Adhikarana atha karNarogapratiShedho nAma dvAviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః కర్ణరోగప్రతిషేధం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः कर्णरोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ఉక్తక్రమేణ కర్ణరోగాణాం చికిత్సాం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే||1||
Adhikarana vAtakarNarogacikitsA sarpiHpAnam (2) · Śloka 2
వాతజే కర్ణశూలే రాత్రౌ రాత్రౌ రసభోజనోత్తరం వాతహరద్రవ్యసిద్ధం సర్పిః పిబేన్నిరన్నో వా పయోఽనుపానం||2||
वातजे कर्णशूले रात्रौ रात्रौ रसभोजनोत्तरं वातहरद्रव्यसिद्धं सर्पिः पिबेन्निरन्नो वा पयोऽनुपानम्||२||
🔊 Audio coming soon
రసభోజనోత్తరం రసభోజనస్య పశ్చాత్| అథవా నిరన్న ఏవ పయోఽనుపానం వాతహరద్రవ్యసిద్ధం సర్పిః పిబేత్||2||
Adhikarana karNasvedanam (3) · Śloka 3
తతో దశమూలసిద్ధే ఛాగే పయసి గోశ్రృంగనిహితోఽగ్నివర్ణాన్ పాషాణాన్ సందశేన గృహీత్వాఽవపేత్| తేనోష్మణా నాడీస్వేదేన చ స్వభ్యక్తం స్వేదయేత్| బిల్వయవకోలకులత్థమాషార్కశిగ్రుపత్రైర్వా సానూపమాంసైః క్వాథితైః||3||
ततो दशमूलसिद्धे छागे पयसि गोश्रृङ्गनिहितोऽग्निवर्णान् पाषाणान् सन्दशेन गृहीत्वाऽवपेत्| तेनोष्मणा नाडीस्वेदेन च स्वभ्यक्तं स्वेदयेत्| बिल्वयवकोलकुलत्थमाषार्कशिग्रुपत्रैर्वा सानूपमांसैः क्वाथितैः||३||
🔊 Audio coming soon
తత ఇతి సర్పిష్పానాదనంతరం దశమూలేత్యాదినా కర్ణస్వేదః| అథవా బిల్వాదిపత్రైరానూపమాంసయుక్తైః క్వథితైః స్వేదయేత్||3||
Adhikarana karNapUraNam (4) · Śloka 4
స్విన్నం చ పూరయేత్ కుష్ఠారాస్నామధుకవంశావలేఖశుంఠీశిఖిచంద్రకమాషసరలపయోవిపక్వేన తైలేన| జీవకమధుకకుష్ఠమండూకీదేవదారుమహౌషధకల్కాష్టగుణక్షీరసిద్ధేన వా| మయూరనాలకులత్థాగరుమాషదేవదారుకల్కక్షారశుక్తామ్లసాధితాభ్యాం వా తైలవసాభ్యాం| మధుకక్షీరకాకోలీమాషశతావరీకల్కసర్వగంధోదకక్షీరవిపక్వయా వా వరాహవసయా| రాస్నామధుకకాకోలీదేవదారుకల్కపయోవిపాచితయా వా శింశుమారవసయా| మాంసీకుష్ఠామేదాసరలసురభిమధుకక్షీరవిపక్వయా వా గోధావసయా| జీవకశతాహ్వామధుకమాంసీక్షీరసిద్ధాం కుక్కుటమయూర-వసాం కర్ణపూరణనస్యాభ్యంగేషు విదధ్యాత్| మధుకక్షీరకాకోలీకల్కేన చతుర్గుణశిగ్రుహ్రస్వపంచమూలకైరండపత్రరసమష్టగుణక్షీరసాధితం తైలం వా| ఘృతతైలవసాభ్యక్తాని తరుణాన్యశ్వత్థపత్రాణి పుటపాకస్విన్నాని ప్రపీడ్య తద్రసేన కర్ణం పూరయేత్| తద్వచ్చ తైలలవణాభ్యక్తాన్యర్కోరుపూగమూలకారలుకబిల్వమహావృక్షాన్యతమపత్రాణి| మహాపంచమూలసరలాగరుదేవదార్వ్యన్యతమకాష్ఠమష్టాదశాంగులం త్రిభాగే క్షౌమేణావేష్ట్య తైలేన సిక్త్వాగ్రే ప్రదీపయేత్| తతో దహ్యమానాద్యః స్నేహః పతతి సద్యః కర్ణరుజమపహరతి||4||
स्विन्नं च पूरयेत् कुष्ठारास्नामधुकवंशावलेखशुण्ठीशिखिचन्द्रकमाषसरलपयोविपक्वेन तैलेन| जीवकमधुककुष्ठमण्डूकीदेवदारुमहौषधकल्काष्टगुणक्षीरसिद्धेन वा| मयूरनालकुलत्थागरुमाषदेवदारुकल्कक्षारशुक्ताम्लसाधिताभ्यां वा तैलवसाभ्याम्| मधुकक्षीरकाकोलीमाषशतावरीकल्कसर्वगन्धोदकक्षीरविपक्वया वा वराहवसया| रास्नामधुककाकोलीदेवदारुकल्कपयोविपाचितया वा शिंशुमारवसया| मांसीकुष्ठामेदासरलसुरभिमधुकक्षीरविपक्वया वा गोधावसया| जीवकशताह्वामधुकमांसीक्षीरसिद्धां कुक्कुटमयूर-वसां कर्णपूरणनस्याभ्यङ्गेषु विदध्यात्| मधुकक्षीरकाकोलीकल्केन चतुर्गुणशिग्रुह्रस्वपञ्चमूलकैरण्डपत्ररसमष्टगुणक्षीरसाधितं तैलं वा| घृततैलवसाभ्यक्तानि तरुणान्यश्वत्थपत्राणि पुटपाकस्विन्नानि प्रपीड्य तद्रसेन कर्णं पूरयेत्| तद्वच्च तैललवणाभ्यक्तान्यर्कोरुपूगमूलकारलुकबिल्वमहावृक्षान्यतमपत्राणि| महापञ्चमूलसरलागरुदेवदार्व्यन्यतमकाष्ठमष्टादशाङ्गुलं त्रिभागे क्षौमेणावेष्ट्य तैलेन सिक्त्वाग्रे प्रदीपयेत्| ततो दह्यमानाद्यः स्नेहः पतति सद्यः कर्णरुजमपहरति||४||
🔊 Audio coming soon
ఏవంచ స్విన్నం కర్ణం కుష్ఠాదివిపక్వేన తైలేన పూరయేత్| జీవకాదిసిద్ధేన తైలేన వా| మయూరనాలాదిసాధితాభ్యాం తైలవసాభ్యాం వా మధుకాదివిపక్వయా వరాహవసయా వా కర్ణం పూరయేత్| రాస్నాదివిపాచితయా శింశుమారవసయా వా| శింశుమారో నామ జలజః ప్రాణివిశేషః| మాంస్యాదివిపక్వయా గోధావసయా వా కర్ణం పూరయేదితి సంబంధః| సురభిర్మురా| జీవకాదిసిద్ధాం కుక్కుటమయూరయోర్వసాం కర్ణపూరణాదిషు విదధ్యాత్| మధుకాదిసాధితం వా తైలం కర్ణపూరణాదిషు| శిగ్ర్వాదిపత్రరసస్తైలాచ్చతుర్గుణః| క్షీరమష్టగుణం| హ్రస్వం బృహత్యాదిపంచమూలం| తరుణాన్యచిరప్రరూఢాన్యశ్వత్థపత్రాణి ఘృతాద్యభ్యక్తాని తద్వదితి పుటపాకస్విన్నాని ప్రపీడ్య తద్రసేన కర్ణం పూరయేత్| అర్కాదీనామన్యతమస్య పత్రాణి తైలలవణాభ్యక్తాని తద్వదితి పుటపాకస్విన్నాని ప్రపీడ్య తద్రసేన కర్ణం పూరయేత్| మహాపంచమూలాద్యన్యతమకాష్ఠస్నేహగ్రహణవిధానం సుబోధం| సః స్నేహః కర్ణపూరణేన సద్య ఏవ కర్ణరుజమపహరతి||4||
Adhikarana dhUmapAnam (5) · Śloka 5
మధూచ్ఛిష్టకైడర్యమధుశిగ్రుఫలవచాయవనలదైలాగుగ్గులుభిః శ్లక్ష్ణపిష్టైః క్షౌమవస్త్రం ధూమవర్త్తిప్రమాణపరిణాహం లేపయేత్తతః సూత్రేణావేష్ట్య డుండుకనాలేన ధూమం పాతుం దద్యాత్| డుండుకనాలమేవ వానేన కల్కేనాభ్యజ్య విశోషయిత్వా ధూమం విదధ్యాత్||5||
मधूच्छिष्टकैडर्यमधुशिग्रुफलवचायवनलदैलागुग्गुलुभिः श्लक्ष्णपिष्टैः क्षौमवस्त्रं धूमवर्त्तिप्रमाणपरिणाहं लेपयेत्ततः सूत्रेणावेष्ट्य डुण्डुकनालेन धूमं पातुं दद्यात्| डुण्डुकनालमेव वानेन कल्केनाभ्यज्य विशोषयित्वा धूमं विदध्यात्||५||
🔊 Audio coming soon
మధూచ్ఛిష్టాదిభిః శ్లక్ష్ణయిష్టైః సూత్రోక్తధూమవర్త్తిప్రమాణం పరిణాహే క్షౌమం లేపయేత్| తతస్తత్క్షౌమం వర్త్త్యాకృత్య సూత్రేణావేష్ట్య డుండుకస్య స్యోనాకస్య నాలేన ధూమం పాతుమాతురాయ దద్యాత్| అథవా కేవలమేవ డుండుకనాలమనేన మధూచ్ఛిష్టాదికల్కేనాభ్యజ్య శోషయిత్వా ధూమం పాతుం విదధ్యాత్|| 5||
Adhikarana lepaH pariSiShTA cikitsA ca (6) · Śloka 6
శ్రేయసీదేవదారుకాకోలీకుష్ఠనిచులబీజైః క్షీరపిష్టైస్తిలయుతైః కర్ణం బహిర్లేపయేత్| సర్వధాన్యస్నేహగోక్షీరసిద్ధాముత్కారికామేరండపత్రావచ్ఛాదితే కర్ణే స్వేదార్థం ప్రణయేత్| పునః పునశ్చ నాడీస్వేదాన్ పిండస్వేదశ్చ| వాతవ్యాధిప్రతిశ్యాయార్దితవిధానంచ సనిరూహానువాసనం కుర్యాత్||6||
श्रेयसीदेवदारुकाकोलीकुष्ठनिचुलबीजैः क्षीरपिष्टैस्तिलयुतैः कर्णं बहिर्लेपयेत्| सर्वधान्यस्नेहगोक्षीरसिद्धामुत्कारिकामेरण्डपत्रावच्छादिते कर्णे स्वेदार्थं प्रणयेत्| पुनः पुनश्च नाडीस्वेदान् पिण्डस्वेदश्च| वातव्याधिप्रतिश्यायार्दितविधानञ्च सनिरूहानुवासनं कुर्यात्||६||
🔊 Audio coming soon
శ్రేయస్యాదిభిస్తిలయుక్తైః కర్ణలేపః| శ్రేయసో హస్తిపిప్పలీ| సుబోధం||6||
Adhikarana pathyApathyam (7) · Śloka 7
పరిహార్యాణి చ పరిహరేద్విశేషతః ప్రవాతం శితాంబుపానం శిరఃస్నానం చ||7||
परिहार्याणि च परिहरेद्विशेषतः प्रवातं शिताम्बुपानं शिरःस्नानं च||७||
🔊 Audio coming soon
పరిహర్యాణి వాతకోపనాని పరిహరేత్| ప్రవాతాదీని విశేషేణ| ప్రకృష్టో వాతః ప్రవాతః| ఇతి వాతజే కర్ణరోగే||7||
Adhikarana pittakarNarogacikitsA (8) · Śloka 8
పిత్తజే తు శూలే ప్రాతః ప్రాతః శర్కరాయుతం సర్పిః పాయయేత్| తతః స్నిగ్ధం విరేచయేత్| ద్రాక్షామధుకసిద్ధం స్తన్యం కర్ణపూరణం ప్రయుంజీత| మాక్షికం వా| మధుకపద్మకకల్కస్తన్యసిద్ధం వా సర్పిః| సితామధుకఖర్జూరమృద్వీకాభిర్వా సక్షీరేక్షురసం ప్రియాలకతైలం పాచితమభ్యంగనస్యకర్ణపూరణైః శూలదాహఘ్నం| మధుకకుడవం షోడశగుణేనాంభసాఽష్టావశేషం సాధయిత్వా తేన తైలార్ద్ధకుడవమష్టగుణక్షీరం యష్టీమధుకోశీరసారివాకాకోలీజీవకానంతామృణాలమంజిష్ఠా లోధ్రచందనబిసగర్భం పచేత్| తచ్చ పూర్వవత్ ప్రణయేత్| ఏషామేవ చ కల్కేన సఘృతేన కర్ణం పరితో లేపయేత్| స్వేదయేచ్చ| తథా క్షీరసర్పిర్నస్యం శిరోఽభ్యంగశ్చ| ఏవమప్యనుపశమే తు పునర్విరేకః||8||
पित्तजे तु शूले प्रातः प्रातः शर्करायुतं सर्पिः पाययेत्| ततः स्निग्धं विरेचयेत्| द्राक्षामधुकसिद्धं स्तन्यं कर्णपूरणं प्रयुञ्जीत| माक्षिकं वा| मधुकपद्मककल्कस्तन्यसिद्धं वा सर्पिः| सितामधुकखर्जूरमृद्वीकाभिर्वा सक्षीरेक्षुरसं प्रियालकतैलं पाचितमभ्यङ्गनस्यकर्णपूरणैः शूलदाहघ्नम्| मधुककुडवं षोडशगुणेनाम्भसाऽष्टावशेषं साधयित्वा तेन तैलार्द्धकुडवमष्टगुणक्षीरं यष्टीमधुकोशीरसारिवाकाकोलीजीवकानन्तामृणालमञ्जिष्ठा लोध्रचन्दनबिसगर्भं पचेत्| तच्च पूर्ववत् प्रणयेत्| एषामेव च कल्केन सघृतेन कर्णं परितो लेपयेत्| स्वेदयेच्च| तथा क्षीरसर्पिर्नस्यं शिरोऽभ्यङ्गश्च| एवमप्यनुपशमे तु पुनर्विरेकः||८||
🔊 Audio coming soon
పిత్తజే కర్ణశూలే ప్రాతః ప్రాతః శర్కరయా యుతం సర్పిరాస్నిగ్ధత్వలాభాత్ పాయయేత్| సుబోధం| మాక్షికం వేతి కేవలం| సితాదిభిః ప్రియాలకతైలం పాచితమభ్యంగాదిభిః శులదాహఘ్నం| మధుకాదినా తైలం పూర్వవత్ ప్రణయేదిత్యభ్యంగాదిషు| తేనేత్యష్టభాగశేషేణ యష్టీమధుకాదిగర్భేణ| అనంతా దూర్వా| ఏషామిత్యనంతరోక్తానాం యష్టీమధుకాదీనాం| క్షీరసర్పిర్యత్క్షీరం మథిత్వా గృహ్యతే| సుబోధం| ఇతి పిత్తజే కర్ణరోగే||8||
Adhikarana kaPakarNarogacikitsA (9) · Śloka 9
కఫజే పిప్పలీవిపక్వం ఘృతమథవా సక్షౌద్రం పాయయిత్వా తం వామయేత్| తతస్తీక్ష్ణం ధూమం పాయయేత్| కర్ణంచాస్య పూరయేత్ సరలదేవదారుహింస్రాపటోలపత్రసురససిద్ధేన తైలేన| దేవదారుపిప్పలీమాలతీపత్రక్వాథకల్కసిద్ధేన వా| లోధ్రఖదిరసారమనశ్శిలాద్విహరిద్రాకుష్ఠత్రిఫలైలాక్వాథకల్కసిద్ధేన వా| రసాంజనమార్కవవైజయంతీశిగ్రులశునార్ద్రకమరుంగీమూలకదలీనాం వా పృథక్ సమస్తానాం వా రసేన మధునా వా రక్షోఘ్నతైలేన వా| తథా శూలశోఫగౌరవాణి ప్రశామ్యంతి| ధాన్యామ్లక్వథితద్శమూలబాష్పేణ నాడీస్వేదమాచరేత్| స్విన్నం కుశామ్రత్రివృన్నలదశుంఠీముస్తసాధితేన తైలేన పూరయేత్| కఫఘ్నాంశ్చ గండూషాన్ ధారయేత్||9||
कफजे पिप्पलीविपक्वं घृतमथवा सक्षौद्रं पाययित्वा तं वामयेत्| ततस्तीक्ष्णं धूमं पाययेत्| कर्णञ्चास्य पूरयेत् सरलदेवदारुहिंस्रापटोलपत्रसुरससिद्धेन तैलेन| देवदारुपिप्पलीमालतीपत्रक्वाथकल्कसिद्धेन वा| लोध्रखदिरसारमनश्शिलाद्विहरिद्राकुष्ठत्रिफलैलाक्वाथकल्कसिद्धेन वा| रसाञ्जनमार्कववैजयन्तीशिग्रुलशुनार्द्रकमरुङ्गीमूलकदलीनां वा पृथक् समस्तानां वा रसेन मधुना वा रक्षोघ्नतैलेन वा| तथा शूलशोफगौरवाणि प्रशाम्यन्ति| धान्याम्लक्वथितद्शमूलबाष्पेण नाडीस्वेदमाचरेत्| स्विन्नं कुशाम्रत्रिवृन्नलदशुण्ठीमुस्तसाधितेन तैलेन पूरयेत्| कफघ्नांश्च गण्डूषान् धारयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
కఫజే కర్ణశూలే పిప్పలీవిపక్వమపక్వమేవ వా సక్షౌద్రం సర్పిః పాయయిత్వా తమాతురం వామయేత్| తీక్ష్ణో ధూమః సూత్రోక్తః| అస్య చ శ్లేష్మకర్ణరోగిణః సరలాదిసిద్ధేన వా దేవదార్వాదిసిద్ధేన వా లోధ్రాదిసిద్ధేన వా తైలేన కర్ణం పూరయేత్|అరలాదికల్కపాకం| శేషయోర్యేషామేవ క్వాథస్తేషామేవ చ కల్కేన| రసాంజనాదీనాం పృథగ్భూతానాం వా మిశ్రీభూతానాం వా రసేన కర్ణం పూరయేత్| మార్కవో భృంగరాజః| వైజయంత్యతిముక్తకః| మురుంగీ మధుస్రవా| అథవా కేవలేనైవ మధునా| అథవా రక్షౌఘ్నతైలేన సర్షపతైలేన| తథేతి కర్ణపూరణక్రియయా శూలాదీని శామ్యంతి| నాడీస్వేదః సుబోధః| స్విన్నం కర్ణం కుశామ్రాదిసిద్ధేన తైలేన పూరయేత్| కుశామ్రః క్షుద్రామ్రః| కఫాఘ్నాన్ కఫఘ్నద్రవ్యకృతాన్ గండూషాన్ ధారయేచ్చ| ఇతి కఫజే కర్ణరోగే|| 9||
Adhikarana raktajakarNarogacikitsA (10) · Śloka 10
రక్తజే పైత్తికవత్ సిద్ధిః సిరావ్యశ్చ||10||
रक्तजे पैत्तिकवत् सिद्धिः सिराव्यश्च||१०||
🔊 Audio coming soon
రక్తజే కర్ణరోగే పైత్తికకర్ణరోగవత్ సిశ్చికిత్సా| అత్ర తు సిరావ్యధాఽధికః||10||
Adhikarana pakvAvasthAyAScikitsA (11) · Śloka 11
పక్వేషు కర్ణశూలేషు పూయప్రవాహిషు యథాస్వం ధూమనస్యగండూషవమనాన్యాచరేత్| ఉపదిగ్ధంచ స్రోతః సాయం ప్రాతః పిచువర్త్తిభిః ప్రమృజ్య యవాగరుమదనైః సఘృతైర్గుగ్గులునా వా ధూపయిత్వా మధునా పూరయేత్| పలాశధవతినిశకకుభసర్జత్వక్క్వాథరసక్రియయా స్వభ్యక్తాం పిచువర్త్తిం స్రోతసి దద్యాత్| బదరీసల్లకీజంబూధాతకీవటప్లక్షోదుంబరక్వాథేనైవమేవ చ రసక్రియయా| హరిద్రాధాతకీత్రిఫలాజంబూసల్లకీకింశుకక్వాథేన చ| తథా సౌరాష్ట్రికాపద్మకధాతకీసమంగాశ్వత్థధవలోధ్రరసాంజనక్వాథేన| ఏభిరేవౌషధైః సూక్ష్మచూర్ణీకృతైః స్రోతసోఽవకిరణమేవం క్లేదశూలగౌరవాణి శామ్యంతి| ఏషామేవ చ కషాయేణ సక్షౌద్రేణ కపిత్థస్వరసేన వా ప్రక్షాలనం| తథా సురసాదివర్గః ప్రక్షాలనావచూర్ణనయోః ప్రయోజ్యః||11||
पक्वेषु कर्णशूलेषु पूयप्रवाहिषु यथास्वं धूमनस्यगण्डूषवमनान्याचरेत्| उपदिग्धञ्च स्रोतः सायं प्रातः पिचुवर्त्तिभिः प्रमृज्य यवागरुमदनैः सघृतैर्गुग्गुलुना वा धूपयित्वा मधुना पूरयेत्| पलाशधवतिनिशककुभसर्जत्वक्क्वाथरसक्रियया स्वभ्यक्तां पिचुवर्त्तिं स्रोतसि दद्यात्| बदरीसल्लकीजम्बूधातकीवटप्लक्षोदुम्बरक्वाथेनैवमेव च रसक्रियया| हरिद्राधातकीत्रिफलाजम्बूसल्लकीकिंशुकक्वाथेन च| तथा सौराष्ट्रिकापद्मकधातकीसमङ्गाश्वत्थधवलोध्ररसाञ्जनक्वाथेन| एभिरेवौषधैः सूक्ष्मचूर्णीकृतैः स्रोतसोऽवकिरणमेवं क्लेदशूलगौरवाणि शाम्यन्ति| एषामेव च कषायेण सक्षौद्रेण कपित्थस्वरसेन वा प्रक्षालनम्| तथा सुरसादिवर्गः प्रक्षालनावचूर्णनयोः प्रयोज्यः||११||
🔊 Audio coming soon
పక్వేష్విత్యనంతరోక్తేషు వాతాదిజేషు కర్ణశూలేషు యథాస్వమిత్యారంభకదోషాపేక్షయా ధూమాదీన్యాచరేత్| ఉపదిగ్ధం క్లేదేన లిప్తం కర్ణస్రోతః| పిచువర్త్తిః కార్పసవర్త్తిః| పలాశాదిక్వాథేన బదర్యాదిక్వాథేన చ పిచువర్త్త్యభ్యంజనే రసక్రియా| హరిద్రాదిక్వాథేన చ రసక్రియా సౌరాష్ట్రికాదిక్వాథేన చ| ఏభిరేవ చ యథాయోగం రసక్రియౌషధైః సూక్ష్మచూర్ణీకృతైః పక్వకర్ణస్రోతసోఽవకిరణం| ఏషామిత్యాది సుబోధం|| 11||
Adhikarana karNanAdabAdhiryayoshcikitsA - cikitsAsUtram (12) · Śloka 12
నాదబాధిర్యయోర్వాతశూలోక్తః సర్వో విధిః| శ్లేష్మానుబంధే తు ప్రాక్శ్లేష్మాణమపహరేద్వమననావనాభ్యాం తీక్ష్ణధూమైశ్చ||12||
नादबाधिर्ययोर्वातशूलोक्तः सर्वो विधिः| श्लेष्मानुबन्धे तु प्राक्श्लेष्माणमपहरेद्वमननावनाभ्यां तीक्ष्णधूमैश्च||१२||
🔊 Audio coming soon
నాదాఖ్యే బాధిర్యాఖ్యే చ రోగే వాతకర్ణరోగోక్తః సర్వో విధిః| శ్లేష్మానుబంధే త్వితి నాదబాధిర్యయోరేవ ||12||
Adhikarana asAdhyabAdhiryanirdeSaH (13) · Śloka 13
బాధిర్యం చ బాలవృద్ధక్షీణకాసశోషిణాం చిరోత్థితం చ వర్జయేత్||13||
बाधिर्यं च बालवृद्धक्षीणकासशोषिणां चिरोत्थितं च वर्जयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
బాలాదీనాం బాధిర్యమసాధ్యం| సర్వస్యైవ చ చిరోత్థితం బహుకాలప్రరూఢం బాధిర్యం యత్తదసాధ్యం||13||
Adhikarana sAdhyabAdhirye cikitsAkramaH (14) · Śloka 14
ఇతరత్తు స్నేహస్వేదనస్యశిరోబస్తిబస్తికర్మప్రభృతిభిర్దోషానుబంధమవేక్ష్య సాధయేత్||14||
इतरत्तु स्नेहस्वेदनस्यशिरोबस्तिबस्तिकर्मप्रभृतिभिर्दोषानुबन्धमवेक्ष्य साधयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
ఇతరత్వనంతరోక్తలక్షణవిపరీతం బాధిర్యం దోషానుబంధస్వరూపానతిక్రమేణ నస్యాదిభిః సాధయేత్||14||
Adhikarana prayujyamAnAH vividhAH yogAH (15) · Śloka 15
తత్ర ప్రాగేవ పురాణసర్పిషా వా వాతహరతైలేన వా స్నిగ్ధం స్నేహేనైవ విరేచయేత్| కృతసంసర్జనస్య పునః స్నిగ్ధస్య శోణితమపహరేత్| కర్ణాసన్నం జలౌకోభిస్తతో బస్తికర్మమూర్ధతైలనస్యధూమాన్ కర్ణపూరణం చ శీలయేత్| తరుణబిల్వఫలాని గోమూత్రేణ క్వాథయేత్తేన క్వాథేన సితామధుకబీజకబీజకల్కేన చ పయోయుక్తం తైలం పాచయేత్| తత్తైలముష్ణం శీతే బిల్వక్వాథే ప్రక్షిప్య మంథయేత్ యావత్ పిండీభూతముద్ధృత్యాఽష్టగుణే పయసి మధుకగంధచందనగర్భం సాధితమాశు కర్ణపూరణాత్ బాధిర్యం నాశయతి| తిలాన్ నవప్రలూనాన్ వస్త్రబద్ధాన్ వహంతీష్వప్సు రాత్రిముషితాన్ దివా శోషయేత్ పంచరాత్రం| ఏవం గతే పంచరాత్రే మధుయష్టికాక్షీరకాకోలీమహాపంచమూలదేవదారుశతాహ్వాజీవకక్వథితే పయసి పంచాహమేవం వాసయేచ్ఛోషయేచ్చ| తతోఽనేనైవ క్షీరేణైషామేవ చ ద్రవ్యాణాం చూర్ణమాత్రయా యుక్తాన్ ప్రపీడయేత్| తత్తైలం నీలోత్పలానంతాచందనాగరుమధుకజీవకకాకోలీసునిషణ్ణకమూలకల్కైరష్టగుణేన పయసా పచేత్| ఏతన్నస్యే కర్ణపూరణే శిరసి చాభ్యంజనే ప్రణీతమాశు శూలనాదబాధిర్యాణి సర్వవాతవికారాంశ్చ పిత్తానుబంధానపోహతి భగ్నాస్థిసంధానజననంచ| శుష్కమూలకభస్మక్షారద్వయహింగుశుంఠీమిసివచాకుష్ఠామరదారుసౌభాంజనభూర్జగ్రంథిముస్తాలవణత్రయైః సోద్భిదైస్తైలం శుక్తకదలీబీజపూరకరససంయుక్తం సిద్ధం శూలనాదబాధిర్యకండూశోఫక్లేదోపదేహకృమిపూతికర్ణేషు| అథ కర్ణౌ సుప్తావివ భవతస్తత్సమీపే యథోక్తాం సిరాం మోక్షయేత్| అశ్వయథుపరిస్రావే మందశ్రుతేర్వమనమాచరేత్||15||
तत्र प्रागेव पुराणसर्पिषा वा वातहरतैलेन वा स्निग्धं स्नेहेनैव विरेचयेत्| कृतसंसर्जनस्य पुनः स्निग्धस्य शोणितमपहरेत्| कर्णासन्नं जलौकोभिस्ततो बस्तिकर्ममूर्धतैलनस्यधूमान् कर्णपूरणं च शीलयेत्| तरुणबिल्वफलानि गोमूत्रेण क्वाथयेत्तेन क्वाथेन सितामधुकबीजकबीजकल्केन च पयोयुक्तं तैलं पाचयेत्| तत्तैलमुष्णं शीते बिल्वक्वाथे प्रक्षिप्य मन्थयेत् यावत् पिण्डीभूतमुद्धृत्याऽष्टगुणे पयसि मधुकगन्धचन्दनगर्भं साधितमाशु कर्णपूरणात् बाधिर्यं नाशयति| तिलान् नवप्रलूनान् वस्त्रबद्धान् वहन्तीष्वप्सु रात्रिमुषितान् दिवा शोषयेत् पञ्चरात्रम्| एवं गते पञ्चरात्रे मधुयष्टिकाक्षीरकाकोलीमहापञ्चमूलदेवदारुशताह्वाजीवकक्वथिते पयसि पञ्चाहमेवं वासयेच्छोषयेच्च| ततोऽनेनैव क्षीरेणैषामेव च द्रव्याणां चूर्णमात्रया युक्तान् प्रपीडयेत्| तत्तैलं नीलोत्पलानन्ताचन्दनागरुमधुकजीवककाकोलीसुनिषण्णकमूलकल्कैरष्टगुणेन पयसा पचेत्| एतन्नस्ये कर्णपूरणे शिरसि चाभ्यञ्जने प्रणीतमाशु शूलनादबाधिर्याणि सर्ववातविकारांश्च पित्तानुबन्धानपोहति भग्नास्थिसन्धानजननञ्च| शुष्कमूलकभस्मक्षारद्वयहिङ्गुशुण्ठीमिसिवचाकुष्ठामरदारुसौभाञ्जनभूर्जग्रन्थिमुस्तालवणत्रयैः सोद्भिदैस्तैलं शुक्तकदलीबीजपूरकरससंयुक्तं सिद्धं शूलनादबाधिर्यकण्डूशोफक्लेदोपदेहकृमिपूतिकर्णेषु| अथ कर्णौ सुप्ताविव भवतस्तत्समीपे यथोक्तां सिरां मोक्षयेत्| अश्वयथुपरिस्रावे मन्दश्रुतेर्वमनमाचरेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
తత్రేతి బాధిర్యే| సంసర్జనం పేయాదిక్రమః| మూర్ద్ధ్వతైలమభ్యంగాదిభేదేన చతుర్విధం సూత్రే ప్రదర్శితం| తరుణస్యాచిరకాలప్రరూఢస్య బిల్వస్య ఫలాని గోమూత్రేణ క్వాథయేత్| తేనేతి క్వథితగోమూత్రేణత్యాది| తైలపాకవిధం శేషం సుబోధం| తిలానిత్యాదినా తిలభావనం సుబోధం| ఏవమితి ప్రతిదినం శోషణం చ వహదంబువాసనం చ పంచరాత్రం| తతస్తథైవ మధుయష్ట్యాదిక్వథితపయసి వాసనం శోషణం చ పంచరాత్రమేవ| అనేనైవేతి యష్ట్యాదిశృతేన| ఏషామేవ చేతి యష్ట్యాదీనాం చూర్ణేన యుక్తాన్ తిలాన్| శుష్కమూలకభస్మాదిభిర్ద్రవ్యైః శుక్లాదిభిశ్చ ద్రవైస్తైలం సిద్ధం శూలాదిషు దృష్టశక్తిః| సుప్తావివేతి బాధిర్య ఏవ| యథోక్తామితి సూత్రోక్తాం| సశ్వయథ్వాది బాధిర్య ఏవ| ఇతి బాధిర్యం|| 15||
Adhikarana pratInAhacikitsA (16) · Śloka 16
ప్రతీనాహే స్నేహస్వేదక్లిన్నం కర్ణం కర్ణశోధనేన విశోధ్య తైలస్య పూరయేన్మాతులుంగరసస్య వా సశుక్తక్షౌద్రసైంధవస్య| శోధ్యమానే వేదనా రక్తాగమో వా యది భవేత్తతో ఘృతమండేన పూరయేన్నస్యం చ శీలయేత్| మలపూర్ణేఽప్యేష ఏవ విధిః||16||
प्रतीनाहे स्नेहस्वेदक्लिन्नं कर्णं कर्णशोधनेन विशोध्य तैलस्य पूरयेन्मातुलुङ्गरसस्य वा सशुक्तक्षौद्रसैन्धवस्य| शोध्यमाने वेदना रक्तागमो वा यदि भवेत्ततो घृतमण्डेन पूरयेन्नस्यं च शीलयेत्| मलपूर्णेऽप्येष एव विधिः||१६||
🔊 Audio coming soon
ప్రతీనాహాఖ్యే పూర్వం స్నేహస్వేదాభ్యాం కర్ణే క్లేదానపాదనం| కర్ణశోధనం స్రువముఖమశ్వత్థపత్రాగ్రమితి యంత్రం సూత్రే పూర్వముక్తం| తైలస్యేతి కరణే షష్ఠీ| పూరణయోగాత్| తద్వన్మాతులుంగరసస్యేతి చ| యది చ శోధ్యమానే కర్ణే వేదనా భవేదథవా రక్తాగమో భవేత్తతో ఘృతమండేన పూరణం యోగ్యనస్యశీలనం చ| మలపూర్ణేఽపీతి ప్రతీనాహప్రకారత్వాదేష ఏవ ప్రతీనాహోక్తో విధిః ||16||
Adhikarana kaNDUSoPayoScikitsA (17) · Śloka 17
కంద్వాం తీక్ష్ణనస్యధూమాదీన్ కఫఘ్నాన్వితరేత్| రూక్షతిక్తకటుశ్చాహారః శోఫేఽప్యేవమేవ విధిః| కటుతీక్ష్ణోష్ణాశ్చ ప్రదేహపరిషేకాః||17||
कण्द्वां तीक्ष्णनस्यधूमादीन् कफघ्नान्वितरेत्| रूक्षतिक्तकटुश्चाहारः शोफेऽप्येवमेव विधिः| कटुतीक्ष्णोष्णाश्च प्रदेहपरिषेकाः||१७||
🔊 Audio coming soon
కండ్వాఖ్యే తీక్ష్ణధూమాదికం కఫఘ్నం వితరేత్| తదేవ చ శోఫాఖ్యే| అత్ర తు కట్వాదిగుణప్రదేహాదికమపి||17||
Adhikarana pUtikarNakrimikarNayoScikitsA (18) · Śloka 18
పూతికర్ణే కర్ణస్రావోక్తో విధిః కృమికర్ణే చ| విశేషతశ్చాత్ర కృమిఘ్నః| తథా సర్షపతైలేన పూరణం| హరితాలచూర్ణవతా గోమూత్రేణ వా| వార్తాకబీజేన ధూపనం||18||
पूतिकर्णे कर्णस्रावोक्तो विधिः कृमिकर्णे च| विशेषतश्चात्र कृमिघ्नः| तथा सर्षपतैलेन पूरणम्| हरितालचूर्णवता गोमूत्रेण वा| वार्ताकबीजेन धूपनम्||१८||
🔊 Audio coming soon
పూతికర్ణే కర్ణస్రావోక్తః పక్వకర్ణపూయప్రవాహోక్తో ధూమాదిః| కృమికర్ణే చ పూతికర్ణవదేవ| అత్ర తు కృమికర్ణే కృమిఘ్నవిధిర్విశేషతః కార్యో ధూపనాంతః||18||
Adhikarana vidradhyarSo~arbudacikitsA (19) · Śloka 19
కర్ణవిద్రధిం వమనపూర్వం విద్రధివదామం పక్వం చ చికిత్సేత్| క్షతవిద్రధిం పిత్తకర్ణశూలవదర్శాంసి నాసార్శోవదర్బుదాని చ||19||
कर्णविद्रधिं वमनपूर्वं विद्रधिवदामं पक्वं च चिकित्सेत्| क्षतविद्रधिं पित्तकर्णशूलवदर्शांसि नासार्शोवदर्बुदानि च||१९||
🔊 Audio coming soon
కర్ణవిద్రధిర్యోఽన్య ఇత్యుక్తస్తం వమనపూర్వం విద్రధివత్ విద్రధిప్రకారేణామం పక్వం చ చికిత్సేత్| తత్ర చ విద్రధేః క్షతవిద్రధ్యాఖ్యో భేదో యః కండూయనహేతుకస్తమనంతరోక్తపిత్తకర్ణరోగవిచ్చికిత్సేత్| సుబోధం| అర్శాంస్యర్బుదాని చ ప్రకరణాద్వక్ష్యమాణనాసార్శోర్బుదవత్||19||
Adhikarana vidArikAcikitsA (20) · Śloka 20
విదారికామామాం కర్ణవిద్రధివద్యథాదోషోదయంచ సాధయేత్||20||
विदारिकामामां कर्णविद्रधिवद्यथादोषोदयञ्च साधयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
విదారికాఽసాధ్యోక్తా| తత్ర విశేషః ఆమాయాం దోషానతిక్రమేణ చికిత్సితోక్తా విద్రధిచికిత్సా కార్యా ||20||
Adhikarana pAlIshoShacikitsA (21) · Śloka 21
పాలీశోషే వాతశూలవన్నస్యమాలేపం స్వేదంచ కుర్యాత్| స్విన్నముద్వర్త్తయేత్తిలప్రియాలబలజమధుకయవాశ్వగంధాకల్కేన| ఉద్వర్తితంచ మధుకపయస్యాశతపుష్పాశ్వగంధాకల్కాష్టగుణవాజిగంధాబృహత్యభీరుక్వాథక్షీరసాధితేన తైలేనాభ్యజ్యాత్| శతావర్యశ్వగంధైరండపయస్యాజీవకక్షీరసిద్ధేన వా| గోధాప్రతుదవిష్కిరానూపౌదకమాంసవసామజ్జానం సర్పిస్సర్షపతైలంచ యథాలాభం సంగృహ్యార్కాలర్కబలాతిబలానంతావిదారిగంధాజలశూకమధురవర్గప్రతీవాపం విపచేదయమభ్యంగః పాల్యాః పరం మాంసజననః| ఏవమపి తు యా క్షీయతే పాలీ తస్యా యద్ దుష్టం తచ్ఛిత్వా విధివత్ సంధాయ యథోక్తేన క్రమేణోపచరేత్||21||
पालीशोषे वातशूलवन्नस्यमालेपं स्वेदञ्च कुर्यात्| स्विन्नमुद्वर्त्तयेत्तिलप्रियालबलजमधुकयवाश्वगन्धाकल्केन| उद्वर्तितञ्च मधुकपयस्याशतपुष्पाश्वगन्धाकल्काष्टगुणवाजिगन्धाबृहत्यभीरुक्वाथक्षीरसाधितेन तैलेनाभ्यज्यात्| शतावर्यश्वगन्धैरण्डपयस्याजीवकक्षीरसिद्धेन वा| गोधाप्रतुदविष्किरानूपौदकमांसवसामज्जानं सर्पिस्सर्षपतैलञ्च यथालाभं संगृह्यार्कालर्कबलातिबलानन्ताविदारिगन्धाजलशूकमधुरवर्गप्रतीवापं विपचेदयमभ्यङ्गः पाल्याः परं मांसजननः| एवमपि तु या क्षीयते पाली तस्या यद् दुष्टं तच्छित्वा विधिवत् सन्धाय यथोक्तेन क्रमेणोपचरेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
పాలీశోషే వాతశులవన్నస్యాదికం కుర్యాత్| వాతశూలం కర్ణరోగే ప్రథమముక్తం| స్విన్నం చ పాలీశోషం తిలాదికల్కేనోద్వ్ర్తయేత్| ఉద్వర్తితంచ పాలీశోషం మధుకాదిసిద్ధేన తైలేనాభ్యజ్యాత్| శతావర్యాదిసిద్ధేన వా| గోధేత్యాదినాభ్యంగాయ తైలం| అలర్కో మందారః| అనంతా దూర్వా యాషశ్చ| జలశూకః శైవాలం| ఏవమనంతరోక్తేన ప్రకారేణ చికిత్స్యమానా యా పాలీ క్షీయతే తస్యాః పాల్యాః యదంశం దుష్టం లక్ష్యతే తచ్ఛిత్వా శేషం విధివత్ సంధాయ యథోక్తేన పాలీశోషక్రమేణోపచరేత్|| 21||
Adhikarana tantrikAcikitsA (22) · Śloka 22
తంత్రికామపి చైవమేవ నస్యాభ్యంగాదిభిర్యాపయేత్||22||
तन्त्रिकामपि चैवमेव नस्याभ्यङ्गादिभिर्यापयेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
తంత్రికా యాప్యైవోక్తా తాం పాలీశోషప్రకారేణైవ ప్రథమం చికిత్సేద్యాప్యత్వే చ నస్యాదిభిర్యాపయేత్ ||22||
Adhikarana paripoTakacikitsA (23) · Śloka 23
పరిపోటకేఽప్యయమేవ విధిః| తథా మధుకఖరమంజరీసైంధవాశ్వగంధాదేవదారుమూలకావల్గుజఫలమూలమధూచ్ఛిష్టైః సక్షీరైర్మహాస్నేహః సిద్ధోఽభ్యంగః| తిలమధుకప్రపౌండరీకసిద్ధార్థకఘృతక్షీరకృతయోత్కారికయోపనాహః||23||
परिपोटकेऽप्ययमेव विधिः| तथा मधुकखरमञ्जरीसैन्धवाश्वगन्धादेवदारुमूलकावल्गुजफलमूलमधूच्छिष्टैः सक्षीरैर्महास्नेहः सिद्धोऽभ्यङ्गः| तिलमधुकप्रपौण्डरीकसिद्धार्थकघृतक्षीरकृतयोत्कारिकयोपनाहः||२३||
🔊 Audio coming soon
అయమేవేతి పాలీశోషోక్తః| తథేతి పరిపోటకే||23||
Adhikarana utpAtacikitsA (24) · Śloka 24
ఉత్పాతే జలౌకోభిరపనీతరక్తే శీతైః ప్రదేహః| తిలమధుకసారివోత్పలలోధ్రకదంబబలాభ్రజంబూపల్లవైస్సధాన్యామ్లం తైలం సాధితమభ్యంగః| తథా క్షీరసర్పిర్విసర్పోక్తాని చ ఘృతాని||24||
उत्पाते जलौकोभिरपनीतरक्ते शीतैः प्रदेहः| तिलमधुकसारिवोत्पललोध्रकदम्बबलाभ्रजम्बूपल्लवैस्सधान्याम्लं तैलं साधितमभ्यङ्गः| तथा क्षीरसर्पिर्विसर्पोक्तानि च घृतानि||२४||
🔊 Audio coming soon
విసర్పోక్తఘృతాని చేత్యంతముత్పాతాఖ్యే| రక్తే హృతే శీతైశ్చందనాదిభిః ప్రలేపః కార్యస్తిలాదిభిః కల్కితైర్ద్ధాన్యామ్లసహితం సాధితం తైలమభ్యంగశ్చ| తథా క్షీరోత్థం ఘృతం విసర్పే యాని ఘృతాన్యుక్తాని తాని చ హితాని||24||
Adhikarana unmanthacikitsA (25) · Śloka 25
ఉన్మంథే తీక్ష్ణైః శిరోవిరేకః| తిలసర్షపలోధ్రహరిద్రాద్వయైరుద్వర్తితాయాః కర్ణపాల్యాస్తాలీసతమాలైలాకట్ఫలరసాంజనైర్లేపః| తాలపత్ర్యశ్వగంధార్కస్సైంధవావల్గుజబీజసురసలాంగలికాభిర్గోధాకులీరవసాయుక్తం తైలం విపక్వమభ్యంజనం| తైలమేవ వా పటోలకటురోహిణీరసాంజనశిరీషైః||25||
उन्मन्थे तीक्ष्णैः शिरोविरेकः| तिलसर्षपलोध्रहरिद्राद्वयैरुद्वर्तितायाः कर्णपाल्यास्तालीसतमालैलाकट्फलरसाञ्जनैर्लेपः| तालपत्र्यश्वगन्धार्कस्सैन्धवावल्गुजबीजसुरसलाङ्गलिकाभिर्गोधाकुलीरवसायुक्तं तैलं विपक्वमभ्यञ्जनम्| तैलमेव वा पटोलकटुरोहिणीरसाञ्जनशिरीषैः||२५||
🔊 Audio coming soon
పటోలాదితైలాంతమున్మంథాఖ్యే| తైలమేవ వేత్యేవకారేణ పటోలాదౌ వసాప్రతిషేధః||25||
Adhikarana duHkhavarddhanacikitsA (26) · Śloka 26
దుఃఖవర్ద్ధనే జంబ్వామ్రాశ్మంతకపత్రక్వాథపరిషిక్తాం కర్ణపాలీం తైలేనాభ్యజ్య యష్టీమధుకహరిద్రాప్రపౌండరీకమంజిష్ఠాచూర్ణేనాఽవచూర్ణయేత్| లాక్షావిడంగపక్వేన తైలేనాభ్యంజయేత్||26||
दुःखवर्द्धने जम्ब्वाम्राश्मन्तकपत्रक्वाथपरिषिक्तां कर्णपालीं तैलेनाभ्यज्य यष्टीमधुकहरिद्राप्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठाचूर्णेनाऽवचूर्णयेत्| लाक्षाविडङ्गपक्वेन तैलेनाभ्यञ्जयेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
దుఃఖవర్ద్ధనాఖ్యే ప్రథమం జంబ్వామ్రాదిక్వాథపరిషేకస్తతస్తైలేనాభ్యంజనం తతో యష్ట్యాదిచూర్ణేనాఽవచూర్ణనం లాక్షావింగాభ్యాం పక్వం తైలమభ్యంజనం చ హితం||26||
Adhikarana lihyAkhyapiTikAcikitsA (27) · Śloka 27
లోహకాపిటకాసు కర్ణపాలీం బహుశో గోమయపిండస్విన్నామురభ్రీమూత్రపిష్టైః కృమిఘ్నైరాలింపేత్| కుటజకరంజేంగుదీబీజారగ్వధత్వగ్భిర్వా| ఏభిరేవ చ సర్వైస్సమరిచనింబపత్రమధుచ్ఛిష్టైస్సర్షపతైలం సిద్ధం లేహికావ్రణఘ్నోఽభ్యంగః| పరిదహనే జలజాభిరసృక్ స్రావయేత్| శీతైశ్చ ప్రదిహ్యాత్||27||
लोहकापिटकासु कर्णपालीं बहुशो गोमयपिण्डस्विन्नामुरभ्रीमूत्रपिष्टैः कृमिघ्नैरालिम्पेत्| कुटजकरञ्जेङ्गुदीबीजारग्वधत्वग्भिर्वा| एभिरेव च सर्वैस्समरिचनिम्बपत्रमधुच्छिष्टैस्सर्षपतैलं सिद्धं लेहिकाव्रणघ्नोऽभ्यङ्गः| परिदहने जलजाभिरसृक् स्रावयेत्| शीतैश्च प्रदिह्यात्||२७||
🔊 Audio coming soon
లేహికాపిటకాసు లిహ్యాఖ్యాసు| సుబోధం| కృమిఘ్నాని విడంగఫలాని| కుటజాదిభిర్వా లింపేదితి సంబంధః| ఏభిరిత్యనంతరోక్తైః| సర్వశబ్దేన విడంగానాం చ పరిగ్రహః| పరిదహనే తు లిహ్యాఖ్యాస్వితిప్ర్కరణాత్| జలజా జలౌకసః| ఇత్యుక్తాః యథోద్దిష్టాః కర్ణరోగాః||27||
Adhikarana pAlIroge sAmAnyakramaH (28) · Śloka 28
సర్వేషు చ పాలీరోగేషు స్నేహస్వేదశోధనాభ్యంగప్రదేహనస్యాస్రవిస్రావణాని యథార్హం ప్రయుంజీత| ప్రకోపకారణాని చ పరిహరేత్||28||
सर्वेषु च पालीरोगेषु स्नेहस्वेदशोधनाभ्यङ्गप्रदेहनस्यास्रविस्रावणानि यथार्हं प्रयुञ्जीत| प्रकोपकारणानि च परिहरेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
సర్వేషు చోక్తానుక్తేషు పాలీరోగేషు| యథార్హమితి దోషాద్యపేక్షం స్నేహాది ప్రయుంజీత| సుబోధం ||28||
Adhikarana avasthAviSiShTA pAlIcikitsA (29) · Śloka 29
ఉత్పచ్యమానాయాం తు పాల్యాం సర్జరసాపామార్గపటోలనింబనిచులత్వగ్భిరాలేపః| ఉత్పుటంత్యాం శిగ్రుశమ్యాకపూతీకగోవరాహపిత్తగోధావసాసర్పిభిః| శ్యావాయాం గౌరీసుగంధాశ్యామానంతాతండులీయకమూలైః| కండూమత్యాం పాఠానంతాతార్క్ష్యశైలేయమాక్షికైః| దహ్యమానాయాం క్షీరివృక్షజీవనీయకల్కమధుఘృతైః| వ్రణితాయాం క్షౌద్రజీవనీయైః| కృశాయాం గోధావరాహవసాభిః| గ్రంథితాయాం గ్రంథిం పాటయిత్వా విలిఖ్య చ కృష్ణాసైంధవమధుభిః ప్రతిసారయేత్| స్రావవత్యాం మధు-మధుకమధూకమధుపర్ణీభిర్లేపః| ఏభిరేవ చ యథాస్వం స్నేహానభ్యంగార్థం ప్రకల్పయేత్||29||
उत्पच्यमानायां तु पाल्यां सर्जरसापामार्गपटोलनिम्बनिचुलत्वग्भिरालेपः| उत्पुटन्त्यां शिग्रुशम्याकपूतीकगोवराहपित्तगोधावसासर्पिभिः| श्यावायां गौरीसुगन्धाश्यामानन्तातण्डुलीयकमूलैः| कण्डूमत्यां पाठानन्तातार्क्ष्यशैलेयमाक्षिकैः| दह्यमानायां क्षीरिवृक्षजीवनीयकल्कमधुघृतैः| व्रणितायां क्षौद्रजीवनीयैः| कृशायां गोधावराहवसाभिः| ग्रन्थितायां ग्रन्थिं पाटयित्वा विलिख्य च कृष्णासैन्धवमधुभिः प्रतिसारयेत्| स्राववत्यां मधु-मधुकमधूकमधुपर्णीभिर्लेपः| एभिरेव च यथास्वं स्नेहानभ्यङ्गार्थं प्रकल्पयेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
ఉత్పచ్యమానాయామిత్యాదినా పాల్యామవస్థావిశేషేషు సాధనవిశేషః| ఉత్పుటనం దరణం| గౌరీ హరిద్రా| సుగంధా గంధనాకులీ| దహ్యామానా దాహయుక్తా| వ్రణితా సవ్రణా| గ్రథితా గ్రంథిమతీ| ఏభిరేవ చానంతరోక్తైరవస్థావిశేషే యథాస్వమభ్యంగార్థం స్నేహాన్ ప్రకల్పయేత్| ఉత్పచ్యమానాయాం సర్జరసాదిభిరేవ| ఉత్పుటంత్యాం శిగ్ర్వాదిభిరేవేత్యేవమాది యథాస్వశబ్దార్థః ||29||
Adhikarana karNasandhAnam (30) · Śloka 30
అథరోగతో బలాద్వా విచ్ఛిన్నం కర్ణమనుసందధ్యాత్||30||
अथरोगतो बलाद्वा विच्छिन्नं कर्णमनुसन्दध्यात्||३०||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యాదినా ఛిన్నపాలీసంధానవిధానం| అథేతి మంగలే| రోగతః కర్ణం ఛిన్నం స్వస్థమేవ వా సంగ్రామాదౌ బలాత్ ఛిన్నముభయమప్యనుసందధ్యాత్| తస్మిన్ విచ్ఛేదే దోషసంస్థానవిశేషవశాత్ ప్రహారాదిగతివిశేషవశాచ్చానేకప్రకారో ఘటనీయః సంధిః సంభవతి| సర్వః సర్వైః ప్రకారైర్దర్శయితుమశక్యః||30||
Adhikarana pa~jcadasha chinnakarNasandhayaH (31) · Śloka 31
సమాసతస్తు పంచదశ కర్ణసంధయః ప్రాయో నామానుగతసంస్థానవిశేషతయా సంభవంతి| తద్యథా- 1. పృథులాయతసమోభయపాలీశ్చక్రనేమిః| 2. వృత్తాయతమోభయపాలిరుత్పలభేదకః| 3. అభ్యంతరదీర్ఘపాలిః కవాటః| 4. విపరీతోర్ద్ధ్వకవాటః| 5. హ్రస్వవృత్తసమోభయపాలిర్వల్లూరకః| 6. అణుస్థూలసమవిషమపాలిర్వ్యాయోజిమః| 7. బాహ్యపాలిర్గండాధారః| 8. అతో విపరీతస్త్వాసంగిమః| 9. అపాలిరాహార్యః; స ఏవ మాంసలపీఠో నిర్బేధిమః| 10. శుష్కశుష్కలిరుత్సన్నపాలిః| 11. తరాల్పపాలిః సంక్షిప్తః| 12. అనధిష్ఠానపాలిః పర్యంతయోశ్చ క్షీణమాంసో హీనః| 13. తనువిషమపాలిర్వల్లిః| 14. గ్రథితనిర్మాంసస్తబ్ధసిరావృతసూక్ష్మపాలిర్యష్టీ| 15. నిర్మాంససంక్షిప్తాగ్రాఽశోణితపాలిః కాకౌష్ఠ ఇతి||31||
समासतस्तु पञ्चदश कर्णसन्धयः प्रायो नामानुगतसंस्थानविशेषतया सम्भवन्ति| तद्यथा- १. पृथुलायतसमोभयपालीश्चक्रनेमिः| २. वृत्तायतमोभयपालिरुत्पलभेदकः| ३. अभ्यन्तरदीर्घपालिः कवाटः| ४. विपरीतोर्द्ध्वकवाटः| ५. ह्रस्ववृत्तसमोभयपालिर्वल्लूरकः| ६. अणुस्थूलसमविषमपालिर्व्यायोजिमः| ७. बाह्यपालिर्गण्डाधारः| ८. अतो विपरीतस्त्वासङ्गिमः| ९. अपालिराहार्यः; स एव मांसलपीठो निर्बेधिमः| १०. शुष्कशुष्कलिरुत्सन्नपालिः| ११. तराल्पपालिः सङ्क्षिप्तः| १२. अनधिष्ठानपालिः पर्यन्तयोश्च क्षीणमांसो हीनः| १३. तनुविषमपालिर्वल्लिः| १४. ग्रथितनिर्मांसस्तब्धसिरावृतसूक्ष्मपालिर्यष्टी| १५. निर्मांससंक्षिप्ताग्राऽशोणितपालिः काकौष्ठ इति||३१||
🔊 Audio coming soon
సమాసతస్తు ఛిన్నకర్ణసంధయః పంచదశ వైద్యఘటనీయాః సంభవంతి| కతమిత్యాహ-ప్రాయో బాహుల్యేన స్వనామార్థానుగతసంస్థానవిశేషతయా (స్వనామానుగతస్థానవిశేషతయా) సంస్థానమాకృతిః స్థానం ప్రదేశః| ప్రాయోగ్రహణం వ్యాభిచారసూచనార్థం| తథేత్యాదినా త ఏవ సంధయః పంచదశోచ్యంతే| కర్ణే తావదేకా పాలీ భవతి| సా ఛిన్నా సతీ ద్వే సంపద్యతే| ఏకా గండలగ్నా| ద్వితీయా శుష్కల్యవబద్ధా| ఏవం స్థితే ఏకః సంధిశ్చక్రనోమినామా భవతి| తస్య లక్షణం పృథులే చాయతే సమే నిమ్నోన్నతరహితే పాలీ యస్య సంధేః స తథోక్తః| రథచక్రే హి నేమ్యాఖ్యం బాహ్యవృద్ధికాష్ఠమేవంరూపమేవ భవతి| ద్వితీయో హ్యుత్పలభేదాఖ్యః తస్య లక్షణం వృత్తే పరివర్తులే ఆయతే దీర్ఘే సమే నిమ్నోన్నతరహితే పాలీ యస్య| వృత్తే హి భగ్నముత్పలమాకృత్యైవం భవతి| తృతీయః సంధిః కవాటాఖ్యః| తస్య లక్షణమభ్యంతరా గండనిబద్ధా పాలీ శష్కులీ బాహ్యాపాల్యపేక్షయా దీర్ఘా యస్య స తథోక్తః| అత్ర నామానుగతత్వే ప్రాయోగ్రహణం| చతుర్థోర్ద్ధ్వకవాటాఖ్యః| తస్య లక్షణం కవాటలింగవైపరీత్యం| అత్ర హి బాహ్యా శుష్కల్యవబద్ధా పాలీ దీర్ఘా భవతి| కవాటే ద్వారపక్షౌ| పంచమో వల్లూరాఖ్యః; తస్య లక్షణముభే అపి పాలీ హ్రస్వే స్తోకలంబే వృత్తే వర్తులే పరస్పరం చ సమే| వల్లూరాఖ్యాం హి శుష్యన్మాంసపేశ్యాః| వ్యాధాంగనాస్వేవంవిధా ఏవ దృశ్యతే| షష్ఠో వ్యాయోజిమాఖ్యః| తస్య లక్షణం ఏకాపాల్యణుర్నాతిఘనా| ద్వితీయా స్థూలాతీవఘనా చ| ఏకా సమా నిమ్నోన్నతరహితా| ద్వితీయా తద్విపరీతా యస్య స తథోక్తః| అస్యార్థే ప్రాయోగ్రహణం| సప్తమో గండాధారాఖ్యః| తస్య లక్షణం బాహ్యశుష్కల్యాశ్రయా ఏకైవ పాలిర్గండమూలఛిన్నత్వాద్యన్యతరస్య హి బంధే గండ ఏవాధారో ద్వితీయపాల్యభావాత్| అష్టమ ఆసంగిమాఖ్యః| తస్య లక్షణం గండాధారవైపరీత్యం| అత్ర హి శుష్కులీమూలే ఛిన్నత్వాదేవ గండలగ్నా పాలీ భవతి| అత్రాపి ప్రాయోగ్రహణం| నవమ ఆహార్యాఖ్యః| తస్య లక్షణం న విద్యతే కదాచిదపి పాలిర్యస్య సోఽపాలిర్భవతి| ఆహార్య అపూర్వపాల్యుపాయత్వాత్| స ఏవాహార్యో మాంసలేన కర్ణపీఠేన నిర్వేధిమ ఉచ్యతే| అతఏవాసౌ సంధ్యుత్తరః యో హి వేధమర్హతి| దశమః శుష్కశష్కుల్యాఖ్యః| తల్లక్షణం సర్వసర్వికయా పాల్యుచ్ఛేదః| శష్కులీ శుష్కైవంరూపైవ భవతి| ఏకాదశః సంక్షిప్తపాలిః| తల్లక్షణమితరేతి| నోత్సన్నపాలిరపి త్వల్పపాలిః| ద్వాదశో హీనాఖ్యః| తల్లక్షణం పాలీస్థానయోః క్షీణమాంసోఽతఏవ చానధిష్ఠానపాలిరన్యపాల్యా అపి తత్ర సంశ్రయో న విద్యతే స భవతి హీనః| త్రయోదశో వల్లాఖ్యః| తల్లక్షణం తు తనువిషమే క్వచిన్నిమ్నే క్వచిదున్నతే పాల్యౌ యస్య| వల్లిరప్యేవంరూపైవ భవతి| చతుర్దశో యష్టాఖ్యః| తల్లక్షణం గ్రథితా గ్రంథిమతీ నిర్మాంసా స్తబ్ధా నిశ్చలా సిరాభిరావృతా సూక్ష్మాఽతితన్వీ పాలీ యస్య స తథోక్తః| యష్టిరప్యేవంరూపా భవతి| పంచదశః కాకౌష్ఠాక్ష్యః| తల్లక్షణం నిర్మాంసేఽల్పప్రాంతే శోణితరహితే పాలీ యస్య స తథోక్తః| కాకస్య చంచుపుటావప్యేవంరూపావేవ భవతః| ఇత్యుక్తాః పంచదశ సంధయః|| 31||
Adhikarana karNasandhInAM sAdhyAsAdhyatA (32) · Śloka 32
ఏషామాద్యా దశ సిధ్యంతి; న త్వితరే||32||
एषामाद्या दश सिध्यन्ति; न त्वितरे||३२||
🔊 Audio coming soon
ఏషాం శుష్కశష్కుల్యంతా దశ సాధ్యా| ఇతరే పంచ సంక్షిప్తాదయోఽసాధ్యాః||32||
Adhikarana karNasandhInAmavAntaraBedAH (33) · Śloka 33
తత్ర బాహ్యాయాం పాల్యాం దీర్ఘాయామాభ్యంతరః సంధిః| తథేతరాయాం బాహ్యః| సమః సమయోశ్చ| అణ్వాదివిషమయోస్తు పరస్పరవిపర్యయౌ||33||
तत्र बाह्यायां पाल्यां दीर्घायामाभ्यन्तरः सन्धिः| तथेतरायां बाह्यः| समः समयोश्च| अण्वादिविषमयोस्तु परस्परविपर्ययौ||३३||
🔊 Audio coming soon
తత్రైతేషు మధ్యే బాహ్యా శష్కుల్యాశ్రయా పాలీ దీర్ఘా భవతి తదాఽస్యా ఆభ్యంతరః సంధిః| ద్వితీయయా సంయోగే తచ్ఛిద్రమార్గేణ కర్తవ్యం| యదా తు గండాశ్రయా దీర్ఘా తదాఽస్యా బాహ్యః సంధానమభిముఖసంధిః| సమయోశ్చ పాల్యోర్బాహ్యా ఏవ| యే తు పాలీ అణ్వాదివిశేషేణ విషమే భిన్నస్వరూపే తయోః పాల్యోః పరస్పరవిపర్యయేణ సంధిః| యత్రైకా అణురపరా స్థూలా ఏకా సమాఽపరా నిమ్నా తత్రాణోః సంధిః తథా నిమ్నా కర్తవ్యా యథా స్థూలా చాణుర్భవత్యణుశ్చ స్థూలేత్యేకీభూతా సమా భవత్యేవం సమవిషయయోరపి విపర్యయో వాచ్యః|| 33||
Adhikarana ekapAlIsandhAnam (34) · Śloka 34
యా త్వేకైవ పాలీ స్థూలా పృథ్వీ స్థిరా చ స్యాత్ తాం ద్విధా పాటయిత్వోపరి ఛిత్వా సందధ్యాత్||34||
या त्वेकैव पाली स्थूला पृथ्वी स्थिरा च स्यात् तां द्विधा पाटयित्वोपरि छित्वा सन्दध्यात्||३४||
🔊 Audio coming soon
ద్విధా పాటితాయాః పాల్యాః ఏకైకో భాగో మూలే ఛిత్వా శూన్యే పాలీమూలే యోజ్యః| తతో ద్విపాలి సందధ్యాత్||34||
Adhikarana pAlIkalpane prakArAntaram (35) · Śloka 35
గుండోత్కృత్తేన వా సశోణితేన సానుబంధేన మాంసేన పాలీం కల్పయేత్| యస్య పాలీద్వయమపి నాస్తి తస్యాప్యేష ఏవ విధిః| అథవా సమానవయోదోషాదేః సంచార్య కర్ణపీఠం సమం మధ్యే నివేశ్య వర్ద్ధయేత్||35||
गुण्डोत्कृत्तेन वा सशोणितेन सानुबन्धेन मांसेन पालीं कल्पयेत्| यस्य पालीद्वयमपि नास्ति तस्याप्येष एव विधिः| अथवा समानवयोदोषादेः सञ्चार्य कर्णपीठं समं मध्ये निवेश्य वर्द्धयेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
సహానుబంధేన జీవత్సంస్కారేణ వర్తత ఇతి తథోక్తః| సుబోధం||35||
Adhikarana sandhAnavidhiH (36) · Śloka 36
సంధానవిధిః పునరాతురే గ్రథితకేశాంతే బంధనముపధారితే ఛేద్యభేద్యలేఖ్యైరుపపన్నైరుపపాద్య కర్ణశోణితమవేక్షేత దుష్టమదుష్టం వేతి| తతో వాతదుష్టే ధాన్యామ్లోష్ణోదకాభ్యాం పిత్తదుష్టే క్షీరశీతోదకాభ్యాం శ్లేష్మదుష్టే వారుణీసలిలాభ్యాం ప్రక్షాల్య పునశ్చావలిఖ్యానున్నతమహీనవిషమం సంధిం నివేశ్య తతో మధుఘృతాభ్యామభ్యజ్య పిచుప్లోతయోరన్యతరేణావగుణఠ్య సూత్రేణ నాతిగాఢమశిథిలం చ బద్ధ్వా సిరావ్యధోక్తేన కపాలస్య వా చూర్ణేనావకీర్యాచారికముపదిశేత్| సంధిమాశ్లిష్యంతం క్షౌమసూత్రేణ సీవ్యేత| అతిక్షీణపాలికం వా శోణితాక్తేన పిచునా వేష్టయేత్| వ్రణవచ్చైనముపాచరేత్| త్ర్యహాచ్చతురహాద్వా సలిలేన పరిషిచ్య పిచుం సూత్రం చాపనయేత్||36||
सन्धानविधिः पुनरातुरे ग्रथितकेशान्ते बन्धनमुपधारिते छेद्यभेद्यलेख्यैरुपपन्नैरुपपाद्य कर्णशोणितमवेक्षेत दुष्टमदुष्टं वेति| ततो वातदुष्टे धान्याम्लोष्णोदकाभ्यां पित्तदुष्टे क्षीरशीतोदकाभ्यां श्लेष्मदुष्टे वारुणीसलिलाभ्यां प्रक्षाल्य पुनश्चावलिख्यानुन्नतमहीनविषमं सन्धिं निवेश्य ततो मधुघृताभ्यामभ्यज्य पिचुप्लोतयोरन्यतरेणावगुणठ्य सूत्रेण नातिगाढमशिथिलं च बद्ध्वा सिराव्यधोक्तेन कपालस्य वा चूर्णेनावकीर्याचारिकमुपदिशेत्| सन्धिमाश्लिष्यन्तं क्षौमसूत्रेण सीव्येत| अतिक्षीणपालिकं वा शोणिताक्तेन पिचुना वेष्टयेत्| व्रणवच्चैनमुपाचरेत्| त्र्यहाच्चतुरहाद्वा सलिलेन परिषिच्य पिचुं सूत्रं चापनयेत्||३६||
🔊 Audio coming soon
ఆతుర ఇత్యాదినా కర్ణసంధానవిధిర్భవతి| ఉపధారితే నిశ్చితయోగ్యే బంధే కర్ణస్య ఛేద్యాద్యుపపాదనమస్థానే విషయే కర్త్తుం న యాతి| దుష్టాదుష్టశోణితలక్షణం సిరావ్యధ ఉక్తం| తత ఇత్యాది సుబోధం| పిచుః కార్పాసచులుకం| ప్లోతం వస్త్రం| సిరావ్యధోక్తేనేతి చూర్ణేన సంబధ్యతే| ఆచారికం వ్రణినమనుష్ఠేయం| యది చ కర్ణసంధిః శ్లేషం న గృహ్ణాతి తతః క్షౌమసూత్రేణ సీవ్యేత్||36||
Adhikarana karNasandhAnasyAviShayaH (37) · Śloka 37
న చాశుద్ధరక్తమతిప్రవృత్తరక్తం క్షీణరక్తం వా కర్ణం సందధ్యాత్||37||
न चाशुद्धरक्तमतिप्रवृत्तरक्तं क्षीणरक्तं वा कर्णं सन्दध्यात्||३७||
🔊 Audio coming soon
తస్యేత్యశుద్ధరక్తాస్య వాతిప్రవృత్తస్య వా క్షీణరక్తస్య వా న సందధ్యాత్||37||
Adhikarana aviShayasandhAnapariNAmaH (38) · Śloka 38
తస్య హి స్వయమపి సంధిర్విశ్లిష్యతే ఆధ్మాయతే శ్యావతాముపైతి పచ్యతే శుష్యతి చిరాద్రోహతి రూఢోఽప్యాభరణం న క్షమతే| సశోఫకండూసంతాపో గ్రథిమాంశ్చ భవతి| తత్ర చ యథాస్వం ప్రతికుర్వీత| దుష్టరక్తే చ రక్తమవసేచయేత్| క్షీణరక్తం స్నేహపాననస్యమాంసరసాశనాభ్యంగైర్బృంహయేత్||38||
तस्य हि स्वयमपि सन्धिर्विश्लिष्यते आध्मायते श्यावतामुपैति पच्यते शुष्यति चिराद्रोहति रूढोऽप्याभरणं न क्षमते| सशोफकण्डूसन्तापो ग्रथिमांश्च भवति| तत्र च यथास्वं प्रतिकुर्वीत| दुष्टरक्ते च रक्तमवसेचयेत्| क्षीणरक्तं स्नेहपाननस्यमांसरसाशनाभ्यङ्गैर्बृंहयेत्||३८||
🔊 Audio coming soon
తస్య హీత్యాది సుబోధం| తత్రేత్యాధ్మానపాకాదౌ యథాస్వమితి స్వచికిత్సితానతిక్రమేణ||38||
Adhikarana upadravapratIkAraH (39) · Śloka 39
సర్వత్ర చైవమపి సోపద్రవసంధౌ సంధిం విముచ్య పూర్వాపచారోపస్థాపితస్మృతిః సమ్యక్ సందధీతేతి||39||
सर्वत्र चैवमपि सोपद्रवसन्धौ सन्धिं विमुच्य पूर्वापचारोपस्थापितस्मृतिः सम्यक् सन्दधीतेति||३९||
🔊 Audio coming soon
ఏవచ్చ విధీయమానేఽపి యది సోపద్రవ ఏవ సంధిర్భవతి తతస్తం విముచ్య పూర్వోపద్రవహేతూనాం స్మరణం పునస్తథాభావప్రతిషేధాయ కృత్వా సమ్యక్ సందధీత||39||
Adhikarana sAmAnyopadeSaH (40) · Śloka 40
భవతి చాత్ర న కర్ణే శోఫరాగాదియుక్తే సంధానమాచరేత్| న ఘస్మరస్య నాయుష్ణే నావిశుద్ధతనోరపి||40||
भवति चात्र न कर्णे शोफरागादियुक्ते सन्धानमाचरेत्| न घस्मरस्य नायुष्णे नाविशुद्धतनोरपि||४०||
🔊 Audio coming soon
గతానుగతికా| శోఫాదియుక్తే కర్ణే సంధానం నాచరేత్| ఘస్మరస్యాత్యాదనశీలస్య| అత్యుష్ణ ఇతి దేశే కాలే చ| అశుద్ధతనోరకృతవమనాదికస్య||40||
Adhikarana karNavivardhanam (41) · Śloka 41
సురూఢం జాతరోమాణం శ్లిష్టసంధిం సమం స్థిరం| సువర్ష్మాణమరోగం చ శనైః కర్ణం వివర్ద్ధయేత్| అన్యథా దాహరుక్తోదశోఫాః స్యుస్తత్ర కారయేత్| శీతాన్ ప్రదేహసేకాదీన్ శుద్ధించ క్లేదనాశినీం| స్నేహావానూపజం తైలం సర్పిర్లాక్షరసం సమం| సాధయేన్ మధురస్కంధహయగంధామయూరకైః| పిష్టైర్దశగుణక్షీరే తత్పరం కర్ణవర్ద్ధనం| కఠినాః సరుజః క్షామాః పాల్యః స్వేదితమర్ద్దితాః| అభ్యక్తాస్తేన జాయంతే మృదవో నీరుజః స్థిరాః| బృహత్యౌ కచ్ఛురాం వారిశుకమర్కజటాం ఘృతం| మాక్షికం శంఖినీం తైలం సప్తాహం తామ్రభజనే| స్థాపయేత్తత్పరం కర్ణమాలేపాత్పోషయేత్ కృశం| చర్మచటికాజలౌకోహయగంధాశబరకందకం తుల్యం| మాహిషనవనీతయుతం కపిత్థగం కర్ణవర్ధనం తుల్యం| మాహిషనవనీతయుతం కపిత్థగం కర్ణవర్ధనం సాక్షాత్| కుర్యాచ్చాభ్యంజానాలేపాన్ పాలీశోషే ప్రకీర్తితాన్||41||
सुरूढं जातरोमाणं श्लिष्टसन्धिं समं स्थिरम्| सुवर्ष्माणमरोगं च शनैः कर्णं विवर्द्धयेत्| अन्यथा दाहरुक्तोदशोफाः स्युस्तत्र कारयेत्| शीतान् प्रदेहसेकादीन् शुद्धिञ्च क्लेदनाशिनीम्| स्नेहावानूपजं तैलं सर्पिर्लाक्षरसं समम्| साधयेन् मधुरस्कन्धहयगन्धामयूरकैः| पिष्टैर्दशगुणक्षीरे तत्परं कर्णवर्द्धनम्| कठिनाः सरुजः क्षामाः पाल्यः स्वेदितमर्द्दिताः| अभ्यक्तास्तेन जायन्ते मृदवो नीरुजः स्थिराः| बृहत्यौ कच्छुरां वारिशुकमर्कजटां घृतम्| माक्षिकं शङ्खिनीं तैलं सप्ताहं ताम्रभजने| स्थापयेत्तत्परं कर्णमालेपात्पोषयेत् कृशम्| चर्मचटिकाजलौकोहयगन्धाशबरकन्दकं तुल्यम्| माहिषनवनीतयुतं कपित्थगं कर्णवर्धनं तुल्यम्| माहिषनवनीतयुतं कपित्थगं कर्णवर्धनं साक्षात्| कुर्याच्चाभ्यञ्जानालेपान् पालीशोषे प्रकीर्तितान्||४१||
🔊 Audio coming soon
సురూఢత్వాదిగుణం కర్ణం శనైర్వర్ధయేత్| సువర్ష్మా సుసారః| అన్యథేతి సురూషత్వాదివిపరీతే వర్ధనాద్దాహాదయః స్యుః| తత్రేతి దాహాదిషు శీతాన్ ప్రదేహాదీన్| క్లేదనాశకకలాం చ వమనాదికాం శుద్ధిం కారయేత్| ఆనూపప్రాణిజౌ స్నేహౌ సంభవాద్వసామజ్జానౌ| ఘృతంచ తైలంచ లాక్షారసం చేతి పంచకం పరస్పరసమం| మధురస్కంధః సూత్రోక్తః| హయగంధా అశ్వగంధా| మయూరక అపామార్గః| క్షీరం ద్రవపంచకాత్ దశగుణం| కఠినాదిగుణాః పాల్యః స్వేదితమర్దితాః సత్యః| తేనేతి మధురస్కంధాదిపక్వేన స్నేహేనాభ్యక్తా మృదవో నీరుజో రుగ్రహితాః స్థిరాశ్చ జాయంతే| బృహత్యాదికమాలేపయోగ్యం సప్తాహం తామ్రభాజనస్థితమాలేపాత్ కృశం కర్ణం పరం పోషయేత్| కచ్ఛురా ఫణికారీ| వారిశూకం జలశూకం| శంఖిన్యా యవతిక్తాయాః స్నేహః శంఖినీతైలం| చర్మచటికేత్యాది సుబోధం| చర్మచటికా ప్రసిద్ధా చర్మపక్షః| ఏతత్ పక్వం కపిత్థే స్థితం కర్ణవర్ధనం| అత్ర చ కర్ణవర్ధనప్రసంగే పాలీశోషోక్తానభ్యంజనాదీన్ కుర్యాత్|| 41||
Adhikarana nAsAsandhAnavidhiH (42) · Śloka 42
అథ కుర్యాద్వయస్థస్య చ్ఛిన్నాం శుద్ధస్య నాసికాం| ఛింద్యాన్నాసాసమం పత్రం తత్తుల్యం చ కపోలతః| త్వడ్మాంసం నాసికాసన్నే రక్షంస్తత్తనుతాం నయేత్| సీవ్యేద్గండం తతః సూచ్యా సీవన్యా పిచుయుక్తయా| నాసాచ్ఛేదేఽథ లిఖితే పరివర్త్త్యోపరి త్వచం| కపోలవధ్రం సందధ్యాత్ సీవ్యేన్నాసాం చ యత్నతః| నాడీభ్యాముత్క్షిపేదంతః సుఖోచ్ఛ్వాసప్రవృత్తయే| ఆమతైలేన సిక్త్వాఽను పతంగమధుకాంజనైః| శోణితస్థాపనైశ్చాన్యైః సుశ్లక్ష్ణైరవచూర్ణయేత్| తతో మధుధృతాభ్యక్తబద్ధ్వాఽచారికమాదిశేత్| జ్ఞాత్వాఽవస్థాంతరం కుర్యాత్ సద్యోవ్రణవిధిం తతః| ఛింద్యాద్రూషేఽధికం మాంసం నాసోపాంతాచ్చ చర్మ తతః| సీవ్యేత్తతశ్చ సుశ్లక్ష్ణం హీనం సంవర్ధయేత్ పునః| నివేశితే యథాన్యాసం సద్యఃచ్ఛిన్నేఽప్యయం విధిః||42||
अथ कुर्याद्वयस्थस्य च्छिन्नां शुद्धस्य नासिकाम्| छिन्द्यान्नासासमं पत्रं तत्तुल्यं च कपोलतः| त्वड्मांसं नासिकासन्ने रक्षंस्तत्तनुतां नयेत्| सीव्येद्गण्डं ततः सूच्या सीवन्या पिचुयुक्तया| नासाच्छेदेऽथ लिखिते परिवर्त्त्योपरि त्वचम्| कपोलवध्रं सन्दध्यात् सीव्येन्नासां च यत्नतः| नाडीभ्यामुत्क्षिपेदन्तः सुखोच्छ्वासप्रवृत्तये| आमतैलेन सिक्त्वाऽनु पतङ्गमधुकाञ्जनैः| शोणितस्थापनैश्चान्यैः सुश्लक्ष्णैरवचूर्णयेत्| ततो मधुधृताभ्यक्तबद्ध्वाऽचारिकमादिशेत्| ज्ञात्वाऽवस्थान्तरं कुर्यात् सद्योव्रणविधिं ततः| छिन्द्याद्रूषेऽधिकं मांसं नासोपान्ताच्च चर्म ततः| सीव्येत्ततश्च सुश्लक्ष्णं हीनं संवर्धयेत् पुनः| निवेशिते यथान्यासं सद्यःच्छिन्नेऽप्ययं विधिः||४२||
🔊 Audio coming soon
అనేన చ కర్ణసంధానప్రసంగేనాథేత్యాదినా నాసాసంధాన కర్మాప్యుచ్యతే| అథేత్యానంతర్యే| ఛిన్నాం నాసాం నాసికాం వయస్థస్య ప్రత్యగ్రవయసః శుద్ధస్య చ వమనాదినా పునరన్యాం కుర్యాత్| కథమిత్యాహ-ఛింద్యాదిత్యాది| కపోలతః చ్ఛిన్నం నాసికాసమప్రమాణం మాంసపత్రం తత్తుల్యమితి నాసాకారం ఛింద్యాత్| నాసికాప్రత్యాసన్నే ప్రదేశే త్వడ్మాంసం రక్షన్ సీవనోపయోగాయ| తచ్చ మాంసపత్రం తనుతాం తత్క్షణేన నయేత్| తతోఽనంతరముద్ధృతపత్రం గండం వ్రణౌష్ఠయోః పిచయుక్తయా సీవన్యా సీవ్యేత్| వ్రణౌష్ఠవత్ పిచురపి సూచ్యా గ్రాహోత్యర్థః| అథానంతరం నాసాచ్ఛేదే యతః ఛిన్నా నాసా తస్మిన్ లిఖితే కపోలవధ్రముపరి త్వచం కృత్వా సందధ్యాత్| సంధాయ చ నాసాం యత్నతస్తేన వధ్రేణ సహ సీవ్యేత్| తాంచ నాసామంతఃస్రోతసి సుఖేనోచ్ఛ్వాసప్రవృత్త్యర్థం నాడీభ్యాముత్క్షిపేత్| అను చామతైలేనాపక్వతైలేన సిక్త్వా పత్తంగాదిభిరన్యైశ్చ సూత్రస్థానోక్తైర్మధుకాదిభిః శోణితస్థాపనైః శుశ్లక్ష్ణపిష్టైరవచూర్ణయేత్| ఆచారికం వ్రణోక్త ఆచారః| తతోఽనంతరమవస్థావిశేషం జ్ఞాత్వా సద్యోవ్రణోక్తమపి విధిం కుర్యాత్| తతోఽత్ర యదధికం మాంసం తచ్ఛింద్యాత్| నాసానికటాదుచ్ఛ్రాయి యచ్ఛేషితం చర్మ తదాకృతిలాభాయ చ| తతోఽనంతరం సుశ్లక్ష్ణం కృత్వా సీవ్యేత్| యశ్చ ప్రదేశో హీనః స్యాత్తం పునరన్యేన వధ్రలేశేన సందధ్యాత్| యచ్చ సద్య ఏవ ప్రహారాదినా నాసికాచ్ఛిన్నం తస్మిన్ యథాన్యాసం పూర్వసన్నివేశానతిక్రమేణ నివేశితే అయమేవ సీవనాదికో విధిః ప్రసంగేనోచ్యతే|| 42||
Adhikarana oShThasandhAnavidhiH (43-22) · Śloka 22
నాడీయోగాద్వినౌష్ఠస్య నాసాసంధానవద్విధిః||43|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే కర్ణరోగప్రతిషేధో నామ ద్వావింశోఽధ్యాయః||22||
नाडीयोगाद्विनौष्ठस्य नासासन्धानवद्विधिः||४३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे कर्णरोगप्रतिषेधो नाम द्वाविंशोऽध्यायः||२२||
🔊 Audio coming soon
ఓష్ఠస్య విచ్ఛిన్నస్య సంధానే నాసాసంధానవత్సర్వో విధిః| శ్వాసోచ్ఛ్వాససుఖప్రవృత్త్యర్థం నాడీయోగవర్జ్యమితి||43|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయామష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాముత్తరతంత్రే ద్వావింశోఽధ్యాయః||