Adhikarana atha karNarogavij~jAnIyo nAmaikaviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
athātaḥ karṇarōgavijñānīyaṁ nāmādhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ||1||
अथातः कर्णरोगविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
nētrarōgāṇāṁ nirṇayaṁ kr̥tvōrdvāṅgacikitsāprasaṅgēna karṇarōgāṇāṁ hētvādikaṁ pradarśayitumadhyāya ārabhyatē||1||
Adhikarana vAtakarNarogaH (2) · Śloka 2
pratiśyāyajalakrīḍākarṇakaṇḍūyanairmarut| mithyāyōgēna śabdasya kupitō'nyaiśca kōpanaiḥ| prāpya śrōtrasirāḥ kuryācchūlaṁ srōtasi vēgavat| ardhāvabhēdakaṁ stambhaṁ śiśirānābhinandanam| cirācca pākaḥ pakvantu lasīkāmalpaśaḥ sravēt| śrōtaṁ śūnyamakasmācca syāt sañcāravicāravat||2||
प्रतिश्यायजलक्रीडाकर्णकण्डूयनैर्मरुत्| मिथ्यायोगेन शब्दस्य कुपितोऽन्यैश्च कोपनैः| प्राप्य श्रोत्रसिराः कुर्याच्छूलं स्रोतसि वेगवत्| अर्धावभेदकं स्तम्भं शिशिरानाभिनन्दनम्| चिराच्च पाकः पक्वन्तु लसीकामल्पशः स्रवेत्| श्रोतं शून्यमकस्माच्च स्यात् सञ्चारविचारवत्||२||
🔊 Audio coming soon
pratiśyāyādibhirhētubhiranyaiśca nidānōktairmarudvāyuḥ kupitaḥ śrōtrasrōtasi vēgavacchūlamardhāvabhēdakādikañca kurutē| pratiśyāyō nāsārōgēṣu vakṣyatē| ardhāvabhēdakaḥ śirōrōgēṣu| śiśirānābhinandanaṁ śītadvēṣaḥ| cirācca pākaḥ śrōtrē syāt| pakvaṁ ca śrōtramakasmādvinākāraṇaṁ sañcāravicāravat syāt| kṣaṇaṁ saṁvr̥tamābhāti kṣaṇaṁ vivr̥tamityarthaḥ| iti vātakarṇarōgaḥ||2||
Adhikarana pittakarNarogaH (3) · Śloka 3
śūlaṁ pittātsadāhōṣā śītēcchā śvayathuṁ jvaram| āśupākaṁ prapakvaṁ ca sapītalasikāsrutiḥ| sā lasīkā spr̥śēdyadyattattatpākamupaiti ca||3||
शूलं पित्तात्सदाहोषा शीतेच्छा श्वयथुं ज्वरम्| आशुपाकं प्रपक्वं च सपीतलसिकास्रुतिः| सा लसीका स्पृशेद्यद्यत्तत्तत्पाकमुपैति च||३||
🔊 Audio coming soon
pittāt svahētutaḥ kupitācchrōtrasrōtasi dōhādiyuktaṁ śūlaṁ syāditi sambandhaḥ| āśupākādikaṁ cārthācchrōtraviśēṣaṇaṁ bōddhavyam| subōdham| iti pittakarṇarōgaliṅgam||3||
Adhikarana kaPakarNarogaH (4) · Śloka 4
kaphācchirōhanugrīvāgauravaṁ mandatā rujaḥ| kaṇḍūśvayathuruṣṇōcchā pākācchrvētaghanasrutiḥ||4||
कफाच्छिरोहनुग्रीवागौरवं मन्दता रुजः| कण्डूश्वयथुरुष्णोच्छा पाकाच्छ्र्वेतघनस्रुतिः||४||
🔊 Audio coming soon
kaphāditi| prakaraṇātkarṇarōgē śirōgauravādikaṁ liṅgam||4||
Adhikarana raktakarNarogaH (5) · Śloka 5
karōti śravaṇē śūlamabhighātādidūṣitam| raktaṁ pittasamānārti kiñcidvādhikalakṣaṇam||5||
करोति श्रवणे शूलमभिघातादिदूषितम्| रक्तं पित्तसमानार्ति किञ्चिद्वाधिकलक्षणम्||५||
🔊 Audio coming soon
abhighātādinā raktasya kōpastēna dūṣitaṁ raktaṁ śravaṇē karṇē śūlaṁ karōti| tacca raktakarṇarōgaṁ pittakarṇarōgasamānaliṅgaṁ bhavati| tatō'pi pittāt kiñcidadhikalakṣaṇamiti raktakarṇarōgaḥ||5||
Adhikarana sannipAtakarNarogaH (6) · Śloka 6
śūlaṁ samuditairdōṣaiḥ saśōphajvaratīvraruk| paryāyāduṣṇaśītēcchaṁ jāyētē śrutijāḍyavat| pakvaṁ sitāsitāraktaghanapūyapravāhi ca||6||
शूलं समुदितैर्दोषैः सशोफज्वरतीव्ररुक्| पर्यायादुष्णशीतेच्छं जायेते श्रुतिजाड्यवत्| पक्वं सितासितारक्तघनपूयप्रवाहि च||६||
🔊 Audio coming soon
samuditaiḥ sannipatitairdōṣairvātādibhiḥ śōphādiyuktaṁ śūlaṁ śrōtrē jāyatē| paryāyēṇa nirantarāvr̥ttyā uṣṇōcchā śītēcchā ca yasmin śūlē tatparyāyāduṣṇaśītēccham| paryāyādēva śrutijāḍyavat| tacca śrōtraṁ pakvaṁ sitāsitādiguṇapūyapravāhi bhavatīti sannipātakarṇarōgaḥ||6||
Adhikarana karNanAdaH (7) · Śloka 7
śabdavāhisirāsaṁsthē śṟuṇōti pavanē muhuḥ| nādānakasmādvidhān karṇanādaṁ vadanti tam||7||
शब्दवाहिसिरासंस्थे श्रृणोति पवने मुहुः| नादानकस्माद्विधान् कर्णनादं वदन्ति तम्||७||
🔊 Audio coming soon
śabdavahāsu sirāsu kāraṇaviśēṣavaśāt sthitē pavanē puruṣō muhuḥ pratikṣaṇamakasmāt kāraṇaṁ vinā vividhānasatō nādān śṟuṇōti| taṁ karṇarōgaṁ karṇanādamityācāryā vadanti||7||
Adhikarana badhiratvam (8) · Śloka 8
ślēṣmaṇānugatō vāyurnādō vā samupēkṣitaḥ| uccaiḥ kr̥cchrācchutiṁ kuryādbadhiratvaṁ kramēṇa ca||8||
श्लेष्मणानुगतो वायुर्नादो वा समुपेक्षितः| उच्चैः कृच्छ्राच्छुतिं कुर्याद्बधिरत्वं क्रमेण च||८||
🔊 Audio coming soon
ślēṣmaṇā vāyuranugata uccaiḥ kr̥cchrācca śrutiṁ kuryāt| athavā karṇanādākhyō rōga upēkṣitaḥ sannēvaṁ kuryāt| ubhayatrāpi kramēṇa badhiratvamayaṁ rōgaḥ saptamaḥ||8||
Adhikarana pratInAhaH (9) · Śloka 9
vātēna śōṣitaḥ ślēṣmā srōtō limpēttatō bhavēt| ruggauravaṁ vidhānaṁ ca saḥ pratīnāhasaṁjñitaḥ||9||
वातेन शोषितः श्लेष्मा स्रोतो लिम्पेत्ततो भवेत्| रुग्गौरवं विधानं च सः प्रतीनाहसंज्ञितः||९||
🔊 Audio coming soon
kāraṇaviśēṣavaśādvātēna ślēṣmā śōṣitaḥ san karṇasrōtō limpēttataḥ srōtōlēpāt karṇē rugādikaṁ bhavēt| sa ēvambhūtō rōgaḥ saṁjñayā pratīnāhaḥ||9||
Adhikarana kaNDUH SoPaSca (10) · Śloka 10
kaṇḍūśōphau kaphācchrōtrē sthirau tatsaṁjñayā smr̥tau||10||
कण्डूशोफौ कफाच्छ्रोत्रे स्थिरौ तत्संज्ञया स्मृतौ||१०||
🔊 Audio coming soon
kaphāddhētōryau śrōtrē sthirau kaṇḍūśōphau tau tatsaṁjñayā kaṇḍūśōphāviti nāmnā smr̥tāvācāryaiḥ| ēkaḥ kaṇḍūḥ dvitīyaḥ śōphaḥ||10||
Adhikarana pUtikarNakaH (11) · Śloka 11
kaphō vidagdhaḥ pittēna sarujaṁ nīrujaṁ tathā| dhanapūtibahuklēdaṁ kurutē pūtikarṇakam||11||
कफो विदग्धः पित्तेन सरुजं नीरुजं तथा| धनपूतिबहुक्लेदं कुरुते पूतिकर्णकम्||११||
🔊 Audio coming soon
pittēna kartrā kaphō vidagdhaḥ vidāhāvasthāṁ nītaḥ pūtikarṇākhyaṁ rōgaṁ kurutē| kimbhūtamityāha| sarujaṁ vā nīrujaṁ vā ubhayathāpi ghanapūti bahuklēdam||11||
Adhikarana krimikarNakaH (12) · Śloka 12
vātādidūṣitaṁ śrōtaṁ māṁsāsr̥klēdajā rujam| khādantō jantavaḥ kuryastīvrāṁ sa krimikarṇakaḥ||12||
वातादिदूषितं श्रोतं मांसासृक्लेदजा रुजम्| खादन्तो जन्तवः कुर्यस्तीव्रां स क्रिमिकर्णकः||१२||
🔊 Audio coming soon
jantavaḥ krimayaḥ khādantō bhakṣayantaḥ prakaraṇāt karṇaṁ tatraiva sambhavāttīvrāṁ rujaṁ kuryuḥ| sa rōgō nāmnā krimikarṇakaḥ| kimbhūtā jantava āha-vātādibhiḥ svakāraṇakupitairdūṣitē yē śrōtrasambandhinī māṁsāsr̥jī tayōrviklēdastajjāḥ||12||
Adhikarana vidradhyarSo~arbudAni (13) · Śloka 13
śrōtrakaṇḍūyanājjātē kṣatē syāt pūrvalakṣaṇaḥ| vidradhiḥ pūrvavaccānyaḥ śōphō'rśōrbudamīritam| tēṣu ruk pūtikarṇatvaṁ badhiratvaṁ kramēṇa ca||13||
श्रोत्रकण्डूयनाज्जाते क्षते स्यात् पूर्वलक्षणः| विद्रधिः पूर्ववच्चान्यः शोफोऽर्शोर्बुदमीरितम्| तेषु रुक् पूतिकर्णत्वं बधिरत्वं क्रमेण च||१३||
🔊 Audio coming soon
śrōtasya kaṇḍūyanēna kṣatē vraṇē jātē sati pūrvalakṣaṇastīvrarūgrupō vidradhyākhyō rōgaḥ syāt| anyaśca vidradhiḥ pūrvavannidānōktavidradhihētunā bhavatyēṣa ca vidradhērēva bhēdāntaraṁ tēna saṁkhyāyāṁ na praviśati| śōphaśca yaḥ karṇē sa nāmnā ēkārśa īritaḥ dvitīyō'rbudaṁ ēvamētau dvau rōgāvēkīkr̥tya pūrvaiḥ saha pañcadaśa tu bhavanti| tēṣu cānāntarōktēṣu vidradhyarśō'rbudēṣu kramēṇa yathāsaṅkhyaṁ rugāditrayaṁ jāyatē| badhiratvaṁ ca jāyatē ( iti ca pāṭhaḥ )||13||
Adhikarana kUcikarNakaH (14) · Śloka 14
garbhē'nilāt saṅkucitā śaṣkulī kūcikarṇakaḥ||14||
गर्भेऽनिलात् सङ्कुचिता शष्कुली कूचिकर्णकः||१४||
🔊 Audio coming soon
garbhāvasthāyāmanilāddhētōrgarbhānilāt śaṣkulī saṅkucitā sa rōgē nāmnā kūcikarṇakaḥ||14||
Adhikarana pippalI (15) · Śloka 15
ēkō nīruganēkō vā garbhē māṁsāṅkuraḥ sthiraḥ| pippalī pippalīmānaḥ.........................||15||
एको नीरुगनेको वा गर्भे मांसाङ्कुरः स्थिरः| पिप्पली पिप्पलीमानः.........................||१५||
🔊 Audio coming soon
garbhāvasthāyāmēva karṇē ēkō vā'nēkō vā sthiraḥ pippalīpramāṇō yō māṁsāṅkuraḥ sa nāmnā pippalī ||15||
Adhikarana vidArikA (16) · Śloka 16
...............................sannipātādvidārikā| savarṇaḥ sarujaḥ stabdhaḥ śvayathuḥ sa upēkṣitaḥ| kaṭutailanibhaṁ pakvaḥ sravēt kr̥cchrēṇa rōhati| saṅkōcayati rūḍhā ca sā dhruvaṁ karṇaśaṣkulīm||16||
...............................सन्निपाताद्विदारिका| सवर्णः सरुजः स्तब्धः श्वयथुः स उपेक्षितः| कटुतैलनिभं पक्वः स्रवेत् कृच्छ्रेण रोहति| सङ्कोचयति रूढा च सा ध्रुवं कर्णशष्कुलीम्||१६||
🔊 Audio coming soon
sannipātāddhētōryaḥ śvayathuḥ savarṇādiguṇa upēkṣitaśca pakvaḥ san kaṭutailanibhaṁ tatsadr̥śaṁ srāvaṁ sravēt kr̥cchrēṇa rōhati bahukālaprayuktabhaiṣajyasaṁskārādrūḍhō bhavati| saḥ śvayathurvidārikā nāma rōgaḥ| sā ca vidārikā rūḍhā labdhāspadā satī dhruvamavaśyaṁ karṇaśaṣulīṁ saṅkōcayati||16||
Adhikarana pAlISoShaH (17) · Śloka 17
sirāsthaḥ kurutē vāyuḥ pālīśōṣaṁ tadāhvayam||17||
सिरास्थः कुरुते वायुः पालीशोषं तदाह्वयम्||१७||
🔊 Audio coming soon
karṇasirāsthō vāyuḥ pālyāṁ śōṣaṁ nāmnā pālīśōṣasaṁjñaṁ kurutē||17||
Adhikarana tantrikA (18) · Śloka 18
kr̥śā dr̥ḍhā ca tantrīvatpālī vātēna tantrikā||18||
कृशा दृढा च तन्त्रीवत्पाली वातेन तन्त्रिका||१८||
🔊 Audio coming soon
vātēna pālī vīṇātantrīvat kr̥śā dr̥ḍhā ca bhavati; sa tantrikā nāma rōgaḥ||18||
Adhikarana pAripoTaH (19) · Śloka 19
sukumārē cirōtsargāt sahasaiva pravardhatē| karṇē śōphaḥ sarukpālyāmaruṇaḥ paripōṭavān| paripōṭaśca pavanāt........................||19||
सुकुमारे चिरोत्सर्गात् सहसैव प्रवर्धते| कर्णे शोफः सरुक्पाल्यामरुणः परिपोटवान्| परिपोटश्च पवनात्........................||१९||
🔊 Audio coming soon
sukumārē karṇē bahukālamupēkṣya jhaṭiti prakarṣēṇa vardhitē aruṇaḥ paripōṭavāṁśca sarukpālyāṁ śōphaḥ syāt| paripōṭaścarmadaraṇam| sa rōgaḥ pavanāddhētōrbhavati| nāmnā paripōṭaḥ||19||
Adhikarana utpAtaH (20) · Śloka 20
.......................utpātaḥ pittaśōṇitāt| gurvābharaṇabhārādyaiḥ śyāvō rugdāhapākavān| śvayathuḥ sphōṭapiṭakārāgōṣāklēdasaṁyutaḥ||20||
.......................उत्पातः पित्तशोणितात्| गुर्वाभरणभाराद्यैः श्यावो रुग्दाहपाकवान्| श्वयथुः स्फोटपिटकारागोषाक्लेदसंयुतः||२०||
🔊 Audio coming soon
gurvābharaṇabhārādyaiḥ prakupitāt pittaśōṇitāt śyāvādiguṇaḥ sphōṭādisaṁyuktaśca yaḥ śvayathuḥ sa utpātō nāma rōgaḥ|| 20||
Adhikarana unmanthaH (21) · Śloka 21
pālyāṁ śōphō'nilakaphātsarvatō nirvyathaḥ sthiraḥ| stabdhaḥ savarṇaḥ kaṇḍūmānunmanthō galliraśca saḥ||21||
पाल्यां शोफोऽनिलकफात्सर्वतो निर्व्यथः स्थिरः| स्तब्धः सवर्णः कण्डूमानुन्मन्थो गल्लिरश्च सः||२१||
🔊 Audio coming soon
anilakaphāddhētōḥ pālyāṁ sarvatōdikkaṁ niryathādiguṇaḥ śōphō bhavati; sa rōgō nāmnā unmanthō galliraścyōcyatē||21||
Adhikarana duHkhavardhanaH (22) · Śloka 22
durviddhē vardhitē karṇē sakaṇḍūdāhapākaruk| śvayathuḥ sannipātōtthaḥ sa nāmnā duḥkhavardhanaḥ||22||
दुर्विद्धे वर्धिते कर्णे सकण्डूदाहपाकरुक्| श्वयथुः सन्निपातोत्थः स नाम्ना दुःखवर्धनः||२२||
🔊 Audio coming soon
yaśca karṇō durviddhaḥ san vardhitastasmin yaḥ kaṇḍvādiguṇaḥ sannipātōtthaḥ śvayathuḥ sa nāmnā duḥkhavardhanaḥ||22||
Adhikarana lihyAkhyAH piTakAH (23) · Śloka 23
kaphāsr̥kkr̥mijāḥ sūkṣmāḥ sakaṇḍūklēdavēdanāḥ| lihyākhyāḥ piṭakāstā hi lihyuḥ pālīmupēkṣitāḥ||23||
कफासृक्कृमिजाः सूक्ष्माः सकण्डूक्लेदवेदनाः| लिह्याख्याः पिटकास्ता हि लिह्युः पालीमुपेक्षिताः||२३||
🔊 Audio coming soon
kaphādijāḥ kaṇḍvādiyuktāḥ piṭakā nāmnā lihyākhyāstā hyupēkṣitāḥ pālīṁ lihyuḥ śōṣayēyurityarthaḥ||23||
Adhikarana sAdhyAsAdhyatA (24) · Śloka 24
pippalī sarvajaṁ śūlaṁ vidārī kūcikarṇakaḥ| ēṣāmasādhyā yāpyaikā tantrikānyāṁstu sādhayēt||24||
पिप्पली सर्वजं शूलं विदारी कूचिकर्णकः| एषामसाध्या याप्यैका तन्त्रिकान्यांस्तु साधयेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
ēṣāṁ karṇarōgāṇāṁ madhyē pippalyādicatuṣṭayamasādhyam| ēkā tantrikaiva yāpyā| śēṣān dhārayēt||24||
Adhikarana karNarogAsa~gkhyAnam (25-20) · Śloka 20
pañcaviṁśatirityuktāḥ karṇarōgā vibhāgataḥ||25|| iti vaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tāvaṣṭāṅgasaṁgrahasaṁhitāyāmuttaratantrē karṇarōgavijñānīyō nāmaikaviṁśō'dhyāyaḥ||21|| iti vaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tāvaṣṭāṅgasaṁgrahasaṁhitāyāmuttaratantrē karṇarōgavijñānīyō nāmaikaviṁśō'dhyāyaḥ||20||
पञ्चविंशतिरित्युक्ताः कर्णरोगा विभागतः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे कर्णरोगविज्ञानीयो नामैकविंशोऽध्यायः||२१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे कर्णरोगविज्ञानीयो नामैकविंशोऽध्यायः||२०||
🔊 Audio coming soon
ityanantarōktēna prakārēṇa vātakarṇarōga, pittakarṇarōga, kaphakarṇarōga, raktakarṇarōga, sannipātakarṇarōga, karṇanāda, badhiratva, pratīnāha, kaṇḍū, śōpha, pūtikarṇaka, krimikarṇaka, ubhayarūpavidradhyarśōrbuda, kūcikarṇaka, pippalī, vidārikā, pālīśōṣa, tantrikā, paripōṭōtpātōnmantha, duḥkhavardhana, lihyākhyāḥ pañcaviṁśatikarṇarōgā uktāḥ||25|| iti śrīmanmahāmahōpādhyāyēnduviracitāyāmaṣṭāṅgasaṁgrahavyākhyāyāṁ śaśilēkhāyāmuttaratantrē ēkaviṁśō'dhyāyaḥ