Adhikarana atha mukharogapratiShedho nAma ShaDviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാത മുഖരോഗപ്രതിഷേധം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथात मुखरोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ഉക്തക്രമേണൈവ മുഖരോഗാണാം ചികിത്സാം പ്രദര്ശയിതുമധ്യായ ആരഭ്യതേ||൧||
Adhikarana khaNDauShThacikitsA (2) · Śloka 2
സ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യ ഖണ്ഡൌഷ്ഠസ്യൌഷ്ഠാന്തൌ വിലിഖ്യ സുശ്ലിഷ്ടൌ ക്ഷൌമസൂത്രേണ സീവ്യേത്| ശതധൌതഘൃതാഭ്യക്താം ചാസ്മൈ കവലികാം വ്രണസ്യോപരി ദദ്യാത്| പ്രക്ലിന്നം ച വ്രണം വ്രണചികിത്സയാ സാധയേത്||൨||
स्निग्धस्विन्नस्य खण्डौष्ठस्यौष्ठान्तौ विलिख्य सुश्लिष्टौ क्षौमसूत्रेण सीव्येत्| शतधौतघृताभ्यक्तां चास्मै कवलिकां व्रणस्योपरि दद्यात्| प्रक्लिन्नं च व्रणं व्रणचिकित्सया साधयेत्||२||
🔊 Audio coming soon
തൈലനസ്യാന്തം ഖണ്ഡൌഷ്ഠസാധനമ്| സ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യ പുംസഃ ഖണ്ഡൌഷ്ഠസ്യോഷ്ഠാന്തൌ സദ്വൈദ്യോ വിലിഖ്യ സുശ്ലിഷ്ടൌ കൃത്വാ സൂത്രേണ സീവ്യേത്| സുബോധമ്||൨||
Adhikarana khaNDauShThacikitsA (3) · Śloka 3
ജ്യോതിഷ്മതീലോധ്രമധുകപടോലോത്പലകാകമാചീശ്രാവണീസാരിവാഭിസ്തൈലം വിപക്വമഭ്യഞ്ജനാച്ഛോധനരോപണമ്| തഥാ വാതഹരമധുരൌഷധസിദ്ധം തൈലം നസ്യമ്||൩||
ज्योतिष्मतीलोध्रमधुकपटोलोत्पलकाकमाचीश्रावणीसारिवाभिस्तैलं विपक्वमभ्यञ्जनाच्छोधनरोपणम्| तथा वातहरमधुरौषधसिद्धं तैलं नस्यम्||३||
🔊 Audio coming soon
ജ്യോതിഷ്മത്യാദിഭിര്വിപക്വം തൈലമഭ്യങ്ഗാത് ഖണ്ഡൌഷ്ഠവ്രണസ്യ ശോധനം രോപണം ച| ജ്യോതിഷ്മതീ കങ്ഗുണികാ| വാതഹരൈര്ഭദ്രദാര്വാദിഭിര്മധുരവര്ഗേണ ച സൂത്രോക്തേന സിദ്ധം തൈലം നസ്യം തഥാ ശോധനം രോപണം ച||൩||
Adhikarana vAtauShThakopacikitsA (4) · Śloka 4
വാതജ ഓഷ്ഠകോപേ ദേവദാരുഗുഗ്ഗുലുസര്ജരസമധൂച്ഛിഷ്ടസിദ്ധേന മഹാസ്നേഹേനാഭ്യങ്ഗഃ| തേനൈവ സമധുകചൂര്ണേന പ്രതിസാരണമ്| തസഭ്യക്തേന പിചുനാ പ്രച്ഛദനമ്| ഏരണ്ഡപല്ലവൈഃ ക്ഷീരക്വഥിതൈര്നാഡീസ്വേദഃ| ഖണ്ഡൌഷ്ഠോക്തം നാവനം ശിരോऽഭ്യങ്ഗശ്ച||൪||
वातज ओष्ठकोपे देवदारुगुग्गुलुसर्जरसमधूच्छिष्टसिद्धेन महास्नेहेनाभ्यङ्गः| तेनैव समधुकचूर्णेन प्रतिसारणम्| तसभ्यक्तेन पिचुना प्रच्छदनम्| एरण्डपल्लवैः क्षीरक्वथितैर्नाडीस्वेदः| खण्डौष्ठोक्तं नावनं शिरोऽभ्यङ्गश्च||४||
🔊 Audio coming soon
ശിരോऽഭ്യങ്ഗശ്ചേത്യേവമന്തം വാതൌഷ്ഠകോപേ| മഹാസ്നേഹഃ ചതുഷ്ടയമ്| തേനൈവേതി ദേവദാര്വാദിസിദ്ധമഹാസ്നേഹേന മധുയഷ്ടീചൂര്ണയുക്തേന പ്രതിസാരണമ്| രസക്രിയാ കല്കശ്ചൂര്ണശ്ചേതി ത്രിവിധം പ്രതിസാരണം പൂര്വമുക്തമ്| പിചുഃ കാര്പാസചുലുകമ്||൪||
Adhikarana pittauShThakopacikitsA chatauShThe ca (5) · Śloka 5
പിത്തോത്ഥേऽഭിഘാതജേ ച ജലൌകോഭിര്വിസ്രാവണമ്| പത്തങ്ഗയഷ്ടീച്ഛിന്നരുഹാവിപക്വം സര്പിരഭ്യങ്ഗഃ| മധുമധൂകലോധ്രസര്ജരസൈഃ പ്രതിസാരണമ്| പിത്തവിദ്രധിവച്ച ചികിത്സാ||൫||
पित्तोत्थेऽभिघातजे च जलौकोभिर्विस्रावणम्| पत्तङ्गयष्टीच्छिन्नरुहाविपक्वं सर्पिरभ्यङ्गः| मधुमधूकलोध्रसर्जरसैः प्रतिसारणम्| पित्तविद्रधिवच्च चिकित्सा||५||
🔊 Audio coming soon
പിത്തജ ഓഷ്ഠകോപേ തഥാऽഭിഘാതജേ ക്ഷതജേ ച പിത്തവിദ്രധിചികിത്സാന്തമ്| സുബോധമ്||൫||
Adhikarana raktauShThakopacikitsA (6) · Śloka 6
രക്തജേऽപ്യചിരോത്ഥിതേ പൈത്തികവത് പ്രതികുര്യാത്|൬|
रक्तजेऽप्यचिरोत्थिते पैत्तिकवत् प्रतिकुर्यात्|६|
🔊 Audio coming soon
രക്തജേ പൈത്തികവത് രക്തൌഷ്ഠകോപസ്യാസാധ്യത്വോക്തേരചിരോത്ഥിത ഇതി വിശേഷണമ്||൬||
Adhikarana kaphauShThakopacikitsA (6) · Śloka 6
കഫജേ ജലൌകോഭിഃ ശാകാദിപത്രൈര്വാ രക്തം വിസ്രാവ്യ വ്യോഷപാഠായവക്ഷാരസ്വര്ജികാക്ഷാരൈഃ സക്ഷൌദ്രൈഃ പ്രതിസാരയേത്| കുഷ്ഠതഗരദന്തീശ്യാമാബിഡഹരിതാലവിഡങ്ഗൈര്വാ| സ്വേദനസ്യ ധൂമകവലാംശ്ച കഫഘ്നാനവചാരയേത്||൬||
कफजे जलौकोभिः शाकादिपत्रैर्वा रक्तं विस्राव्य व्योषपाठायवक्षारस्वर्जिकाक्षारैः सक्षौद्रैः प्रतिसारयेत्| कुष्ठतगरदन्तीश्यामाबिडहरितालविडङ्गैर्वा| स्वेदनस्य धूमकवलांश्च कफघ्नानवचारयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
കഫഘ്നസ്വേദാദ്യുപചാരണാന്തം കഫൌഷ്ഠകോപേ| തത്ര പ്രഥമം ജലൌകോഭിഃ ശാകാഖ്യതരൂപത്രേണ വാ രക്തവിസ്രാവണമ്| തതോ വ്യോഷാദിഭിഃ സക്ഷൌദ്രൈഃ പ്രതിസാരണമിതി സമ്ബന്ധഃ||൬||
Adhikarana medoShThakopacikitsA (7) · Śloka 7
മേദോജേ ദന്തച്ഛദം സ്വേദയിത്വാ വൃദ്ധിപത്രേണ വിപാട്യ ശുദ്ധമേദസമഗ്നിമുപചരേത്| കഫജോക്തൈശ്ച പ്രതിസാരണമ്| ജലാര്ബുദോക്തം രോപണമ്||൭||
मेदोजे दन्तच्छदं स्वेदयित्वा वृद्धिपत्रेण विपाट्य शुद्धमेदसमग्निमुपचरेत्| कफजोक्तैश्च प्रतिसारणम्| जलार्बुदोक्तं रोपणम्||७||
🔊 Audio coming soon
രോപണാന്തം മേദോഷ്ഠ്കോപേ| ദന്തശ്ഛദ ഓഷ്ഠഃ| ശുദ്ധമേദസം സമഗ്നിനാമുപചരേത്| കഫജോക്തൈര്വ്യോഷാദിഭിഃ പ്രതിസാരണമ്| ജലാര്ബുദോക്തം ഹരിദ്രാദിവിപക്വം തൈലം വ്രണരോപണമ്||൭||
Adhikarana jalArbudacikitsA (8) · Śloka 8
ജലാര്ബുദം ഭിത്വാ വിശോധ്യ ത്രികടുകടുകാതേജോവതീയവക്ഷാരസ്വര്ജികാസൈന്ധവകാസീസചൂര്ണൈഃ സക്ഷൌദ്രൈഃ പ്രതിസാരയേത്| അവഗാഢമതിവൃദ്ധം വാ ക്ഷാരേണാഗ്നിനാ വാ ദഹേദ്ധരിദ്രാലോധ്രമധുകമാലതീഹരേണുതഗരൈര്വിപക്വം തൈലം രോപണമ്||൮||
जलार्बुदं भित्वा विशोध्य त्रिकटुकटुकातेजोवतीयवक्षारस्वर्जिकासैन्धवकासीसचूर्णैः सक्षौद्रैः प्रतिसारयेत्| अवगाढमतिवृद्धं वा क्षारेणाग्निना वा दहेद्धरिद्रालोध्रमधुकमालतीहरेणुतगरैर्विपक्वं तैलं रोपणम्||८||
🔊 Audio coming soon
ജലാര്ബുദം ഭിത്വാ ഋജ്വവഗാഢഞ്ച ശസ്ത്രം ന്യസ്യ വിശോധ്യ അന്തര്മലാപനയനപ്രക്ഷാലനാദിനാ സക്ഷൌദ്രൈസ്ത്രികടുകാദിഭിഃ പ്രതിസാരണം കുര്യാത്| അവഗാഢം ക്ഷാരേണാതിവൃദ്ധമഗ്നിനാ വാ ദഹേത്| സുബോധമ്| സന്നിപാതമാംസൌഷ്ഠകോപൌഷ്ഠാര്ബുദാന്യസാധ്യാന്യുക്താനി| ഇത്യോഷ്ഠ്രോഗാഃ||൮||
Adhikarana gaNDAlajIcikitsA (9) · Śloka 9
ഗണ്ഡാലജീമപക്വാം ശോഫവദ്വിദഗ്ധാമുപനാഹ്യ പക്വാം വിദാര്യ വ്രണവത് സാധയേത്||൯||
गण्डालजीमपक्वां शोफवद्विदग्धामुपनाह्य पक्वां विदार्य व्रणवत् साधयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
വ്രണവത് സാധയേദിത്യന്തം ഗണ്ഡാലജ്യാമ്| ഇതി ഗണ്ഡരോഗഃ|| ൯||
Adhikarana SItadantacikitsA (10) · Śloka 10
ശീതദന്തസ്യോഷ്ണാമ്ബുസ്വിന്നസ്യ വ്രീഹിമുഖേന പാലീം ലിഖിത്വാ പിചുതൈലേന ദഹേത്| പ്രതിസാരയേച്ച പ്രിയങ്ഗുജമ്ബ്വസ്ഥിദാഡിമത്വക്ത്രിഫലാരസാഞ്ജനസൈന്ധവശുണ്ഠീമുസ്തചൂര്ണൈഃ സമധുഘൃതൈഃ| ക്ഷീരിവൃക്ഷകഷായോ ഗണ്ഡൂഷഃ| അണുതൈലം നസ്യമ്||൧൦||
शीतदन्तस्योष्णाम्बुस्विन्नस्य व्रीहिमुखेन पालीं लिखित्वा पिचुतैलेन दहेत्| प्रतिसारयेच्च प्रियङ्गुजम्ब्वस्थिदाडिमत्वक्त्रिफलारसाञ्जनसैन्धवशुण्ठीमुस्तचूर्णैः समधुघृतैः| क्षीरिवृक्षकषायो गण्डूषः| अणुतैलं नस्यम्||१०||
🔊 Audio coming soon
അണുതൈലനസ്യാന്തം ശീതാഖ്യേ ദന്തരോഗേ| ശീതോ ദാലന ഇതി പര്യായൌ| പ്രതിസാരയേച്ച| കേനേത്യാഹ പ്രിയങ്ഗ്വാദീനാം ചൂര്ണേഃ സമധുഘൃതൈഃ||൧൦||
Adhikarana dantaharSha - dantabhedayoshcikitsA (11) · Śloka 11
ദന്തഹര്ഷേ ഭേദേ ച വാതഹരസിദ്ധം തൈലമേലാകുഷ്ഠപാടലീത്വഗ്വിപക്വോ മജ്ജാ വാ ഗണ്ഡൂഷഃ| സ്നിഗ്ധാശ്ച നസ്യാദയഃ||൧൧||
दन्तहर्षे भेदे च वातहरसिद्धं तैलमेलाकुष्ठपाटलीत्वग्विपक्वो मज्जा वा गण्डूषः| स्निग्धाश्च नस्यादयः||११||
🔊 Audio coming soon
സ്നിഗ്ധാശ്ച നസ്യാദയ ഇത്യന്തം ദന്തഹര്ഷദന്തഭേദയോഃ| ഏലാദിവിപക്വോ മജ്ജാ വിജ്ഞേയഃ||൧൧||
Adhikarana dantacAlacikitsA (12) · Śloka 12
ദന്തചാലേ ദശമൂലക്വാഥേന തൈലസര്പിര്വസാക്ഷൌദ്രൈശ്ച കവലഃ| പിപ്പലീസൈന്ധവതുത്ഥലോധ്രപത്തങ്ഗസ്രോതോജമുസ്താത്രിഫലാഃ പ്രതിസാരണമ്| നിയതം ച സ്നൈഹികധൂമപായീ സ്നിഗ്ധമധുരാഹാരോ വിസ്രാവണപരഃ സ്യാത്| ചന്ദനപദ്മകമധുകവിദാരീകശേരുകനീലോത്പലമൃദ്വീകാജീവകര്ഷഭസശര്കരാണാം പ്രത്യേകം പലേന ക്ഷീരേണ ച മാംസരസാദ്വിഗുണേന തൈലപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്| ഏതന്നസ്യഗണ്ഡൂഷപ്രയോഗാത്പരം ദശനനയനശ്രവണബലകരമ്||൧൨||
दन्तचाले दशमूलक्वाथेन तैलसर्पिर्वसाक्षौद्रैश्च कवलः| पिप्पलीसैन्धवतुत्थलोध्रपत्तङ्गस्रोतोजमुस्तात्रिफलाः प्रतिसारणम्| नियतं च स्नैहिकधूमपायी स्निग्धमधुराहारो विस्रावणपरः स्यात्| चन्दनपद्मकमधुकविदारीकशेरुकनीलोत्पलमृद्वीकाजीवकर्षभसशर्कराणां प्रत्येकं पलेन क्षीरेण च मांसरसाद्विगुणेन तैलप्रस्थं विपाचयेत्| एतन्नस्यगण्डूषप्रयोगात्परं दशननयनश्रवणबलकरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
ശ്രവണബലകരമിത്യേവമന്തം ദന്തചാലേ| ദശമൂലക്വാഥേന വാ തൈലാദിഭിര്വാ കവലഗ്രഹഃ| പിപ്പല്യാദിഭിഃ പ്രതിസാരണമ്| അത്ര ചാല ആതുരോ നിയതം സദാ സ്നൈഹികാഖ്യധൂമപായീ സ്യാത്| സ്നിഗ്ധമധുരാഹാരോ വിസ്രാവണപരശ്ച| വിസ്രാവണം വിരേചനമ്| ചന്ദനാദിനാ തൈലം നസ്യഗണ്ഡൂഷയോരിതി|| ൧൨||
Adhikarana adhidantacikitsA (13) · Śloka 13
അധിദന്തകം ക്ഷാരേണാലിപ്യ ജര്ജരം വിജ്ഞായ കൃമിദന്തകവിധിനോത്പാട്യ തദ്വദേവോപചരേത്| അനവസ്ഥിതശോണിതഞ്ച ദഗ്ധ്വാ വ്രണവദുപക്രമേത||൧൩||
अधिदन्तकं क्षारेणालिप्य जर्जरं विज्ञाय कृमिदन्तकविधिनोत्पाट्य तद्वदेवोपचरेत्| अनवस्थितशोणितञ्च दग्ध्वा व्रणवदुपक्रमेत||१३||
🔊 Audio coming soon
വ്രണവദുപക്രമേതേത്യേവമന്തമധിദന്തേ| ജര്ജരം ത്യക്തസ്ഥൈര്യമ്| കൃമിദന്തസ്യോത്പാടനവിധിനോപചരണം ചാത്രൈവ വക്ഷ്യതേ| അനവസ്ഥിതശോണിതമനവരുദ്ധശോണിതമ്||൧൩||
Adhikarana dantaSarkarAcikitsA (14) · Śloka 14
ദന്തശര്കരാം ദന്തമൂലാന്യപീഡയന് ദന്തലേഖനേന വിലിഖ്യ ക്ഷാരതൈലേനാവസേചയേത്| മൂഷാകൂര്പപാടലീത്വക്ചൂര്ണേന പ്രതിസാരണമ്| സദാ ച ദന്തധാവനാദീന് സേവേത| ദന്തഹര്ഷോക്തം ച കുര്യാത്||൧൪||
दन्तशर्करां दन्तमूलान्यपीडयन् दन्तलेखनेन विलिख्य क्षारतैलेनावसेचयेत्| मूषाकूर्पपाटलीत्वक्चूर्णेन प्रतिसारणम्| सदा च दन्तधावनादीन् सेवेत| दन्तहर्षोक्तं च कुर्यात्||१४||
🔊 Audio coming soon
ദന്തഹര്ഷോക്തം ച കുര്യാദിത്യേവമന്തം ദന്തശര്കരായാമ്| ദന്തമൂലാന്യപീഡയന് രക്ഷന്| ദന്തലേഖനം നാമ ശസ്ത്രം ശസ്ത്രവിധ്യുക്തമ്| ക്ഷാരതൈലം ക്ഷാരപക്വം തൈലമ്| മൂഷാ സുവര്ണാദ്യാവര്ത്തനീ| കൂര്പം പ്രസ്തരചൂര്ണമ്| ദന്തഹര്ഷോതം വാതഹരസിദ്ധമിത്യാദികമ്||൧൪||
Adhikarana dantakapAlikAcikitsA (15) · Śloka 15
കപാലികായാമേതദേവ വിശേഷതഃ ശീലയേത്||൧൫||
कपालिकायामेतदेव विशेषतः शीलयेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
കപാലികാഖ്യേ ദന്തരോഗേ ഏതദേവ ദന്തശര്കരോക്തം വിശേഷേണ ശീലയേത്||൧൫||
Adhikarana kRumidantacikitsA (16) · Śloka 16
കൃമിദന്തകേ സുഷിരം ഗുഡേന മധൂച്ഛിഷ്ടേന സര്പിഷാ വാ പൂരയിത്വാ തപ്തയാ കുബ്ജശലാകയാ ദഹേത്| സപ്തച്ഛദാര്കക്ഷീരം വാ പൂരണമ്| സര്ഷപകരഞ്ജതൈലമ്||൧൬||
कृमिदन्तके सुषिरं गुडेन मधूच्छिष्टेन सर्पिषा वा पूरयित्वा तप्तया कुब्जशलाकया दहेत्| सप्तच्छदार्कक्षीरं वा पूरणम्| सर्षपकरञ्जतैलम्||१६||
🔊 Audio coming soon
ശീതോപചാരശ്ച സുതരാമിത്യേവമന്തം കൃമിദന്താഖ്യേ| സുഷിരമന്തഃശൂന്യം കൃമിദന്തസ്ഥം ഗുഡാദ്യന്യതമേന പൂരയിത്വാ കുബ്ജയാ ശലാകയാ ദഹേത്| സപ്തച്ഛദക്ഷീരാദ്യന്യതമപൂരണം രുജമപഹരതീത്യുര്രരേണ സമ്ബധ്യതേ||൧൬||
Adhikarana kRumidantacikitsA (17) · Śloka 17
ഹിങ്ഗുവിഡങ്ഗസ്വര്ജികാകട്ഫലകാസീസകുഷ്ഠചൂര്ണസ്താന്തവബദ്ധോ ദന്തസ്യോപരി തിഷ്ഠന് രുജമപഹരതി| കുന്ദുരുഷ്കചൂര്ണോ വാ| ഏഭിരേവ ച സിദ്ധം തൈലം ഗണ്ഡൂഷഃ| ദൃഢഗൂഢമൂലമാംസേ സരുജേ വിസ്രാവണമ്| ഭഗ്നസ്ഫുടിതവിവര്ണസുപ്തചലസ്യ സരുജസ്യ ച||൧൭||
हिङ्गुविडङ्गस्वर्जिकाकट्फलकासीसकुष्ठचूर्णस्तान्तवबद्धो दन्तस्योपरि तिष्ठन् रुजमपहरति| कुन्दुरुष्कचूर्णो वा| एभिरेव च सिद्धं तैलं गण्डूषः| दृढगूढमूलमांसे सरुजे विस्रावणम्| भग्नस्फुटितविवर्णसुप्तचलस्य सरुजस्य च||१७||
🔊 Audio coming soon
ഹിങ്ഗ്വാദിചൂര്ണസ്താന്തവേ വസ്ത്രേ ബദ്ധോ ദന്തസ്യോപരി തിഷ്ഠന് രുജമപഹരതി| കുന്ദുരുഷ്കചൂര്ണോ വാ താന്തവാവബദ്ധഃ ഏഭിരിതി ഹിങ്വാദിഭിഃ ദൃഢ ഇത്യാദികം കൃമിദന്തവിശേഷണമ്| വിസ്രാവണം രക്തസ്യ||൧൭||
Adhikarana kRumidantacikitsA (18) · Śloka 18
ഏവമനുപശമേ സന്ദംശയന്ത്രേണ ദന്തമായതം ഗൃഹീത്വാ വിചാല്യ ശസ്ത്രേണ പാര്ശ്വേഭ്യോ മോക്ഷയിത്വോദ്ധരേത്| ദന്തനിര്ഘാതനേനോത്പീഡ്യ മുദ്ഗരേണാശ്മനാ വാ നിര്ഘാതയേത്| ന തൂത്തരം ദന്തമ്||൧൮||
एवमनुपशमे सन्दंशयन्त्रेण दन्तमायतं गृहीत्वा विचाल्य शस्त्रेण पार्श्वेभ्यो मोक्षयित्वोद्धरेत्| दन्तनिर्घातनेनोत्पीड्य मुद्गरेणाश्मना वा निर्घातयेत्| न तूत्तरं दन्तम्||१८||
🔊 Audio coming soon
ഏവമനന്തരോക്തക്രിയയാऽനുപശമേ ദന്തമുദ്ധരേത്| കഥമിത്യാഹ-സന്ദംശയന്ത്രേണേത്യാദി| സന്ദംശയന്ത്രം യന്ത്രശസ്ത്രവിധേഃ സ്മര്തവ്യമ്| ഉത്തരദന്തപാല്യാമുദ്ഭൂതം ദന്തം നൈവോദ്ധരേത് ||൧൮||
Adhikarana kRumidantacikitsA (19) · Śloka 19
തസ്യോദ്ധരണാത് ഛോണിതാത്യയഃ തതശ്ചോന്ദ്രിയഭ്രംശോ വാതവ്യാധിര്വാ||൧൯||
तस्योद्धरणात् छोणितात्ययः ततश्चोन्द्रियभ्रंशो वातव्याधिर्वा||१९||
🔊 Audio coming soon
കുത ഇത്യാഹ-തസ്യേത്യാദി| ശോണിതാത്യയോ രക്തക്ഷയഃ| തതശ്ചേതി ശോണിതാത്യയാത്||൧൯||
Adhikarana kRumidantacikitsA (20) · Śloka 20
പ്രക്ഷാലിതമുഖശ്ച സമധുകചൂര്ണം തൈലം മധു വാ ഗണ്ഡൂഷം ധാരയേത്||൨൦||
प्रक्षालितमुखश्च समधुकचूर्णं तैलं मधु वा गण्डूषं धारयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
പ്രക്ഷാലിത ഇത്യാദിനാ ദന്തോദ്ധരണാനന്തരകരണീയമാഹ| അനുക്തദ്രവത്വാത് കേവലജലേന പ്രക്ഷാലിതമുഖസ്സന് മധുകചൂര്ണയുക്തം തൈലം മാക്ഷികം വാ ഗണ്ഡൂഷം ധാരയേത്| മധുകം യഷ്ടിമധുകമ് ||൨൦||
Adhikarana kRumidantacikitsA (21) · Śloka 21
വിദാരീമധുകശ്രൃങ്ഗാടകകശോരുകാഭിഃ തൈലം ദശഗുണേ പയസി സിദ്ധം നസ്യമ്||൨൧||
विदारीमधुकश्रृङ्गाटककशोरुकाभिः तैलं दशगुणे पयसि सिद्धं नस्यम्||२१||
🔊 Audio coming soon
വിദാരീമധുകാദിഭിഃ കല്കിതൈര്ദശഗുണേ ക്ഷീരേ സിദ്ധം തൈലം നസ്യം ഹിതമ്| ശ്രൃങ്ഗാടകോ ജലകന്ദവിശേഷഃ||൨൧||
Adhikarana kRumidantacikitsA (22) · Śloka 22
ഉത്തരദന്തോദ്ധരണേऽപ്യയമേവ പ്രതീകാരഃ| ശീതോപചാരശ്ച സുതരാമ്||൨൨||
उत्तरदन्तोद्धरणेऽप्ययमेव प्रतीकारः| शीतोपचारश्च सुतराम्||२२||
🔊 Audio coming soon
യത്ര ചാജ്ഞാനാദുത്തരോ ദന്ത ഉദ്ധൃതസ്തത്രാപ്യയമേവ വിധിഃ| അത്ര തു സുതരാം ശീതോപചാരഃ കാര്യഃ| കരാലശ്യാവാവസാധ്യാവുക്താവിതി ദന്തരോഗാഃ||൨൨||
Adhikarana SItAdacikitsA (23) · Śloka 23
ശീതാദേ ശോണിതം വിസ്രാവ്യ രസാഞ്ജനമുസ്തത്രിഫലാര്ജുനത്വക്പ്രിയങ്ഗുമഹൌഷധകായം ഗണ്ഡൂഷം ധാരയേത്| ഏഭിരേവ ച സക്ഷൌദ്രൈഃ പ്രതിസാരണമ്| മധുരവര്ഗസിദ്ധം തൈലം നസ്യമ്| തേജോവതീവ്യോഷഹരിദ്രാദ്വയകുഷ്ഠപാഠാകടുരോഹിണീലോധ്രസമങ്ഗാമുസ്തൈഃ പ്രതിസാരണം സര്വദന്തമാംസാമയേഷു കണ്ഡൂശ്വയഥുവേദനാരക്തസ്രുതിഹരമ്| തഥാ വ്യോഷയവക്ഷാരമനശ്ശിലാസൈന്ധവദാര്വീത്വഗ്ഭിഃ| ഏഭിരേവൌഷധൈര്ഗുടികാ സര്വമുഖരോഗഹരാ||൨൩||
शीतादे शोणितं विस्राव्य रसाञ्जनमुस्तत्रिफलार्जुनत्वक्प्रियङ्गुमहौषधकायं गण्डूषं धारयेत्| एभिरेव च सक्षौद्रैः प्रतिसारणम्| मधुरवर्गसिद्धं तैलं नस्यम्| तेजोवतीव्योषहरिद्राद्वयकुष्ठपाठाकटुरोहिणीलोध्रसमङ्गामुस्तैः प्रतिसारणं सर्वदन्तमांसामयेषु कण्डूश्वयथुवेदनारक्तस्रुतिहरम्| तथा व्योषयवक्षारमनश्शिलासैन्धवदार्वीत्वग्भिः| एभिरेवौषधैर्गुटिका सर्वमुखरोगहरा||२३||
🔊 Audio coming soon
ഏഭിര്ഗുടികാ സര്വമുഖരോഗഹരേത്യേവമന്തം ശീതാദാഖ്യേ| രസാഞ്ജനാദികഷായോ ഗണ്ഡൂഷഃ| ഏഭിരേവേതി രസാഞ്ജനാദിഭിഃ| മധുരവര്ഗഃ സൂത്രോക്തസ്തേന സാധിതം തൈലം നസ്യമ്| തേജോവത്യാദിചൂര്ണം സര്വദന്തമാംസാമയേഷു കണ്ഡ്വാദിഹരമ്| വ്യോഷാദിഭിസ്തഥേതി തേജോവത്യാദിചൂര്ണവത്| ഏഭിരേവേതി വ്യോഷാദിഭിഃ|| ൨൩||
Adhikarana upakuSacikitsA (24) · Śloka 24
ഉപകുശേ സുഖോഷ്ണാമ്ബുസ്വിന്നാന്യുത്സന്നാനി ദന്തമാംസാന്യവലിഖേന്മണ്ഡലാഗ്രേണ ശാകാദിപത്രൈര്വാ| തതഃ സുഖോഷ്ണോ ഘൃതമണ്ഡസ്തൈലം വാ ഗണ്ഡൂഷഃ| മരിചകുഷ്ഠമധുകപ്രിയങ്ഗുലാക്ഷാപത്തങ്ഗഗൈരികരസാഞ്ജനശുണ്ഠീസൈന്ധവൈര്മധുഘൃതമണ്ഡയുക്തൈഃ പ്രതിസാരണമ്| പൃഥക്പര്ണീവിഡങ്ഗവിദാരീമധുകപയസ്യാസുരദാരുവിപക്വം തൈലം ഗണ്ഡൂഷോ നസ്യഞ്ച| അധുരവര്ഗസിദ്ധമേവ വാ സര്പിഃ പുനഃ പുനശ്ച രുധിരാവസേകഃ||൨൪||
उपकुशे सुखोष्णाम्बुस्विन्नान्युत्सन्नानि दन्तमांसान्यवलिखेन्मण्डलाग्रेण शाकादिपत्रैर्वा| ततः सुखोष्णो घृतमण्डस्तैलं वा गण्डूषः| मरिचकुष्ठमधुकप्रियङ्गुलाक्षापत्तङ्गगैरिकरसाञ्जनशुण्ठीसैन्धवैर्मधुघृतमण्डयुक्तैः प्रतिसारणम्| पृथक्पर्णीविडङ्गविदारीमधुकपयस्यासुरदारुविपक्वं तैलं गण्डूषो नस्यञ्च| अधुरवर्गसिद्धमेव वा सर्पिः पुनः पुनश्च रुधिरावसेकः||२४||
🔊 Audio coming soon
രുധിരാവസേകാന്തമുപകുശാഖ്യേ സുബോധമ്| ഉത്സന്നാന്യത്യുത്സന്നാനി|| ൨൪||
Adhikarana dantapuppuTakacikitsA (25) · Śloka 25
ദന്തപുപ്പുടകേ സ്വിന്നഛിന്നഭിന്നവിലിഖിതേ സ്വര്ജികാമധുകശുണ്ഠീസൈന്ധവൈഃ പ്രതിസാരണമ്||൨൫||
दन्तपुप्पुटके स्विन्नछिन्नभिन्नविलिखिते स्वर्जिकामधुकशुण्ठीसैन्धवैः प्रतिसारणम्||२५||
🔊 Audio coming soon
ദന്തപുപ്പുടാഖ്യേ പൂര്വമുഷ്ണാമ്ബുധാരണേവ സംസ്വേദ്യ പുനശ്ഛേദഭേദനം കൃത്വാനന്തരം സതി സ്വര്ജികാദിചൂര്ണൈഃ പ്രതിസാരണം കുര്യാത്||൨൫||
Adhikarana dantavidradhicikitsA (26) · Śloka 26
ദന്തവിദ്രധൌ തിക്തകടുകഷായോഷ്ണൈഃ സമൂത്രൈഃ കവലോ ലേപശ്ച| വൃശ്ചികാലീകുഷ്ഠകടുകായവക്ഷാരൈഃ പ്രതിസാരണമ്| തം ച പാകതോ രൂക്ഷശീതൈരന്തര്ബഹിഃ പ്രയുക്തൈര്വാരയേത്| പക്വേ തു പാടനമവഗാഢേ ദാഹഃ| ത്രിഫലാസുമനോരിഷ്ടക്വാഥോ ഗണ്ഡൂഷഃ| യഷ്ടീമധുകസിദ്ധഃ സര്പിര്മണ്ഡോ നസ്യമ്||൨൬||
दन्तविद्रधौ तिक्तकटुकषायोष्णैः समूत्रैः कवलो लेपश्च| वृश्चिकालीकुष्ठकटुकायवक्षारैः प्रतिसारणम्| तं च पाकतो रूक्षशीतैरन्तर्बहिः प्रयुक्तैर्वारयेत्| पक्वे तु पाटनमवगाढे दाहः| त्रिफलासुमनोरिष्टक्वाथो गण्डूषः| यष्टीमधुकसिद्धः सर्पिर्मण्डो नस्यम्||२६||
🔊 Audio coming soon
സര്പിര്മണ്ഡോ നസ്യമിത്യേവമന്തം ദന്തവിദ്രധൌ| തിക്താദിരസൈര്ദ്രവ്യൈര്മൂത്രയുക്തൈഃ കവലോ ലേപനഃ| വൃശ്ചികാല്യാദിഭിഃ പ്രതിസാരണമ്| വൃശ്ചികാലീ ഉഷ്ട്രധൂമകഃ| തം ച വിദ്രധിമന്തര്ബഹിശ്ച പ്രയുക്തൈഃ രൂക്ഷശീതൈഃ പാകതോ വാരയേത്| അശക്ത്യാ തു പക്വേ പാടനമവഗാഢേ കഠിനേ ദാഹഃ| ത്രിഫലാദിക്വാഥോ ഗണ്ഡൂഷഃ|| സുബോധമ്||൨൬||
Adhikarana suShiracikitsA (27) · Śloka 27
സുഷിരേ ഛിന്നലിഖിതേ ലോധ്രമുസ്തത്രിഫലാകിംശുകപതങ്ഗതാര്ക്ഷ്യശൈലശതപുഷ്പാകട്ഫലൈരവഘര്ഷഃ| തേഷാമേവ ക്വാഥേ ഗണ്ഡൂഷഃ| ക്ഷീരിവൃക്ഷകിംശുകാമലകാനാം വാ| ഗൈരികോത്പലമധൂകസാരിവാചന്ദനപ്രപൌണ്ഡരീകശര്കരാऽനന്താലോധ്രാഗരുസിദ്ധം തൈലം നാവനമ്||൨൭||
सुषिरे छिन्नलिखिते लोध्रमुस्तत्रिफलाकिंशुकपतङ्गतार्क्ष्यशैलशतपुष्पाकट्फलैरवघर्षः| तेषामेव क्वाथे गण्डूषः| क्षीरिवृक्षकिंशुकामलकानां वा| गैरिकोत्पलमधूकसारिवाचन्दनप्रपौण्डरीकशर्कराऽनन्तालोध्रागरुसिद्धं तैलं नावनम्||२७||
🔊 Audio coming soon
തൈലം നാവനമിത്യേവമന്തം സുഷിരാഖ്യേ| ഛിന്നസ്യ ശേഷേ ലേഖനമ്| ലോധ്രാദിഭിരവഘര്ഷണമ്| തേഷാമിതി ലോധ്രാദീനാം ക്ഷീരിവൃക്ഷാദീനാം വാ ക്വാഥോ ഗണ്ഡൂഷഃ| ഗൈരികാദിസിദ്ധം തൈലം നാവനമ്||൨൭||
Adhikarana adhimAMsacikitsA (28) · Śloka 28
അധിമാംസകമചിരോത്ഥിതം സ്രാവയേത്| വിവൃദ്ധന്തു ബഡിശേന മുചുട്യാ വാ ഗൃഹീത്വാ മണ്ഡലാഗ്രേണ ഛിത്വാ തീക്ഷ്ണൈഃ പ്രതിസാരയേത്| കടുതീക്ഷ്ണൈഃ കവലസ്തൈലം വാ യവക്ഷാരാവചൂര്ണിതമ്||൨൮||
अधिमांसकमचिरोत्थितं स्रावयेत्| विवृद्धन्तु बडिशेन मुचुट्या वा गृहीत्वा मण्डलाग्रेण छित्वा तीक्ष्णैः प्रतिसारयेत्| कटुतीक्ष्णैः कवलस्तैलं वा यवक्षारावचूर्णितम्||२८||
🔊 Audio coming soon
തൈലം യവക്ഷാരാവചൂര്ണിതമിത്യേവമന്തമധിമാംസേ| സുബോധമ്||൨൮||
Adhikarana vidarBacikitsA (29) · Śloka 29
വിദര്ഭേ ദന്തമൂലാനി ശസ്ത്രേണ വിശോധ്യ ക്ഷാരം പ്രയുജ്യ ഘൃതമണ്ഡം ഗണ്ഡൂഷേ ദദ്യാത്| ലോധ്രപത്തങ്ഗമഞ്ജിഷ്ഠാമധുകചൂര്ണഃ പ്രതിസാരണമ്| കാകോലീയഷ്ടീമധുശര്കരാവിപക്വം തൈലം നാവനമ്||൨൯||
विदर्भे दन्तमूलानि शस्त्रेण विशोध्य क्षारं प्रयुज्य घृतमण्डं गण्डूषे दद्यात्| लोध्रपत्तङ्गमञ्जिष्ठामधुकचूर्णः प्रतिसारणम्| काकोलीयष्टीमधुशर्कराविपक्वं तैलं नावनम्||२९||
🔊 Audio coming soon
വിദര്ഭേ ശസ്ത്രേണ മണ്ഡലാഗ്രനാമ്നാ ദന്തമൂലാനി വിശോധ്യ ക്ഷാരം പ്രയുജ്യ ഗണ്ഡൂഷേ ഘൃതമണ്ഡം ദദ്യാത്| ലോധ്രാദിഭിഃ പ്രതിസാരണം കാകോല്യാദിവിപക്വം തൈലം നാവനം ച||൨൯||
Adhikarana dantanADIcikitsA (30-33) · Śloka 33
ദന്തനാഡീമേഷയിത്വാ സംവൃതാം ശസ്ത്രേണ വിവൃതയിത്വാ തദാശ്രിതം ദന്തമശേഷമുദ്ധൃത്യ ശലാകയാ ദഹേത്| കുബ്ജാമവഗാഢാമനേകഗതിം വാ ഗുഡമധുസിക്ഥാന്യതമപൂര്ണാമ്| തതഃ ക്ഷീരിവൃക്ഷകഷായേണ ഗണ്ഡൂഷം ധാരയേത്| തത്സിദ്ധേന വാ തൈലേന||൩൦|| ദന്തീഖദിരസാരമദനസ്വാദുകണ്ടകക്വാഥേ ലോധ്രവാലകോശീരദേവദാരുമഞ്ജിഷ്ഠാമധുകല്കവിപക്വം തൈലം സര്ഷപതൈലം വാ നാഡീശോധനരോപണമ്||൩൧|| പ്രപൌണ്ഡരീകഹരിദ്രാദ്വയമധുകമധൂച്ഛിഷ്ടലോധ്രകടുകീശര്കരാപദ്മകചന്ദനമൂര്വോപോദകാവാസ്തുകതണ്ഡുലീയകമഞ്ജിഷ്ഠാമ്ലീകാകപിത്ഥപത്രൈര്വാ||൩൨|| നസ്യം ച വിഡങ്ഗമധുകമുസ്തനിര്ഗുണ്ഡീഖദിരമഞ്ജിഷ്ഠോശീരസുരതരുസിദ്ധം തൈലമ്| ധൂമാസൃക്സ്രാവണനാവനാനി ശീലയേത്| നാഡീസാധനം ചേക്ഷേത||൩൩||
दन्तनाडीमेषयित्वा संवृतां शस्त्रेण विवृतयित्वा तदाश्रितं दन्तमशेषमुद्धृत्य शलाकया दहेत्| कुब्जामवगाढामनेकगतिं वा गुडमधुसिक्थान्यतमपूर्णाम्| ततः क्षीरिवृक्षकषायेण गण्डूषं धारयेत्| तत्सिद्धेन वा तैलेन||३०|| दन्तीखदिरसारमदनस्वादुकण्टकक्वाथे लोध्रवालकोशीरदेवदारुमञ्जिष्ठामधुकल्कविपक्वं तैलं सर्षपतैलं वा नाडीशोधनरोपणम्||३१|| प्रपौण्डरीकहरिद्राद्वयमधुकमधूच्छिष्टलोध्रकटुकीशर्करापद्मकचन्दनमूर्वोपोदकावास्तुकतण्डुलीयकमञ्जिष्ठाम्लीकाकपित्थपत्रैर्वा||३२|| नस्यं च विडङ्गमधुकमुस्तनिर्गुण्डीखदिरमञ्जिष्ठोशीरसुरतरुसिद्धं तैलम्| धूमासृक्स्रावणनावनानि शीलयेत्| नाडीसाधनं चेक्षेत||३३||
🔊 Audio coming soon
നാഡീസാധനം ചേക്ഷേതേത്യന്തം ദന്തനാഡ്യാമ്| സംവൃതാം ദന്തനാഡീമേഷിണ്യാ ഏഷയിത്വാऽനന്തരം ശസ്ത്രേണ വിവൃതാം കൃത്വാ തദാശ്രിതം ദന്തം സന്ദംശകദന്തനിര്ഘാതയോരന്യതരേണാശേഷമുദ്ധൃത്യാऽഗ്നിതപ്തയാ ശലാകയാ ദഹേത്| കുബ്ജാം വക്രാമവഗാഢാമന്തരതിപ്രവിഷ്ടാമനേകഗതിം വാ നാഡീം ഗുഡാദ്യന്യതമപൂര്ണാം കൃത്വാ ദഹേത്| അനന്തരം ക്ഷീരിവൃക്ഷാണാം വടാശ്വത്ഥപ്ലക്ഷസദാഫലാനാം കഷായേണ തത്സിദ്ധേന തൈലേന വാ ഗണ്ഡൂഷം ധാരയേത്| ദന്ത്യാദിഭിഃ സാധിതം തൈലം നാഡീശോധനം രോപണം ച| അഥവാ കേവലം സര്ഷഷതൈലമ്| പ്രപൌണ്ഡരീകാദിഭിര്വാ സിദ്ധം തൈലം പൂര്വഗുണമ്| പത്രശബ്ദസ്യോപോദകാദിഭിഃ സമ്ബന്ധഃ| വിഡങ്ഗാദിഭിഃ സിദ്ധം തൈലം നസ്യമ്| ധൂമാദീനി ച ശീലയേത്| നീഡീവ്രണചികിത്സിതം ചേക്ഷേത തദുക്തോപക്രമവിധാനായ| മഹാസുശിരോ നിചയാന്നാഡീ ചാസാധ്യേ| ഇതി ദന്തമൂലരോഗാഃ|| ൩൦-൩൩||
Adhikarana jihvAkaNTakacikitsA (34) · Śloka 34
വാതജേഷു ജിഹ്വാകണ്ടകേഷു വാതൌഷ്ഠകോപോക്തോ വിധിഃ| പിത്തജേഷു വിഘൃഷ്ടസ്രുതരുധിരേഷു സ്വാദുഭിര്ദ്രവ്യൈരവഘര്ഷണഗണ്ഡൂഷനാവനാനി കുര്യാത്| തദ്വത് കഫജേഷു തീക്ഷ്ണൈഃ||൩൪||
वातजेषु जिह्वाकण्टकेषु वातौष्ठकोपोक्तो विधिः| पित्तजेषु विघृष्टस्रुतरुधिरेषु स्वादुभिर्द्रव्यैरवघर्षणगण्डूषनावनानि कुर्यात्| तद्वत् कफजेषु तीक्ष्णैः||३४||
🔊 Audio coming soon
വാതജേഷു ജിഹ്വാകണ്ടകേഷു വാതൌഷ്ഠകോപേ യോ വിധിര്മഹാസ്നേഹാഭ്യങ്ഗപ്രതിസാരണാദിരുക്തസ്സ കാര്യഃ| പിത്തജേഷു വിഘര്ഷണേന ദുഷ്ടരക്തവിസ്രാവണം തതശ്ച സ്വാദുഭിര്ദ്രവ്യൈരവഘര്ഷണാദീനി കുര്യാദിതി| തദ്വത് കഫജേഷു| തീക്ഷ്ണൈരിത്യനേനൈതദുക്തം കഫജേഷു ജിഹ്വാകണ്ടകേഷ്വവഘര്ഷണേന സ്രുതദുഷ്ടരുധിരേഷു തീക്ഷ്ണൈര്ദ്രവ്യൈരവഘര്ഷണാദീനി കുര്യാദിതി||൩൪||
Adhikarana jihvAlasacikitsA (35) · Śloka 35
ജിഹ്വാലസേ നവോത്ഥിതേ തീക്ഷ്ണാഃ പ്രതിസാരണാദയഃ| ന ചാത്ര ശസ്ത്രമവചാരയേത്| സിരാം തു വിധ്യേത്||൩൫||
जिह्वालसे नवोत्थिते तीक्ष्णाः प्रतिसारणादयः| न चात्र शस्त्रमवचारयेत्| सिरां तु विध्येत्||३५||
🔊 Audio coming soon
സിരാം തു വിധ്യേദിത്യേവമന്തമലസേ| തസ്യ ചാസാധ്യത്വോക്തേര്നവ ഇതി വിശേഷണമ്||൩൫||
Adhikarana adhijihvopajihvayoScikitsA (36) · Śloka 36
അധിജിഹ്വാമുന്നമ്യ ബഡിശേന ഗൃഹീത്വാ മണ്ഡലാഗ്രേണ ഛിന്ദ്യാത്| തീക്ഷ്ണാശ്ച നസ്യാദയഃ| ഉപജിഹ്വാം ശാകപത്രേണാങ്ഗുലിശസ്ത്രേണ വാ വിസ്രാവ്യ യവക്ഷാരേണ പ്രതിസാരയേത്||൩൬||
अधिजिह्वामुन्नम्य बडिशेन गृहीत्वा मण्डलाग्रेण छिन्द्यात्| तीक्ष्णाश्च नस्यादयः| उपजिह्वां शाकपत्रेणाङ्गुलिशस्त्रेण वा विस्राव्य यवक्षारेण प्रतिसारयेत्||३६||
🔊 Audio coming soon
അധിജിഹ്വായാമുപജിഹ്വായാം ച ഛേദനവിസ്രാവണാദി| സുബോധമ്| ഇതി ജിഹ്വാരോഗാഃ||൩൬||
Adhikarana galaSuNDikAcikitsA (37) · Śloka 37
ഗലശുണ്ഡികാ കഫഘ്നൈരുപാചരേത്| വൃദ്ധായാം തൂര്വാരുബീജനിഭമസിരാതതമഗ്രമുപരിജിഹ്വയാ നിവിഷ്ടം ബഡിശേന മുചുട്യാ വാ വസ്ത്രവേഷ്ടിതാഭ്യാം വാമാങ്ഗുഷ്ഠപ്രദേശിനീഭ്യാം ഗൃഹീത്വാ മണ്ഡലാഗ്രേണ നാത്യഗ്രേ നാതിമൂലേ ഛിന്ദ്യാത്| അഗ്രച്ഛേദാദനുപശമഃ ശോഫോ ലാലാദിവൃദ്ധിര്വാ| അതിച്ഛേദാച്ഛോണിതക്ഷയേണ മരണമ്| സമ്യക് ച്ഛിന്നായാം പൂര്വവത് പ്രതിസാരണാദയഃ||൩൭||
गलशुण्डिका कफघ्नैरुपाचरेत्| वृद्धायां तूर्वारुबीजनिभमसिराततमग्रमुपरिजिह्वया निविष्टं बडिशेन मुचुट्या वा वस्त्रवेष्टिताभ्यां वामाङ्गुष्ठप्रदेशिनीभ्यां गृहीत्वा मण्डलाग्रेण नात्यग्रे नातिमूले छिन्द्यात्| अग्रच्छेदादनुपशमः शोफो लालादिवृद्धिर्वा| अतिच्छेदाच्छोणितक्षयेण मरणम्| सम्यक् च्छिन्नायां पूर्ववत् प्रतिसारणादयः||३७||
🔊 Audio coming soon
ഗലശുണ്ഡികാ കഫഘ്നൈഃ കഫഹരൈര്ദ്രവ്യൈരുപാചരേത് ചികിത്സേത്| വൃദ്ധായാമിതി ഗലശുണ്ഡികായാം ഉര്വാരോഃ കര്കടികായാഃ ബീജേന സദൃശം സിരാരഹിതം പ്രദേശം ബഡിശാദിനാ ഗ്രാഹ്യമ്| നാത്യഗ്രേऽതിമൂലേ ച ഛിന്ദ്യാദിത്യത്ര ഹേതുമാഹ-അഗ്ര ഇത്യാദി| പൂര്വവദിതി തീക്ഷ്ണൈരുപജിഹ്വാത്||൩൭||
Adhikarana atideshena tAlusa~gghAtAdInAM cikitsA (38) · Śloka 38
താലുസങ്ഘാതേ പുപ്പുടേ കച്ഛപേ ച നവേ വിധിരയമ്| ശസ്ത്രകര്മണി തു വിശേഷഃ| അത്ര ഹി വിലേഖനമ്||൩൮||
तालुसङ्घाते पुप्पुटे कच्छपे च नवे विधिरयम्| शस्त्रकर्मणि तु विशेषः| अत्र हि विलेखनम्||३८||
🔊 Audio coming soon
താലുസങ്ഘാതേ തഥാ പുപ്പുടേ തഥാ നവേ കച്ഛപേ ചായമേവ ഗലശുണ്ഡികോക്തോ വിധിഃ| അത്ര താലുസങ്ഘാതാദികേ ശസ്ത്രകര്മണ്യേവ വിശേഷഃ| അത്ര ഹി ത്രയേ ശസ്ത്രേണ വിലേഖനം ഗലശുണ്ഡികായാം തു ഛേദനമിതി||൩൮||
Adhikarana tAlupAkacikitsA (39) · Śloka 39
താലുപാകേ ത്വപക്വസ്യ ശ്വയഥോഃ കാസീസരസാഞ്ജനക്ഷൌദ്രഃ പ്രതിസാരണമ്| മധുരകഷായൈഃ ശീതൈര്ഗണ്ഡൂഷഃ| പക്വസ്യ മണ്ഡലാഗ്രേണാഷ്ടാപദവത് ഭേദനമ്| തീക്ഷ്ണൈരവഘര്ഷണമ്| പടോലാരിഷ്ടജാതീകരവീരഗുഡൂചീവൃഷകടുകാഹരിദ്രാദ്വയവേത്രാഗ്രകണ്ടകാരികാക്വാഥഃ കവലോ മധു തൈലം ച||൩൯||
तालुपाके त्वपक्वस्य श्वयथोः कासीसरसाञ्जनक्षौद्रः प्रतिसारणम्| मधुरकषायैः शीतैर्गण्डूषः| पक्वस्य मण्डलाग्रेणाष्टापदवत् भेदनम्| तीक्ष्णैरवघर्षणम्| पटोलारिष्टजातीकरवीरगुडूचीवृषकटुकाहरिद्राद्वयवेत्राग्रकण्टकारिकाक्वाथः कवलो मधु तैलं च||३९||
🔊 Audio coming soon
താലുപാകേ തു അപക്വസ്യ പാകാവസ്ഥാമപ്രാപ്തസ്യ ശ്വയഥോഃ ശോഫസ്യ കാസീസാദിഭിഃ പ്രതിസാരണം കുര്യാത്| രസാഞ്ജനം താര്ക്ഷയമ്| ശീതൈഃ സ്പര്ശതോ വീര്യതശ്ച മധുരാദിഭിരൌഷധൈര്ഗണ്ഡൂഷോ ധാര്യഃ| അഷ്ടാപദവദിതി അഷ്ടാപദം ചതുരങ്ഗപീഠമ്| തത് കോഷ്ഠാകൃതിഛേദനമഷ്ടാപദവത് ഭേദനമ്| തീക്ഷ്ണൈര്മരിചാദിഭിരവഘര്ഷണമ്| പടോലാദിക്വാഥേ മധുതൈലം ച കവലഃ||൩൯||
Adhikarana tAluSoShacikitsA (40) · Śloka 40
താലുശോഷേ മധുകപിപ്പലീനാഗരസിദ്ധം സര്പിരുത്തരഭക്തികം സതൃഷ്ണഃ പിബേത്| അമ്ലൈശ്ചാസ്യ ഗണ്ഡൂഷഃ| പയസ്യാ മധുകമധൂലികാവിപക്വം ക്ഷീരസര്പിര്നസ്യമ്| സ്നിഗ്ധോ ധൂമഃ| തൃഷ്ണാഘ്നമന്നപാനമ്||൪൦||
तालुशोषे मधुकपिप्पलीनागरसिद्धं सर्पिरुत्तरभक्तिकं सतृष्णः पिबेत्| अम्लैश्चास्य गण्डूषः| पयस्या मधुकमधूलिकाविपक्वं क्षीरसर्पिर्नस्यम्| स्निग्धो धूमः| तृष्णाघ्नमन्नपानम्||४०||
🔊 Audio coming soon
താലുശോഷേ സതൃഷ്ണസ്തൃഷ്ണാസഹിതോ മധുകാദിസിദ്ധം സര്പിര്ഘൃതമുത്തരഭക്തികം പിബേത്| ഉത്തരം ഭക്തം യസ്യ തദുത്തരഭക്തികം ഭക്താത്പൂര്വമിത്യര്ഥഃ| അസ്യ താലുശോഷവതോऽമ്ലൈരമ്ലദ്രവ്യൈര്ഗണ്ഡൂഷഃ പയസ്യാദിസിദ്ധം ക്ഷീരാദ് ഗൃഹീതം സര്പിര്നസ്യം സ്നിഗ്ധധൂമാദി ച ഹിതമ്| ഇതി താലുരോഗാഃ|| ൪൦||
Adhikarana kaNTharoge sAdhAraNacikitsA (41) · Śloka 41
കണ്ഠരോഗേഷു തു ജ്വരാദ്യനുപദ്രുതേഷു കടുതീക്ഷ്ണൈര്നസ്യാവഘര്ഷണഗണ്ഡൂഷാദയഃ സിരാവ്യധോ രസാഞ്ജനേന്ദ്രയവദാര്വീനിമ്ബക്വാഥം പാനമ്| വ്യോഷയവക്ഷാരദാര്വീരസാഞ്ജനതേജോവതീപാഠാനിമ്ബത്വക്ത്രിഫലാചിത്രകൈഃ ശുക്തഗോമൂത്രക്വഥിതൈഃ കവലോ ഗുടികാ വാ പ്രതിസാരണമ്| താലീസപത്രഗൃഹധൂമപഞ്ചകോലകൈലമരിചപലാശമുഷ്കകക്ഷാരയവക്ഷാരൈര്യവക്വാഥേന ഗുടികാഃ കൃതാഃ സര്വകണ്ഠരോഗേഷ്വമൃതോപമാഃ||൪൧||
कण्ठरोगेषु तु ज्वराद्यनुपद्रुतेषु कटुतीक्ष्णैर्नस्यावघर्षणगण्डूषादयः सिराव्यधो रसाञ्जनेन्द्रयवदार्वीनिम्बक्वाथं पानम्| व्योषयवक्षारदार्वीरसाञ्जनतेजोवतीपाठानिम्बत्वक्त्रिफलाचित्रकैः शुक्तगोमूत्रक्वथितैः कवलो गुटिका वा प्रतिसारणम्| तालीसपत्रगृहधूमपञ्चकोलकैलमरिचपलाशमुष्ककक्षारयवक्षारैर्यवक्वाथेन गुटिकाः कृताः सर्वकण्ठरोगेष्वमृतोपमाः||४१||
🔊 Audio coming soon
കണ്ഠരോഗേഷു ജ്വരാദ്യുപദ്രവരഹിതേഷു കടുതീക്ഷ്ണൈരൌഷധൈര്നസ്യാദയഃ| സിരാവ്യധേനാസൃങ്മോക്ഷഃ| രസാഞ്ജനാദിക്വാഥഃ പാനമ്| രസാഞ്ജനം താര്ക്ഷ്യമ്| ഇന്ദ്രയവഃ കലിങ്ഗഃ| ശുക്തഗോമൂത്രസാധിതൈര്വ്യോഷാദിഭിഃ കവലഃ പ്രതിസാരണം വാ| താലീസാദിഭിര്യവക്ഷാരാന്തൈര്യവക്വാഥേന കൃതാ ഗുടികാഃ സര്വകണ്ഠരോഗേഷ്വമൃതോപമാഃ| ഇതി സാധാരണചികിത്സാ||൪൧||
Adhikarana vAtarohiNIcikitsA (42) · Śloka 42
അഥ വാതരോഹിണീകാമാന്തര്ബഹിഃ സ്വിന്നാമങ്ഗുലിശസ്ത്രകേണ മധുലവണഗര്ഭേണ വാ നഖേന വിസ്രാവ്യ തീക്ഷ്ണൈഃ പ്രതിസാരയേത്| മഹാപഞ്ചമൂലക്വഥോ ഗന്ഡുഷഃ| ഏലാപുനര്നവസിംഹീകപിത്ഥകല്കപയോവിപക്വം തൈലം ഗണ്ഡൂഷോ നാവനം ച||൪൨||
अथ वातरोहिणीकामान्तर्बहिः स्विन्नामङ्गुलिशस्त्रकेण मधुलवणगर्भेण वा नखेन विस्राव्य तीक्ष्णैः प्रतिसारयेत्| महापञ्चमूलक्वथो गन्डुषः| एलापुनर्नवसिंहीकपित्थकल्कपयोविपक्वं तैलं गण्डूषो नावनं च||४२||
🔊 Audio coming soon
അഥേതി മങ്ഗലേ ദുഷ്കരപ്രതിക്രിയത്വാന്മങ്ഗലപൂര്വകം വാതരോഹിണികാമുപക്രമേത്| അന്തരഭ്യന്തരേ ബഹിര്ബഹിര്ഭാഗേ ച സ്വിന്നാമങ്ഗുലിശസ്ത്രേണ മധ്വാദിഗര്ഭേണ നഖേന വാ വിസ്ത്രാവ്യ തീക്ഷ്ണൈര്മരിചശുണ്ഠ്യാദിഭി പ്രതിസാരയേത്| മഹാപഞ്ചമൂലം ബില്വാദി തത്ക്വാഥോ ഗണ്ഡൂഷഃ| ഏലാദികല്കേന പയസാ ച വിപക്വം തൈലം ഗണ്ഡൂഷോ നാവനം ച||൪൨||
Adhikarana pittarohiNIcikitsA (43) · Śloka 43
പിത്തജാമപ്യേവം വിസ്രാവ്യ പതങ്ഗശര്കരാലോധ്രപ്രിയങ്ഗുഭിഃ പ്രതിസാരയേത്| ഏഷാമേവ കഷായോ ഗണ്ഡൂഷഃ| ദ്രാക്ഷാപരൂഷകോശീരമധുകചന്ദനക്വാഥോ വാ| ത്രിഫലാതില്വകശ്യാമാശ്രീപര്ണീത്വങ്മധുയഷ്ടികാഭിര്ദശഗുണേ പയസി സിദ്ധം സര്പിര്നസ്യകവലഭോജനേഷു||൪൩||
पित्तजामप्येवं विस्राव्य पतङ्गशर्करालोध्रप्रियङ्गुभिः प्रतिसारयेत्| एषामेव कषायो गण्डूषः| द्राक्षापरूषकोशीरमधुकचन्दनक्वाथो वा| त्रिफलातिल्वकश्यामाश्रीपर्णीत्वङ्मधुयष्टिकाभिर्दशगुणे पयसि सिद्धं सर्पिर्नस्यकवलभोजनेषु||४३||
🔊 Audio coming soon
പിത്തജാം രോഹിണീമപ്യേവമങ്ഗുലിസസ്ത്രേണ നഖേന വാ വിസ്രാവ്യ പതങ്ഗാദിഭിഃ പ്രതിസാരയേത്| ഏഷാം പതങ്ഗാദീനാമേവ വാ ക്വാഥേ ദ്രാക്ഷാദിക്വാഥോ വാ ഗണ്ഡൂഷഃ| ത്രിഫലാദിഭിര്ഘൃതാദ്ദശഗുണേ ക്ഷീരേ സിദ്ധം സര്പിര്നസ്യാദിഷു ഹിതമ്|| ൪൩||
Adhikarana raktajarohiNIcikitsA (44) · Śloka 44
രക്തജാമപ്യേവം പ്രത്യാഖ്യായോപക്രമേത്||൪൪||
रक्तजामप्येवं प्रत्याख्यायोपक्रमेत्||४४||
🔊 Audio coming soon
രക്തജാऽസാധ്യോക്താ താം പ്രത്യാഖ്യായ ന സേത്സ്യതീതി പ്രത്യാഖ്യായ ചികിത്സേദേവ ന തൂപേക്ഷേത| ഏവമിതി പിത്തരോഹിണീചികിത്സയാ||൪൪||
Adhikarana kaParohiNIcikitsA (45) · Śloka 45
ശ്ലൈഷ്മികീം സ്വേദയിത്വാ വിലിഖ്യ കടുകവര്ഗേണാഗാരധൂമത്രിഫലാസൈന്ധവയുക്തേന പ്രതിസാരയേത്| തദ്വിധാശ്ച ഗണ്ഡൂഷാഃ| നിമ്ബജാത്യപാമാര്ഗവിഡങ്ഗവിപക്വം തൈലം നസ്യമ്||൪൫||
श्लैष्मिकीं स्वेदयित्वा विलिख्य कटुकवर्गेणागारधूमत्रिफलासैन्धवयुक्तेन प्रतिसारयेत्| तद्विधाश्च गण्डूषाः| निम्बजात्यपामार्गविडङ्गविपक्वं तैलं नस्यम्||४५||
🔊 Audio coming soon
ശ്ലൈഷ്മികീം സ്വേദയിത്വാ വിലിഖ്യ ചാഗാരധൂമാദിയുക്തേന കടുകവര്ഗേണ പ്രതിസാരയേത്| അഗാരധൂമം ധൂമമലമ്| കടുകവര്ഗഃ സൂത്രോക്തഃ| തദ്വിധാ അഗാരധൂമാദിയുക്തകടുകവര്ഗകൃതാഃ| നിമ്ബാദിസിദ്ധം തൈലം നസ്യമ്||൪൫||
Adhikarana atideSena SAlUkavRundatuNDikerIgilAyUnAM cikitsA (46) · Śloka 46
ശാലൂകവൃന്ദതുണ്ഡികേരീഗിലായുഷ്വേഷ ഏവ വിധിഃ||൪൬||
शालूकवृन्दतुण्डिकेरीगिलायुष्वेष एव विधिः||४६||
🔊 Audio coming soon
ശാലൂകാദിചതുഷ്ടയേഷ്വപി ഏഷ ഏവ കഫരോഹിണ്യുക്തോ വിധിഃ||൪൬||
Adhikarana galavidradhicikitsA (47) · Śloka 47
ഗലവിദ്രധൌ വിസ്രാവിതായാം ലോധ്രവരാരസാഞ്ജനപതങ്ഗഗൈരികരോചനാപിപ്പലീസൈന്ധവചൂര്ണൈരവഘര്ഷണമ്| ഏഭിരേവ ക്വഥിതൈര്ഗണ്ഡൂഷഃ| കിരാതതിക്തലോധ്രദാര്വീശതപുഷ്പാനിമ്ബപത്രകുഷ്ഠൈലാഗുഡൂചീചിത്രകതഗരമുസ്താക്വാഥകല്കവിപക്വം തൈലം നാവനമ്||൪൭||
गलविद्रधौ विस्रावितायां लोध्रवरारसाञ्जनपतङ्गगैरिकरोचनापिप्पलीसैन्धवचूर्णैरवघर्षणम्| एभिरेव क्वथितैर्गण्डूषः| किराततिक्तलोध्रदार्वीशतपुष्पानिम्बपत्रकुष्ठैलागुडूचीचित्रकतगरमुस्ताक्वाथकल्कविपक्वं तैलं नावनम्||४७||
🔊 Audio coming soon
തൈലം നാവനമിത്യേവമന്തം ഗലവിദ്രധൌ| വിസ്രാവിതായാം ശസ്ത്രേണ വിശോധിതായാം സത്യാം ലോധ്രാദിചൂര്ണൈരവഘര്ഷണമ്| ഏഭിരേവ ലോധ്രാദിഭിര്ജലേ ക്വഥിതൈര്ഗണ്ഡൂഷശ്ച ഹിതഃ| വരാ ശ്രേഷ്ഠാ| രസാഞ്ജനം താര്ക്ഷ്യമ്| കിരാതതിക്തകാദിക്വാഥകല്കപക്വം തൈലം നാവനമ് ||൪൭||
Adhikarana vAtagalagaNDacikitsA (48) · Śloka 48
ഗലഗണ്ഡമനിലജം സ്വേദയിത്വാ വിസ്രാവയേത് രൂഢവ്രണഞ്ച തിലപ്രിയാലലട്വാമൂലകശണാതസീബീജൈരുപനാഹയേത്| തില്വകാഗ്നിമന്ഥപുനര്നവകാലാമൃതാസൌ ഭാഞ്ജനകഗജപിപ്പല്യേകൈഷികാര്കമൂലകരഘാടകപുഷ്പൈഃ സുരാമ്ലപിഷ്ടൈഃ പുനഃ പുനര്ലേപയേത്| നിമ്ബഗുഡൂചീകുടജഹംസപാദീകൃഷ്ണാവലാദ്വയദേവദാരുസിദ്ധം ച തൈലം പായയേത്||൪൮||
गलगण्डमनिलजं स्वेदयित्वा विस्रावयेत् रूढव्रणञ्च तिलप्रियाललट्वामूलकशणातसीबीजैरुपनाहयेत्| तिल्वकाग्निमन्थपुनर्नवकालामृतासौ भाञ्जनकगजपिप्पल्येकैषिकार्कमूलकरघाटकपुष्पैः सुराम्लपिष्टैः पुनः पुनर्लेपयेत्| निम्बगुडूचीकुटजहंसपादीकृष्णावलाद्वयदेवदारुसिद्धं च तैलं पाययेत्||४८||
🔊 Audio coming soon
തൈലം പായയേദിത്യേവമന്തമനിലജേ ഗലഗണ്ഡേ| വാതജം ഗലഗണ്ഡം താപാദ്യന്യതമസ്വേദേന സ്വേദയിത്വാ ജലൂകാദ്യന്യതമേന രക്തം വിസ്രാവയേത്| രൂഢവ്രണം ചാനുബന്ധപരിഹാരാര്ഥം തിലാദിഭിരുപനാഹയേത്| ലട്വാ ലമ്ബാ, അതസീ ഉമാ, ഉപനാഹഃ പിണ്ഡബന്ധഃ| സുരാമ്ലപിഷ്ടൌസ്തില്വകാദിഭിഃ പുനഃ പുനര്ലേപയേത്| അഗ്നിമന്ഥസ്തര്കാരീ, കാലാ നീലിനീ, (നി) `നീലിന്യുക്താ നീലികാ നീലപത്രീ നീലാ നീലീ നീലയഷ്ടീ വിഷഘ്നീ| ചണ്ഡാല്യാന്യാരാജനീ ഭാരവാഹീ കാലാ കാലീ ചാസ്പൃശാ ശോധനീ ച|' സൌഭാഞ്ജനകഃ ശിഗ്രുഃ| ഏകൈഷീകാ മഹാദൂര്വാ ത്രിവൃദ്ധാ| കരഘാടോ മദനഃ| (നി) മദനം രാഢഃ പിണ്ഡീ കരഘാടഃ ശല്യകഃ ഫലം ജഗദുഃ| നിമ്ബാദിസിദ്ധം തൈലം പായയേച്ച| ഹംസപാദീ ത്രിപാദീ||൪൮||
Adhikarana SleShmagalagaNDacikitsA (49) · Śloka 49
ശ്ലൈഷ്മികേऽപ്യയമേവ വിധിഃ തീക്ഷ്ണതരാശ്ച സ്വേദപ്രലേപാദയഃ| വിശല്യാതിവിഷാവിഷാണികാശുകനാസാജഗന്ധാഗുഞ്ജാഫലകടുകാലാബുഭിഃ പലാശക്ഷാരാമ്ബുപിഷ്ടൈഃ സുഖോഷ്ണോ ലേപഃ| വത്സകാദിനാ പഞ്ചലവണയുക്തേന സിദ്ധം തൈലം പാനമ്| തീക്ഷ്ണാംശ്ച വമനാദീന ശീലയേത്| പര്യായതശ്ച സ്വേദം ശോണിതാവസേചനം ച| തഥാനുപശമേ പാചയിത്വാ വ്രണാവദുഭാവപ്യുപാചരേത്| യവാന്നമുദ്ഗാദിയൂഹാംശ വ്യോഷോത്കടാന് പാനഭോജനയോര്വിദധ്യാത്||൪൯||
श्लैष्मिकेऽप्ययमेव विधिः तीक्ष्णतराश्च स्वेदप्रलेपादयः| विशल्यातिविषाविषाणिकाशुकनासाजगन्धागुञ्जाफलकटुकालाबुभिः पलाशक्षाराम्बुपिष्टैः सुखोष्णो लेपः| वत्सकादिना पञ्चलवणयुक्तेन सिद्धं तैलं पानम्| तीक्ष्णांश्च वमनादीन शीलयेत्| पर्यायतश्च स्वेदं शोणितावसेचनं च| तथानुपशमे पाचयित्वा व्रणावदुभावप्युपाचरेत्| यवान्नमुद्गादियूहांश व्योषोत्कटान् पानभोजनयोर्विदध्यात्||४९||
🔊 Audio coming soon
കഫജേ ഗലഗണ്ഡേऽപ്യയമേവ വാതഗലഗണ്ഡോക്തോ വിധിഃ കര്തവ്യഃ| വാതജേ സ്വേദാദയോऽല്പാ അത്ര ത്വധികാഃ| പലാശക്ഷാരാമ്ബുപിഷ്ടാ വിശല്യാദ്യാ ലേപഃ| വിശല്യാ ലാങ്ഗലീവിഷാണികാ ഋഷഭകഃ, ശുകനാസാ ശുകാഖ്യാ, കടുകാലാബുസ്തുമ്ബീ, പഞ്ചലവണയുക്തേന വത്സകാദിനാ പക്വം തൈലം പിബേത്| തീക്ഷ്ണാന് കഫഘ്നാനിത്യര്ഥഃ| തഥാനുപശമേ ഏവമപ്യശാന്തൌ| ഉഭാവപീതി വാതജം കഫജം ച| യവാന്നാദീംശ്ച വ്യോഷോത്കടാന് പാനേ ഭോജനേ ച ദദ്യാത്||൪൯||
Adhikarana medojagalagaNDacikitsA (50) · Śloka 50
മേദോജേ സ്വിന്നസ്യ സിരാം വിധ്യേത്| പൂര്വോക്താഃ പ്രലേപാഃ പ്രാതഃ പ്രാതശ്ചാസനാദിസാരരജോ ഗോമൂത്രേണ പിബേത്| ഏവമപ്യശാന്തൌ ശസ്ത്രേണ വിദാര്യ മേദോ വിശോധ്യ സീവ്യേത്| ദാഹയോഗ്യം വാ വസാഘൃതക്ഷൌദ്രാന്യതമേന യഥാവദ്ദഹേത്| രോചനാകാസീസതുത്ഥകചൂര്ണാവചൂര്ണിതം തൈലം വ്രണശോധനരോപണമ്| അസനാദിസാരഗോപുരീഷഭസ്മയുക്തം വാ||൫൦||
मेदोजे स्विन्नस्य सिरां विध्येत्| पूर्वोक्ताः प्रलेपाः प्रातः प्रातश्चासनादिसाररजो गोमूत्रेण पिबेत्| एवमप्यशान्तौ शस्त्रेण विदार्य मेदो विशोध्य सीव्येत्| दाहयोग्यं वा वसाघृतक्षौद्रान्यतमेन यथावद्दहेत्| रोचनाकासीसतुत्थकचूर्णावचूर्णितं तैलं व्रणशोधनरोपणम्| असनादिसारगोपुरीषभस्मयुक्तं वा||५०||
🔊 Audio coming soon
ഗോപുരീഷഭസ്മയുക്തം വേത്യന്തം മേദോജേ| മേദോഭവേ ഗലഗണ്ഡേ സ്വേദിതസ്യ സൂത്രോദിതാമൂരുഗാം സിരാം വിധ്യേത്| പൂര്വോക്താഃ പ്രലേപാ വാതജേ കഫജേ ച ഗലഗണ്ഡേ ഉക്താഃ| അസനാദിഗണചൂര്ണം പ്രാതഃ പ്രാതര്ഗോമൂത്രേണ പിബേത്| ഏവമപ്യശാന്തൌ തഥാനുപശമേ ദാഹയോഗ്യം വസാദ്യന്യതമേന യഥാവിദ്വിധിവദ്ദഹേത്| രോചനാദിചൂര്ണാവചൂര്ണിതം തൈലം വ്രണശോധനം രോപണം ച ഭവതി| അസനാദിസാരാദിയുക്തം തൈലം വാ ||൫൦||
Adhikarana mukhapAkeShu sAdhAraNacikitsA (51) · Śloka 51
മുഖപാകേഷു സാമാന്യതസ്ത്രിഫലാക്വാഥോ മധുമാനന്യേ ച| തിക്തകടുകകഷായാ മുഖധാവനാഃ| മൃദ്വീകാപാഠാജാതീമാതുലുങ്ഗാര്ജുനപുത്രജീവകപല്ലവാനാമനഭ്യവഹരതാ ചവര്ണമ്||൫൧||
मुखपाकेषु सामान्यतस्त्रिफलाक्वाथो मधुमानन्ये च| तिक्तकटुककषाया मुखधावनाः| मृद्वीकापाठाजातीमातुलुङ्गार्जुनपुत्रजीवकपल्लवानामनभ्यवहरता चवर्णम्||५१||
🔊 Audio coming soon
മുഖപാകേഷു സാധാരണം ചികിത്സിതമാഹ| മുഖപാകേഷു സക്ഷൌദ്രാ മുഖധാവനാഃ പ്രയോജ്യാഃ| കേ ത ഇത്യാഹ-ത്രിഫലാക്വാഥശ്ചാന്യേ തിക്തകടുകകഷായാശ്ച| അഥവാ മൃദ്വീകാദിജീവകപല്ലവാന്താനാം ചര്വണമ്, തേഷാം നിഗിരണം ന കര്തവ്യമ്| പല്ലവോഭിനവോത്പന്നം പത്രമ്||൫൧||
Adhikarana mukhapAkeShu sAdhAraNacikitsA (52) · Śloka 52
ദാരുഹരിദ്രാര്ധതുലാം വിംശതിഗുണേऽമ്ഭസി ശ്രപയിത്വാ തം ക്വാഥം സഗൈരികമാദര്വീപ്രലേപാത് സാധിതം ക്ഷൌദ്രയുക്തം ഘൃതഭാജനേ നിദധ്യാത്| ഏതന്നിഷ്ഠീവനം സര്വമുഖാമയനാഡീഘ്നമ്| അയമേവ ച പൃഥക്കല്പോ യഷ്ടീമധുകപടോലിനിമ്ബാടരൂഷകജാതീലോധ്രാരിമേദത്രിഫലാജമ്ബൂഖദിരത്വചാമ്||൫൨||
दारुहरिद्रार्धतुलां विंशतिगुणेऽम्भसि श्रपयित्वा तं क्वाथं सगैरिकमादर्वीप्रलेपात् साधितं क्षौद्रयुक्तं घृतभाजने निदध्यात्| एतन्निष्ठीवनं सर्वमुखामयनाडीघ्नम्| अयमेव च पृथक्कल्पो यष्टीमधुकपटोलिनिम्बाटरूषकजातीलोध्रारिमेदत्रिफलाजम्बूखदिरत्वचाम्||५२||
🔊 Audio coming soon
ദാരുഹരിദ്രായാ അര്ധതുലാം പഞ്ചാശത് പലാനി തേഭ്യോ വിംശതിഗുണമമ്ഭഃപലസഹസ്രം തസ്മിന് ക്വാഥയിത്വാ തം ക്വാഥം ഗൈരികസഹിതമാദര്വീപ്രലേപാത് ദര്വീപ്രലേപം യാവത് സാധിതം പക്വം മധുനാ യുക്തം ഘൃതലിപ്തഭാജനേ സ്ഥാപയേത്| സുബോധമ്| യഷ്ടീമധുകാദീനാമയമേവ ദാരുഹരിദ്രാവിഹിത ഏവ പൃഥക് കല്പഃ കാര്യഃ||൫൨||
Adhikarana mukhapAkeShu sAdhAraNacikitsA (53) · Śloka 53
യവക്ഷാരഭാഗാഃ സപ്ത സുവര്ണഗൈരികാദ് ഭാഗദ്വയം മൂര്വാകടുകാതിവിഷാऽऽമലകാനാമേകോ ഭാഗസ്തത് സര്വം കുതലക്ഷാരോദകപിഷ്ടം ഗുടികാഃ കൃത്വാ ഖാദേന്നിഷ്ഠീവേച്ച||൫൩||
यवक्षारभागाः सप्त सुवर्णगैरिकाद् भागद्वयं मूर्वाकटुकातिविषाऽऽमलकानामेको भागस्तत् सर्वं कुतलक्षारोदकपिष्टं गुटिकाः कृत्वा खादेन्निष्ठीवेच्च||५३||
🔊 Audio coming soon
യവക്ഷാരസ്യ ഭാഗാ അംശാഃ സപ്ത| സുവര്ണഗൈരികാത് ഗൈരികവിശേഷാത് ഭാഗദ്വയം മൂര്വാദീനാം പ്രത്യേകമേകോ ഭാഗസ്തത് സര്വം കുതലക്ഷാരോദകപിഷ്ടം കൃത്വാ ഗുടികാഃ കാര്യാസ്താഃ ഖാദേന്നിഷ്ഠീവേച്ച| താഃ പൂര്വഗുണാഃ| കുതകസ്തിലകാണ്ഡഃ ദഗ്ധസ്യ തസ്യ ക്ഷാരഃ||൫൩||
Adhikarana mukhapAkeShu sAdhAraNacikitsA (54) · Śloka 54
ഖദിരസാരതുലാമരിമേദതുലാദ്വയം ച തോയവഹേऽഷ്ടഭാഗാവശേഷം ക്വാഥയേദവതാരിതം പരിസ്രുതം ച പുനരാഘനീഭാവാത്| ഘനീഭൂതേശീതേ ച കാര്ഷികാണി ശ്ലക്ഷ്ണീകൃതാനി പ്രക്ഷിപേച്ചന്ദനപദ്മകോശീരവാലകമഞ്ജിഷ്ഠാധാതകീമുസ്തപ്രപൌണ്ഡരീകമധുകത്രിഫലാചാതുര്ജാതകലാക്ഷാനലദതാര്ക്ഷ്യശൈലലോധ്രദ്വിരജനീസമങ്ഗാപാഠാകട്ഫലൈലേയപത്തങ്ഗാഗരുഗൈരികാഞ്ജനാനി| പാലികാംശ്ച ജാതീഫലലവങ്ഗകങ്കോലകബുകാന്| കര്പ്പൂരാര്ദ്ധകുഡവം ച| താ ഗുടികാ വദനസ്ഥാഃ സര്വാന് മുഖരോഗാന് ജയന്തി| സൌരഭം സൌമനസ്യം രുചിം ച ജനയന്തി||൫൪||
खदिरसारतुलामरिमेदतुलाद्वयं च तोयवहेऽष्टभागावशेषं क्वाथयेदवतारितं परिस्रुतं च पुनराघनीभावात्| घनीभूतेशीते च कार्षिकाणि श्लक्ष्णीकृतानि प्रक्षिपेच्चन्दनपद्मकोशीरवालकमञ्जिष्ठाधातकीमुस्तप्रपौण्डरीकमधुकत्रिफलाचातुर्जातकलाक्षानलदतार्क्ष्यशैललोध्रद्विरजनीसमङ्गापाठाकट्फलैलेयपत्तङ्गागरुगैरिकाञ्जनानि| पालिकांश्च जातीफललवङ्गकङ्कोलकबुकान्| कर्प्पूरार्द्धकुडवं च| ता गुटिका वदनस्थाः सर्वान् मुखरोगान् जयन्ति| सौरभं सौमनस्यं रुचिं च जनयन्ति||५४||
🔊 Audio coming soon
ഖദിരേത്യാദി| ഖദിരസ്യ തുലാ പലശതമരിമേദസോऽഹിമാരസ്യ തുലാദ്വയം ദ്വേ പലശതേ ച തോയവഹേऽപാം ഘടചതുഷ്ടകേ| ഘടോദ്വാദശാധികാനി പഞ്ചപലശതാനി| അഷ്ടഭാഗവശേഷമഷ്ടാംശാവശേഷം ക്വാഥയേത്| അവതരിതം ചുല്ലീതപരിസ്രുതം ഗാലിതഞ്ച തം പുനരാഘനീഭാവാത് ഘനീഭാവാവധി ക്വാഥയേത്| ഘനീഭൂതേ ശീതേ ച സതി കാര്ഷികാണി കര്ഷപ്രമാണാനി ശ്ലക്ഷ്ണചൂര്ണീകൃതാനി ചന്ദനാദീന്യൌഷധാനി പ്രക്ഷിപേത്| പാലികാന് പലപ്രമാണാന് ജാതീഫലാദീന് കര്പൂരസ്യാര്ദ്ധകുഡവം ദ്വേ പലേ ച| തതോ ഗുടികാഃ കുര്യാത്| വദനസ്ഥാസ്താഃ സകലാന് മുഖരോഗാന് ജയന്തി സൌരഭാദീംശ്ച ജനയന്തി||൫൪||
Adhikarana mukhapAkeShu sAdhAraNacikitsA (55) · Śloka 55
ഏഷാമേവ ച കലകകഷായൈസ്തൈലം സാധിതം കവലേ നിയുഞ്ജ്യാത്||൫൫||
एषामेव च कलककषायैस्तैलं साधितं कवले नियुञ्ज्यात्||५५||
🔊 Audio coming soon
ഏഷാമേവ ഖദിരസാരാദീനാം കല്കൈഃ കഷായേണ ച സാധിതം പക്വം തൈലം കവലേ കവലധാരണേ നിയുഞ്ജ്യാദ്യോജയേത്||൫൫||
Adhikarana vAtajamukhapAke visheShopakramaH (56) · Śloka 56
തത്ര വാതജേ മുഖപാകേ ദശമൂലകാകോലീരാസ്നാമധുകസാരിവാക്വാഥേന കുഷ്ഠകല്കേന ച സിദ്ധം തൈലം നസ്യം ഗണ്ഡൂഷശ്ച| സ്നൈഹികോ ധൂമഃ| പിപ്പല്യേലാലവണോത്തമൈഃ പ്രതിസാരയേത്||൫൬||
तत्र वातजे मुखपाके दशमूलकाकोलीरास्नामधुकसारिवाक्वाथेन कुष्ठकल्केन च सिद्धं तैलं नस्यं गण्डूषश्च| स्नैहिको धूमः| पिप्पल्येलालवणोत्तमैः प्रतिसारयेत्||५६||
🔊 Audio coming soon
വാതാദിജേഷു മുഖപാകേഷു വിശേഷോപക്രമമാഹ-തത്രേത്യാദി| വാതജേ മുഖപാകേ ദശമൂലാദിക്വാഥേന കുഷ്ഠകല്കേന ച സിദ്ധം പക്വം തൈലം നസ്യം ഹിതം ഗണ്ഡൂഷശ്ച| സ്നൈഹികോ ധൂമഃ സൂത്രോദിതഃ| പിപ്പല്യാദിഭിഃ പ്രതിസാരണം രസക്രിയാദിഭേദേന വിവിധമ്||൫൬||
Adhikarana paittikamukhapAke visheShopakramaH (57) · Śloka 57
പൈത്തികേ ക്ഷീരേക്ഷുരസദ്രാക്ഷാശര്കരോദകൈര്ഗണ്ഡൂഷഃ| മധുരദ്രവ്യസിദ്ധം പയഃ പാനം കവലോ നസ്യം ച| പദ്മകസമങ്ഗാമഞ്ജിഷ്ഠാലോധ്രധാതകീവിപക്വഃ സര്പിര്മണ്ഡോ നാവനമ്| മദയന്തി കാപത്രൈര്നിഷ്ഠീവനം ച||൫൭||
पैत्तिके क्षीरेक्षुरसद्राक्षाशर्करोदकैर्गण्डूषः| मधुरद्रव्यसिद्धं पयः पानं कवलो नस्यं च| पद्मकसमङ्गामञ्जिष्ठालोध्रधातकीविपक्वः सर्पिर्मण्डो नावनम्| मदयन्ति कापत्रैर्निष्ठीवनं च||५७||
🔊 Audio coming soon
പിത്തജേ മൂഖപാകേ ക്ഷീരാദിഭിര്ഗണ്ഡൂഷഃ| അസഞ്ചാര്യാ തു യാ മാത്രാ സ ഗണ്ഡൂഷ ഇതി സൂത്രോക്തലക്ഷണഃ| മധുരദ്രവ്യാണി മധുരദ്രവ്യസ്കന്ധനിര്ദിഷ്ടാനി ഘൃതമധ്വാദീനി തൈഃ സിദ്ധം ക്ഷീരം പാനാദിഷു ഹിതമ്| പദ്മകാദിസിദ്ധോ ഘൃതമണ്ഡോ നാവനം നസ്യമ്| സുബോധമ്| മദയന്തികാ ധാതകീ||൫൭||
Adhikarana kaphajamukhapAke visheShopakramaH (58) · Śloka 58
കഫജേ കടുകക്ഷാരലവണൈഃ പ്രതിസാരണമ്| സ്ഥിരാസു തു പിടകാസു പ്രാക്ശാകാദിപത്രേണ ലേഖനമ്| മുഷ്കകപലാശാമലകീക്ഷാരഗോമൂത്രൈര്ഗണ്ഡൂഷഃ| തദ്വിപക്വം ച തൈലമ്| നിര്ഗുണ്ഡീഫണിജ്ജകാര്ജകസുരസപത്രൈര്നിഷ്ഠീവനമ്| ദേവദാരുപാഠാതിവിഷാദന്തീന്ദ്രയവകടുകാഗോമൂത്രേണ കല്കിതാഃ ക്വഥിതാ വാ പീതാഃ സര്വകഫാമയാന് നിഘ്നന്തി||൫൮||
कफजे कटुकक्षारलवणैः प्रतिसारणम्| स्थिरासु तु पिटकासु प्राक्शाकादिपत्रेण लेखनम्| मुष्ककपलाशामलकीक्षारगोमूत्रैर्गण्डूषः| तद्विपक्वं च तैलम्| निर्गुण्डीफणिज्जकार्जकसुरसपत्रैर्निष्ठीवनम्| देवदारुपाठातिविषादन्तीन्द्रयवकटुकागोमूत्रेण कल्किताः क्वथिता वा पीताः सर्वकफामयान् निघ्नन्ति||५८||
🔊 Audio coming soon
കഫജേ മുഖപാകേ കടുകാദിഭിഃ പ്രതിസാരണമ്| സ്ഥിരാസു പിടകാസു തു ലേഖനാദികം കര്മ സുബോധമ്| ദേവദാര്വാദയോ ഗോമൂത്രേണ പീതാഃ സര്വകഫാമയഘ്നാഃ||൫൮||
Adhikarana raktajamukhapAke visheShopakramaH (59) · Śloka 59
രക്തജേ പിത്തവത് സിദ്ധിഃ| സര്വജേ യഥാദോഷോദയമ്| രോചനാകാസീസസൌരാഷ്ട്രികാരസാഞ്ജനാനി മോചരസോ മധു ചൈകതോ വിപക്വം ലോഹഭാജനസ്ഥം കല്കം വിശുഷ്കം ചൂര്ണീകൃതം മധുനാ വ്രണലേപം കുര്യാത്||൫൯||
रक्तजे पित्तवत् सिद्धिः| सर्वजे यथादोषोदयम्| रोचनाकासीससौराष्ट्रिकारसाञ्जनानि मोचरसो मधु चैकतो विपक्वं लोहभाजनस्थं कल्कं विशुष्कं चूर्णीकृतं मधुना व्रणलेपं कुर्यात्||५९||
🔊 Audio coming soon
രക്തജേ മുഖപാകേ പിത്തമുഖപാകവത് സിദ്ധിഃ സാധനമ്| സര്വജേ സന്നിപാതജേ മുഖപാകേ യഥാദോഷോദയമുത്കൃഷ്ടദോഷാനതിക്രമേണ ചികിത്സാ| രസാഞ്ജനാദി ചൈകതോ വിപക്വമേകസ്മിന് പാത്രേ കൃത്വാ പക്വം ലോഹപാത്രസ്ഥാം കല്കം വിശുഹ്കം കൃത്വാ ചൂര്ണീകൃതം മധുനാ സഹ വ്രണേ ലേപം കുര്യാത്| രോചനാ ഗോരോചനാ||൫൯||
Adhikarana arbudacikitsA (60) · Śloka 60
അഥ സര്വസരമര്ബുദമചിരോത്ഥിതമവൃദ്ധം മണ്ഡലാഗ്രേണ ഛിത്വാ മുഷ്കകഭസ്മനാ മധുമിശ്രേണ പ്രതിസാരയേത് സ്വര്ജികാശുണ്ഠീചൂര്ണേന വാ| മധു തൈലം നിമ്ബഗുഡൂചീക്വാഥശ്ച ഗണ്ഡൂഷഃ| യവാന്നഭോജീ തീക്ഷ്ണാനി കവലാഭ്യങ്ഗനസ്യയാചരേത്||൬൦||
अथ सर्वसरमर्बुदमचिरोत्थितमवृद्धं मण्डलाग्रेण छित्वा मुष्ककभस्मना मधुमिश्रेण प्रतिसारयेत् स्वर्जिकाशुण्ठीचूर्णेन वा| मधु तैलं निम्बगुडूचीक्वाथश्च गण्डूषः| यवान्नभोजी तीक्ष्णानि कवलाभ्यङ्गनस्ययाचरेत्||६०||
🔊 Audio coming soon
അഥേത്യാദിനാऽര്ബുദചികിത്സാ| അചിരോത്ഥിതമിത്യസാധ്യത്വാദ്വിശേഷണമ്| മണ്ഡലാഗ്രേണ ശസ്ത്രേണ ഛിത്വാ മധുമിശ്രേണ മുഷ്കകഭസ്മനാ സ്വര്ജികാദിചൂര്ണേന വാ പ്രതിസാരയേദിതി സമ്ബന്ധഃ| മധ്വാദിഗണ്ഡൂഷഃ സുബോധഃ| യവാന്നം ഭുഞ്ജാനഃ തീക്ഷ്ണാനി കവലാദീന്യാചരേത്||൬൦||
Adhikarana pUtimukhacikitsA (61) · Śloka 61
പൂതിമുഖം സ്നിഗ്ധസ്വിന്നം വാമയിത്വാ ശിരോവിരേകൈരുപാചരേത്| തതഃ സ്വര്ജികാഹിങ്ഗുഗൃഹധൂമമനശ്ശിലൈലാശുണ്ഠീവിഡങ്ഗതേജോവതീഭിര്ഗുടികാഃ കൃത്വ്രാ മധുദ്രുതാ മുഖപരിശോധനാര്ഥം ദദ്യാത്| സമങ്ഗാധാതകീപദ്മലോധ്രപ്രിയങ്ഗുചൂര്ണൈഃ സലിലമവചൂര്ണിതം മുഖധാവനമ്| ശീതാദോപകുശോക്തം ച കുര്യാത്| നസ്യധൂമകവലാംശ്ച ശീലയേത്||൬൧||
पूतिमुखं स्निग्धस्विन्नं वामयित्वा शिरोविरेकैरुपाचरेत्| ततः स्वर्जिकाहिङ्गुगृहधूममनश्शिलैलाशुण्ठीविडङ्गतेजोवतीभिर्गुटिकाः कृत्व्रा मधुद्रुता मुखपरिशोधनार्थं दद्यात्| समङ्गाधातकीपद्मलोध्रप्रियङ्गुचूर्णैः सलिलमवचूर्णितं मुखधावनम्| शीतादोपकुशोक्तं च कुर्यात्| नस्यधूमकवलांश्च शीलयेत्||६१||
🔊 Audio coming soon
ശിലയേദിത്യന്തം പൂത്യാസ്യാഖ്യേ| പൂതിമുഖം പൂര്വം സ്നിഗ്ധം പശ്ചാത് സിവന്നമനന്തരം വാമയിത്വാ ശിരോവിരേകൈര്വിരേചനനസ്യൈരുപാചരേദുപക്രമേത്| തത ഇതി ശിരോവിരേചനസ്യ പശ്ചാത് സ്വര്ജികാദിഭിര്ഗുടികാഃ കൃത്വാ മധുനാ ദ്രവീകൃതാ മുഖപരിശോധനായ ദദ്യാത്| സമങ്ഗാദിചൂര്ണൈരവചൂര്ണിതം സലിലം മുഖസ്യ ധാവനം ക്ഷാലനമ്| ശീതാദോപകുശയോര്യത്കിഞ്ചിദുക്തം തദപി കുര്യാത്||൬൧||
Adhikarana sAmAnyopadeshaH (62) · Śloka 62
ഭവതി ചാത്ര മുഖദന്തമൂലഗലജാഃ പ്രായോ രോഗാഃ കഫസ്ത്രഭൂയിഷ്ഠാഃ| തസ്മാത്തേഷാമസകൃദ്രുധിരം വിസ്രാവയേദ് ദുഷ്ടമ്||൬൨||
भवति चात्र मुखदन्तमूलगलजाः प्रायो रोगाः कफस्त्रभूयिष्ठाः| तस्मात्तेषामसकृद्रुधिरं विस्रावयेद् दुष्टम्||६२||
🔊 Audio coming soon
മുഖാദിജാ രോഗാഃ പ്രായോ ബാഹുല്യേന യതഃ കഫാസ്രഭൂയിഷ്ഠാഃ ഭവന്തി തസ്മാത്തേഷാം മുഖാദിരോഗാണാം ദുഷ്ടം രുധിരമസകൃത്സ്രാവയേത് ||൬൨||
Adhikarana sAmAnyopadeshaH (63) · Śloka 63
കായശിരസോര്വിരേകോ വമനം കവലഗ്രഹാഃ കടുകതിക്താഃ| പ്രായഃ ശസ്തം തേഷാം കഫരക്തഹരം തഥാ കര്മ| യവതൃണധാന്യം ഭക്തം വിദലൈഃ ക്ഷാരോഷിതൈരപസ്നേഹാഃ| യൂഷാ ഭക്ഷ്യാശ്ച ഹിതാ യച്ചാന്യഛ്ലേഷ്മനാശായ||൬൩||
कायशिरसोर्विरेको वमनं कवलग्रहाः कटुकतिक्ताः| प्रायः शस्तं तेषां कफरक्तहरं तथा कर्म| यवतृणधान्यं भक्तं विदलैः क्षारोषितैरपस्नेहाः| यूषा भक्ष्याश्च हिता यच्चान्यछ्लेष्मनाशाय||६३||
🔊 Audio coming soon
കായശിരോവിരേകാദേഃ ശസ്തമിത്യനേന സമ്ബന്ധഃ| ഭക്തം യവതൃണധാന്യം ച| വിദലൈഃ ഖണ്ഡസസ്യൈഃ ക്ഷാരോദക ഉഷിതൈരപഗതസ്നേഹാ യൂഷാദയോ ഹിതാഃ| യച്ച കിഞ്ചിച്ഛ്ലേഷ്മനാശായ തത്സര്വം ഹിതമ്||൬൩||
Adhikarana sAmAnyopadeshaH (64-26) · Śloka 26
പ്രാണാനിലപഥസംസ്ഥാഃ ശ്വസിതമപി നിരുന്ധതേ പ്രമാദവതഃ| കണ്ഠാമയാശ്ചികിത്സിതമതോ ദ്രുതം തേഷു കുര്വീത||൬൪|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ മുഖരോഗപ്രതിഷേധോ നാമ ഷഡ്വിംശോऽധ്യായഃ||൨൬||
प्राणानिलपथसंस्थाः श्वसितमपि निरुन्धते प्रमादवतः| कण्ठामयाश्चिकित्सितमतो द्रुतं तेषु कुर्वीत||६४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे मुखरोगप्रतिषेधो नाम षड्विंशोऽध्यायः||२६||
🔊 Audio coming soon
ഏതേ ച കണ്ഠാമയാഃ പ്രാണാനിലസ്യ പഥി സ്ഥിതാഃ പ്രമാദസ്യ കര്തുഃ ശ്വസിതമപി യതോ നിരുന്ധതേ അതസ്തേഷു ദ്രുതം ശീഘ്രം ചികിത്സിതം കുര്വീതേതി|| ൬൪|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാമുത്തരതന്ത്രേ ഷഡ്വിംശോऽധ്യായഃ||