37. kṣudrarōgapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha kShudrarogapratiShedhAkhyo nAma saptatriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதஃ க்ஷுத்ரரோகப்ரதிஷேதஂ நாமாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

உக்தக்ரமேணைவஂ க்ஷுத்ரரோகாணாஂ சிகித்ஸாஂ ப்ரதர்ஶயிதுமத்யாய ஆரப்யதே| (க்ஷுத்ரரோகாணாமஜகல்லிகாதீநாஂ ப்ரதிஷேதஶ்சிகித்ஸாஸ்மிந்நுச்யத இதி க்ஷுத்ரரோகப்ரதிஷேதஃ| ஶேஷஂ பூர்வவத்)|| ௧||

Adhikarana ajagallikAcikitsA (2) · Śloka 2

அஜகல்லிகாமபக்வாஂ ஜலௌகோபிர்க்ராஹயேத்| யவக்ஷார ஶுக்திஸௌராஷ்ட்ரீகல்கைஶ்ச லேபயேத்||௨||

அபக்வாயாமஜகல்லிகாயாஂ ஜலௌகஸோ யவக்ஷாராதிபிஶ்ச லேபஃ||௨||

Adhikarana yavaprakhyAdipAShANagardabhAntAnAM cikitsA (3) · Śloka 3

யவப்ரக்யாதீந் பாஷாணகர்தபாந்தாந் ஸ்வேதயித்வா ஸுரதாரு குஷ்டமநஶ்ஶிலாலைர்லேபயேத்| பக்வாஂஸ்து ஸஹாஜகல்லிகயா வ்ரணவதுபாசரேத்||௩||

யவப்ரக்யாதீநாஂ பஞ்சாநாஂ ப்ரகரணாதபக்வாநாஂ யதார்ஹஃ ஸ்வேதஃ| ஸுரதார்வாதிபிஶ்ச லேபஃ| (யவப்ரக்யாதீநாஂ பிந்நரூபத்வேऽபி கபவாதஜத்வஸாம்யேந காரணைக்யாத் க்ரதநஸாம்யேந விலாயநீயத்வாச்ச க்ரியைகத்வகதநம்)| பக்வாஂஸ்து யவப்ரக்யாதீந் ஸஹாஜகல்லிகயேத்யஜகல்லிகாமபி பக்வாமேவஂ ஷட் வ்ரணப்ரதிஷேதோக்தசிகித்ஸயோபசரேத்|| ௩||

Adhikarana mukhadUShikAcikitsA (4) · Śloka 4

முகதூஷிகாஂ லோத்ரதுவரிகாப்யாஂ வா ப்ரதிஹ்யாத்| வடபத்ர நாரிகேலஶுக்திப்யாஂ வா ஸைந்தவவசாக்ஷிபேஷஜஸித்தார்த கைர்வா| ஏவமஶாந்தௌ சர்தயேத்| லலாடே ச ஸிராஂ வித்யேத்||௪||

முகதூஷிகாஸு லோத்ரதுவரிகாப்யாஂ வா லேபோ வடபத்ரநாரிகேலபலஶுக்திப்யாஂ வா ஸைந்தவாதிபிர்வா| லோத்ரமக்ஷிபேஷஜம்| துவரிகா ஆடகீ| ஏவஂ லேபேநாஶாந்தௌ சர்தநஂ ஸிராவ்யதஶ்ச|| ௪||

Adhikarana padmakaNTakacikitsA (5) · Śloka 5

பத்மகண்டகேஷு நிம்பாம்புவாந்தஂ நிம்போதகஸித்தஂ ஸர்பிஃ ஸக்ஷௌத்ரஂ பாயயேத்| நிம்பாரக்வதகஷாயேண சோத்வர்தநம்||௫||

பத்மகண்டகேஷு நிம்பக்வாதேந வமநஂ ததோ நிம்பக்வாதஸித்தஸ்ய ஸர்பிஷஃ பாநஂ நிம்பாரக்வதயோஃ கஷாயேண சூர்ணேநோத்வர்தநஂ ச| நிம்பஸ்ய த்வக் ஆரக்வதஸ்ய மூலத்வக் ச)|| ௫||

Adhikarana vivRutAdijAlagardabhAntAnAmiri gallikAyAshca cikitsA (6) · Śloka 6

விவதாதீந் ஜாலகர்தபாந்தாநிரிகல்லிகாஂ ச பித்தவிஸர்ப வச்சிகித்ஸேத்||௬||

(காரணாநாஂ பித்தாத்விநாபாவாத்ரோகாணாஂ ப்ராயேண ஸ்வரூபஸாம்யாச்ச விவதாதிரிகல்லிகாந்தாநாஂ க்ரியாமேகீகத்யாஹ) விவதாதீநிரிகல்லிகாஂ ச சிகித்ஸிதோக்தபித்தவிஸர்பவத் சிகித்ஸேத்| (விவதாதீந் விவதா மஸூரிகா விஸ்போடவித்தா கர்தபீகக்ஷ்யாகந்தநாமராஜிகாஜாலகர்தபாநிரிகல்லிகாஂ சேதி தஶ க்ஷுத்ரரோகாந் பித்தவிஸர்பவத் பித்தவிஸர்ப இவ கமலோத்பலாதிப்ரலேபாதிநா சிகித்ஸேத்| அந்யே து பித்தவிஸர்பவதித்யஸ்யார்தமேவமாஹுஃ-பித்தவத்விஸர்பவச்ச| ஶாஸ்த்ராந்தரேஷு க்ரியாவிஶேஷதர்ஶநாத் கேஷாஞ்சித் பித்தஹரஂ கேஷாஶித்விஸர்பஹரமிதி| அநேந விஸர்பேஷு ஸாமாந்யேநோக்தா லங்கநரூக்ஷணரக்தாவஸேகவமநவிரேசநாதிகாஃ க்ரியா த்யோத்யந்தே| உக்தஞ்ச- மஸூரிகாக்ரரூபேஷு லங்கநஂ வமநஂ ததஃ| யஷ்டீமதுகநிம்பத்வகம்புபிஃ ஸிதயாநு ச| விரேசநஂ த்ரிவச்சூர்ணயுக்தயா வாऽவிபத்திநா|| அந்யே மஸூரிகாயாஂ கபவிஸர்பகுஷ்டஹரஂ ப்ரலேபாதிக்ரியாவிதிமுபதிஶந்தி விஸ்போடசிகித்ஸாஂ ச விஸ்போடேஷு ச ஸர்வேஷு லங்கநஂ பூர்வமாசரேத்| ந ரஸேந விநா கேऽபி விஸ்போடாஃ ஸம்பவந்தி ஹி|| இதி| மஸூரிகாவிஸ்போடயோர்விஂஶதிதிநாத்பூர்வஂ ஸ்நாநாபாவ உக்தஃ| பூஜ்ய சாப்யஜ்ய ச ஸ்நாயாத்விஂஶதேர்திவஸாத் பரம்| ப்ராப்தே ஸ்நாநதிநேऽகாரஂ முஞ்சேயுர்கஹவாஸிநஃ| அந்யதா தாந் விஶேத்ப்ராயோ மஸூரீத்யாஹ காஶ்யபஃ| இத்யஷ்டவிதாயா மஸூரிகாயாஶ்சிகித்ஸா ஸமாநதந்த்ராதவகந்தவ்யா)||௬||

Adhikarana rAjikAjAlagardabhayorvisheShaH (7) · Śloka 7

விஶேஷதோ ராஜிகாமபாகஶர்கராபூர்வாகண்டகஶர்கராபிஃ க்ஷீரபிஷ்டாபிர்லேபயேத்| அபீக்ஷ்ணஂ ச மஜா ஶீலநம்| ஜால கர்தபே தாத்ரீபலாந்யுபயுஞ்ஜீத||௭||

விஶேஷத இத்யாதிநா ராஜிகாயாஃ ஸாதநஸமுச்சயஃ| அபாகஶர்கராதிபிஃ க்ஷீரபிஷ்டைர்லேபஃ| அபாகஶர்கரா கும்பகாரசுல்லீதக்தஶர்கரா| கண்டகஶர்கராங்கணமத்| அபீக்ஷ்ணமத்யர்தஂ மஜாஶீலநஂ ஸஂஶோதநஸேவா| ஜாலகர்தபே தாத்ரீபலாந்யாமலகாந்யுபயுஞ்ஜீத விஶேஷத இத்யர்தாத்|| ௭||

Adhikarana agnirohiNIcikitsA (8) · Śloka 8

அக்நிரோஹிணீமபி ப்ரத்யாக்யாய பித்தவிஸர்பவதுபாசரேத்| பக்வாஂ து மதுரவர்கஸித்தேந ஸர்பிஷா ரோபயேத்||௮||

அக்நிரோஹிணீமபீத்யஸாத்யத்வாங்கீகரணே| ப்ரத்யாக்யாய ந ஸித்யதீத்யுக்த்வா| (ப்ரத்யாக்யாய நிராகரணஂ கத்வா ஸாத்யேத ந வேத்யுக்த்வேத்யர்தஃ| பக்வாமித்யக்நிரோஹிணீம்)|| ௮||

Adhikarana vidArikAcikitsA (9) · Śloka 9

விதாரிகாஂ ஜலவாஸிநீபிர்க்ராஹயித்வா பில்வமூலநகவத்தி கவர்ஷாப்வஜகர்ணபலாஶகல்கேந ப்ரலிம்பேத்| அநுபஶா ம்யந்தீஂ த்வப்யஜ்ய ஸ்வேதயித்வா விம்லாபயேத்| பக்வாஂ ஶஸ்த்ரேண விதார்ய நிம்பதிலபடோலகல்கேந ப்ரச்சாத்ய பத்நீயாத்| க்ஷீரிவக்ஷகதரகதிரகஷாயோ வ்ரணப்ரக்ஷாலநம்| ஶுத்தஂ மதுர கஷாயஸஂஸ்கதேந தைலேந ரோபயேத்||௯||

விதாரிகாயாஂ பூர்வஂ ஜலௌகஸஃ ததோ பில்வமூலாதிபலாஶாந்தகல்கேந ப்ரலேபஃ| நகவத்திகஃ ஸுபோதஃ| பலாஶஂ பத்ரம்| விம்லாபநஂ மர்தநேந விலாயநம்| பக்வாமிதி தாமேவ விதாரிகாம்| ஶுத்தாமிதி தாமேவ| (நகவத்திகவர்ஷாபூபில்வமூலைரிதி ஸுஶ்ருதபாடஃ| நகவத்திகஃ ஜிங்காணம்| குடகநிகேதி லோகே| வஶ்சிகாலீத்யந்யே| அஜகர்ணஃ ஸர்ஜஃ| பலாஶஃ ஶடீ| இதி ஶ்ரீடல்ஹணகதே நிபந்தஸஂக்ரஹே)|| ௯||

Adhikarana sharkarArbudacikitsA (10) · Śloka 10

ஶர்கரார்புதஂ மேதோऽர்புதவதுபாசரேத்||௧௦||

ஶர்கரார்புதே க்ரந்த்யாத்யுக்தமேதோऽர்புதவச்சிகித்ஸா|| ௧௦||

Adhikarana valmIkacikitsA (11) · Śloka 11

வல்மீகஂ ஹஸ்தஸ்ய பாதஸ்ய சோபரிஷ்டாந்மர்மணி வா ஜாதஂ ப்ரவ த்தமதிபஹுச்சித்ராவதஂ ஸஶோபஂ ச வர்ஜயேத்| அதோऽந்யதா து ப்ராக் கதஶுத்தேஃ ஶோணிதமபஹரேத்| ஸக்து பலலலவணாகுடூச்யாரேவதஶ்யாமாதந்தீகுலத்திகாமூலைர்லேபயேத்| பக்வே து ஸர்வாஂ கதிஂ துஷ்டமாஂஸாநி ச ஶஸ்த்ரேண ஸம்யக் ஶோத யித்வாऽக்நிநா க்ஷாரேண வா தஹேத்| ஸுஶுத்தே து வ்ரணே பல்லாதகமநஶ்ஶிலாலைலாகாலநுஸார்ய கருசந்தநைர்நிம்பதைலஂ ரோபணார்தஂ ஶ்ரபயேத்||௧௧||

(வல்மீகஸ்ய தேஶபேதரூபஜநிதமஸாத்யத்வஂ தர்ஶயதி|) ஹஸ்தஸ்யேத்யாத்யஸாத்யவல்மீகஸ்ய லிங்கம்| அதோ ஸாத்யலக்ஷணாதந்யதா வைபரீத்யே வல்மீகவதஃ ப்ராக்பூர்வஂ கத ஸஂஶுத்தேர்விஹிதவமநவிரேகஸ்ய ஶோணிதஂ யதோபபத்த்யவஸேசயேத்| ததஃ ஸக்த்வாதிபிராரேவதாதிமூலயுக்தைலேபயேத்| ஆரேவதஃ கர்ணிகாதஃ| ஶ்யாமா த்ரிவத்| தந்தீ நாகதந்தீ| குலத்திகா த்விதீயா த்ரிவத்| பக்வே த்விதி வல்மீகே| ஸர்வாஂ கதிமஶேஷாஂ நாடீம்| ஸுபோதம்| (பக்வே ப்ராப்தபாகே, துவிஶேஷே| அநந்தரோக்தாதுபக்ரமாதஸ்ய ஶஸ்த்ரஸுகஸாத்யத்வஂ விஶேஷஃ| ஶஸ்த்ரேண மண்டலாக்ராதிநா ஸர்வாமஶேஷாஂ கதிஂ நாடீஂ துஷ்டமாஂஸாநி ச ஸம்யக் ஶஸ்த்ரகர்மோக்தவிதாநேநாமூலதஃ ஶோதயித்வா சித்வேத்யர்தஃ| அக்நிநா க்ஷாரேண வா தஹேத்| வஶப்த அக்நிக்ஷாரயேர்விகல்பார்தஃ| உந்நதமக்நிநாऽவநதஂ க்ஷாரேண ச தஹேதிதி பாவஃ)| ஶுத்தே ச வல்மீகவ்ரணே நிம்பதைலஂ பல்லாதகாதிபீ ரோபணார்தஂ ஶ்ரபயேத்| காலாநுஸாரீ தகரம்|| ௧௧||

Adhikarana kadaracikitsA (12) · Śloka 12

கதரஂ ஶஸ்த்ரேணோத்கத்ய ஸ்நேஹேந தஹேத்||௧௨||

கதாராக்யே ஸுபோதம்| ஸ்நேஹேந தாஹயோக்யேந (கதராக்யஂ க்ஷுத்ரரோகஂ ஶஸ்த்ரேண வத்திபத்ராதிநா உத்கத்ய சித்த்வா ஸ்நேஹேந அக்நிஸந்தாபாத்தாஹயோக்யேந பாததலமுந்நாம்ய தஸ்ய வ்ரணஸ்ய பரிதோ மாஷகல்கேந தடாஂ பாலீஂ கத்வா ஸ்நேஹேந தாஂ பூரயித்வா தஹேத்)|| ௧௨||

Adhikarana ruddhagude niruddhamaNicikitsAtideshaH (13) · Śloka 13

ருத்தகுதே நிருத்தமணிவச்சிகித்ஸா||௧௩||

நிருத்தமணிர்குஹ்யரோகே வக்ஷ்யதே ததுக்தா சிகித்ஸா ருத்தகுதே| (ருத்தகுதாக்யே க்ஷுத்ரரோகே குஹ்யரோகப்ரதிஷேதே வக்ஷ்யமாணநிருத்தமணிக்ரியாவத் சிகித்ஸிதஂ கார்யம்| புநஃ புநஃ ஸ்தூலதரஸ்நேஹாக்தஜாதுஷநாடீவிந்யாஸாநிலாபஹஸ்நேஹபரிஷேகாதிபிர்குதஸ்ரோதஃ க்ரமேண வர்தயேதித்யர்தஃ)|| ௧௩||

Adhikarana cippacikitsA (14) · Śloka 14

சிப்பஂ ஶோணிதாவஸேகஸஂஶோதநைருபாசரேத்| வ்யபகதோஷ்மா ணஞ்சைநமுஷ்ணாம்புநா பரிஷிச்ய யதாயோகஂ ஶஸ்த்ரேண பரிகர்த்யா பநயேத்| ததோ ரஸாஞ்ஜநரோசநாநேபாலீதேஜோஹ்வாகல்கைரம்லபிஷ்டைஃ ஶோத யித்வா காலேயகாகருஹரித்ராரஸஞ்ஜநஸித்தே தைலேந ரோபயேத்| மதுரகஷாயஸித்தேந வா| அல்பாவஶிஷ்டஂ ச ஸர்ஜரஸசூர்ணேந பூரயேத்||௧௪||

சிப்பே ஸுபோதம்| பரிகர்த்யோபகர்த்ய| (ஏநஂ சிப்பாக்யஂ ரோகஂ துஷ்டரக்தமோக்ஷணேந 'ஊஷ்மா பித்தாததே நாஸ்தீ' த்யுக்த்வா தந்நிர்ஹரணபரமௌஷதேந விரேசநாக்யேந ஸஂஶோதநேந ச வ்யபகதோஷ்மாணஂ ஜிதோஷ்மாணஂ கத்வாऽநந்தரமுஷ்ணோதகேந பரிஷிச்ய ஶஸ்த்ரேண யதாயோகஂ பரிகர்த்ய பரிதோ நகஶஸ்த்ராக்ரேண மாஂஸாத்விஶ்லேஷ்ய ஷடங்குலேந ஸந்தஂஶேநாமூலதோ தடஂ கஹீத்வா ஸம்யகுத்பாட்யாபநயேத்)||௧௪||

Adhikarana kunakhacikitsA (15) · Śloka 15

குநகமபி ப்ரதுஷ்டமேவமேவோபக்ரமேத்||௧௫||

குநகமபீதி சிப்பசிகித்ஸிதஸமுச்சயே| (ப்ரதுஷ்டமபிகாதாதிநாந்தர்மாஂஸவிஶ்லேஷோச்சலிததுஷ்டாஸ்ரஸஂஶ்லேஷாத் குத்ஸிதத்வமாகதஂ நகமப்யேவமேவ சிப்பவதேவ நகோத்பாடநாதிகேந ஶஸ்த்ரகர்மணோபக்ரமேத சிகித்ஸேத்)|| ௧௫||

Adhikarana alasacikitsA (16) · Śloka 16

அலஸே த்வம்லகாஞ்ஜிகாவஸிக்தௌ சரணௌ நிம்பதைலபடோ லாகாஸீஸரோசநாகல்கேநாலேபயேத்| நிதிக்திகாரஸ ஸித்தேந ஸர்ஷபதைலேநாப்யஜ்ய ரோசநாகாஸீஸமநஶ்ஶிலாசூர்ணைஃ ப்ரதிஸாரயேத்||௧௬||

அலஸ இத்யாதி ஸுபோதம்| (அலஸாக்யே க்ஷுத்ரரோகே து அம்லேந காஞ்ஜிகேந தாந்யாம்லேநாவஸிக்தௌ பரிஷிக்தௌ சரணௌ நிம்பாதிகல்கேநாலேபயேத்| காஸீஸஂ துத்தம்| ப்ரதிஸாரணஂ கர்ஷணம்)|| ௧௬||

Adhikarana tilakAlakAdInAM cikitsA (17) · Śloka 17

திலகாலகாந் மஶாஂஶ்ச ஸூர்யகாந்தேநாऽக்நிநா வா தஹேத் க்ஷாரேண வா| சர்மகீலஂ ஜதுமணிஂ ச தத்வச்சஸ்த்ரேணோத்கத்ய||௧௭||

திலகாலகாதிஷு ஸூர்யகாந்தவ்யவஹிதைஃ ஸூர்யரஶ்மிபிர்தாஹோऽக்நிநா வா க்ஷாரேண வா| (திலகாலகாக்யாந் மஶாக்யாஂஶ்ச ரோகாந் அர்ககிரணஸந்தப்தேந ஸூர்யகாந்தேநாக்நிநா வா தயோஸ்த்வங்மாஂஸாஶ்ரயதயா பத்மபத்ரதநுநா மதுக்ஷாரலேபேந வா தஹேத்|) சர்மகீலஂ ஜதூமணிஂ ச தத்வதிதி ஸூர்யகாந்தாதிநா தஹேதிதி ஸம்பந்தஃ| ந து ப்ரதமமேவாபி து ஶஸ்த்ரேணோத்கத்ய| (சர்மகீலாக்யஂ ஜதூமணிஸஂஶிதஂ ச| ஜதூமணிரித்யப்ராணிஜாதேர்வா ரஜ்ஜ்வாதேரித்யூங்| ஶஸ்த்ரேண வத்திபத்ராதிநா உத்கத்யமூலதஶ்சித்வா| தத்வத் ஸூர்யகாந்தாத்யந்யதமேந தஹேத்)|| ௧௭||

Adhikarana lA~jchanAdicikitsA (18) · Śloka 18

லாஞ்சநவ்யங்கநீலிகாஸு யதாஸந்நாஂ ஸிராஂ வித்யேத்| க்ஷீரீ வக்ஷவல்ககல்கைஶ்ச க்ஷீரபிஷ்டைர்லேபயேத்| பலாதிபலாமது கஹரித்ராபிர்வா| மதுகாகருபயஸ்யாகாலீயகைர்வா| தருண கபித்ததிந்துகரஜநீபிர்வா| அம்லிகாமூலேந வா| ஸூகர தஂஷ்ட்ரயா வா மதுகதயுக்தயா||௧௮||

லாஞ்சநாதித்ரயாணாமபி ரக்ததோஷஜத்வஸாம்யாச்சிகித்ஸாமேகீகத்யாஹ-லாஞ்சநாதித்ரயே ஆஸந்நாயாஃ அப்ரதிஷித்தாயாஃ ஸிராயாஃ வ்யதநம்| பஞ்ச லேபயோகாஃ ஸுபோதாஃ| பயஸ்யா க்ஷீரிகா| காலீயகஂ கஷ்ணசந்தநம்| தருணகபித்தோऽஜீர்ணகபித்ததருஃ| அம்லிகா சுக்ரிகாஃ, தஸ்யா மூலம்| இதி லாஞ்சநாதித்ரயஸாதாரணம்| (பூர்வோக்தஂ வ்யங்கநீலிகயோரபதக்த்வஂ து ஸங்க்யாநாஂ ஷட்த்ரிஂஶத்வாபாதநாயைவ| அத்ர நீலிகாக்ரஹணஂ ஸ்தாநபேதஜநிதஸஂஜ்ஞாந்தரதயா சிகித்ஸாந்தரப்ராந்திபரிஹாரார்தம்)|| ௧௮||

Adhikarana vya~ggacikitsAvisheShaH (19) · Śloka 19

விஶேஷேண வ்யங்கேஷ்வஸக்ஸ்ராவபூர்வமர்ஜுநபரிபோடைர்லேபஃ| க்ஷௌத்ரேண வா பிஷ்டா மஞ்ஜிஷ்டா| அஜாக்ஷீரேண வாऽऽர்த்ரதாடீமத்வக்| தேநைவ வா பாலாமலகஂ கோமூத்ரேண ஸப்தாஹஂ ஸ்திதம்| ததிம ண்டேந வ காலேயகலோத்ரோத்பலகிஞ்ஜல்கம்| நவநீதேந வா ஶ்வேதாஶ்வகுரஜமஷீ||௧௯||

லாஞ்சநாதித்ரயஸ்ய ஸாமாந்யசிகித்ஸாமுக்த்வா தேஷு வ்யங்கஸ்ய விஶேஷசிகித்ஸாமாஹ-விஶேஷதஸ்து வ்யங்கேஷு ரக்தஸ்ராவஂ கத்வா அர்ஜுநதரோஃ பரிபோடைஃ ஸ்வயஂ ஜீர்ணத்வக்பர்லேபஃ| ஸுபோதம்| மஞ்ஜிஷ்டா க்ஷௌத்ரேண| ஆற்த்ராதாடீமத்வகஜாக்ஷீரேண| கிம்பூதமாமலகமாஹ- கோமூத்ரேண ஸப்தாஹஂ ஸ்திதம்| காலேயகாதிகஂ ததிமண்டேந| காலேயகஂ பீதசந்தநம்| ஶ்வேதாஶ்வகுரஜாக்ஷாரோ நவநீதேந| (ஶ்வேதா ஶ்வேதவசா| அஶ்வகுரஃ கஷ்ணஶங்கபுஷ்பீ| (நி) கிரிகர்ண்யபரா நீலா வாஜிகுரா வ்யக்தகந்தகுஸுமா ச| அஶ்வகுரா துரககுரப்ரதிமா ஸ்யாச்சங்கிநீ கஷ்ணா| ஶ்லக்ஷ்ணபிஷ்டஶ்வகுரப்ரலிப்தஸஂஶுஷ்கதாந்தவக்லதாஜ்யஸிக்தப்ரஜ்வலிதவர்த்த்யுத்பவயா மஷ்யா லேபஃ| ந து ஶங்கபுஷ்பீமேவ தக்த்வோத்பந்நயா| அஶ்வகுரேண கதா மஷீதி வா| இதி ஸாமாந்யேந வ்யங்கேஷு)||௧௯||

Adhikarana vAtajavya~ggacikitsA (20) · Śloka 20

தத்ராபி வாதஜேஷு தேவதாருதுராலபாபஹதீமஞ்ஜிஷ்டாமூர்வாபா மார்கத்ராயந்தீத்ராயமாணாஶுகநஸாபலாவிதாரீயவபதரகுல த்தபில்வோத்பலஶதாவரீதர்பமூலக்வாதே ஶங்கீவிடங்ககர்ப கதஂ விபக்வமதோபக்தஂ பாநமப்யங்கஂ நாவநஂ ச ஸாயஂ யோஜ யேத்| ப்ரலேபஞ்ச ந்யக்ரோததேவதாருஹரீதகீபூதீகரஞ்ஜமதநபுலசூர்ணை ர்கதயுக்தைஃ| பதரமஜ்ஜாகோத்ரவலாஜசூர்ணேந வா ஸகதேந| ஶ்வேதசமராஸ்திதாலபத்ரீஸ்தந்யமதுகதைர்வா||௨௦||

தத்ரேத்யாதிநா வ்யங்கேஷு வாதாதிவிஶேஷேணாஹ-தத்ராபி தேஷ்வபி வாதஜேஷு வ்யங்கேஷு தேவதார்வாதிக்வாதே ஶங்கீவிடங்ககர்பஂ தத்வா விபக்வஂ கதமதோபக்தஂ போஜநாதூர்த்வஂ பாநே யோஜயேத்| ததேவாப்யங்கே நாவநே ச ஸாயஂ யோஜயேத்| ந்யக்ரோதாதீநாஂ சூர்ணைர்கதயுக்தைஃ ப்ரலேபஂ ச யோஜயேத்| பதரமஜ்ஜாதிசூர்ணேந வா ஸகதேந| ஶ்வேதசமராஸ்த்யாதிபிர்வா| சமரோ நாம மகஃ தஸ்ய ஶ்வேதவர்ணஸ்யாஸ்தி| தாலபத்ரீ மௌஸலீ|| ௨௦||

Adhikarana pittajavya~ggacikitsA (21) · Śloka 21

பித்தேஷு பலாமதுகமாகதிகாக்ஷீரகாகோலீஸ்வகுப்தா பலகாகமாசீதுகாஹ்வாபிஃ ஸபயஃ ஸர்பிஃ ஸித்தஂ பூர்வவத் ப்ரயோஜயேத்| மத்வீகாஶ்வேதபாகீகர்ஜூரபருஷகஸௌவீரபதரத்விமேதாபுநர்நவ கஶேருகா ப்ரவாலவித்ருமமணாலைர்வா ஸக்ஷீரைஃ| உபஸ்நிக்தஂ சைநமிக்ஷுரஸேநோபயதோ விரேசயேத்| கதருதிராவஸேசநாநேதாஂஶ்ச வ்யங்காந் மதுகஶாரிவாபலா சந்தநலோத்ரோத்பலைர்கதயுக்தைராலேபயேத்| ப்ரபோண்டரீகமதுகபத்மகநீலோத்பலஸாரிவாகதலீமூ லப்ரவாலஸுவர்ணகைரிகைர்வா| ஶீதமதுரமந்நபாநஂ ப்ரவாதமஹஃ ஸ்வப்நஂ ஸௌமநஸ்யஂ ச ஸேவேத||௨௧||

பித்தவ்யங்கேஷு பலாதிபிஃ ஸக்ஷீரஂ ஸித்தஂ ஸர்பிஃ பூர்வவதித்யதோபக்தமப்யங்கே நாவநே ச ஸாயஂ யோஜயேத்| ஸக்ஷீரைர்மத்வீகாதிபிர்விபக்வஂ ஸர்பிர்வா பூர்வவத் ப்ரயோஜயேத்| ஏவஞ்ச ஸர்பிஃ ப்ரயோகேணோபஸ்நிக்தமேநமிக்ஷுரஸேந கல்போக்தவிதிநோபயத ஊர்த்வமதஶ்ச விரேசயேத்| ஏதாஂஶ்ச பித்தவ்யங்காந் ருதிரஂ ஸ்ராவயித்வா மதுகாதிபிர்கதயுக்தைராலேபயேத்| ப்ரபௌண்டரீகாதிபிர்வா கதயுக்தைஃ| ப்ரவாலஂ வித்ருமம்| ஶீதமதுராந்நபாநாதிகஂ ச ஸேவேத|| ௨௧||

Adhikarana kaphajavya~ggacikitsA (22) · Śloka 22

கபஜேஷு தஶமூலதேவதாருஹரீதகீஶ்வதஂஷ்ட்ராமலகீக்வாதே முஸ்தகுஷ்டரித்ராமரதருகல்கைஸ்தத்வத் ஸாதிதஂ ஸர்பிஸ்தத்வதே வோபயுஞ்ஜீத| துத்தரோசநாலோத்ரப்ரியங்குகாலேயகைஃ ஸமதுகதைர்லேபஃ| தேவ தாருஸரலபலாஶிக்ருமூலைர்வா| மநஶ்ஶிலாதுத்தரஸாஞ்ஜநைர்வா| மதுநா வா க்ஷாரேணா தஶமாத்ராஃ ப்ரலேபஃ||௨௨||

கபஜேஷு வ்யங்கேஷு தஶமூலாதிக்வாதே முஸ்தாதிகல்கைஸ்தத்வதிதி ஸக்ஷீரஂ ஸாதிதஂ ஸர்பிஃ தத்வதேவேத்யதோபக்தஂ பாநே நாவநாப்யஞ்ஜநயோஃ ஸாயஂ ச ப்ரயோஜயேத்| துத்ததேவதாருமநஶ்ஶிலாதிபிர்லேபத்ரயஂ ஸுபோதம்| அதவா மதுநா க்ஷாரேண ஸூத்ரோக்தேந தஶமாத்ராஃ ப்ரலேபஃ| மாத்ரா காலவிஶேஷஃ| தஸ்யா லக்ஷணம் யாவத் பர்யேதி ஹஸ்தாக்ரஂ தக்ஷிணஂ ஜாநுமண்டலம்| நிமேஷோந்மேஷகாலேந ஸமஂ மாத்ரா து ஸா ஸ்மதா|| இதி|| ௨௨||

Adhikarana raktajavya~ggacikitsA (23) · Śloka 23

ரக்தஜேஷு க்ஷீரஸர்பிஃஸ்நிக்தஸ்ய ஸிராஂ விஸ்ராவயேத்| வமந விரேசநே ச பித்தவத் குர்யாத்| ஆலேபஶ்சாஸ்ய சந்தநமதுக கல்கேந கதவதா| ஸர்ஜரஸநீலோத்பலஶங்கவேதஸகதலீ மூலமூர்வாமதுககல்கேந வா||௨௩||

ரக்தஜேஷு வ்யங்கேஷு க்ஷீரோத்பாவேந ஸர்பிஷா ஸ்நிக்தஸ்ய ஸிராஂ விஸ்ராவயேத்| ஸுபோதம்| பித்தவதிதி இதி பித்தவ்யங்கவதிக்ஷுரஸேநேத்யர்தஃ| சந்தநஸர்ஜரஸாதிபிராலேபத்வயஂ ஸுபோதம்| இதி வ்யங்காநி|| ௨௩||

Adhikarana prasuptau vAtakuShThacikitsAtideshaH dAhashca (24) · Śloka 24

ப்ரஸுப்தௌ வாதகுஷ்டோக்தக்ரமோऽந்தே சாக்நிநா தாஹஃ||௨௪||

ப்ரஸுப்தாக்யே ஸுபோதம்| அந்தே ச வாதகுஷ்டசிகித்ஸயா ஶாந்த்யப்ராப்தாவக்நிநா தாஹஃ|| ௨௪||

Adhikarana utkoThakoThayoH cikitsA (25-37) · Śloka 37

உத்கோடே பித்தஶ்லேஷ்மஹரோ விதிஃ ஸக்ஷாரலவணஂ ச தைலம ப்யங்கஃ| கோடே குஷ்டசிகித்ஸிதமீக்ஷேத||௨௫|| இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதா வஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ரே க்ஷுத்ரரோக ப்ரதிஷேதோ நாம ஸப்தத்ரிஂஶோऽத்யாயஃ||௩௭||

உத்கோடாக்யே ஸர்வோ விதிஃ பித்தஶ்லேஶ்மக்நஃ| யவக்ஷாரஸைந்தவயுக்தஂ தைலமப்யங்கஶ்ச| கோடே குஷ்டசிகித்ஸா| (ஶாஸ்த்ராந்தரேஷு க்ஷுத்ரத்வஸாம்யாத்ததநந்தரோக்தா பாதப்ரபேதகண்டகவேதபாததாஹபார்ஷ்ணிவ்யதாதேஹஸ்புடநாதிஸ்வேததேஹதௌர்கந்த்யவைத்யுதாநலதாஹாதி- க்ரியாऽப்யத்ர திங்மாத்ராவபோதநார்தஂ கிஞ்சில்லிக்யதே| தத்ராதௌ பாதப்ரபேதே- க்ஷயஂகதே ஶ்லேஷ்மணி பாதலக்நே ஸச்சாரிணாஂ தேஹபதாமஜஸ்ரம்| வாதஃ ஸபித்தோऽங்க்ரிதலேஷு துஷ்டோ பேதாந் கரோத்யப்ரதிகாரநிம்நாந்|| வடாங்குராருஷ்கரஸிக்தசூதநிர்யாஸஸிந்தூத்பவமர்கதுக்தம்| ஏபிர்மஹிஷ்யாஸ்து கதஂ விபக்வஂ பாதப்ரபேதஂ விநிஹந்தி ஸத்யஃ|| அர்காவிஸ்நுஹிதுக்தஂ ஸிக்தஂ படுதைலஸஂயுதஂ பிஷ்டம்| பாதவிலிப்தஂ ஸத்யஃ கரோதி கமலோபமஂ சரணம்| ஸ்நுஹ்யர்கதுக்தஸைந்தவஹயகுரசூர்ணஂ ஸநவநீதம்| ந்யஸ்தஂ தும்பபலே தத்ப்ரதாரிகாஂ லேபநாத்தந்யாத்| பாததார்யாஂ ஸிராஂ வித்த்வா ஸ்நிக்தஸ்விந்நே பதே புநஃ| ஸவாகதமதூச்சிஷ்டமஜ்ஜாக்ஷாரைஃ ப்ரலேபயேத்|| ஸ்நுஹ்யர்கச்சாகபயோ லவணமதூச்சிஷ்டசூதநிர்யாஸம்| மாஹிஷநவநீதயுதஂ விபாதிகாஂ ஹந்த்யலாபுஸ்தம்| அதிபக்வஶுஷ்ககேதகதலபஸிதஂ கதபடூபேதம்| கஂஸநிகஷ்டஂ லேபாத்கரோதி கமலோபமஂ சரணம்|| நஶ்யதி ததா விபாதீ புஷ்பலதாநீலிமூலஶததைலாத்| காற்பாஸபுஜகவல்லீபடுதிலஜைர்நஶ்யதே விஶேஷேண|| ஸர்ஜகதஂ துல்யகுடஂம் பிஷ்ட்வாऽஶ்டாஂஶார்கதுக்தேந| ப்ரதிலேபாத்பாததலே நஶ்யதே நியதஂ விபாதிகா ஸஹஸா|| ஶுக்திகாபஸ்ம ஸிந்தூத்தஂ ஸர்பிஃ ஸர்ஜரஸஂ பயஃ| பாதயோஃ ஸ்புடநே லேபஸ்திக்தாலாபுவ்யவஸ்திதஃ|| ஸக்ஷீரஂ ஸ்நுஹிகாண்டஂ ஸாந்தர்தூமஂ ஸுவர்சிலாVவிடவத்| தக்தஂ சாககதயுதஂ தும்பஸ்தஂ ஹந்தி பரிலேபாத்|| பூரிதோபரிஸிக்தேந வஹ்நிநா தாபிதா பஶம்| அஸாத்யாபி வ்ரஜத்யஸ்தஂ க்ஷிப்ரமேவ விபாதிகா|| கரஞ்ஜபீஜஂ ரஜநீ கடுத்ரயஂ ஸமாநபாகஂ லவணஸ்ய மத்திகாம்| தக்த்வா ஸமாலோட்ய கதேந லிம்பேத் பாதௌ விநஶ்யேத விபாதிகா த்ருவம்|| கண்டகவேதஸ்ய- பாதயோஃ கண்டகே வித்தே ரவிதுக்தேந பூரயேத்| உத்ததேऽநுத்ததே சாபி பததி ஸ்வயமேவ தத்|| ஸைந்தவஂ தத்ர ஸஂஸ்தாப்ய தஹேல்லோஹஶலாகயா| குமார்யாஃ கோஷ்ணபத்ரேண பந்தநஂ சாத்ர காரயேத்|| லவணோதகஸேகஂ வா ஸந்தாநௌதநபந்தநம்| தண்டுலீயகமூலாட்யஂ லவணஂ ஸபுநர்நவம்|| வாயஸீஂ வா படூயுதாஂ சில்லீஂ வா ஸ்நேஹஸஂயுதாம்| சிஞ்சாகரஞ்ஜபத்ரஂ வா கதகாஞ்ஜிகஸஂயுதம்|| பஷ்டஂ ப்ரபந்தநஂ குர்யாத் பாயஸஂ கோரதூஷகைஃ| வ்ரணக்ரியாஂ ச குர்வீத பக்வே துஷ்டஂ புநர்தஹேத்|| பாததாஹஸ்ய- ஶதாவரீமூலரஸாத் பேநேந பரிலேபிதௌ| பரிதாபாத்விமுச்யேதே சரணௌ க்ஷிப்ரமேவ து|| மஸூரவிதலைஃ பிஷ்டைர்பஷஶீதேந வாரிணா| சரணௌ லேபயேத்ஸம்யக்பாததாஹப்ரஶாந்தயே|| நவநீதேந ஸஂலிப்தௌ வஹ்நிநா பரிதாபிதௌ| முச்யேதே சரணௌ க்ஷிப்ரஂ பரிதாபாத்ஸுதாருணாத்|| கதாக்தைஃ ஸக்துபிஃ ஶ்லக்ஷ்ணைரஜாக்ஷீரஸமந்விதைஃ| லேபயேச்சரணௌ ஸத்யஃ பரிதாபவிமுக்தயே|| லிம்பேத்ஸேவ்யஜலாரிஷ்டைஃ ஶததௌதகதேந வா| பாததாஹேஷு சரணௌ ஸேகஂ காஞ்ஜிகஸர்பிஷா| குமாரீரஸஸேகோ வா ஜலௌகோபிர்ஹரேதஸக்| பார்ஷ்ணிவ்யதாயாஃ- லிப்தா ஸர்ஷபகல்கேந ஸ்வேதிதா சாஶ்மநா பஶம்| பாதபார்ஷ்ணிவ்யதா தீவ்ரா பக்ஷார்த்தேந விநஶ்யதி|| தேஹஸ்புடநஸ்ய- அகஸ்திபுஷ்பசூர்ணேந மாஹிஷஂ ஶ்ரபயேத்பயஃ| ததுத்தநவநீதாக்தோ தேஹஸ்ய ஸ்புடநஂ ஜயேத்|| அதிஸ்வேதஸ்ய- ஹரீதகீஂ து ஸம்பிஷ்ய காத்ரமுத்வர்த்தயேந்நரஃ| பஶ்சாத்ஸ்நாநஂ ப்ரகுர்வீத தேஹஸ்வேதோபஶாந்தயே|| தேஹதௌர்கந்த்யஸ்ய- கோமூத்ரேண ஸமாலோட்ய மாஹிஷஂ ஶகதுத்தமம்| தேநைவ லேபநஂ குர்யாத்தேஹதௌர்கந்த்யநாஶநம்|| ஶிரீஷலாமஜ்ஜகஹேமலோத்ரைஸ்த்வக்பேதஸஂஸ்வேதஹரஃ ப்ரகர்ஷஃ| பத்ராம்புலோஹைரத சந்தநாப்யாஂ ஶரீரதௌர்கந்த்யஹரஃ ப்ரலேபஃ|| திந்திணீஸ்வரஸே தைலப்ரஸ்தஂ ஸம்யக்பசேத்பிஷக்| அத்ர கல்கார்தமேதாநி வாதக்நாநி ச யோஜயேத்|| ஶிக்ருஸைந்தவதுர்கந்தா லஶுநஂ ச ஸசித்ரிகம்| ஏதச்சரீரதௌர்கந்த்யகண்டூதிஸ்வேதநாஶநம்|| திந்திணீகதலோத்பூதஂ ஸ்வரஸஂ லேபயேந்நரஃ| பஹுஶோ தேஹவைகந்த்யகண்டூகோடவிநாஶநம்|| க்ஷௌத்ரேண பௌஷ்கரஂ ரேணுமேகவிஂஶதிவாஸராந்| லிஹதாஂ தேஹதௌர்கந்த்யஂ நஶ்யேந்நிஶ்ஶேஷமங்கிநாம்|| த்விநிஶாதிலருக்ராஜீகல்கோத்வர்த்திதவிக்ரஹஃ| யஃ ஸ்நாதி தஸ்ய தேஹஃ ஸ்யாத்ஸுகந்திர்பாஸ்கரச்சவிஃ|| வைத்யுதாநலதாஹஸ்ய- வைத்யதாநலதக்தஸ்ய லேபஸேகாதி யோஜயேத்| ஸதைலமம்லலவணப்ராயஂ தாபஂ ச வஹ்நிநா|| துத்ததக்தவதாஹாரஂ மதுரஸ்நிக்தஶீதலம்| ஸேகஂ ச ஸஂஜ்ஞாயுக்தஸ்ய குர்வீதேந்த்ரியவேதிநஃ|| ஆக்நேயைரௌஷதைர்லேபஂ ஸேகமிக்ஷுதுஷோதகைஃ| ஸர்பிஸ்நிக்தைரம்லயுக்தைர்வஸாதைலகதைரபி|| இத்யாதிகஂ ஶாஸ்த்ராந்தராதவகந்தவ்யம்|| ௨௫|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயா மஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயா முத்தரதந்த்ரே ஸப்தத்ரிஂஶோऽத்யாயஃ