46. mūṣikālarkapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha mUShikAlarkapratiShedho nAma ShaTcatvAriMsho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

അഥാതോ മൂഷികലര്കപ്രതിഷേധം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാസുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||

ജങ്ഗമവിഷപ്രക്രമേണ മൂഷികാലര്കവിഷയോശ്ചികിത്സാം പ്രദര്ശയിതുമധ്യായ ആരഭ്യതേ| (ലാലനാദിഭേദേനാഷ്സ്ടാദശവിധസ്യ മൂഷികസ്യാലര്കസ്യ ശുനശ്ച വിഷസ്യ പ്രതിഷേധശ്ചികിത്സാസ്മിന്നധ്യായ ഉച്യത ഇതി മൂഷികാലര്കപ്രതിഷേധസ്തമ്| വിജ്ഞാനാദ്വിനാ പ്രതിഷേധസ്യ ദുഷ്കരത്വാത്സവിജ്ഞാനം പ്രതിഷേധമിത്യര്ഥഃ| ശേഷം പൂര്വവത്)|| ൧||

Adhikarana mUShikabhedAH (2) · Śloka 2

ലാലനശ്ചപലഃ പുത്രോ ഹസിരശ്ചികിരോऽജിനഃ| കഷായദന്തഃ കുലകഃ കോകിലഃ കപിലോऽസിതഃ| അരുണഃ ശവലഃ ശ്വേതഃ കപോതഃ പലിതോന്ദുരുഃ| ചുച്ഛുന്ദരോ രസാലാഖ്യോ ദശാഷ്ടൌ ചേതി മൂഷികാഃ||൨||

തത്ര പൂര്വം മൂഷികാണാം നാമവിശേഷം സംഖ്യാഞ്ച ദര്ശയതി| (ലാലനാദയോऽഷ്ടാദശ മൂഷികാഃ| മൂഷികസ്യ പ്രസിദ്ധത്വാത് ഭേദകീര്തനമേവ| അലര്കസ്യ തു ലക്ഷണം വക്ഷ്യതേ)|| ൨||

Adhikarana mUShikaviShasaMkrAntihetavaH prabhAvashca (3) · Śloka 3

യസ്മിന്നങ്ഗേ പതത്യേഷാം ശുക്ലമങ്ഗൈഃ സ്പൃശന്തി വാ| യച്ഛുക്ലദിഗ്ധൈസ്തത്രാസ്രേ ദൂഷിതേ പാണ്ഡുതാം ഗതേ| ഗ്രന്ഥയഃ ശ്വയഥുഃ കോഠോ മണ്ഡലാനി ഭ്രമോऽരുചിഃ| ശീതജ്വരോऽതിരുക്സാദോ വേപഥുഃ പര്വഭേദനമ്| രോമഹര്ഷഃ സ്രുതിര്മൂര്ച്ഛാ ദീര്ഘകാലാനുബന്ധമ്| ശ്ലേഷ്മാനുവിദ്ധബഹ്വാഖുപോതകച്ഛര്ദനം സകൃത്||൩||

മൂഷികവിഷസ്യ വ്രണേന വിനാപി രക്താദിദൂഷകത്വാത്തത്സംക്രാന്തേര്ഹേതുമാഹ| ഏഷാം മൂഷികാണാം സമ്ബന്ധി ശുക്രം യസ്മിന്നങ്ഗേ പതതി യദ്വാ യദങ്ഗം മൂഷികശുക്ലദിഗ്ധൈരങ്ഗൈഃ സ്പൃശന്തി തത്രോസ്രേ രക്തേ ദൂഷിതേ പാണ്ഡുത്വം ച ഗതേ ഗ്രന്ഥ്യാദികം ഭവതി| ശ്ലേഷ്മണാനുവിദ്ധാനാം ബഹൂനാമാഖുപോതകാനാം ഛര്ദനം വമനമ്| (തത്പ്രഭാവാത് സകൃദേകവാരമേവ ശ്ലേഷ്മണാനുബദ്ധനാം ബഹൂനാമാऽനുപോതാനാം മൂഷികാബാലാകാരമാംസഖണ്ഡാനാം ഛര്ദനം ച സ്യാത്| ശീതജ്വരഃ ശീതാദിജ്വരഃ| പര്വഭേദനം സന്ധിഷു ഭേദനപ്രതീതിഃ| സ്രുതിര്വ്രണമുഖാദ്രക്തപൂയാദിസ്രാവഃ| ദീഘകാലം ചിരകാലമനുബന്ധനമനുവര്ത്തനമ്)|| ൩||

Adhikarana AkhuviShasya kRucchrasAdhyatA (4) · Śloka 4

വ്യവായ്യാഖുവിഷം കൃച്ഛ്രം ഭൂയോ ഭൂയശ്ച കുപ്യതി||൪||

സര്വം ചാഖുവിഷം വ്യവായി വ്യാപകഗുണസ്വഭാവം കൃച്ഛ്രം കൃച്ഛ്റസാധ്യം ഭവതി| ഭൂയോ ഭൂയശ്ച കുപ്യതി| (വ്യവായിഗുണസ്യ സര്വവിഷസാധാരണത്വേऽപ്യത്ര വിശേഷകഥനമതിശയദ്യോതനാര്ഥമ്| ഭൂയോ ഭൂയശ്ച കുപ്യതി ഷന്തമപി പുനഃ പുനഃ കാലാന്തരേണ കോപം യാതി)|| ൪||

Adhikarana asAdhyalakShaNam (5) · Śloka 5

മൂര്ച്ഛാങ്ഗശോഫവൈവര്ണ്യക്ലേദശബ്ദാശ്രുതിജ്വരാഃ| ശിരോഗുരുത്വം ലാലാസൃക്ച്ഛര്ദിശ്ചാസാധ്യലക്ഷണമ്||൫||

മൂര്ച്ഛാദികമസാധ്യമൂഷികവിഷലക്ഷണമ്| (അങ്ഗശബ്ദഃ ശോഫാദിഷുത്രിഷു സമ്ബധ്യതേ)|| ൫||

Adhikarana varjanIyalakShaNam (6) · Śloka 6

ശൂനബസ്തിം വിവര്ണൌഷ്ഠമാഖ്വാഭൈര്ഗ്രന്ഥിഭിശ്ചിതമ്| ചുച്ഛുന്ദുരുസഗന്ധം ച വര്ജയേദാഖുദൂഷിതമ്||൬||

ശൂനബസ്തിമിത്യാദികം ചാഖുദൂഷിതം വര്ജയേത്| ചുച്ഛുന്ദുരുസമാനഗന്ധം ച| ചുച്ഛുന്ദുരുര്ജാത്യാ ദീര്ഘമുഖോ മൂഷികഃ| (അസാധ്യലക്ഷണാന്യുക്ത്വാ പുനരപി വര്ജയേദിത്യുക്തത്വാത് പൂര്വോക്തസ്യ യാപ്യത്വമസ്യ പരിത്യാജ്യത്വം ച സൂചിതമ്)|| ൬||

Adhikarana alarkalakShaNam (7) · Śloka 7

ശുനഃ ശ്ലേഷ്മോല്ബണാ ദോഷാഃ സംജ്ഞാം സംജ്ഞാവഹാശ്രിതാഃ| മുഷ്ണന്തഃ കുര്വതേ ക്ഷോഭം ധാതൂനാമതിദാരുണമ്| ലാലാവനന്ധബധിരഃ സര്വതഃ സോऽഭിധാവതി| സ്രസ്തപുച്ഛഹനുസ്കന്ധഃ ശിരോ ദുഃഖീ നതാനനഃ||൭||

ശുന ഇത്യാദിനാ അലര്കസ്യ ലക്ഷണമുച്യതേ| അനന്തരമലര്കവിഷലക്ഷണം വിവക്ഷുഃ പൂര്വം തസ്യോന്മാദഹേതുമാഹ| ശുനഃ സാരമേയസ്യ ശ്ലേഷ്മോല്ബണാ ദോഷാഃ സംജ്ഞാവഹാഃ സിരാ ആശ്രിത്യ സംജ്ഞാ ചേതനാം മുഷ്ണന്തോ ധാതൂനാം ശുനോ രസരക്താദീനാം ദാരുണമതിഘോരം ക്ഷോഭം കുര്വതേ| തതഃ സ ലാലവത്വാദിയുക്തഃ സ്രസ്തപുച്ഛാദികശ്ച സര്വതോ വിനാ പ്രയോജനമഭിധാവതി|| ൭||

Adhikarana alarkadaMshalakShaNam (8) · Śloka 8

ദംശസ്തേന വിദഷ്ടസ്യ സുപ്തഃ കൃഷ്ണം ക്ഷരത്യസൃക്| ഹൃച്ഛിരോരുഗ്ജ്വരസ്തമ്ഭതൃഷ്ണാമൂര്ച്ഛോദ്ഭവോऽനു ച||൮||

ഉന്മാദലക്ഷണമുക്ത്വാ അലര്കസ്യ ദംശലക്ഷണമാഹ| തേന തഥാ വിധേനാലര്കാഖ്യേന ശുനാ ദഷ്ടസ്യ പുംസോ ദംശഃ സുപ്ത അചേതനഃ സന് കൃഷ്ണമസൃക് ക്ഷരതി| തതശ്ച തൃഷ്ണാദ്യുദ്ഭവോ ഭവതി|| ൮||

Adhikarana prasa~ggataH sRugAlAdidaMshalakShaNam (9) · Śloka 9

അനേനാന്യേऽപി ബോദ്ധ്വ്യാ വ്യാലാ ദംഷ്ട്രാപ്രഹാരിണഃ| സൃഗാലാശ്വതരാശ്വര്ക്ഷദ്വീപിവ്യാഘ്രവൃകാദയഃ||൯||

അലര്കവിഷപ്രസങ്ഗാത്സൃഗാലാദിവിഷലക്ഷണമാഹ| അനേന ച ശ്വദംശപ്രകാരേണാന്യേऽപി വ്യാലാ ക്ഷുദ്രാ ദംഷ്ട്രാപ്രഹാരിണഃ സൃഗാലാദയോ ബോദ്ധവ്യാ ജ്ഞേയാഃ| സൃഗാലാദയ ഇത്യാദിശബ്ദേന വിഡാലാദയോ ഗൃഹ്യന്തേ| വ്യാലാ ദുഷ്ടസത്ത്വാഃ|| ൯||

Adhikarana sAmAnyaM saviShanirviShalakShaNam (10) · Śloka 10

കണ്ഡൂനിസ്തോദവൈവര്ണ്യസുപ്തിക്ലേദജ്വരഭ്രമാഃ| വിദാഹരാഗരുക്പാകശോഫഗ്രന്ഥിവികുഞ്ചനമ്| ദംശാവദരണം സ്ഫോടാഃ കര്ണികാ മണ്ഡലാനി ച| സര്വത്ര സവിഷേ ലിങ്ഗം വിപരീതം തു നിര്വിഷേ||൧൦||

സര്വത്ര സവിഷേ ദംശേ കണ്ഡൂവാദികം ലിങ്ഗമ്| ഏതദ്വിപരീതേ നിര്വിഷമ്||൧൦||

Adhikarana sAmAnyamasAdhyalakShaNam (11) · Śloka 11

ദഷ്ടോ യേന തു തച്ചേഷ്ടരുതം കുര്വന് വിനശ്യതി| പശ്യംസ്തമേവ ചാകസ്മാദാദര്ശസലിലാദിഷു||൧൧||

അലര്കപ്രസങ്ഗാത്തദ്വിധാനാം സൃഗാലാദീനാം ലക്ഷണമുക്ത്വാ സാമാന്യേനാസാധ്യലക്ഷണമാഹ| യേനൈവ പ്രണിനാ ദഷ്ടസ്തസ്യൈവ സമ്ബന്ധിനീശ്ചേഷ്ടാസ്തസ്യൈവ രുതം കുര്വന് പുരുഷോ വിനശ്യതി| തമേവ ച പ്രാണിനമക സ്മാദാദാര്ശാദിഷു പശ്യന്നപി വിനശ്യതി|| ൧൧||

Adhikarana jalasantrAsalakShaNam (12) · Śloka 12

ജലദര്ശനസംസ്പര്ശശബ്ദേഭ്യോ യശ്ച സന്ത്രസേത്| അദഷ്ടമപി തം ജഹ്യാജ്ജലസന്ത്രാസരോഗിണമ്||൧൨||

അദഷ്ടോऽപി യഃ പുരുഷോ ജലസ്യ ദര്ശനേന വാ സ്പര്ശനേന വാ ശബ്ദേന വാ സന്ത്രസ്യേത്തം ജലസന്ത്രാസനാമ്നാ രോഗേണ യുക്തം ജഹ്യാത്|| ൧൨||

Adhikarana mUShakaviShacikitsA daShTamAtre dAhaH (13) · Śloka 13

ആഖുനാ ദഷ്ടമാത്രസ്യ ദംശം കാണ്ഡേന ദാഹയേത്| ദര്പണേനാഥവാ തീവ്രരുജാ സ്യാത്കര്ണികാന്യഥാ||൧൩||

മൂഷികാലര്കയോര്ലക്ഷണമുക്ത്വാऽനന്തരം മൂഷികചികിത്സാമാഹ-ആഖുനേത്യാദിനാ| മൂഷികാണാം സാധാരണീ ചികിത്സ| സുബോധമ്| ദംശദാഹേന വിനാ കര്ണികാ സമ്ഭവതി| (ആഖുനാ മൂഷികേണ ദഷ്ടമാത്രസ്യ മാത്രയാऽപ്യനതിലങ്ഘിതദഷ്ടസമയസ്യ ദംശം ദംശവ്രണം കാണ്ഡേന ശരകാണ്ഡാദിനാ അഥവാ ദര്പണേനാദര്ശേന ദാഹയേത് അന്യഥാ ദാഹാഭവേ ത്ലീവ്രരുജാ അതിവേദനായുക്താ കര്ണികാ സ്യാത്)|| ൧൩||

Adhikarana dAhAnantarIyakRutyam (14) · Śloka 14

ദഗ്ധം വിസ്രാവയേദ്ദംശം പ്രച്ഛിതം ച പ്രലേപയേത്| ശിരീഷരജനീ വക്രകുങ്കുമാമൃതവല്ലിഭിഃ||൧൪||

അനന്തരകരണീയമാഹ-ദഗ്ധം ദംശം ദംശവ്രണം വിസ്രാവയേത്| പ്രച്ഛിതം ചേതി വക്ഷ്യമാണത്വാദ്വിസ്രാവണം പ്രച്ഛാനേന| തതഃ ശിരീഷാചിഭിരമൃതവല്യന്തൈഃ പ്രലേപയേത്| 'ശിരീഷരജനീകുഷ്ഠമി'തി സുശ്രുതപാഠഃ||൧൪||

Adhikarana agAradhUmAdilepaH (15) · Śloka 15

അഗാരധൂമമഞ്ജിഷ്ഠാരജനീലവണോത്തമൈഃ| ലേപോ ജയത്യാഖുവിഷം കര്ണികായാശ്ച പാതനഃ||൧൫||

അഗാരധൂമാദിഭിശ്ച ആഖുവിഷം ജയതി| കര്ണികായാഃ പാതനശ്ച||൧൫||

Adhikarana lepAnantarIyaM kRutyam (16) · Śloka 16

തതോऽമ്ലൈഃ ക്ഷാലയിത്വാ തു തോയൈരനു ച ലേപയേത്| പാലിന്ദീ ശ്വേതകടഭീ ബില്വമൂലഗുഡൂചിഭിഃ| അന്യൈശ്ച വിഷശോഫഘ്നൈഃ സിരാം വാ മോക്ഷയേദ് ദ്രുതമ്||൧൬||

തതോ ലേപാദനന്തരമമ്ലൈഃ കാഞ്ജികാദിഭിഃ ക്ഷാലയിത്വാനു പശ്ചാച്ച തോയൈഃ ക്ഷാലയിത്വ പാലിന്ദ്യാദിഭിര്ലേപയേത്| പാലിന്ദീ ശ്യാമാ ത്രിവൃത്| അന്യൈശ്ച വിഷഘ്നൈഃ ശോഫഘ്നൈശ്ച ഹരിദ്രാദിഭിര്ലേപയേത്| അന്യൈശ്ച വിഷഘ്നൈഃ ശോഫഘ്നൈശ്ച ഹരിദ്രാദിഭിര്ലേപയേത്| അഥവ ദ്രുതം ശീഘ്രം സിരാം മോക്ശയേത്| (വിഷഘ്നൈഃ ശിരീഷാദിഭിഃ ശോഫഘ്നൈഃ ശിഗ്രുമൂലാദിഭിരന്യൈരപരൈരോഷധൈശ്ച ലേപം കുര്യാത്)|| ൧൬||

Adhikarana vamanam (17) · Śloka 17

ഛര്ദനം ജാലിനീക്വാഥൈഃ ശുകാഖ്യാങ്കോലയോരപി| കോശവത്യാഃ ശുകാഖ്യായാഃ ഫലം ജീമൂതകസ്യ ച| മദനസ്യ ച സഞ്ചൂര്ണ്യ ദധ്നാ പീത്വാ വിഷം വമേത്| വചാമദനജീമൂതകുഷ്ഠം വാ മൂത്രപേഷിതമ്| പൂര്വകല്പേന പാതവ്യം സര്വോന്ദുരുവിഷാപഹമ്| നിഷ്പാവാഃ കദലീമൂലം ബന്ധുജീവഫലാനി ച| സുവര്ചലാരാമഠകം സ്വര്ജികാതിവിഷാദ്വയമ്| ശ്യാമാദ്രികര്ണികാമൂലമര്ധര്ചൈര്വമനത്രയമ്||൧൭||

നീലിനീക്വാഥേന ഛര്ദനം ശുകാഖ്യാങ്കോലയോശ്ച ക്വാഥേന| കോശവത്യാദിഫലാനാം ചൂര്ണം ദധ്നാ ഫിത്വാ വിഷം വമേത്| ശുകാഖ്യാ ശിരീഷഃ| കോശവതീ കോശാതകീ| ജീമൂതഃ കൃതവേധനഃ| വചാദികം ഗോമൂത്രേണ പിഷ്ട്വാ പൂര്വകല്പേനേതി ദധ്നാ പാതവ്യമ്| തത്സര്വേഷാമുന്ദുരുണാം വിഷം ഹന്തി| നിഷ്പാവസുവര്ചലാശ്യാമാദിഭിരര്ധര്ചൈരര്ധശ്ലോകൈര്വമനത്രയം ഭവതി| ശമഠം ഹിങ്ഗുഃ|| ൧൭||

Adhikarana vAntasya shUlAdau cikitsA (18) · Śloka 18

വാന്തസ്യ ശുദ്ധേ ഹൃദയേ ശൂലം ഹിധ്മാരുചിര്വമിഃ| ഉഷ്ണോദ്ഗാരാനുബന്ധോ വാ സ്യാച്ചേത്തത്രൈതദൌഷധമ്| ജീരകം ത്ര്യൂഷണം കുഷ്ഠം തുങ്ഗാഖ്യം നാഗകേസരമ്| രജന്യൌ സൈന്ധവം സേവ്യം യഷ്ടീമധുസുവര്ചലാമ്| മധുരം ച ഗണം പിഷ്ട്വാ ബീജപുരകപിത്ഥയോഃ| രസേന ഷാഡവം കുര്യാന്മധുമത്സ്യണ്ഡികാന്വിതമ്| ഗന്ധവര്ണരസോപേതഃ സ പീതോ വിഷദോഷജിത്| ദ്വിപിപ്പലീദ്വയംശുമതി ക്വാഥേ പേയാ ച തദ്ഗുണാ||൧൮||

വാന്തസ്യ സതോ ഹൃദയേ ശുദ്ധേ ശൂലാദികം യദി സ്യാത്തത്രൈതദൌഷധമ്| കിമിത്യാഹ-ജീരകമിത്യാദി| വ്യാഖ്യാസമമ്| തുങ്ഗാഖ്യം നാഗകേസരമ്| മധുരോഗണഃ സൂത്രോക്തഃ| ദ്വിപിപ്പല്യാദിക്വാഥേ കൃതാ പേയാ ച തദുഗ്ണാ ജീരകാദിഷാഡവഗുണാ|| ൧൮||

Adhikarana kAyashirovirekaH (19) · Śloka 19

വിരേചനേ ത്രിവൃന്നീലീ ത്രിഫലാ കല്ക ഇഷ്യതേ| ശിരോവിരേചനേ സാരഃ ശിരീഷസ്യ ഫലാനി ച||൧൯||

ത്രിവൃദാകല്കോ വിരേചന ഇഷ്യതേ| ശിരീഷസ്യ സാരഃ ഫലാനി ച ശിരോവിരേചനേ|| ൧൯||

Adhikarana a~jjanam (20) · Śloka 20

അഞ്ജനേ ഗോമയരസോ വ്യോഷസൂക്ഷ്മരജോऽന്വിതഃ| കപിത്ഥഗോമയരസോ മധുമാനവലേഹനേ||൨൦||

വ്യോഷസൂക്ഷ്മരജോऽന്വിതോ ഗോമയരസോऽഞ്ജന ഇഷ്യതേ| കപിത്ഥഗോമയരസോ മാക്ഷികയുക്തോऽവലേഹനേ|| ൨൦||

Adhikarana siddhaghRutam (21) · Śloka 21

തണ്ഡുലീയകമൂലേന സിദ്ധം പാനേ ഹിതം ഘൃതമ്| ദ്വിനിശാ കടഭീ രക്താ യഷ്ട്യാഹ്വൈര്വാമൃതാന്വിതൈഃ| ആസ്ഫോതമൂലസിദ്ധം വാ പ~ച്ചകാപിത്ഥമേവ വാ||൨൧||

തണ്ഡുലീയകസ്യ മൂലേന സിദ്ധം ഘൃതം പാനേ ഹിതമ്| അമൃതാന്വിതൈര്ദ്വിനിശാദിഭിര്വാ സിദ്ധം ഘൃതമ്| രക്താ മഞ്ജിഷ്ഠാ| സുബോധമ്| ആസ്ഫോതോऽര്കഃ| പഞ്ചകാപിത്ഥം കപിത്ഥസ്യ ത്വക്പത്രപുഷ്പഫലമലാനി തൈഃ പഞ്ചഭിഃ സിദ്ധം ഘ്രുതം വാ|| ൨൧||

Adhikarana viriktasya shUlAdau cikitsA (22) · Śloka 22

അധോഭാഗേ വിശുദ്ധസ്യ ശൂലം നാഭ്യാം ഭവേദ്യദി| പുരീഷം വ വിബധ്യേത ഗുദേ സ്യാദ്വാ വികര്തിക| തത്ര പേയാം പിബേച്ഛീതാം ശര്കരാമധുസംയുതാമ്| പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലശാരിവാകടുകാഹ്വയൈഃ| ശൃതൈഃ സിദ്ധാം സഹബലാസമങ്ഗാവിശ്വഭേഷജൈഃ||൨൨||

വിരക്തസ്യ യദി നാഭിശൂലം പുരീഷം വാ വിബദ്ധം ഗുദേ വ വികര്തികാ സ്യാത്തത്ര പിപ്പല്യാദിഭിര്വിശ്വഭേശജാന്തൈഃ ശൃതൈഃ സിദ്ധാം ശീതാം ശര്കരാമധുയുക്താം പേയാം പിബേത്| സമങ്ഗാ മഞ്ജിഷ്ഠാ|| ൨൨||

Adhikarana dvau prAshau (23) · Śloka 23

നലദധ്യാമകവ്യോഷലോധ്രചിത്രകദീപ്യകമ്| കുതലക്ഷാരതോയേന പിഷ്ടം മാക്ഷികസര്പിഷാ| ദധ്നാ വാ പ്രാശയേത്ക്ഷൌദ്രമ് യവക്ഷാരപയോദധി| ഫാണിതം തൈലമാജ്യം വിഷഘ്നം പീതമേകതഃ||൨൩||

നലദാദിദീപ്യകാന്തം കുതലക്ഷാരതോയേന പിഷ്ടം മധുസര്പിഷാ ദധ്നാ വാ പ്രാശയേത്| കുതലസ്തിലകാണ്ഡമ്| ക്ഷൌദ്രാദികമാജ്യാന്തമേകതോമിശ്രീഭാവേന പീതം വിഷഘ്നം ഭവതി|| ൨൩||

Adhikarana sinduvArAdikvAthaH (24) · Śloka 24

സിന്ദുവാരം നതം ശിഗ്രു ബില്വമൂലം പുനര്നവമ്| വചാശ്വദംഷ്ട്രാ ജീമൂതമേശാം ക്വാഥം സമാക്ഷികമ്| പിബേച്ഛാല്യോദനം ദധ്നാ ഭുഞ്ജാനോ മൂഷികാര്ദിതഃ||൨൪||

മൂഷികൈരാര്ദിതോ ഹിംസിതഃ ദധ്നാ ശാല്യോദനം ഭുഞ്ജാനഃ സിന്ദുവാരാദീനാം ക്വാഥം സമാക്ഷികം പിബേത്| ശ്വദംഷ്ട്റാ കണ്ഡൂകരീ|| ൨൪||

Adhikarana pAnalepanayoryogau (25) · Śloka 25

തക്രേണ ശരപുങ്ഖായാഃ ബീജം സഞ്ചൂര്ണ്യ വാ പിബേത്| അങ്കോലമൂലകല്കോ വ ബസ്തമൂത്രേണ കല്കിതഃ| പാനലേപനയോര്യുക്തഃ സര്വോന്ദുരുവിഷാപഹഃ||൨൫||

അഥവാ ശരപുങ്കായാഃ പ്രസിദ്ധായാശ്ചൂര്ണം തക്രേണ പിബേത്| അങ്കോലമൂലത്വക്പ്രയോഗഃ സുബോധഃ| (അവിമൂത്രേണ പിഷ്ടഃ പാനവിഷയേ ലേപനവിഷയേ ച പ്രയുക്തഃ അങ്കോലമൂലസ്യ വല്കശ്ച മൂഷികവിഷസ്യ നാശനഃ)||൨൫||

Adhikarana payasyApayaH (26) · Śloka 26

പയഃ പയസ്യയാ യുക്തം സിതയാ മധുകേന ച||൨൬||

പയസ്യയാ ശര്കരയാ മധുകേന ച യുക്തം പയഃ പ്രകരണാത് സര്വോന്ദുരുവിഷാപഹമ്| പയസ്യാ ക്ഷീരികാ|| ൨൬||

Adhikarana jvare kirAtatiktAdikam (27) · Śloka 27

കിരാതതിക്തമമൃതാം സമങ്ഗാം കകുഭത്വചമ്| ബാണം പലാശം കാശ്മര്യം പയസ്യാം തണ്ഡുലീയകമ്| ആഖുവിന്നാം മഹാനിമ്ബം സപ്തപര്ണം മധൂലികാമ്| കപിത്ഥം രാജവൃക്ഷം വാ പിബേദന്യതമം ജ്വരീ||൨൭||

യശ്ച മൂഷികവിഷേ ജ്വരവാന് ഭവതി സ കിരാതതിക്തകാദീനാമന്യതമം പിബേത്| ആഖുവിന്നാ മൂഷികപര്ണീ|| ൨൭||

Adhikarana karNikApAtanam (28) · Śloka 28

സ്ഥിരാം മന്ദരുജാം പ്രച്ഛേത് കര്ണികാം പാതയേത വാ| ശ്യാമാ ലാങ്ഗലികാ ദന്തീ കിണിഹീ ഗിരികര്ണികാ| ആഖുവൃക്ഷോ മഹാവൃക്ഷസ്ത്രിവൃദഞ്ജനകീ സ്നുഹീ| കര്ണികാപാതനം കല്കമേകൈകം തിലകല്കവത്||൨൮||

കര്ണികാം സ്ഥിരാം മന്ദരുജാം ച സതീം പ്രച്ഛേത് പാതയേത വാ| ശ്യാമാദീന്യേകൈകം തിലകല്കയോഗാത് കര്ണികാശാതനാനി| ലാങ്ഗലികാ വിഷല്യാ| കിണിഹീ ഗിരികര്ണികാ| ആഖുവൃക്ഷോ ജീമൂതകഃ| അഞ്ജനകീ നീലിനീ|| ൨൮||

Adhikarana vraNaropaNam (29) · Śloka 29

ക്ഷീരിപ്രവാലമഞ്ജിഷ്ഠാ ബലാദാര്വീ ഹയാഹ്വയാഃ| രോപണ്യഃ കല്കിതാസ്തൈലം ഘൃതം വ സാധിതം തഥാ| ദ്വിനിശാ തിലയഷ്ട്യാഹ്വതഗരോശീരപദ്മകൈഃ||൨൯||

ക്ഷീരിപ്രവാലാദികം കല്കിതം രോപണമ്| അഥവാ തൈഃ സാധിതം തൈലം വാ ഘൃതം വാ തഥാഗുണമ്| ദ്വിനിശാദിഭിഃ സാധിതം തൈലം വാ ഘൃതം വാ||൨൯||

Adhikarana sAmAnyakriyopasaMhAraH (30) · Śloka 30

സാമാന്യേനേതി നിര്ദിഷ്ടാ ക്രിയാഖൂനാം വിശേഷതഃ||൩൦||

ഇത്യാഖുനാം ക്രിയാ സാമാന്യേന നിര്ദിഷ്ടാ|| ൩൦||

Adhikarana bhedAnusAralakShaNaM cikitsA ca lAlane (31) · Śloka 31

ലാലനേന വമിര്മൂര്ച്ഛാ ലാലാസ്രാവശ്ച ജായതേ| ലിഹ്യാത്സമാക്ഷികം തത്ര ചൂര്ണിതം തണ്ഡുലീയകമ്||൩൧||

വിശേഷതസ്തൂച്യതേ ലാലനേനേത്യാദിനാ| ലാലാസ്രാവാന്തം ലാലനേന ജായതേ| തത്ര സമാക്ഷികം തണ്ഡുലീയകചൂര്ണം ലിഹ്യാത്|| ൩൧||

Adhikarana capale (32) · Śloka 32

ചപലേന വര്മിര്മൂര്ച്ഛാ തൃഡ്വാ തത്രാവലേഹയേത്| സദാരുമുസ്താം ത്രിഫലാം.......................||൩൨||

ചപലാഖ്യേന വമിര്മൂര്ച്ഛാ തൃഡ്വാ ജായതേ| തത്ര ദേവദാരുമുസ്തസഹിതാം ത്രിഫലാം ലേഹയേത്|| ൩൨||

Adhikarana putrake (33) · Śloka 33

.............................പുത്രകേണ തു പാണ്ഡുതാ| സാദോऽങ്ഗേ സര്വശ്ചാഖുസദൃശഗ്രന്ഥിസമ്ഭവഃ| ശിരീഷബീജം കുഷ്ഠം ച മധുനാ തത്ര ലേഹയേത്||൩൩||

പുത്രകാഖ്യേന ഗ്രന്ഥിസമ്ഭവാന്തമ്| തത്ര ശിരീഷബീജം കുഷ്ഠഞ്ച മധുനാ ലേഹയേത്|| ൩൩||

Adhikarana hasire (34) · Śloka 34

ഹസിരേണാന്നവിദ്വേഷോ ജൃമ്ഭണമ് രോമഹര്ശണമ്| ആരഗ്വധാദിനിര്യുഹം സുവാന്തം തത്ര പായയേത്||൩൪||

ഹസിരാഖ്യേന രോമഹര്ഷണാന്തമ് | തത്ര സുഷ്ഠു വമനം കൃത്വാ ആരഗ്വധാദിക്വാഥം പായയേത് ||൩൪||

Adhikarana cikire (35) · Śloka 35

ചികിരേണ ശിരോദുഃഖം ശോഫോ ഹിധ്മാ വമിര്ഭ്രമഃ വാന്തോऽത്ര ജാലിനീക്വാഥൈഃ സാരമങ്കോലജം പിബേത്||൩൫||

ചികിരാഖ്യേന ഭ്രമാന്തമ്| അത്ര ജാലിനീക്വാഥേന വമനം കൃത്വാ അങ്കോലസാരം പിബേത്|| ൩൫||

Adhikarana ajine (36) · Śloka 36

അജിനേനാങ്ഗകൃഷ്ണത്വം മൂര്ച്ഛ ഛര്ദിശ്ച ഹൃദ്ഗ്രഹഃ| മധുനാ തത്ര മഞ്ജിഷ്ഠാം ലിഹ്യാത്സ്നുക്ക്ഷീരകല്കിതാമ്||൩൬||

അജിനാഖ്യേന ഹൃദ്ഗ്രഹാന്തമ്| തത്ര സുധാക്ഷീരേണ കല്കിതാം മഞ്ജിഷ്ഠാം മധുനാ ലിഹ്യാത്|| ൩൬||

Adhikarana kaShAyadante (37) · Śloka 37

നിദ്രാ കഷായദന്തേന ഹൃച്ഛോഷഃ കൃശതാതി ച| ശിരീഷസാരത്വഗ്ബീജം തത്ര ക്ഷൌദ്രേണ ലേഹയേത്||൩൭||

കഷായദന്താഖ്യേന നിദ്രാ ഹൃച്ഛോഷഃ അതികൃശതാ ച| തത്ര ശിരീഷസ്യ സാരാദികം ക്ഷൌദ്രേണ ലേഹയേത്|| ൩൭||

Adhikarana kulake (38) · Śloka 38

കുലകേന രുജാസ്രാവൌ രാജയോ ദംശമണ്ഡലേ| സദിന്ദുവാരകൌ തത്ര സഹൌ ലിഹ്യാന്മധുപ്ലുതൌ||൩൮||

കുലകാഖ്യേന ദംശമണ്ഡലേ രുജാസ്രാവൌ രാജയശ്ച| തത്ര സിന്ദുവാരസഹിതൌ സഹൌ കുഷ്ഠനഖേ മധുപ്ലുതൌ ലിഹ്യാത്|| ൩൮||

Adhikarana kokile (39) · Śloka 39

ഗ്രന്ഥയഃ കോകിലേനോഗ്രാ ജ്വരോ ദാഹശ്ച ദാരുണഃ| നീലീപുനര്നവാക്വാഥേ സിദ്ധം തത്ര പിബേദ് ഘൃതമ്||൩൯||

കോകിലാഖ്യേനോഗ്രാ ഗ്രന്ഥയോ ദാരുണൌ ച ദാഹജ്വരൌ| തത്ര നീല്യാദിക്വാഥസിദ്ധം ഘൃതം പിബേത്|| ൩൯||

Adhikarana kapile (40) · Śloka 40

കപിലേന വ്രണേ കോഥേ ജ്വരോ ഗ്രന്ഥിര്ഭ്രമഃ സതൃട്| ലേഹയേന്മധുനാ ശ്വേതാം ശ്വേതാം ചാത്ര പുനര്നവാമ്||൪൦||

കപിലാഖ്യേന തൃഡന്തമ്| അത്ര ശ്വേതാം ശ്വേതവചാം ശ്വേതപുനര്നവാഞ്ച മധുനാ ലേഹയേത്|| ൪൦||

Adhikarana kRuShNe (41) · Śloka 41

രക്തം കൃഷ്ണേന വമതി വിശേഷാദ് ദുര്ദിനേ പിബേത്| തത്ര കിംശുകഭസ്മാമ്ബു ശിരീഷഫലവാലകമ്||൪൧||

കൃഷ്ണേനാസിതാഖ്യേന രക്തം സദാ വമതി ദുര്ദിനേ തു വിശേഷാത്| തത്ര പലാശഭസ്മോദകാദികം പിബേത്|| ൪൧||

Adhikarana aruNAdiShu pa~jcasu (42) · Śloka 42

അരുണാദ്യാഃ പൃഥഗ്ദോഷസന്നിപാതാസ്രസമ്ഭവാന്| ജനയന്തി ക്രമാദ്രാഗാന് സര്വേ ച ഗ്രന്ഥികര്ണികാഃ| കരഞ്ജാരഗ്വധവ്യോഷബൃഹത്യംശുമതീദ്വയാത്| ക്വാഥേ ദധിപയഃസര്പിഃ പൃഥക്പ്രസ്ഥോന്മിതം പചേത്| കപിത്ഥദാഡിമവരീവിശാലാത്രിസുഗന്ധികാഃ| ത്രിവൃതാമൃത്തികാവക്രഗുഡൂചീശ്ചാത്ര കല്കിതാഃ| ക്ഷിപേത്തദരുണാദീനാം പഞ്ചാനാം വിഷനാശനമ്| കാകാദനീ കാകാമാചീ സ്വരസേന്സ് ശൃതം ഘൃതമ്||൪൨||

അരുണാദ്യാഃ പഞ്ച പൃഥഗ്ദോഷാദിസമ്ഭവാന് ക്രമാദ്രോഗാന് ജനയന്തി| സര്വേ ച ഗ്രന്ഥികര്ണികായുക്താ ഭവന്തി| അരുണോ വാതസമ്ഭവാന് രോഗാന് ജനയതി| ശബലഃ പിത്തസമ്ഭവാന്| സ്വേതഃ കഫസമ്ഭവാന്| പൈതോന്ദുരോസ്രസമ്ഭവാനിതി ക്രമാര്ഥഃ| കരഞ്ജാദിക്വാഥേ കപിത്ഥാദികല്കേ ദധിക്ഷീരപ്രസ്ഥാബ്യാം യുക്തം ഘ്രുതപ്രസ്ഥം പചേത്| തദ്ഘൃതമരുണാദീനാം പഞ്ചാനാം വിഷനാശനമ്| കാകാദന്യാഃ കാകമാച്യാ ച സ്വരസേന ശൃതം ഘൃതഞ്ചാരുണാദീനാം പഞ്ചാനാം വിഷനാശനമ്|| ൪൨||

Adhikarana cacchundure (43) · Śloka 43

ക്ലമശ്രുച്ഛുന്ദരേണോഗ്രോ ഗ്രീവാസ്തമ്ഭോ വിഷചികാ| യവനാലര്ഷഭക്ഷാരമ് ബൃഹത്യൌ വാऽത്ര പായയേത്||൪൩||

ചച്ഛുന്ദരാഖ്യേന ക്ലമാദിവിഷൂചികാന്തമ്| തത്ര യവനാലക്ഷാരാദികം പായയേത്| യവനാലക്ഷാരോ യവക്ഷാരഃ|| ൪൩||

Adhikarana rasAle (44) · Śloka 44

ഗ്രീവാസ്തമ്ഭോ രസാലേന വേദനാ ദംശമണ്ഡലേ| ലിഹ്യാന്മഹാഗദം തത്ര ഘൃതമാക്ഷികസംയുതമ്||൪൪||

രസാലാഖ്യേന ഗ്രീവായാഃ സ്തമ്ബോ ദംശമണ്ഡലേ വേദനാ ച| തത്ര മഹാഗദാഖ്യമഗദം ഘൃതമാക്ഷികസംയുതം ലിഹ്യാത്| മഹാഗദാഖ്യോऽഗദഃ സര്പവിഷപ്രതിഷേധോക്തഃ|| ൪൪||

Adhikarana sasheShaviShalakShaNaM cikitsa ca (45) · Śloka 45

സശേഷം മൂഷികവിഷം പ്രകുപ്യത്യഭ്രദര്ശനേ| യഥായഥം വാ കാലേഷു ദോഷാണാം വൃദ്ധിഹേതുഷു| തത്ര സര്വേ യഥാവസ്ഥം പ്രയോജ്യാഃ സ്യുരുപക്രമാഃ| യഥാസ്വം യേ ച നിര്ദിഷ്ടാസ്തഥാ ദൂഷീവിഷാപഹാഃ||൪൫||

യന്മൂഷികവിഷം ചികിത്സയാ നിശ്ശേഷം ന നിരസ്തം തദഭ്രദര്ശനേ പ്രകുപ്യതി| അഥവാ യേനൈവ ദോഷേണാധികം യന്മൂഷികവിശം തത്തസ്യ വൃദ്ധിഹേതുഷു കോലോഷ്വായുഷ്കാമീയോക്തേശു പ്രകുപ്യതി| തത്ര സശേഷവിഷവൃദ്ധൌ അവസ്ഥാനതിക്രമേണ യഥാദോഷഞ്ച നിര്ദിഷ്ടാ ഉപക്രമാ പ്രയോജ്യാഃ സ്യുഃ| തഥാ ദൂഷീവിഷാപഹാശ്ചോപക്രമാഃ| ഇതി മൂഷികവിഷോപക്രമഃ|| ൪൫||

Adhikarana alarkaviShacikitsA (46) · Śloka 46

ദംശന്ത്വലര്കദഷ്ടസ്യ ദഗ്ധമുഷ്ണേന സര്പിഷാ| പ്രദിഹ്യാദഗദൈസ്തൈസ്തൈഃ പുരാണം ച ഘൃതം പിബേത്||൪൬||

അലര്കദഷ്ടസ്യ ദംശം ദംശവ്രണം ഉഷ്ണേന സര്പിഷാ ദഗ്ധ്വാ തൈസ്തൈര്നാനാവിധൈരഗദൈഃ പ്രദിഹ്യാത്| പുരാണം പഞ്ചസംവത്സരാതീതഞ്ച ഘൃതം പിബേത്| അഥവാ വ്രണസ്യോപരിപ്രത്യക്പുഷ്പീരസോ നിഷ്പീഡ്യഃ| പ്രയുക്പുഷ്പീ അപാമാര്ഗഃ||൪൬||

Adhikarana tilAdikalkaH (47) · Śloka 47

തിലഗുഗ്ഗുലുദൂര്വാണാം ദാഡിമസ്യ ഗുഡസ്യ ച| കല്കോ മുഹുര്മുഹുര്ലേപഃ ശ്വദംശവിഷജിത്പരമ്||൪൭||

തിലാദീനാം കല്കേന മുഹുര്മുഹുര്ലേപഃ പരം ശ്വദംശവിഷജിത്|| ൪൭||

Adhikarana daMshabandhanam (48) · Śloka 48

നലമൂലം ജലേ പിഷ്ടം പാനലേപനയോര്ഹിതമ്| മാതുലുങ്ഗച്ഛദൈര്ദംശം ബധ്നീയാദ്ദന്തചര്വിതൈഃ||൪൮||

നലമൂലമിത്യാദി സുബോധമ്| ദന്തൈശ്ചര്വിതാനി യാനി മാതുലുങ്ഗപത്രാണി തൈര്ദംശം ബധ്നീയാത്|| ൪൮||

Adhikarana virecanam (49) · Śloka 49

അര്കക്ഷീരയുതം ചാസ്യ യോജ്യമാശു വിരേചനമ്||൪൯||

അസ്യ ചാലര്കദഷ്ടസ്യര്കക്ഷീരയുക്തം യോഗ്യം വിരേചനമാശു യുഞ്ജ്യാത്||൪൯||

Adhikarana shvetapunarnavAdiyogaH (50) · Śloka 50

പിബേത് പുനര്നവാം ശ്വേതാം ധുര്ധൂരകഫലാന്വിതമ്||൫൦||

ശ്വേതാം ശുക്ലപുഷ്പാം പുനര്നവാം ധുര്ധൂരകഫലൈര്യുക്താം പിബേത്|| ൫൦||

Adhikarana dhattUraPalayogAH (51) · Śloka 51

ഫലം ധുര്ധൂരകാന്മൂലം കാകോദുമ്ബരികോദ്ഭവമ്| ശീധുനാ ശ്വവിഷം ഹന്തി പീതം വാ തണ്ഡുലാമ്ബുനാ||൫൧||

ധുര്ധൂരകഫലം കാകോദുമ്ബരികാമൂലം ച ശീധുനാ വാ തണ്ഡുലാമ്ബുനാ വാ പീതം ശ്വവിഷം ഹന്തി|| ൫൧||

Adhikarana palalAdiyogaH (52) · Śloka 52

ഏകധ്യം പലലം തൈലം രൂപികായാഃ പയോ ഗുഡഃ| ഭിനത്തി വിഷമലര്കം ഘനവൃന്ദമിവാനിലഃ||൫൨||

പലലാദികമൈകധ്യം മിശ്രയിത്വാ പ്രയുക്തമാലര്കം വിഷം ഭിനത്തി| യഥാ ഘനസമൂഹം വായുഃ| രൂപികാഃ അര്കഃ|| ൫൨||

Adhikarana lashunAdiyogaH (53) · Śloka 53

ലശുനോഷണവൈദേഹീ വരാ ഗോപിത്തകല്കിതാഃ| പാനനസ്യാഞ്ജനാലേപൈഃ ശ്വദഷ്ടസ്യൌഷധം പരമ്||൫൩||

ലശുനാദികം ഗോപിത്തകല്കിതം പാനാദിഭിഃ പരം ശ്വദഷ്ടൌഷധമ്| വൈദേഹീ പിപ്പലീ|| ൫൩||

Adhikarana jalavetasapatrAdikvAthaH (54) · Śloka 54

ജലവേതസപത്രത്വങ്മൂലം ക്ഷുണ്ണം പചേജ്ജലേ| സക്വാഥഃ ശീതലഃ പീതഃ പരം ശ്വവിഷഭേഷജമ്| തത്സിദ്ധം ച ഘ്രുതം പാനനസ്യാഭ്യഞ്ജനലേപനമ്| ജലത്രാസേ സമസ്തേ ച വിഷേ തദ്ഗരുഡോപമമ്||൫൪||

ജലവേതസപത്രാദിക്വാഥഃ സുബോധഃ| തത്സിദ്ധമിതി ജലവേതസപത്രാദിസിദ്ധം ഘൃതം പാനാദിപ്രയോഗാജ്ജലത്രാസേ സര്വവിഷേഷു ച ഗരുഡോപമമ്|| ൫൪||

Adhikarana yavamAShAdi ghRutam (55) · Śloka 55

യവമാഷകുലത്ഥാനാം പഞ്ചമൂലസ്യ ചാമ്ഭസി| ക്ഷീരദ്വിഗുണിതേ സര്പിഃ സാധ്യേച്ഛ്ലക്ഷ്ണകല്കിതൈഃ| അശ്വഗന്ധാസഹാകുഷ്ഠബൃഹതീരജനീദ്വയൈഃ| വിദാരീനതകട്വങ്ഗപയസ്യാസിന്ദുവാരകൈഃ| സര്പഗന്ധാനഖാഭീരുശര്കരാരക്തചന്ദനൈഃ| ശ്വദംഷ്ട്രോപദ്രവാന് സര്വാന് പാനാഭ്യങ്ഗൈര്ന്നിഹന്തി തത്||൫൫||

യവാദീനാം പഞ്ചമൂലാന്താനാം ക്വാഥേ ദ്വിഗുണക്ഷീരേ അശ്വഗന്ധാദിഭിഃ ശ്ലക്ഷ്ണകല്കിതൈഃ സര്പിഃ സാധയേത്| തദ്ഘൃതം സര്വാന് ശുനോ ദംഷ്ട്രയാ കൃതാനുപദ്രവാന് നിഹന്തി|| ൫൫||

Adhikarana hRudvidAhAdau kramaH (56) · Śloka 56

ഹൃദ്വിദാഹേ പ്രസേകേ ച വിരേകവമനേ ഭൃശമ്| വിഷദോഷഹരേ യോജ്യേ ശുദ്ധേ സംസര്ജനക്രമഃ||൫൬||

അലര്കദഷ്ടേ ച യദി ഹൃദ്വിദാഹഃ പ്രസേകശ്ച ഭവതി| തത്ര വിഷദോഷഹരേ വിരേകവമനേ ഭൃശം യോജ്യേ| തസ്യ ച ശുദ്ധേ ഹൃദി സംസര്ജനക്രമഃ|| ൫൬||

Adhikarana saMshodhanaM tIkShNameva deyam (57) · Śloka 57

ദദ്യാത് സംശോധനം തീക്ഷ്ണമവശ്യം വിഷനാശനമ്| അശുദ്ധസ്യ നിരൂഢേऽപി വ്രണേ കുപ്യതി തദ്വിഷമ്||൫൭||

തത്ര യദാ സംശോധനം ദദ്യാത്തദാവശ്യമേവ തീക്ഷ്ണൈരേവ നാതിക്ഷ്ണൈര്യസ്മാദസമ്യക് ശുദ്ധസ്യ നിരൂഢേऽപി വ്രണേ തദ്വിഷം കുപ്യതി|| ൫൭||

Adhikarana snapanam (58) · Śloka 58

സരത്നബീജൌഷധിഭിഃ കുമ്ഭൈഃ ശീതാമ്ബുപൂരിതൈഃ| അഷ്തോത്തരശതം വാരാന് സിദ്ധമന്ത്രാഭിമിന്ത്രിതൈഃ| അഷ്ടോത്തരശതോന്മാനൈഃ പുഷ്പമാലാവഗുണ്ഠിതൈഃ| ഗോചര്മമാത്രകേ ലിപ്തേ ജ്വലിതാഗ്നൌ കുശാസ്തൃതേ| സ്ഥണ്ഡിലേ സരിതസ്തീരേ സ്നാനം വാസ്യ ചതുഷ്പഥേ||൫൮||

അസ്യ ചാലര്കദഷ്ടസ്യ് സരിതസ്തീരേ വാ ചതുഷ്പഥേ വാ സ്ഥണ്ഡിലേ ഭൂപ്രദേശേ ഗോചര്മമാത്രസ്ഥാനേ ലിപ്തേ ജ്വലിതാഗ്നൌ കുശൈശ്ചാസ്തൃതേ സരത്നബീജാദിഭിഃ കുമ്ഭൈര്ഘടൈഃ സ്നാനം സ്യാത്| രത്നൈര്ബീജൈര്ദ്ധാന്യൈശ്ചൌഷധൈശ്ച സഹ യേ വര്തന്തേ തേ തഥോക്തഃ| യേ ച കുമ്ഭാഃ സിദ്ധമന്ത്രേണാഷ്ടത്തരം ശതം വാരാനഭിമന്ത്രിതാസ്തൈഃ| യേ ജലേന പൂര്ണാഃ സന്തസ്തേ| യേ അഷ്ടോത്തരം ശതമുന്മാനേന ഭവന്തി, തൈഃ കലശൈഃ|| ൫൮||

Adhikarana alarkaviShe mantraH (59) · Śloka 59

അലര്കാധിപതേ യക്ഷ സാരമേയഗണാധിപ| അലര്കജുഷ്ടമേതം മേ നിര്വിഷം കുരു മാചിരാത്| സ്വാഹേതി മന്ത്രോऽലര്കാര്ത്തേ സര്വകര്മസു ശസ്യതേ||൫൯||

അലര്കാധിപത ഇത്യാദി സ്വാഹാന്തോ മന്ത്രോലര്കാര്ത്തേ പുരുഷേ സര്വകര്മസു ശസ്യതേ| ഹേ അലര്കാഭിധാന, അധിപതേ സ്വാമിന്, ഹേ യക്ഷഗണാനാം സാരമേയഗണാനാം ചാധിപ| ഏനമലര്കജുഷ്ടം മേ നിര്വിഷം കുരു മാചിശത് ശീഘ്രം സ്വാഹേതി മന്ത്രപദമ്|| ൫൯||

Adhikarana nakhadantakShatam (60) · Śloka 60

ചതുഷ്പാദ്ഭിര്ദ്വിപാര്ദ്ഭിര്വാ നഖദന്തപരിക്ഷതമ്| ശൂയതേ പച്യതേ രാഗജ്വരസ്ത്രാവരുജാന്വിതമ്||൬൦||

ചതുഷ്പാദ്ഭിഃ പ്രാണിഭിഃ ദ്വിപാദ്ഭിശ്ച മനുഷ്യാദിഭിര്നഖപരിക്ഷതം ദന്തപരിക്ഷതഞ്ച രാഗാദ്യന്വിതം സച്ഛൂയതേ പച്യതേ ച|| ൬൦||

Adhikarana nakhadantaviShe yogaH (61-46) · Śloka 46

സോമവല്കോऽശ്വകര്ണശ്ച ഗോജിഹ്വാ ഹംസപാദികാ| രജന്യൌ ഗൈരികം ലേപോ നഖദന്തവിഷാപഹഃ||൬൧|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാ വഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ മൂഷികാലര്ക പ്രതിഷേധോ നാമ ഷട്ചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ||൪൬||

സോമവല്കാദിനാ ലേപോ നഖദന്തവിഷാപഹഃ| സോമവല്കഃ കട്ഫലത്വക്| ഹംസപദീ പ്രസിദ്ധൈവ| അശ്വകര്ണോ മധുസ്രവാ പൂര്വദേശേ പ്രസിദ്ധഃ| ('നഖദന്തവിഷാപഹ ഇത്യത്ര മനുഷ്യാണാം ദന്തനഖക്ഷതം വിഷമന്യത്ര മൈഥുനാദിത്യാസ്തികാഃ, ഇതി ജേജ്ജടഃ)|| ൬൧|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാ മഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാ മുത്തരതന്ത്രേ ഷട്ചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ