Adhikarana atha karNarogavij~jAnIyo nAmaikaviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః కర్ణరోగవిజ్ఞానీయం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः कर्णरोगविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
నేత్రరోగాణాం నిర్ణయం కృత్వోర్ద్వాంగచికిత్సాప్రసంగేన కర్ణరోగాణాం హేత్వాదికం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే||1||
Adhikarana vAtakarNarogaH (2) · Śloka 2
ప్రతిశ్యాయజలక్రీడాకర్ణకండూయనైర్మరుత్| మిథ్యాయోగేన శబ్దస్య కుపితోఽన్యైశ్చ కోపనైః| ప్రాప్య శ్రోత్రసిరాః కుర్యాచ్ఛూలం స్రోతసి వేగవత్| అర్ధావభేదకం స్తంభం శిశిరానాభినందనం| చిరాచ్చ పాకః పక్వంతు లసీకామల్పశః స్రవేత్| శ్రోతం శూన్యమకస్మాచ్చ స్యాత్ సంచారవిచారవత్||2||
प्रतिश्यायजलक्रीडाकर्णकण्डूयनैर्मरुत्| मिथ्यायोगेन शब्दस्य कुपितोऽन्यैश्च कोपनैः| प्राप्य श्रोत्रसिराः कुर्याच्छूलं स्रोतसि वेगवत्| अर्धावभेदकं स्तम्भं शिशिरानाभिनन्दनम्| चिराच्च पाकः पक्वन्तु लसीकामल्पशः स्रवेत्| श्रोतं शून्यमकस्माच्च स्यात् सञ्चारविचारवत्||२||
🔊 Audio coming soon
ప్రతిశ్యాయాదిభిర్హేతుభిరన్యైశ్చ నిదానోక్తైర్మరుద్వాయుః కుపితః శ్రోత్రస్రోతసి వేగవచ్ఛూలమర్ధావభేదకాదికంచ కురుతే| ప్రతిశ్యాయో నాసారోగేషు వక్ష్యతే| అర్ధావభేదకః శిరోరోగేషు| శిశిరానాభినందనం శీతద్వేషః| చిరాచ్చ పాకః శ్రోత్రే స్యాత్| పక్వం చ శ్రోత్రమకస్మాద్వినాకారణం సంచారవిచారవత్ స్యాత్| క్షణం సంవృతమాభాతి క్షణం వివృతమిత్యర్థః| ఇతి వాతకర్ణరోగః||2||
Adhikarana pittakarNarogaH (3) · Śloka 3
శూలం పిత్తాత్సదాహోషా శీతేచ్ఛా శ్వయథుం జ్వరం| ఆశుపాకం ప్రపక్వం చ సపీతలసికాస్రుతిః| సా లసీకా స్పృశేద్యద్యత్తత్తత్పాకముపైతి చ||3||
शूलं पित्तात्सदाहोषा शीतेच्छा श्वयथुं ज्वरम्| आशुपाकं प्रपक्वं च सपीतलसिकास्रुतिः| सा लसीका स्पृशेद्यद्यत्तत्तत्पाकमुपैति च||३||
🔊 Audio coming soon
పిత్తాత్ స్వహేతుతః కుపితాచ్ఛ్రోత్రస్రోతసి దోహాదియుక్తం శూలం స్యాదితి సంబంధః| ఆశుపాకాదికం చార్థాచ్ఛ్రోత్రవిశేషణం బోద్ధవ్యం| సుబోధం| ఇతి పిత్తకర్ణరోగలింగం||3||
Adhikarana kaPakarNarogaH (4) · Śloka 4
కఫాచ్ఛిరోహనుగ్రీవాగౌరవం మందతా రుజః| కండూశ్వయథురుష్ణోచ్ఛా పాకాచ్ఛ్ర్వేతఘనస్రుతిః||4||
कफाच्छिरोहनुग्रीवागौरवं मन्दता रुजः| कण्डूश्वयथुरुष्णोच्छा पाकाच्छ्र्वेतघनस्रुतिः||४||
🔊 Audio coming soon
కఫాదితి| ప్రకరణాత్కర్ణరోగే శిరోగౌరవాదికం లింగం||4||
Adhikarana raktakarNarogaH (5) · Śloka 5
కరోతి శ్రవణే శూలమభిఘాతాదిదూషితం| రక్తం పిత్తసమానార్తి కించిద్వాధికలక్షణం||5||
करोति श्रवणे शूलमभिघातादिदूषितम्| रक्तं पित्तसमानार्ति किञ्चिद्वाधिकलक्षणम्||५||
🔊 Audio coming soon
అభిఘాతాదినా రక్తస్య కోపస్తేన దూషితం రక్తం శ్రవణే కర్ణే శూలం కరోతి| తచ్చ రక్తకర్ణరోగం పిత్తకర్ణరోగసమానలింగం భవతి| తతోఽపి పిత్తాత్ కించిదధికలక్షణమితి రక్తకర్ణరోగః||5||
Adhikarana sannipAtakarNarogaH (6) · Śloka 6
శూలం సముదితైర్దోషైః సశోఫజ్వరతీవ్రరుక్| పర్యాయాదుష్ణశీతేచ్ఛం జాయేతే శ్రుతిజాడ్యవత్| పక్వం సితాసితారక్తఘనపూయప్రవాహి చ||6||
शूलं समुदितैर्दोषैः सशोफज्वरतीव्ररुक्| पर्यायादुष्णशीतेच्छं जायेते श्रुतिजाड्यवत्| पक्वं सितासितारक्तघनपूयप्रवाहि च||६||
🔊 Audio coming soon
సముదితైః సన్నిపతితైర్దోషైర్వాతాదిభిః శోఫాదియుక్తం శూలం శ్రోత్రే జాయతే| పర్యాయేణ నిరంతరావృత్త్యా ఉష్ణోచ్ఛా శీతేచ్ఛా చ యస్మిన్ శూలే తత్పర్యాయాదుష్ణశీతేచ్ఛం| పర్యాయాదేవ శ్రుతిజాడ్యవత్| తచ్చ శ్రోత్రం పక్వం సితాసితాదిగుణపూయప్రవాహి భవతీతి సన్నిపాతకర్ణరోగః||6||
Adhikarana karNanAdaH (7) · Śloka 7
శబ్దవాహిసిరాసంస్థే శ్రృణోతి పవనే ముహుః| నాదానకస్మాద్విధాన్ కర్ణనాదం వదంతి తం||7||
शब्दवाहिसिरासंस्थे श्रृणोति पवने मुहुः| नादानकस्माद्विधान् कर्णनादं वदन्ति तम्||७||
🔊 Audio coming soon
శబ్దవహాసు సిరాసు కారణవిశేషవశాత్ స్థితే పవనే పురుషో ముహుః ప్రతిక్షణమకస్మాత్ కారణం వినా వివిధానసతో నాదాన్ శ్రృణోతి| తం కర్ణరోగం కర్ణనాదమిత్యాచార్యా వదంతి||7||
Adhikarana badhiratvam (8) · Śloka 8
శ్లేష్మణానుగతో వాయుర్నాదో వా సముపేక్షితః| ఉచ్చైః కృచ్ఛ్రాచ్ఛుతిం కుర్యాద్బధిరత్వం క్రమేణ చ||8||
श्लेष्मणानुगतो वायुर्नादो वा समुपेक्षितः| उच्चैः कृच्छ्राच्छुतिं कुर्याद्बधिरत्वं क्रमेण च||८||
🔊 Audio coming soon
శ్లేష్మణా వాయురనుగత ఉచ్చైః కృచ్ఛ్రాచ్చ శ్రుతిం కుర్యాత్| అథవా కర్ణనాదాఖ్యో రోగ ఉపేక్షితః సన్నేవం కుర్యాత్| ఉభయత్రాపి క్రమేణ బధిరత్వమయం రోగః సప్తమః||8||
Adhikarana pratInAhaH (9) · Śloka 9
వాతేన శోషితః శ్లేష్మా స్రోతో లింపేత్తతో భవేత్| రుగ్గౌరవం విధానం చ సః ప్రతీనాహసంజ్ఞితః||9||
वातेन शोषितः श्लेष्मा स्रोतो लिम्पेत्ततो भवेत्| रुग्गौरवं विधानं च सः प्रतीनाहसंज्ञितः||९||
🔊 Audio coming soon
కారణవిశేషవశాద్వాతేన శ్లేష్మా శోషితః సన్ కర్ణస్రోతో లింపేత్తతః స్రోతోలేపాత్ కర్ణే రుగాదికం భవేత్| స ఏవంభూతో రోగః సంజ్ఞయా ప్రతీనాహః||9||
Adhikarana kaNDUH SoPaSca (10) · Śloka 10
కండూశోఫౌ కఫాచ్ఛ్రోత్రే స్థిరౌ తత్సంజ్ఞయా స్మృతౌ||10||
कण्डूशोफौ कफाच्छ्रोत्रे स्थिरौ तत्संज्ञया स्मृतौ||१०||
🔊 Audio coming soon
కఫాద్ధేతోర్యౌ శ్రోత్రే స్థిరౌ కండూశోఫౌ తౌ తత్సంజ్ఞయా కండూశోఫావితి నామ్నా స్మృతావాచార్యైః| ఏకః కండూః ద్వితీయః శోఫః||10||
Adhikarana pUtikarNakaH (11) · Śloka 11
కఫో విదగ్ధః పిత్తేన సరుజం నీరుజం తథా| ధనపూతిబహుక్లేదం కురుతే పూతికర్ణకం||11||
कफो विदग्धः पित्तेन सरुजं नीरुजं तथा| धनपूतिबहुक्लेदं कुरुते पूतिकर्णकम्||११||
🔊 Audio coming soon
పిత్తేన కర్త్రా కఫో విదగ్ధః విదాహావస్థాం నీతః పూతికర్ణాఖ్యం రోగం కురుతే| కింభూతమిత్యాహ| సరుజం వా నీరుజం వా ఉభయథాపి ఘనపూతి బహుక్లేదం||11||
Adhikarana krimikarNakaH (12) · Śloka 12
వాతాదిదూషితం శ్రోతం మాంసాసృక్లేదజా రుజం| ఖాదంతో జంతవః కుర్యస్తీవ్రాం స క్రిమికర్ణకః||12||
वातादिदूषितं श्रोतं मांसासृक्लेदजा रुजम्| खादन्तो जन्तवः कुर्यस्तीव्रां स क्रिमिकर्णकः||१२||
🔊 Audio coming soon
జంతవః క్రిమయః ఖాదంతో భక్షయంతః ప్రకరణాత్ కర్ణం తత్రైవ సంభవాత్తీవ్రాం రుజం కుర్యుః| స రోగో నామ్నా క్రిమికర్ణకః| కింభూతా జంతవ ఆహ-వాతాదిభిః స్వకారణకుపితైర్దూషితే యే శ్రోత్రసంబంధినీ మాంసాసృజీ తయోర్విక్లేదస్తజ్జాః||12||
Adhikarana vidradhyarSo~arbudAni (13) · Śloka 13
శ్రోత్రకండూయనాజ్జాతే క్షతే స్యాత్ పూర్వలక్షణః| విద్రధిః పూర్వవచ్చాన్యః శోఫోఽర్శోర్బుదమీరితం| తేషు రుక్ పూతికర్ణత్వం బధిరత్వం క్రమేణ చ||13||
श्रोत्रकण्डूयनाज्जाते क्षते स्यात् पूर्वलक्षणः| विद्रधिः पूर्ववच्चान्यः शोफोऽर्शोर्बुदमीरितम्| तेषु रुक् पूतिकर्णत्वं बधिरत्वं क्रमेण च||१३||
🔊 Audio coming soon
శ్రోతస్య కండూయనేన క్షతే వ్రణే జాతే సతి పూర్వలక్షణస్తీవ్రరూగ్రుపో విద్రధ్యాఖ్యో రోగః స్యాత్| అన్యశ్చ విద్రధిః పూర్వవన్నిదానోక్తవిద్రధిహేతునా భవత్యేష చ విద్రధేరేవ భేదాంతరం తేన సంఖ్యాయాం న ప్రవిశతి| శోఫశ్చ యః కర్ణే స నామ్నా ఏకార్శ ఈరితః ద్వితీయోఽర్బుదం ఏవమేతౌ ద్వౌ రోగావేకీకృత్య పూర్వైః సహ పంచదశ తు భవంతి| తేషు చానాంతరోక్తేషు విద్రధ్యర్శోఽర్బుదేషు క్రమేణ యథాసంఖ్యం రుగాదిత్రయం జాయతే| బధిరత్వం చ జాయతే ( ఇతి చ పాఠః )||13||
Adhikarana kUcikarNakaH (14) · Śloka 14
గర్భేఽనిలాత్ సంకుచితా శష్కులీ కూచికర్ణకః||14||
गर्भेऽनिलात् सङ्कुचिता शष्कुली कूचिकर्णकः||१४||
🔊 Audio coming soon
గర్భావస్థాయామనిలాద్ధేతోర్గర్భానిలాత్ శష్కులీ సంకుచితా స రోగే నామ్నా కూచికర్ణకః||14||
Adhikarana pippalI (15) · Śloka 15
ఏకో నీరుగనేకో వా గర్భే మాంసాంకురః స్థిరః| పిప్పలీ పిప్పలీమానః.........................||15||
एको नीरुगनेको वा गर्भे मांसाङ्कुरः स्थिरः| पिप्पली पिप्पलीमानः.........................||१५||
🔊 Audio coming soon
గర్భావస్థాయామేవ కర్ణే ఏకో వాఽనేకో వా స్థిరః పిప్పలీప్రమాణో యో మాంసాంకురః స నామ్నా పిప్పలీ ||15||
Adhikarana vidArikA (16) · Śloka 16
...............................సన్నిపాతాద్విదారికా| సవర్ణః సరుజః స్తబ్ధః శ్వయథుః స ఉపేక్షితః| కటుతైలనిభం పక్వః స్రవేత్ కృచ్ఛ్రేణ రోహతి| సంకోచయతి రూఢా చ సా ధ్రువం కర్ణశష్కులీం||16||
...............................सन्निपाताद्विदारिका| सवर्णः सरुजः स्तब्धः श्वयथुः स उपेक्षितः| कटुतैलनिभं पक्वः स्रवेत् कृच्छ्रेण रोहति| सङ्कोचयति रूढा च सा ध्रुवं कर्णशष्कुलीम्||१६||
🔊 Audio coming soon
సన్నిపాతాద్ధేతోర్యః శ్వయథుః సవర్ణాదిగుణ ఉపేక్షితశ్చ పక్వః సన్ కటుతైలనిభం తత్సదృశం స్రావం స్రవేత్ కృచ్ఛ్రేణ రోహతి బహుకాలప్రయుక్తభైషజ్యసంస్కారాద్రూఢో భవతి| సః శ్వయథుర్విదారికా నామ రోగః| సా చ విదారికా రూఢా లబ్ధాస్పదా సతీ ధ్రువమవశ్యం కర్ణశషులీం సంకోచయతి||16||
Adhikarana pAlISoShaH (17) · Śloka 17
సిరాస్థః కురుతే వాయుః పాలీశోషం తదాహ్వయం||17||
सिरास्थः कुरुते वायुः पालीशोषं तदाह्वयम्||१७||
🔊 Audio coming soon
కర్ణసిరాస్థో వాయుః పాల్యాం శోషం నామ్నా పాలీశోషసంజ్ఞం కురుతే||17||
Adhikarana tantrikA (18) · Śloka 18
కృశా దృఢా చ తంత్రీవత్పాలీ వాతేన తంత్రికా||18||
कृशा दृढा च तन्त्रीवत्पाली वातेन तन्त्रिका||१८||
🔊 Audio coming soon
వాతేన పాలీ వీణాతంత్రీవత్ కృశా దృఢా చ భవతి; స తంత్రికా నామ రోగః||18||
Adhikarana pAripoTaH (19) · Śloka 19
సుకుమారే చిరోత్సర్గాత్ సహసైవ ప్రవర్ధతే| కర్ణే శోఫః సరుక్పాల్యామరుణః పరిపోటవాన్| పరిపోటశ్చ పవనాత్........................||19||
सुकुमारे चिरोत्सर्गात् सहसैव प्रवर्धते| कर्णे शोफः सरुक्पाल्यामरुणः परिपोटवान्| परिपोटश्च पवनात्........................||१९||
🔊 Audio coming soon
సుకుమారే కర్ణే బహుకాలముపేక్ష్య ఝటితి ప్రకర్షేణ వర్ధితే అరుణః పరిపోటవాంశ్చ సరుక్పాల్యాం శోఫః స్యాత్| పరిపోటశ్చర్మదరణం| స రోగః పవనాద్ధేతోర్భవతి| నామ్నా పరిపోటః||19||
Adhikarana utpAtaH (20) · Śloka 20
.......................ఉత్పాతః పిత్తశోణితాత్| గుర్వాభరణభారాద్యైః శ్యావో రుగ్దాహపాకవాన్| శ్వయథుః స్ఫోటపిటకారాగోషాక్లేదసంయుతః||20||
.......................उत्पातः पित्तशोणितात्| गुर्वाभरणभाराद्यैः श्यावो रुग्दाहपाकवान्| श्वयथुः स्फोटपिटकारागोषाक्लेदसंयुतः||२०||
🔊 Audio coming soon
గుర్వాభరణభారాద్యైః ప్రకుపితాత్ పిత్తశోణితాత్ శ్యావాదిగుణః స్ఫోటాదిసంయుక్తశ్చ యః శ్వయథుః స ఉత్పాతో నామ రోగః|| 20||
Adhikarana unmanthaH (21) · Śloka 21
పాల్యాం శోఫోఽనిలకఫాత్సర్వతో నిర్వ్యథః స్థిరః| స్తబ్ధః సవర్ణః కండూమానున్మంథో గల్లిరశ్చ సః||21||
पाल्यां शोफोऽनिलकफात्सर्वतो निर्व्यथः स्थिरः| स्तब्धः सवर्णः कण्डूमानुन्मन्थो गल्लिरश्च सः||२१||
🔊 Audio coming soon
అనిలకఫాద్ధేతోః పాల్యాం సర్వతోదిక్కం నిర్యథాదిగుణః శోఫో భవతి; స రోగో నామ్నా ఉన్మంథో గల్లిరశ్చ్యోచ్యతే||21||
Adhikarana duHkhavardhanaH (22) · Śloka 22
దుర్విద్ధే వర్ధితే కర్ణే సకండూదాహపాకరుక్| శ్వయథుః సన్నిపాతోత్థః స నామ్నా దుఃఖవర్ధనః||22||
दुर्विद्धे वर्धिते कर्णे सकण्डूदाहपाकरुक्| श्वयथुः सन्निपातोत्थः स नाम्ना दुःखवर्धनः||२२||
🔊 Audio coming soon
యశ్చ కర్ణో దుర్విద్ధః సన్ వర్ధితస్తస్మిన్ యః కండ్వాదిగుణః సన్నిపాతోత్థః శ్వయథుః స నామ్నా దుఃఖవర్ధనః||22||
Adhikarana lihyAkhyAH piTakAH (23) · Śloka 23
కఫాసృక్కృమిజాః సూక్ష్మాః సకండూక్లేదవేదనాః| లిహ్యాఖ్యాః పిటకాస్తా హి లిహ్యుః పాలీముపేక్షితాః||23||
कफासृक्कृमिजाः सूक्ष्माः सकण्डूक्लेदवेदनाः| लिह्याख्याः पिटकास्ता हि लिह्युः पालीमुपेक्षिताः||२३||
🔊 Audio coming soon
కఫాదిజాః కండ్వాదియుక్తాః పిటకా నామ్నా లిహ్యాఖ్యాస్తా హ్యుపేక్షితాః పాలీం లిహ్యుః శోషయేయురిత్యర్థః||23||
Adhikarana sAdhyAsAdhyatA (24) · Śloka 24
పిప్పలీ సర్వజం శూలం విదారీ కూచికర్ణకః| ఏషామసాధ్యా యాప్యైకా తంత్రికాన్యాంస్తు సాధయేత్||24||
पिप्पली सर्वजं शूलं विदारी कूचिकर्णकः| एषामसाध्या याप्यैका तन्त्रिकान्यांस्तु साधयेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
ఏషాం కర్ణరోగాణాం మధ్యే పిప్పల్యాదిచతుష్టయమసాధ్యం| ఏకా తంత్రికైవ యాప్యా| శేషాన్ ధారయేత్||24||
Adhikarana karNarogAsa~gkhyAnam (25-20) · Śloka 20
పంచవింశతిరిత్యుక్తాః కర్ణరోగా విభాగతః||25|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే కర్ణరోగవిజ్ఞానీయో నామైకవింశోఽధ్యాయః||21|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే కర్ణరోగవిజ్ఞానీయో నామైకవింశోఽధ్యాయః||20||
पञ्चविंशतिरित्युक्ताः कर्णरोगा विभागतः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे कर्णरोगविज्ञानीयो नामैकविंशोऽध्यायः||२१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे कर्णरोगविज्ञानीयो नामैकविंशोऽध्यायः||२०||
🔊 Audio coming soon
ఇత్యనంతరోక్తేన ప్రకారేణ వాతకర్ణరోగ, పిత్తకర్ణరోగ, కఫకర్ణరోగ, రక్తకర్ణరోగ, సన్నిపాతకర్ణరోగ, కర్ణనాద, బధిరత్వ, ప్రతీనాహ, కండూ, శోఫ, పూతికర్ణక, క్రిమికర్ణక, ఉభయరూపవిద్రధ్యర్శోర్బుద, కూచికర్ణక, పిప్పలీ, విదారికా, పాలీశోష, తంత్రికా, పరిపోటోత్పాతోన్మంథ, దుఃఖవర్ధన, లిహ్యాఖ్యాః పంచవింశతికర్ణరోగా ఉక్తాః||25|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయామష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాముత్తరతంత్రే ఏకవింశోఽధ్యాయః