46. mūṣikālarkapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha mUShikAlarkapratiShedho nAma ShaTcatvAriMsho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

અથાતો મૂષિકલર્કપ્રતિષેધં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માસુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||

જઙ્ગમવિષપ્રક્રમેણ મૂષિકાલર્કવિષયોશ્ચિકિત્સાં પ્રદર્શયિતુમધ્યાય આરભ્યતે| (લાલનાદિભેદેનાષ્સ્ટાદશવિધસ્ય મૂષિકસ્યાલર્કસ્ય શુનશ્ચ વિષસ્ય પ્રતિષેધશ્ચિકિત્સાસ્મિન્નધ્યાય ઉચ્યત ઇતિ મૂષિકાલર્કપ્રતિષેધસ્તમ્| વિજ્ઞાનાદ્વિના પ્રતિષેધસ્ય દુષ્કરત્વાત્સવિજ્ઞાનં પ્રતિષેધમિત્યર્થઃ| શેષં પૂર્વવત્)|| ૧||

Adhikarana mUShikabhedAH (2) · Śloka 2

લાલનશ્ચપલઃ પુત્રો હસિરશ્ચિકિરોઽજિનઃ| કષાયદન્તઃ કુલકઃ કોકિલઃ કપિલોઽસિતઃ| અરુણઃ શવલઃ શ્વેતઃ કપોતઃ પલિતોન્દુરુઃ| ચુચ્છુન્દરો રસાલાખ્યો દશાષ્ટૌ ચેતિ મૂષિકાઃ||૨||

તત્ર પૂર્વં મૂષિકાણાં નામવિશેષં સંખ્યાઞ્ચ દર્શયતિ| (લાલનાદયોઽષ્ટાદશ મૂષિકાઃ| મૂષિકસ્ય પ્રસિદ્ધત્વાત્ ભેદકીર્તનમેવ| અલર્કસ્ય તુ લક્ષણં વક્ષ્યતે)|| ૨||

Adhikarana mUShikaviShasaMkrAntihetavaH prabhAvashca (3) · Śloka 3

યસ્મિન્નઙ્ગે પતત્યેષાં શુક્લમઙ્ગૈઃ સ્પૃશન્તિ વા| યચ્છુક્લદિગ્ધૈસ્તત્રાસ્રે દૂષિતે પાણ્ડુતાં ગતે| ગ્રન્થયઃ શ્વયથુઃ કોઠો મણ્ડલાનિ ભ્રમોઽરુચિઃ| શીતજ્વરોઽતિરુક્સાદો વેપથુઃ પર્વભેદનમ્| રોમહર્ષઃ સ્રુતિર્મૂર્ચ્છા દીર્ઘકાલાનુબન્ધમ્| શ્લેષ્માનુવિદ્ધબહ્વાખુપોતકચ્છર્દનં સકૃત્||૩||

મૂષિકવિષસ્ય વ્રણેન વિનાપિ રક્તાદિદૂષકત્વાત્તત્સંક્રાન્તેર્હેતુમાહ| એષાં મૂષિકાણાં સમ્બન્ધિ શુક્રં યસ્મિન્નઙ્ગે પતતિ યદ્વા યદઙ્ગં મૂષિકશુક્લદિગ્ધૈરઙ્ગૈઃ સ્પૃશન્તિ તત્રોસ્રે રક્તે દૂષિતે પાણ્ડુત્વં ચ ગતે ગ્રન્થ્યાદિકં ભવતિ| શ્લેષ્મણાનુવિદ્ધાનાં બહૂનામાખુપોતકાનાં છર્દનં વમનમ્| (તત્પ્રભાવાત્ સકૃદેકવારમેવ શ્લેષ્મણાનુબદ્ધનાં બહૂનામાઽનુપોતાનાં મૂષિકાબાલાકારમાંસખણ્ડાનાં છર્દનં ચ સ્યાત્| શીતજ્વરઃ શીતાદિજ્વરઃ| પર્વભેદનં સન્ધિષુ ભેદનપ્રતીતિઃ| સ્રુતિર્વ્રણમુખાદ્રક્તપૂયાદિસ્રાવઃ| દીઘકાલં ચિરકાલમનુબન્ધનમનુવર્ત્તનમ્)|| ૩||

Adhikarana AkhuviShasya kRucchrasAdhyatA (4) · Śloka 4

વ્યવાય્યાખુવિષં કૃચ્છ્રં ભૂયો ભૂયશ્ચ કુપ્યતિ||૪||

સર્વં ચાખુવિષં વ્યવાયિ વ્યાપકગુણસ્વભાવં કૃચ્છ્રં કૃચ્છ્undefinedસાધ્યં ભવતિ| ભૂયો ભૂયશ્ચ કુપ્યતિ| (વ્યવાયિગુણસ્ય સર્વવિષસાધારણત્વેઽપ્યત્ર વિશેષકથનમતિશયદ્યોતનાર્થમ્| ભૂયો ભૂયશ્ચ કુપ્યતિ ષન્તમપિ પુનઃ પુનઃ કાલાન્તરેણ કોપં યાતિ)|| ૪||

Adhikarana asAdhyalakShaNam (5) · Śloka 5

મૂર્ચ્છાઙ્ગશોફવૈવર્ણ્યક્લેદશબ્દાશ્રુતિજ્વરાઃ| શિરોગુરુત્વં લાલાસૃક્ચ્છર્દિશ્ચાસાધ્યલક્ષણમ્||૫||

મૂર્ચ્છાદિકમસાધ્યમૂષિકવિષલક્ષણમ્| (અઙ્ગશબ્દઃ શોફાદિષુત્રિષુ સમ્બધ્યતે)|| ૫||

Adhikarana varjanIyalakShaNam (6) · Śloka 6

શૂનબસ્તિં વિવર્ણૌષ્ઠમાખ્વાભૈર્ગ્રન્થિભિશ્ચિતમ્| ચુચ્છુન્દુરુસગન્ધં ચ વર્જયેદાખુદૂષિતમ્||૬||

શૂનબસ્તિમિત્યાદિકં ચાખુદૂષિતં વર્જયેત્| ચુચ્છુન્દુરુસમાનગન્ધં ચ| ચુચ્છુન્દુરુર્જાત્યા દીર્ઘમુખો મૂષિકઃ| (અસાધ્યલક્ષણાન્યુક્ત્વા પુનરપિ વર્જયેદિત્યુક્તત્વાત્ પૂર્વોક્તસ્ય યાપ્યત્વમસ્ય પરિત્યાજ્યત્વં ચ સૂચિતમ્)|| ૬||

Adhikarana alarkalakShaNam (7) · Śloka 7

શુનઃ શ્લેષ્મોલ્બણા દોષાઃ સંજ્ઞાં સંજ્ઞાવહાશ્રિતાઃ| મુષ્ણન્તઃ કુર્વતે ક્ષોભં ધાતૂનામતિદારુણમ્| લાલાવનન્ધબધિરઃ સર્વતઃ સોઽભિધાવતિ| સ્રસ્તપુચ્છહનુસ્કન્ધઃ શિરો દુઃખી નતાનનઃ||૭||

શુન ઇત્યાદિના અલર્કસ્ય લક્ષણમુચ્યતે| અનન્તરમલર્કવિષલક્ષણં વિવક્ષુઃ પૂર્વં તસ્યોન્માદહેતુમાહ| શુનઃ સારમેયસ્ય શ્લેષ્મોલ્બણા દોષાઃ સંજ્ઞાવહાઃ સિરા આશ્રિત્ય સંજ્ઞા ચેતનાં મુષ્ણન્તો ધાતૂનાં શુનો રસરક્તાદીનાં દારુણમતિઘોરં ક્ષોભં કુર્વતે| તતઃ સ લાલવત્વાદિયુક્તઃ સ્રસ્તપુચ્છાદિકશ્ચ સર્વતો વિના પ્રયોજનમભિધાવતિ|| ૭||

Adhikarana alarkadaMshalakShaNam (8) · Śloka 8

દંશસ્તેન વિદષ્ટસ્ય સુપ્તઃ કૃષ્ણં ક્ષરત્યસૃક્| હૃચ્છિરોરુગ્જ્વરસ્તમ્ભતૃષ્ણામૂર્ચ્છોદ્ભવોઽનુ ચ||૮||

ઉન્માદલક્ષણમુક્ત્વા અલર્કસ્ય દંશલક્ષણમાહ| તેન તથા વિધેનાલર્કાખ્યેન શુના દષ્ટસ્ય પુંસો દંશઃ સુપ્ત અચેતનઃ સન્ કૃષ્ણમસૃક્ ક્ષરતિ| તતશ્ચ તૃષ્ણાદ્યુદ્ભવો ભવતિ|| ૮||

Adhikarana prasa~ggataH sRugAlAdidaMshalakShaNam (9) · Śloka 9

અનેનાન્યેઽપિ બોદ્ધ્વ્યા વ્યાલા દંષ્ટ્રાપ્રહારિણઃ| સૃગાલાશ્વતરાશ્વર્ક્ષદ્વીપિવ્યાઘ્રવૃકાદયઃ||૯||

અલર્કવિષપ્રસઙ્ગાત્સૃગાલાદિવિષલક્ષણમાહ| અનેન ચ શ્વદંશપ્રકારેણાન્યેઽપિ વ્યાલા ક્ષુદ્રા દંષ્ટ્રાપ્રહારિણઃ સૃગાલાદયો બોદ્ધવ્યા જ્ઞેયાઃ| સૃગાલાદય ઇત્યાદિશબ્દેન વિડાલાદયો ગૃહ્યન્તે| વ્યાલા દુષ્ટસત્ત્વાઃ|| ૯||

Adhikarana sAmAnyaM saviShanirviShalakShaNam (10) · Śloka 10

કણ્ડૂનિસ્તોદવૈવર્ણ્યસુપ્તિક્લેદજ્વરભ્રમાઃ| વિદાહરાગરુક્પાકશોફગ્રન્થિવિકુઞ્ચનમ્| દંશાવદરણં સ્ફોટાઃ કર્ણિકા મણ્ડલાનિ ચ| સર્વત્ર સવિષે લિઙ્ગં વિપરીતં તુ નિર્વિષે||૧૦||

સર્વત્ર સવિષે દંશે કણ્ડૂવાદિકં લિઙ્ગમ્| એતદ્વિપરીતે નિર્વિષમ્||૧૦||

Adhikarana sAmAnyamasAdhyalakShaNam (11) · Śloka 11

દષ્ટો યેન તુ તચ્ચેષ્ટરુતં કુર્વન્ વિનશ્યતિ| પશ્યંસ્તમેવ ચાકસ્માદાદર્શસલિલાદિષુ||૧૧||

અલર્કપ્રસઙ્ગાત્તદ્વિધાનાં સૃગાલાદીનાં લક્ષણમુક્ત્વા સામાન્યેનાસાધ્યલક્ષણમાહ| યેનૈવ પ્રણિના દષ્ટસ્તસ્યૈવ સમ્બન્ધિનીશ્ચેષ્ટાસ્તસ્યૈવ રુતં કુર્વન્ પુરુષો વિનશ્યતિ| તમેવ ચ પ્રાણિનમક સ્માદાદાર્શાદિષુ પશ્યન્નપિ વિનશ્યતિ|| ૧૧||

Adhikarana jalasantrAsalakShaNam (12) · Śloka 12

જલદર્શનસંસ્પર્શશબ્દેભ્યો યશ્ચ સન્ત્રસેત્| અદષ્ટમપિ તં જહ્યાજ્જલસન્ત્રાસરોગિણમ્||૧૨||

અદષ્ટોઽપિ યઃ પુરુષો જલસ્ય દર્શનેન વા સ્પર્શનેન વા શબ્દેન વા સન્ત્રસ્યેત્તં જલસન્ત્રાસનામ્ના રોગેણ યુક્તં જહ્યાત્|| ૧૨||

Adhikarana mUShakaviShacikitsA daShTamAtre dAhaH (13) · Śloka 13

આખુના દષ્ટમાત્રસ્ય દંશં કાણ્ડેન દાહયેત્| દર્પણેનાથવા તીવ્રરુજા સ્યાત્કર્ણિકાન્યથા||૧૩||

મૂષિકાલર્કયોર્લક્ષણમુક્ત્વાઽનન્તરં મૂષિકચિકિત્સામાહ-આખુનેત્યાદિના| મૂષિકાણાં સાધારણી ચિકિત્સ| સુબોધમ્| દંશદાહેન વિના કર્ણિકા સમ્ભવતિ| (આખુના મૂષિકેણ દષ્ટમાત્રસ્ય માત્રયાઽપ્યનતિલઙ્ઘિતદષ્ટસમયસ્ય દંશં દંશવ્રણં કાણ્ડેન શરકાણ્ડાદિના અથવા દર્પણેનાદર્શેન દાહયેત્ અન્યથા દાહાભવે ત્લીવ્રરુજા અતિવેદનાયુક્તા કર્ણિકા સ્યાત્)|| ૧૩||

Adhikarana dAhAnantarIyakRutyam (14) · Śloka 14

દગ્ધં વિસ્રાવયેદ્દંશં પ્રચ્છિતં ચ પ્રલેપયેત્| શિરીષરજની વક્રકુઙ્કુમામૃતવલ્લિભિઃ||૧૪||

અનન્તરકરણીયમાહ-દગ્ધં દંશં દંશવ્રણં વિસ્રાવયેત્| પ્રચ્છિતં ચેતિ વક્ષ્યમાણત્વાદ્વિસ્રાવણં પ્રચ્છાનેન| તતઃ શિરીષાચિભિરમૃતવલ્યન્તૈઃ પ્રલેપયેત્| 'શિરીષરજનીકુષ્ઠમિ'તિ સુશ્રુતપાઠઃ||૧૪||

Adhikarana agAradhUmAdilepaH (15) · Śloka 15

અગારધૂમમઞ્જિષ્ઠારજનીલવણોત્તમૈઃ| લેપો જયત્યાખુવિષં કર્ણિકાયાશ્ચ પાતનઃ||૧૫||

અગારધૂમાદિભિશ્ચ આખુવિષં જયતિ| કર્ણિકાયાઃ પાતનશ્ચ||૧૫||

Adhikarana lepAnantarIyaM kRutyam (16) · Śloka 16

તતોઽમ્લૈઃ ક્ષાલયિત્વા તુ તોયૈરનુ ચ લેપયેત્| પાલિન્દી શ્વેતકટભી બિલ્વમૂલગુડૂચિભિઃ| અન્યૈશ્ચ વિષશોફઘ્નૈઃ સિરાં વા મોક્ષયેદ્ દ્રુતમ્||૧૬||

તતો લેપાદનન્તરમમ્લૈઃ કાઞ્જિકાદિભિઃ ક્ષાલયિત્વાનુ પશ્ચાચ્ચ તોયૈઃ ક્ષાલયિત્વ પાલિન્દ્યાદિભિર્લેપયેત્| પાલિન્દી શ્યામા ત્રિવૃત્| અન્યૈશ્ચ વિષઘ્નૈઃ શોફઘ્નૈશ્ચ હરિદ્રાદિભિર્લેપયેત્| અન્યૈશ્ચ વિષઘ્નૈઃ શોફઘ્નૈશ્ચ હરિદ્રાદિભિર્લેપયેત્| અથવ દ્રુતં શીઘ્રં સિરાં મોક્શયેત્| (વિષઘ્નૈઃ શિરીષાદિભિઃ શોફઘ્નૈઃ શિગ્રુમૂલાદિભિરન્યૈરપરૈરોષધૈશ્ચ લેપં કુર્યાત્)|| ૧૬||

Adhikarana vamanam (17) · Śloka 17

છર્દનં જાલિનીક્વાથૈઃ શુકાખ્યાઙ્કોલયોરપિ| કોશવત્યાઃ શુકાખ્યાયાઃ ફલં જીમૂતકસ્ય ચ| મદનસ્ય ચ સઞ્ચૂર્ણ્ય દધ્ના પીત્વા વિષં વમેત્| વચામદનજીમૂતકુષ્ઠં વા મૂત્રપેષિતમ્| પૂર્વકલ્પેન પાતવ્યં સર્વોન્દુરુવિષાપહમ્| નિષ્પાવાઃ કદલીમૂલં બન્ધુજીવફલાનિ ચ| સુવર્ચલારામઠકં સ્વર્જિકાતિવિષાદ્વયમ્| શ્યામાદ્રિકર્ણિકામૂલમર્ધર્ચૈર્વમનત્રયમ્||૧૭||

નીલિનીક્વાથેન છર્દનં શુકાખ્યાઙ્કોલયોશ્ચ ક્વાથેન| કોશવત્યાદિફલાનાં ચૂર્ણં દધ્ના ફિત્વા વિષં વમેત્| શુકાખ્યા શિરીષઃ| કોશવતી કોશાતકી| જીમૂતઃ કૃતવેધનઃ| વચાદિકં ગોમૂત્રેણ પિષ્ટ્વા પૂર્વકલ્પેનેતિ દધ્ના પાતવ્યમ્| તત્સર્વેષામુન્દુરુણાં વિષં હન્તિ| નિષ્પાવસુવર્ચલાશ્યામાદિભિરર્ધર્ચૈરર્ધશ્લોકૈર્વમનત્રયં ભવતિ| શમઠં હિઙ્ગુઃ|| ૧૭||

Adhikarana vAntasya shUlAdau cikitsA (18) · Śloka 18

વાન્તસ્ય શુદ્ધે હૃદયે શૂલં હિધ્મારુચિર્વમિઃ| ઉષ્ણોદ્ગારાનુબન્ધો વા સ્યાચ્ચેત્તત્રૈતદૌષધમ્| જીરકં ત્ર્યૂષણં કુષ્ઠં તુઙ્ગાખ્યં નાગકેસરમ્| રજન્યૌ સૈન્ધવં સેવ્યં યષ્ટીમધુસુવર્ચલામ્| મધુરં ચ ગણં પિષ્ટ્વા બીજપુરકપિત્થયોઃ| રસેન ષાડવં કુર્યાન્મધુમત્સ્યણ્ડિકાન્વિતમ્| ગન્ધવર્ણરસોપેતઃ સ પીતો વિષદોષજિત્| દ્વિપિપ્પલીદ્વયંશુમતિ ક્વાથે પેયા ચ તદ્ગુણા||૧૮||

વાન્તસ્ય સતો હૃદયે શુદ્ધે શૂલાદિકં યદિ સ્યાત્તત્રૈતદૌષધમ્| કિમિત્યાહ-જીરકમિત્યાદિ| વ્યાખ્યાસમમ્| તુઙ્ગાખ્યં નાગકેસરમ્| મધુરોગણઃ સૂત્રોક્તઃ| દ્વિપિપ્પલ્યાદિક્વાથે કૃતા પેયા ચ તદુગ્ણા જીરકાદિષાડવગુણા|| ૧૮||

Adhikarana kAyashirovirekaH (19) · Śloka 19

વિરેચને ત્રિવૃન્નીલી ત્રિફલા કલ્ક ઇષ્યતે| શિરોવિરેચને સારઃ શિરીષસ્ય ફલાનિ ચ||૧૯||

ત્રિવૃદાકલ્કો વિરેચન ઇષ્યતે| શિરીષસ્ય સારઃ ફલાનિ ચ શિરોવિરેચને|| ૧૯||

Adhikarana a~jjanam (20) · Śloka 20

અઞ્જને ગોમયરસો વ્યોષસૂક્ષ્મરજોઽન્વિતઃ| કપિત્થગોમયરસો મધુમાનવલેહને||૨૦||

વ્યોષસૂક્ષ્મરજોઽન્વિતો ગોમયરસોઽઞ્જન ઇષ્યતે| કપિત્થગોમયરસો માક્ષિકયુક્તોઽવલેહને|| ૨૦||

Adhikarana siddhaghRutam (21) · Śloka 21

તણ્ડુલીયકમૂલેન સિદ્ધં પાને હિતં ઘૃતમ્| દ્વિનિશા કટભી રક્તા યષ્ટ્યાહ્વૈર્વામૃતાન્વિતૈઃ| આસ્ફોતમૂલસિદ્ધં વા પ~ચ્ચકાપિત્થમેવ વા||૨૧||

તણ્ડુલીયકસ્ય મૂલેન સિદ્ધં ઘૃતં પાને હિતમ્| અમૃતાન્વિતૈર્દ્વિનિશાદિભિર્વા સિદ્ધં ઘૃતમ્| રક્તા મઞ્જિષ્ઠા| સુબોધમ્| આસ્ફોતોઽર્કઃ| પઞ્ચકાપિત્થં કપિત્થસ્ય ત્વક્પત્રપુષ્પફલમલાનિ તૈઃ પઞ્ચભિઃ સિદ્ધં ઘ્રુતં વા|| ૨૧||

Adhikarana viriktasya shUlAdau cikitsA (22) · Śloka 22

અધોભાગે વિશુદ્ધસ્ય શૂલં નાભ્યાં ભવેદ્યદિ| પુરીષં વ વિબધ્યેત ગુદે સ્યાદ્વા વિકર્તિક| તત્ર પેયાં પિબેચ્છીતાં શર્કરામધુસંયુતામ્| પિપ્પલીપિપ્પલીમૂલશારિવાકટુકાહ્વયૈઃ| શૃતૈઃ સિદ્ધાં સહબલાસમઙ્ગાવિશ્વભેષજૈઃ||૨૨||

વિરક્તસ્ય યદિ નાભિશૂલં પુરીષં વા વિબદ્ધં ગુદે વ વિકર્તિકા સ્યાત્તત્ર પિપ્પલ્યાદિભિર્વિશ્વભેશજાન્તૈઃ શૃતૈઃ સિદ્ધાં શીતાં શર્કરામધુયુક્તાં પેયાં પિબેત્| સમઙ્ગા મઞ્જિષ્ઠા|| ૨૨||

Adhikarana dvau prAshau (23) · Śloka 23

નલદધ્યામકવ્યોષલોધ્રચિત્રકદીપ્યકમ્| કુતલક્ષારતોયેન પિષ્ટં માક્ષિકસર્પિષા| દધ્ના વા પ્રાશયેત્ક્ષૌદ્રમ્ યવક્ષારપયોદધિ| ફાણિતં તૈલમાજ્યં વિષઘ્નં પીતમેકતઃ||૨૩||

નલદાદિદીપ્યકાન્તં કુતલક્ષારતોયેન પિષ્ટં મધુસર્પિષા દધ્ના વા પ્રાશયેત્| કુતલસ્તિલકાણ્ડમ્| ક્ષૌદ્રાદિકમાજ્યાન્તમેકતોમિશ્રીભાવેન પીતં વિષઘ્નં ભવતિ|| ૨૩||

Adhikarana sinduvArAdikvAthaH (24) · Śloka 24

સિન્દુવારં નતં શિગ્રુ બિલ્વમૂલં પુનર્નવમ્| વચાશ્વદંષ્ટ્રા જીમૂતમેશાં ક્વાથં સમાક્ષિકમ્| પિબેચ્છાલ્યોદનં દધ્ના ભુઞ્જાનો મૂષિકાર્દિતઃ||૨૪||

મૂષિકૈરાર્દિતો હિંસિતઃ દધ્ના શાલ્યોદનં ભુઞ્જાનઃ સિન્દુવારાદીનાં ક્વાથં સમાક્ષિકં પિબેત્| શ્વદંષ્ટ્undefinedા કણ્ડૂકરી|| ૨૪||

Adhikarana pAnalepanayoryogau (25) · Śloka 25

તક્રેણ શરપુઙ્ખાયાઃ બીજં સઞ્ચૂર્ણ્ય વા પિબેત્| અઙ્કોલમૂલકલ્કો વ બસ્તમૂત્રેણ કલ્કિતઃ| પાનલેપનયોર્યુક્તઃ સર્વોન્દુરુવિષાપહઃ||૨૫||

અથવા શરપુઙ્કાયાઃ પ્રસિદ્ધાયાશ્ચૂર્ણં તક્રેણ પિબેત્| અઙ્કોલમૂલત્વક્પ્રયોગઃ સુબોધઃ| (અવિમૂત્રેણ પિષ્ટઃ પાનવિષયે લેપનવિષયે ચ પ્રયુક્તઃ અઙ્કોલમૂલસ્ય વલ્કશ્ચ મૂષિકવિષસ્ય નાશનઃ)||૨૫||

Adhikarana payasyApayaH (26) · Śloka 26

પયઃ પયસ્યયા યુક્તં સિતયા મધુકેન ચ||૨૬||

પયસ્યયા શર્કરયા મધુકેન ચ યુક્તં પયઃ પ્રકરણાત્ સર્વોન્દુરુવિષાપહમ્| પયસ્યા ક્ષીરિકા|| ૨૬||

Adhikarana jvare kirAtatiktAdikam (27) · Śloka 27

કિરાતતિક્તમમૃતાં સમઙ્ગાં કકુભત્વચમ્| બાણં પલાશં કાશ્મર્યં પયસ્યાં તણ્ડુલીયકમ્| આખુવિન્નાં મહાનિમ્બં સપ્તપર્ણં મધૂલિકામ્| કપિત્થં રાજવૃક્ષં વા પિબેદન્યતમં જ્વરી||૨૭||

યશ્ચ મૂષિકવિષે જ્વરવાન્ ભવતિ સ કિરાતતિક્તકાદીનામન્યતમં પિબેત્| આખુવિન્ના મૂષિકપર્ણી|| ૨૭||

Adhikarana karNikApAtanam (28) · Śloka 28

સ્થિરાં મન્દરુજાં પ્રચ્છેત્ કર્ણિકાં પાતયેત વા| શ્યામા લાઙ્ગલિકા દન્તી કિણિહી ગિરિકર્ણિકા| આખુવૃક્ષો મહાવૃક્ષસ્ત્રિવૃદઞ્જનકી સ્નુહી| કર્ણિકાપાતનં કલ્કમેકૈકં તિલકલ્કવત્||૨૮||

કર્ણિકાં સ્થિરાં મન્દરુજાં ચ સતીં પ્રચ્છેત્ પાતયેત વા| શ્યામાદીન્યેકૈકં તિલકલ્કયોગાત્ કર્ણિકાશાતનાનિ| લાઙ્ગલિકા વિષલ્યા| કિણિહી ગિરિકર્ણિકા| આખુવૃક્ષો જીમૂતકઃ| અઞ્જનકી નીલિની|| ૨૮||

Adhikarana vraNaropaNam (29) · Śloka 29

ક્ષીરિપ્રવાલમઞ્જિષ્ઠા બલાદાર્વી હયાહ્વયાઃ| રોપણ્યઃ કલ્કિતાસ્તૈલં ઘૃતં વ સાધિતં તથા| દ્વિનિશા તિલયષ્ટ્યાહ્વતગરોશીરપદ્મકૈઃ||૨૯||

ક્ષીરિપ્રવાલાદિકં કલ્કિતં રોપણમ્| અથવા તૈઃ સાધિતં તૈલં વા ઘૃતં વા તથાગુણમ્| દ્વિનિશાદિભિઃ સાધિતં તૈલં વા ઘૃતં વા||૨૯||

Adhikarana sAmAnyakriyopasaMhAraH (30) · Śloka 30

સામાન્યેનેતિ નિર્દિષ્ટા ક્રિયાખૂનાં વિશેષતઃ||૩૦||

ઇત્યાખુનાં ક્રિયા સામાન્યેન નિર્દિષ્ટા|| ૩૦||

Adhikarana bhedAnusAralakShaNaM cikitsA ca lAlane (31) · Śloka 31

લાલનેન વમિર્મૂર્ચ્છા લાલાસ્રાવશ્ચ જાયતે| લિહ્યાત્સમાક્ષિકં તત્ર ચૂર્ણિતં તણ્ડુલીયકમ્||૩૧||

વિશેષતસ્તૂચ્યતે લાલનેનેત્યાદિના| લાલાસ્રાવાન્તં લાલનેન જાયતે| તત્ર સમાક્ષિકં તણ્ડુલીયકચૂર્ણં લિહ્યાત્|| ૩૧||

Adhikarana capale (32) · Śloka 32

ચપલેન વર્મિર્મૂર્ચ્છા તૃડ્વા તત્રાવલેહયેત્| સદારુમુસ્તાં ત્રિફલાં.......................||૩૨||

ચપલાખ્યેન વમિર્મૂર્ચ્છા તૃડ્વા જાયતે| તત્ર દેવદારુમુસ્તસહિતાં ત્રિફલાં લેહયેત્|| ૩૨||

Adhikarana putrake (33) · Śloka 33

.............................પુત્રકેણ તુ પાણ્ડુતા| સાદોઽઙ્ગે સર્વશ્ચાખુસદૃશગ્રન્થિસમ્ભવઃ| શિરીષબીજં કુષ્ઠં ચ મધુના તત્ર લેહયેત્||૩૩||

પુત્રકાખ્યેન ગ્રન્થિસમ્ભવાન્તમ્| તત્ર શિરીષબીજં કુષ્ઠઞ્ચ મધુના લેહયેત્|| ૩૩||

Adhikarana hasire (34) · Śloka 34

હસિરેણાન્નવિદ્વેષો જૃમ્ભણમ્ રોમહર્શણમ્| આરગ્વધાદિનિર્યુહં સુવાન્તં તત્ર પાયયેત્||૩૪||

હસિરાખ્યેન રોમહર્ષણાન્તમ્ | તત્ર સુષ્ઠુ વમનં કૃત્વા આરગ્વધાદિક્વાથં પાયયેત્ ||૩૪||

Adhikarana cikire (35) · Śloka 35

ચિકિરેણ શિરોદુઃખં શોફો હિધ્મા વમિર્ભ્રમઃ વાન્તોઽત્ર જાલિનીક્વાથૈઃ સારમઙ્કોલજં પિબેત્||૩૫||

ચિકિરાખ્યેન ભ્રમાન્તમ્| અત્ર જાલિનીક્વાથેન વમનં કૃત્વા અઙ્કોલસારં પિબેત્|| ૩૫||

Adhikarana ajine (36) · Śloka 36

અજિનેનાઙ્ગકૃષ્ણત્વં મૂર્ચ્છ છર્દિશ્ચ હૃદ્ગ્રહઃ| મધુના તત્ર મઞ્જિષ્ઠાં લિહ્યાત્સ્નુક્ક્ષીરકલ્કિતામ્||૩૬||

અજિનાખ્યેન હૃદ્ગ્રહાન્તમ્| તત્ર સુધાક્ષીરેણ કલ્કિતાં મઞ્જિષ્ઠાં મધુના લિહ્યાત્|| ૩૬||

Adhikarana kaShAyadante (37) · Śloka 37

નિદ્રા કષાયદન્તેન હૃચ્છોષઃ કૃશતાતિ ચ| શિરીષસારત્વગ્બીજં તત્ર ક્ષૌદ્રેણ લેહયેત્||૩૭||

કષાયદન્તાખ્યેન નિદ્રા હૃચ્છોષઃ અતિકૃશતા ચ| તત્ર શિરીષસ્ય સારાદિકં ક્ષૌદ્રેણ લેહયેત્|| ૩૭||

Adhikarana kulake (38) · Śloka 38

કુલકેન રુજાસ્રાવૌ રાજયો દંશમણ્ડલે| સદિન્દુવારકૌ તત્ર સહૌ લિહ્યાન્મધુપ્લુતૌ||૩૮||

કુલકાખ્યેન દંશમણ્ડલે રુજાસ્રાવૌ રાજયશ્ચ| તત્ર સિન્દુવારસહિતૌ સહૌ કુષ્ઠનખે મધુપ્લુતૌ લિહ્યાત્|| ૩૮||

Adhikarana kokile (39) · Śloka 39

ગ્રન્થયઃ કોકિલેનોગ્રા જ્વરો દાહશ્ચ દારુણઃ| નીલીપુનર્નવાક્વાથે સિદ્ધં તત્ર પિબેદ્ ઘૃતમ્||૩૯||

કોકિલાખ્યેનોગ્રા ગ્રન્થયો દારુણૌ ચ દાહજ્વરૌ| તત્ર નીલ્યાદિક્વાથસિદ્ધં ઘૃતં પિબેત્|| ૩૯||

Adhikarana kapile (40) · Śloka 40

કપિલેન વ્રણે કોથે જ્વરો ગ્રન્થિર્ભ્રમઃ સતૃટ્| લેહયેન્મધુના શ્વેતાં શ્વેતાં ચાત્ર પુનર્નવામ્||૪૦||

કપિલાખ્યેન તૃડન્તમ્| અત્ર શ્વેતાં શ્વેતવચાં શ્વેતપુનર્નવાઞ્ચ મધુના લેહયેત્|| ૪૦||

Adhikarana kRuShNe (41) · Śloka 41

રક્તં કૃષ્ણેન વમતિ વિશેષાદ્ દુર્દિને પિબેત્| તત્ર કિંશુકભસ્મામ્બુ શિરીષફલવાલકમ્||૪૧||

કૃષ્ણેનાસિતાખ્યેન રક્તં સદા વમતિ દુર્દિને તુ વિશેષાત્| તત્ર પલાશભસ્મોદકાદિકં પિબેત્|| ૪૧||

Adhikarana aruNAdiShu pa~jcasu (42) · Śloka 42

અરુણાદ્યાઃ પૃથગ્દોષસન્નિપાતાસ્રસમ્ભવાન્| જનયન્તિ ક્રમાદ્રાગાન્ સર્વે ચ ગ્રન્થિકર્ણિકાઃ| કરઞ્જારગ્વધવ્યોષબૃહત્યંશુમતીદ્વયાત્| ક્વાથે દધિપયઃસર્પિઃ પૃથક્પ્રસ્થોન્મિતં પચેત્| કપિત્થદાડિમવરીવિશાલાત્રિસુગન્ધિકાઃ| ત્રિવૃતામૃત્તિકાવક્રગુડૂચીશ્ચાત્ર કલ્કિતાઃ| ક્ષિપેત્તદરુણાદીનાં પઞ્ચાનાં વિષનાશનમ્| કાકાદની કાકામાચી સ્વરસેન્સ્ શૃતં ઘૃતમ્||૪૨||

અરુણાદ્યાઃ પઞ્ચ પૃથગ્દોષાદિસમ્ભવાન્ ક્રમાદ્રોગાન્ જનયન્તિ| સર્વે ચ ગ્રન્થિકર્ણિકાયુક્તા ભવન્તિ| અરુણો વાતસમ્ભવાન્ રોગાન્ જનયતિ| શબલઃ પિત્તસમ્ભવાન્| સ્વેતઃ કફસમ્ભવાન્| પૈતોન્દુરોસ્રસમ્ભવાનિતિ ક્રમાર્થઃ| કરઞ્જાદિક્વાથે કપિત્થાદિકલ્કે દધિક્ષીરપ્રસ્થાબ્યાં યુક્તં ઘ્રુતપ્રસ્થં પચેત્| તદ્ઘૃતમરુણાદીનાં પઞ્ચાનાં વિષનાશનમ્| કાકાદન્યાઃ કાકમાચ્યા ચ સ્વરસેન શૃતં ઘૃતઞ્ચારુણાદીનાં પઞ્ચાનાં વિષનાશનમ્|| ૪૨||

Adhikarana cacchundure (43) · Śloka 43

ક્લમશ્રુચ્છુન્દરેણોગ્રો ગ્રીવાસ્તમ્ભો વિષચિકા| યવનાલર્ષભક્ષારમ્ બૃહત્યૌ વાઽત્ર પાયયેત્||૪૩||

ચચ્છુન્દરાખ્યેન ક્લમાદિવિષૂચિકાન્તમ્| તત્ર યવનાલક્ષારાદિકં પાયયેત્| યવનાલક્ષારો યવક્ષારઃ|| ૪૩||

Adhikarana rasAle (44) · Śloka 44

ગ્રીવાસ્તમ્ભો રસાલેન વેદના દંશમણ્ડલે| લિહ્યાન્મહાગદં તત્ર ઘૃતમાક્ષિકસંયુતમ્||૪૪||

રસાલાખ્યેન ગ્રીવાયાઃ સ્તમ્બો દંશમણ્ડલે વેદના ચ| તત્ર મહાગદાખ્યમગદં ઘૃતમાક્ષિકસંયુતં લિહ્યાત્| મહાગદાખ્યોઽગદઃ સર્પવિષપ્રતિષેધોક્તઃ|| ૪૪||

Adhikarana sasheShaviShalakShaNaM cikitsa ca (45) · Śloka 45

સશેષં મૂષિકવિષં પ્રકુપ્યત્યભ્રદર્શને| યથાયથં વા કાલેષુ દોષાણાં વૃદ્ધિહેતુષુ| તત્ર સર્વે યથાવસ્થં પ્રયોજ્યાઃ સ્યુરુપક્રમાઃ| યથાસ્વં યે ચ નિર્દિષ્ટાસ્તથા દૂષીવિષાપહાઃ||૪૫||

યન્મૂષિકવિષં ચિકિત્સયા નિશ્શેષં ન નિરસ્તં તદભ્રદર્શને પ્રકુપ્યતિ| અથવા યેનૈવ દોષેણાધિકં યન્મૂષિકવિશં તત્તસ્ય વૃદ્ધિહેતુષુ કોલોષ્વાયુષ્કામીયોક્તેશુ પ્રકુપ્યતિ| તત્ર સશેષવિષવૃદ્ધૌ અવસ્થાનતિક્રમેણ યથાદોષઞ્ચ નિર્દિષ્ટા ઉપક્રમા પ્રયોજ્યાઃ સ્યુઃ| તથા દૂષીવિષાપહાશ્ચોપક્રમાઃ| ઇતિ મૂષિકવિષોપક્રમઃ|| ૪૫||

Adhikarana alarkaviShacikitsA (46) · Śloka 46

દંશન્ત્વલર્કદષ્ટસ્ય દગ્ધમુષ્ણેન સર્પિષા| પ્રદિહ્યાદગદૈસ્તૈસ્તૈઃ પુરાણં ચ ઘૃતં પિબેત્||૪૬||

અલર્કદષ્ટસ્ય દંશં દંશવ્રણં ઉષ્ણેન સર્પિષા દગ્ધ્વા તૈસ્તૈર્નાનાવિધૈરગદૈઃ પ્રદિહ્યાત્| પુરાણં પઞ્ચસંવત્સરાતીતઞ્ચ ઘૃતં પિબેત્| અથવા વ્રણસ્યોપરિપ્રત્યક્પુષ્પીરસો નિષ્પીડ્યઃ| પ્રયુક્પુષ્પી અપામાર્ગઃ||૪૬||

Adhikarana tilAdikalkaH (47) · Śloka 47

તિલગુગ્ગુલુદૂર્વાણાં દાડિમસ્ય ગુડસ્ય ચ| કલ્કો મુહુર્મુહુર્લેપઃ શ્વદંશવિષજિત્પરમ્||૪૭||

તિલાદીનાં કલ્કેન મુહુર્મુહુર્લેપઃ પરં શ્વદંશવિષજિત્|| ૪૭||

Adhikarana daMshabandhanam (48) · Śloka 48

નલમૂલં જલે પિષ્ટં પાનલેપનયોર્હિતમ્| માતુલુઙ્ગચ્છદૈર્દંશં બધ્નીયાદ્દન્તચર્વિતૈઃ||૪૮||

નલમૂલમિત્યાદિ સુબોધમ્| દન્તૈશ્ચર્વિતાનિ યાનિ માતુલુઙ્ગપત્રાણિ તૈર્દંશં બધ્નીયાત્|| ૪૮||

Adhikarana virecanam (49) · Śloka 49

અર્કક્ષીરયુતં ચાસ્ય યોજ્યમાશુ વિરેચનમ્||૪૯||

અસ્ય ચાલર્કદષ્ટસ્યર્કક્ષીરયુક્તં યોગ્યં વિરેચનમાશુ યુઞ્જ્યાત્||૪૯||

Adhikarana shvetapunarnavAdiyogaH (50) · Śloka 50

પિબેત્ પુનર્નવાં શ્વેતાં ધુર્ધૂરકફલાન્વિતમ્||૫૦||

શ્વેતાં શુક્લપુષ્પાં પુનર્નવાં ધુર્ધૂરકફલૈર્યુક્તાં પિબેત્|| ૫૦||

Adhikarana dhattUraPalayogAH (51) · Śloka 51

ફલં ધુર્ધૂરકાન્મૂલં કાકોદુમ્બરિકોદ્ભવમ્| શીધુના શ્વવિષં હન્તિ પીતં વા તણ્ડુલામ્બુના||૫૧||

ધુર્ધૂરકફલં કાકોદુમ્બરિકામૂલં ચ શીધુના વા તણ્ડુલામ્બુના વા પીતં શ્વવિષં હન્તિ|| ૫૧||

Adhikarana palalAdiyogaH (52) · Śloka 52

એકધ્યં પલલં તૈલં રૂપિકાયાઃ પયો ગુડઃ| ભિનત્તિ વિષમલર્કં ઘનવૃન્દમિવાનિલઃ||૫૨||

પલલાદિકમૈકધ્યં મિશ્રયિત્વા પ્રયુક્તમાલર્કં વિષં ભિનત્તિ| યથા ઘનસમૂહં વાયુઃ| રૂપિકાઃ અર્કઃ|| ૫૨||

Adhikarana lashunAdiyogaH (53) · Śloka 53

લશુનોષણવૈદેહી વરા ગોપિત્તકલ્કિતાઃ| પાનનસ્યાઞ્જનાલેપૈઃ શ્વદષ્ટસ્યૌષધં પરમ્||૫૩||

લશુનાદિકં ગોપિત્તકલ્કિતં પાનાદિભિઃ પરં શ્વદષ્ટૌષધમ્| વૈદેહી પિપ્પલી|| ૫૩||

Adhikarana jalavetasapatrAdikvAthaH (54) · Śloka 54

જલવેતસપત્રત્વઙ્મૂલં ક્ષુણ્ણં પચેજ્જલે| સક્વાથઃ શીતલઃ પીતઃ પરં શ્વવિષભેષજમ્| તત્સિદ્ધં ચ ઘ્રુતં પાનનસ્યાભ્યઞ્જનલેપનમ્| જલત્રાસે સમસ્તે ચ વિષે તદ્ગરુડોપમમ્||૫૪||

જલવેતસપત્રાદિક્વાથઃ સુબોધઃ| તત્સિદ્ધમિતિ જલવેતસપત્રાદિસિદ્ધં ઘૃતં પાનાદિપ્રયોગાજ્જલત્રાસે સર્વવિષેષુ ચ ગરુડોપમમ્|| ૫૪||

Adhikarana yavamAShAdi ghRutam (55) · Śloka 55

યવમાષકુલત્થાનાં પઞ્ચમૂલસ્ય ચામ્ભસિ| ક્ષીરદ્વિગુણિતે સર્પિઃ સાધ્યેચ્છ્લક્ષ્ણકલ્કિતૈઃ| અશ્વગન્ધાસહાકુષ્ઠબૃહતીરજનીદ્વયૈઃ| વિદારીનતકટ્વઙ્ગપયસ્યાસિન્દુવારકૈઃ| સર્પગન્ધાનખાભીરુશર્કરારક્તચન્દનૈઃ| શ્વદંષ્ટ્રોપદ્રવાન્ સર્વાન્ પાનાભ્યઙ્ગૈર્ન્નિહન્તિ તત્||૫૫||

યવાદીનાં પઞ્ચમૂલાન્તાનાં ક્વાથે દ્વિગુણક્ષીરે અશ્વગન્ધાદિભિઃ શ્લક્ષ્ણકલ્કિતૈઃ સર્પિઃ સાધયેત્| તદ્ઘૃતં સર્વાન્ શુનો દંષ્ટ્રયા કૃતાનુપદ્રવાન્ નિહન્તિ|| ૫૫||

Adhikarana hRudvidAhAdau kramaH (56) · Śloka 56

હૃદ્વિદાહે પ્રસેકે ચ વિરેકવમને ભૃશમ્| વિષદોષહરે યોજ્યે શુદ્ધે સંસર્જનક્રમઃ||૫૬||

અલર્કદષ્ટે ચ યદિ હૃદ્વિદાહઃ પ્રસેકશ્ચ ભવતિ| તત્ર વિષદોષહરે વિરેકવમને ભૃશં યોજ્યે| તસ્ય ચ શુદ્ધે હૃદિ સંસર્જનક્રમઃ|| ૫૬||

Adhikarana saMshodhanaM tIkShNameva deyam (57) · Śloka 57

દદ્યાત્ સંશોધનં તીક્ષ્ણમવશ્યં વિષનાશનમ્| અશુદ્ધસ્ય નિરૂઢેઽપિ વ્રણે કુપ્યતિ તદ્વિષમ્||૫૭||

તત્ર યદા સંશોધનં દદ્યાત્તદાવશ્યમેવ તીક્ષ્ણૈરેવ નાતિક્ષ્ણૈર્યસ્માદસમ્યક્ શુદ્ધસ્ય નિરૂઢેઽપિ વ્રણે તદ્વિષં કુપ્યતિ|| ૫૭||

Adhikarana snapanam (58) · Śloka 58

સરત્નબીજૌષધિભિઃ કુમ્ભૈઃ શીતામ્બુપૂરિતૈઃ| અષ્તોત્તરશતં વારાન્ સિદ્ધમન્ત્રાભિમિન્ત્રિતૈઃ| અષ્ટોત્તરશતોન્માનૈઃ પુષ્પમાલાવગુણ્ઠિતૈઃ| ગોચર્મમાત્રકે લિપ્તે જ્વલિતાગ્નૌ કુશાસ્તૃતે| સ્થણ્ડિલે સરિતસ્તીરે સ્નાનં વાસ્ય ચતુષ્પથે||૫૮||

અસ્ય ચાલર્કદષ્ટસ્ય્ સરિતસ્તીરે વા ચતુષ્પથે વા સ્થણ્ડિલે ભૂપ્રદેશે ગોચર્મમાત્રસ્થાને લિપ્તે જ્વલિતાગ્નૌ કુશૈશ્ચાસ્તૃતે સરત્નબીજાદિભિઃ કુમ્ભૈર્ઘટૈઃ સ્નાનં સ્યાત્| રત્નૈર્બીજૈર્દ્ધાન્યૈશ્ચૌષધૈશ્ચ સહ યે વર્તન્તે તે તથોક્તઃ| યે ચ કુમ્ભાઃ સિદ્ધમન્ત્રેણાષ્ટત્તરં શતં વારાનભિમન્ત્રિતાસ્તૈઃ| યે જલેન પૂર્ણાઃ સન્તસ્તે| યે અષ્ટોત્તરં શતમુન્માનેન ભવન્તિ, તૈઃ કલશૈઃ|| ૫૮||

Adhikarana alarkaviShe mantraH (59) · Śloka 59

અલર્કાધિપતે યક્ષ સારમેયગણાધિપ| અલર્કજુષ્ટમેતં મે નિર્વિષં કુરુ માચિરાત્| સ્વાહેતિ મન્ત્રોઽલર્કાર્ત્તે સર્વકર્મસુ શસ્યતે||૫૯||

અલર્કાધિપત ઇત્યાદિ સ્વાહાન્તો મન્ત્રોલર્કાર્ત્તે પુરુષે સર્વકર્મસુ શસ્યતે| હે અલર્કાભિધાન, અધિપતે સ્વામિન્, હે યક્ષગણાનાં સારમેયગણાનાં ચાધિપ| એનમલર્કજુષ્ટં મે નિર્વિષં કુરુ માચિશત્ શીઘ્રં સ્વાહેતિ મન્ત્રપદમ્|| ૫૯||

Adhikarana nakhadantakShatam (60) · Śloka 60

ચતુષ્પાદ્ભિર્દ્વિપાર્દ્ભિર્વા નખદન્તપરિક્ષતમ્| શૂયતે પચ્યતે રાગજ્વરસ્ત્રાવરુજાન્વિતમ્||૬૦||

ચતુષ્પાદ્ભિઃ પ્રાણિભિઃ દ્વિપાદ્ભિશ્ચ મનુષ્યાદિભિર્નખપરિક્ષતં દન્તપરિક્ષતઞ્ચ રાગાદ્યન્વિતં સચ્છૂયતે પચ્યતે ચ|| ૬૦||

Adhikarana nakhadantaviShe yogaH (61-46) · Śloka 46

સોમવલ્કોઽશ્વકર્ણશ્ચ ગોજિહ્વા હંસપાદિકા| રજન્યૌ ગૈરિકં લેપો નખદન્તવિષાપહઃ||૬૧|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતા વષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે મૂષિકાલર્ક પ્રતિષેધો નામ ષટ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ||૪૬||

સોમવલ્કાદિના લેપો નખદન્તવિષાપહઃ| સોમવલ્કઃ કટ્ફલત્વક્| હંસપદી પ્રસિદ્ધૈવ| અશ્વકર્ણો મધુસ્રવા પૂર્વદેશે પ્રસિદ્ધઃ| ('નખદન્તવિષાપહ ઇત્યત્ર મનુષ્યાણાં દન્તનખક્ષતં વિષમન્યત્ર મૈથુનાદિત્યાસ્તિકાઃ, ઇતિ જેજ્જટઃ)|| ૬૧|| ઇતિ શ્રીમન્મહામહોપાધ્યાયેન્દુવિરચિતાયા મષ્ટાઙ્ગસંગ્રહવ્યાખ્યાયાં શશિલેખાયા મુત્તરતન્ત્રે ષટ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ