāṁ śuṣkaśaṣkulyantā daśa sādhyā| itarē pañca saṁkṣiptādayō'sādhyāḥ||32||
Adhikarana karNasandhInAmavAntaraBedAH (33) · Śloka 33
tatra bāhyāyāṁ pālyāṁ dīrghāyāmābhyantaraḥ sandhiḥ| tathētarāyāṁ bāhyaḥ| samaḥ samayōśca| aṇvādiviṣamayōstu parasparaviparyayau||33||
तत्र बाह्यायां पाल्यां दीर्घायामाभ्यन्तरः सन्धिः| तथेतरायां बाह्यः| समः समयोश्च| अण्वादिविषमयोस्तु परस्परविपर्ययौ||३३||
🔊 Audio coming soon
tatraitēṣu madhyē bāhyā śaṣkulyāśrayā pālī dīrghā bhavati tadā'syā ābhyantaraḥ sandhiḥ| dvitīyayā saṁyōgē tacchidramārgēṇa kartavyam| yadā tu gaṇḍāśrayā dīrghā tadā'syā bāhyaḥ sandhānamabhimukhasandhiḥ| samayōśca pālyōrbāhyā ēva| yē tu pālī aṇvādiviśēṣēṇa viṣamē bhinnasvarūpē tayōḥ pālyōḥ parasparaviparyayēṇa sandhiḥ| yatraikā aṇuraparā sthūlā ēkā samā'parā nimnā tatrāṇōḥ sandhiḥ tathā nimnā kartavyā yathā sthūlā cāṇurbhavatyaṇuśca sthūlētyēkībhūtā samā bhavatyēvaṁ samaviṣayayōrapi viparyayō vācyaḥ|| 33||
Adhikarana ekapAlIsandhAnam (34) · Śloka 34
yā tvēkaiva pālī sthūlā pr̥thvī sthirā ca syāt tāṁ dvidhā pāṭayitvōpari chitvā sandadhyāt||34||
या त्वेकैव पाली स्थूला पृथ्वी स्थिरा च स्यात् तां द्विधा पाटयित्वोपरि छित्वा सन्दध्यात्||३४||
🔊 Audio coming soon
dvidhā pāṭitāyāḥ pālyāḥ ēkaikō bhāgō mūlē chitvā śūnyē pālīmūlē yōjyaḥ| tatō dvipāli sandadhyāt||34||
Adhikarana pAlIkalpane prakArAntaram (35) · Śloka 35
guṇḍōtkr̥ttēna vā saśōṇitēna sānubandhēna māṁsēna pālīṁ kalpayēt| yasya pālīdvayamapi nāsti tasyāpyēṣa ēva vidhiḥ| athavā samānavayōdōṣādēḥ sañcārya karṇapīṭhaṁ samaṁ madhyē nivēśya varddhayēt||35||
गुण्डोत्कृत्तेन वा सशोणितेन सानुबन्धेन मांसेन पालीं कल्पयेत्| यस्य पालीद्वयमपि नास्ति तस्याप्येष एव विधिः| अथवा समानवयोदोषादेः सञ्चार्य कर्णपीठं समं मध्ये निवेश्य वर्द्धयेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
sahānubandhēna jīvatsaṁskārēṇa vartata iti tathōktaḥ| subōdham||35||
Adhikarana sandhAnavidhiH (36) · Śloka 36
sandhānavidhiḥ punarāturē grathitakēśāntē bandhanamupadhāritē chēdyabhēdyalēkhyairupapannairupapādya karṇaśōṇitamavēkṣēta duṣṭamaduṣṭaṁ vēti| tatō vātaduṣṭē dhānyāmlōṣṇōdakābhyāṁ pittaduṣṭē kṣīraśītōdakābhyāṁ ślēṣmaduṣṭē vāruṇīsalilābhyāṁ prakṣālya punaścāvalikhyānunnatamahīnaviṣamaṁ sandhiṁ nivēśya tatō madhughr̥tābhyāmabhyajya picuplōtayōranyatarēṇāvaguṇaṭhya sūtrēṇa nātigāḍhamaśithilaṁ ca baddhvā sirāvyadhōktēna kapālasya vā cūrṇēnāvakīryācārikamupadiśēt| sandhimāśliṣyantaṁ kṣaumasūtrēṇa sīvyēta| atikṣīṇapālikaṁ vā śōṇitāktēna picunā vēṣṭayēt| vraṇavaccainamupācarēt| tryahāccaturahādvā salilēna pariṣicya picuṁ sūtraṁ cāpanayēt||36||
सन्धानविधिः पुनरातुरे ग्रथितकेशान्ते बन्धनमुपधारिते छेद्यभेद्यलेख्यैरुपपन्नैरुपपाद्य कर्णशोणितमवेक्षेत दुष्टमदुष्टं वेति| ततो वातदुष्टे धान्याम्लोष्णोदकाभ्यां पित्तदुष्टे क्षीरशीतोदकाभ्यां श्लेष्मदुष्टे वारुणीसलिलाभ्यां प्रक्षाल्य पुनश्चावलिख्यानुन्नतमहीनविषमं सन्धिं निवेश्य ततो मधुघृताभ्यामभ्यज्य पिचुप्लोतयोरन्यतरेणावगुणठ्य सूत्रेण नातिगाढमशिथिलं च बद्ध्वा सिराव्यधोक्तेन कपालस्य वा चूर्णेनावकीर्याचारिकमुपदिशेत्| सन्धिमाश्लिष्यन्तं क्षौमसूत्रेण सीव्येत| अतिक्षीणपालिकं वा शोणिताक्तेन पिचुना वेष्टयेत्| व्रणवच्चैनमुपाचरेत्| त्र्यहाच्चतुरहाद्वा सलिलेन परिषिच्य पिचुं सूत्रं चापनयेत्||३६||
🔊 Audio coming soon
ātura ityādinā karṇasandhānavidhirbhavati| upadhāritē niścitayōgyē bandhē karṇasya chēdyādyupapādanamasthānē viṣayē karttuṁ na yāti| duṣṭāduṣṭaśōṇitalakṣaṇaṁ sirāvyadha uktam| tata ityādi subōdham| picuḥ kārpāsaculukam| plōtaṁ vastram| sirāvyadhōktēnēti cūrṇēna sambadhyatē| ācārikaṁ vraṇinamanuṣṭhēyam| yadi ca karṇasandhiḥ ślēṣaṁ na gr̥hṇāti tataḥ kṣaumasūtrēṇa sīvyēt||36||
Adhikarana karNasandhAnasyAviShayaH (37) · Śloka 37
na cāśuddharaktamatipravr̥ttaraktaṁ kṣīṇaraktaṁ vā karṇaṁ sandadhyāt||37||
न चाशुद्धरक्तमतिप्रवृत्तरक्तं क्षीणरक्तं वा कर्णं सन्दध्यात्||३७||
🔊 Audio coming soon
tasyētyaśuddharaktaasya vātipravr̥ttasya vā kṣīṇaraktasya vā na sandadhyāt||37||
Adhikarana aviShayasandhAnapariNAmaH (38) · Śloka 38
tasya hi svayamapi sandhirviśliṣyatē ādhmāyatē śyāvatāmupaiti pacyatē śuṣyati cirādrōhati rūḍhō'pyābharaṇaṁ na kṣamatē| saśōphakaṇḍūsantāpō grathimāṁśca bhavati| tatra ca yathāsvaṁ pratikurvīta| duṣṭaraktē ca raktamavasēcayēt| kṣīṇaraktaṁ snēhapānanasyamāṁsarasāśanābhyaṅgairbr̥ṁhayēt||38||
तस्य हि स्वयमपि सन्धिर्विश्लिष्यते आध्मायते श्यावतामुपैति पच्यते शुष्यति चिराद्रोहति रूढोऽप्याभरणं न क्षमते| सशोफकण्डूसन्तापो ग्रथिमांश्च भवति| तत्र च यथास्वं प्रतिकुर्वीत| दुष्टरक्ते च रक्तमवसेचयेत्| क्षीणरक्तं स्नेहपाननस्यमांसरसाशनाभ्यङ्गैर्बृंहयेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
tasya hītyādi subōdham| tatrētyādhmānapākādau yathāsvamiti svacikitsitānatikramēṇa||38||
Adhikarana upadravapratIkAraH (39) · Śloka 39
sarvatra caivamapi sōpadravasandhau sandhiṁ vimucya pūrvāpacārōpasthāpitasmr̥tiḥ samyak sandadhītēti||39||
सर्वत्र चैवमपि सोपद्रवसन्धौ सन्धिं विमुच्य पूर्वापचारोपस्थापितस्मृतिः सम्यक् सन्दधीतेति||३९||
🔊 Audio coming soon
ēvacca vidhīyamānē'pi yadi sōpadrava ēva sandhirbhavati tatastaṁ vimucya pūrvōpadravahētūnāṁ smaraṇaṁ punastathābhāvapratiṣēdhāya kr̥tvā samyak sandadhīta||39||
Adhikarana sAmAnyopadeSaH (40) · Śloka 40
bhavati cātra na karṇē śōpharāgādiyuktē sandhānamācarēt| na ghasmarasya nāyuṣṇē nāviśuddhatanōrapi||40||
भवति चात्र न कर्णे शोफरागादियुक्ते सन्धानमाचरेत्| न घस्मरस्य नायुष्णे नाविशुद्धतनोरपि||४०||
🔊 Audio coming soon
gatānugatikā| śōphādiyuktē karṇē sandhānaṁ nācarēt| ghasmarasyātyādanaśīlasya| atyuṣṇa iti dēśē kālē ca| aśuddhatanōrakr̥tavamanādikasya||40||
Adhikarana karNavivardhanam (41) · Śloka 41
surūḍhaṁ jātarōmāṇaṁ śliṣṭasandhiṁ samaṁ sthiram| suvarṣmāṇamarōgaṁ ca śanaiḥ karṇaṁ vivarddhayēt| anyathā dāharuktōdaśōphāḥ syustatra kārayēt| śītān pradēhasēkādīn śuddhiñca klēdanāśinīm| snēhāvānūpajaṁ tailaṁ sarpirlākṣarasaṁ samam| sādhayēn madhuraskandhahayagandhāmayūrakaiḥ| piṣṭairdaśaguṇakṣīrē tatparaṁ karṇavarddhanam| kaṭhināḥ sarujaḥ kṣāmāḥ pālyaḥ svēditamardditāḥ| abhyaktāstēna jāyantē mr̥davō nīrujaḥ sthirāḥ| br̥hatyau kacchurāṁ vāriśukamarkajaṭāṁ ghr̥tam| mākṣikaṁ śaṅkhinīṁ tailaṁ saptāhaṁ tāmrabhajanē| sthāpayēttatparaṁ karṇamālēpātpōṣayēt kr̥śam| carmacaṭikājalaukōhayagandhāśabarakandakaṁ tulyam| māhiṣanavanītayutaṁ kapitthagaṁ karṇavardhanaṁ tulyam| māhiṣanavanītayutaṁ kapitthagaṁ karṇavardhanaṁ sākṣāt| kuryāccābhyañjānālēpān pālīśōṣē prakīrtitān||41||
सुरूढं जातरोमाणं श्लिष्टसन्धिं समं स्थिरम्| सुवर्ष्माणमरोगं च शनैः कर्णं विवर्द्धयेत्| अन्यथा दाहरुक्तोदशोफाः स्युस्तत्र कारयेत्| शीतान् प्रदेहसेकादीन् शुद्धिञ्च क्लेदनाशिनीम्| स्नेहावानूपजं तैलं सर्पिर्लाक्षरसं समम्| साधयेन् मधुरस्कन्धहयगन्धामयूरकैः| पिष्टैर्दशगुणक्षीरे तत्परं कर्णवर्द्धनम्| कठिनाः सरुजः क्षामाः पाल्यः स्वेदितमर्द्दिताः| अभ्यक्तास्तेन जायन्ते मृदवो नीरुजः स्थिराः| बृहत्यौ कच्छुरां वारिशुकमर्कजटां घृतम्| माक्षिकं शङ्खिनीं तैलं सप्ताहं ताम्रभजने| स्थापयेत्तत्परं कर्णमालेपात्पोषयेत् कृशम्| चर्मचटिकाजलौकोहयगन्धाशबरकन्दकं तुल्यम्| माहिषनवनीतयुतं कपित्थगं कर्णवर्धनं तुल्यम्| माहिषनवनीतयुतं कपित्थगं कर्णवर्धनं साक्षात्| कुर्याच्चाभ्यञ्जानालेपान् पालीशोषे प्रकीर्तितान्||४१||
🔊 Audio coming soon
surūḍhatvādiguṇaṁ karṇaṁ śanairvardhayēt| suvarṣmā susāraḥ| anyathēti surūṣatvādiviparītē vardhanāddāhādayaḥ syuḥ| tatrēti dāhādiṣu śītān pradēhādīn| klēdanāśakakalāṁ ca vamanādikāṁ śuddhiṁ kārayēt| ānūpaprāṇijau snēhau sambhavādvasāmajjānau| ghr̥tañca tailañca lākṣārasaṁ cēti pañcakaṁ parasparasamam| madhuraskandhaḥ sūtrōktaḥ| hayagandhā aśvagandhā| mayūraka apāmārgaḥ| kṣīraṁ dravapañcakāt daśaguṇam| kaṭhinādiguṇāḥ pālyaḥ svēditamarditāḥ satyaḥ| tēnēti madhuraskandhādipakvēna snēhēnābhyaktā mr̥davō nīrujō rugrahitāḥ sthirāśca jāyantē| br̥hatyādikamālēpayōgyaṁ saptāhaṁ tāmrabhājanasthitamālēpāt kr̥śaṁ karṇaṁ paraṁ pōṣayēt| kacchurā phaṇikārī| vāriśūkaṁ jalaśūkam| śaṅkhinyā yavatiktāyāḥ snēhaḥ śaṅkhinītailam| carmacaṭikētyādi subōdham| carmacaṭikā prasiddhā carmapakṣaḥ| ētat pakvaṁ kapitthē sthitaṁ karṇavardhanam| atra ca karṇavardhanaprasaṅgē pālīśōṣōktānabhyañjanādīn kuryāt|| 41||
Adhikarana nAsAsandhAnavidhiH (42) · Śloka 42
atha kuryādvayasthasya cchinnāṁ śuddhasya nāsikām| chindyānnāsāsamaṁ patraṁ tattulyaṁ ca kapōlataḥ| tvaḍmāṁsaṁ nāsikāsannē rakṣaṁstattanutāṁ nayēt| sīvyēdgaṇḍaṁ tataḥ sūcyā sīvanyā picuyuktayā| nāsācchēdē'tha likhitē parivarttyōpari tvacam| kapōlavadhraṁ sandadhyāt sīvyēnnāsāṁ ca yatnataḥ| nāḍībhyāmutkṣipēdantaḥ sukhōcchvāsapravr̥ttayē| āmatailēna siktvā'nu pataṅgamadhukāñjanaiḥ| śōṇitasthāpanaiścānyaiḥ suślakṣṇairavacūrṇayēt| tatō madhudhr̥tābhyaktabaddhvā'cārikamādiśēt| jñātvā'vasthāntaraṁ kuryāt sadyōvraṇavidhiṁ tataḥ| chindyādrūṣē'dhikaṁ māṁsaṁ nāsōpāntācca carma tataḥ| sīvyēttataśca suślakṣṇaṁ hīnaṁ saṁvardhayēt punaḥ| nivēśitē yathānyāsaṁ sadyaḥcchinnē'pyayaṁ vidhiḥ||42||
अथ कुर्याद्वयस्थस्य च्छिन्नां शुद्धस्य नासिकाम्| छिन्द्यान्नासासमं पत्रं तत्तुल्यं च कपोलतः| त्वड्मांसं नासिकासन्ने रक्षंस्तत्तनुतां नयेत्| सीव्येद्गण्डं ततः सूच्या सीवन्या पिचुयुक्तया| नासाच्छेदेऽथ लिखिते परिवर्त्त्योपरि त्वचम्| कपोलवध्रं सन्दध्यात् सीव्येन्नासां च यत्नतः| नाडीभ्यामुत्क्षिपेदन्तः सुखोच्छ्वासप्रवृत्तये| आमतैलेन सिक्त्वाऽनु पतङ्गमधुकाञ्जनैः| शोणितस्थापनैश्चान्यैः सुश्लक्ष्णैरवचूर्णयेत्| ततो मधुधृताभ्यक्तबद्ध्वाऽचारिकमादिशेत्| ज्ञात्वाऽवस्थान्तरं कुर्यात् सद्योव्रणविधिं ततः| छिन्द्याद्रूषेऽधिकं मांसं नासोपान्ताच्च चर्म ततः| सीव्येत्ततश्च सुश्लक्ष्णं हीनं संवर्धयेत् पुनः| निवेशिते यथान्यासं सद्यःच्छिन्नेऽप्ययं विधिः||४२||
🔊 Audio coming soon
anēna ca karṇasandhānaprasaṅgēnāthētyādinā nāsāsandhāna karmāpyucyatē| athētyānantaryē| chinnāṁ nāsāṁ nāsikāṁ vayasthasya pratyagravayasaḥ śuddhasya ca vamanādinā punaranyāṁ kuryāt| kathamityāha-chindyādityādi| kapōlataḥ cchinnaṁ nāsikāsamapramāṇaṁ māṁsapatraṁ tattulyamiti nāsākāraṁ chindyāt| nāsikāpratyāsannē pradēśē tvaḍmāṁsaṁ rakṣan sīvanōpayōgāya| tacca māṁsapatraṁ tanutāṁ tatkṣaṇēna nayēt| tatō'nantaramuddhr̥tapatraṁ gaṇḍaṁ vraṇauṣṭhayōḥ picayuktayā sīvanyā sīvyēt| vraṇauṣṭhavat picurapi sūcyā grāhōtyarthaḥ| athānantaraṁ nāsācchēdē yataḥ chinnā nāsā tasmin likhitē kapōlavadhramupari tvacaṁ kr̥tvā sandadhyāt| sandhāya ca nāsāṁ yatnatastēna vadhrēṇa saha sīvyēt| tāñca nāsāmantaḥsrōtasi sukhēnōcchvāsapravr̥ttyarthaṁ nāḍībhyāmutkṣipēt| anu cāmatailēnāpakvatailēna siktvā pattaṅgādibhiranyaiśca sūtrasthānōktairmadhukādibhiḥ śōṇitasthāpanaiḥ śuślakṣṇapiṣṭairavacūrṇayēt| ācārikaṁ vraṇōkta ācāraḥ| tatō'nantaramavasthāviśēṣaṁ jñātvā sadyōvraṇōktamapi vidhiṁ kuryāt| tatō'tra yadadhikaṁ māṁsaṁ tacchindyāt| nāsānikaṭāducchrāyi yacchēṣitaṁ carma tadākr̥tilābhāya ca| tatō'nantaraṁ suślakṣṇaṁ kr̥tvā sīvyēt| yaśca pradēśō hīnaḥ syāttaṁ punaranyēna vadhralēśēna sandadhyāt| yacca sadya ēva prahārādinā nāsikācchinnaṁ tasmin yathānyāsaṁ pūrvasannivēśānatikramēṇa nivēśitē ayamēva sīvanādikō vidhiḥ prasaṅgēnōcyatē|| 42||
Adhikarana oShThasandhAnavidhiH (43-22) · Śloka 22
nāḍīyōgādvinauṣṭhasya nāsāsandhānavadvidhiḥ||43|| iti vaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tāvaṣṭāṅgasaṁgrahasaṁhitāyāmuttaratantrē karṇarōgapratiṣēdhō nāma dvāviṁśō'dhyāyaḥ||22||
नाडीयोगाद्विनौष्ठस्य नासासन्धानवद्विधिः||४३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे कर्णरोगप्रतिषेधो नाम द्वाविंशोऽध्यायः||२२||
🔊 Audio coming soon
ōṣṭhasya vicchinnasya sandhānē nāsāsandhānavatsarvō vidhiḥ| śvāsōcchvāsasukhapravr̥ttyarthaṁ nāḍīyōgavarjyamiti||43|| iti śrīmanmahāmahōpādhyāyēnduviracitāyāmaṣṭāṅgasaṁgrahavyākhyāyāṁ śaśilēkhāyāmuttaratantrē dvāviṁśō'dhyāyaḥ||