6. pratyēkagrahapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha pratyekagrahapratiShedho nAma ShaShTho~adhyAyaH - avataraNikA · Śloka

સામાન્યેન સર્વગ્રહાણાં સ્નપનમુક્ત્વા વિશેષેણ પ્રત્યેકં ચિકિત્સાં પ્રદર્શયિતુમધ્યાય આરભ્યતે||

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

અથાતઃ પ્રયેકગ્રહપ્રતિષેધં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||

Adhikarana skandagrahacikitsA - guggulvAdipradeha pariShekAbhya~ggaH (2(1)) · Śloka 2

સ્કન્દગ્રહે ગુગ્ગુલ્વેલાવાલુકમનશિશલાહરિતાલમઞ્જિષ્ઠો- શીરરાસ્નાગરુદેવદારુશ્રીવેષ્ટકહરેણૂગિરિકદમ્બકચન્દનૈઃ શ્લક્ષ્ણપિષ્ટૈઃ પ્રદેહો વાતહરવૃક્ષપત્રક્વાથેન કવોષ્ણેન પરિષેકસ્તેષામેવ ચ મૂલક્વાથે સર્વગન્ધસુરરામણ્ડાકૈડર્યાવાપવત્તૈલં વિપક્વમભ્યઙ્ગઃ| (૧)|૨|

સ્કન્દગ્રહે ગુગ્ગુલ્વાદિભિઃ શ્લક્ષ્ણપિષ્ટૈઃ પ્રદેહઃ| એલવાલૂકં માલૂકમ્| શ્રીવેષ્ટકં ધૂપદ્રવ્યમ્| ગિરિકદમ્બકો ભૂકદમ્બકઃ ભૂકદમ્બકઃ| વાતહરવૃક્ષાણાં ભદ્રદાર્વાદીનાં પત્રક્વાથેન કોષ્ણેન પરિષેકઃ| તેષામેવ ચ વાતહરવૃક્ષાણામ્ મૂલક્વાથે સર્વગન્ધદ્યાવાપતત્તૈલં વિપક્વમભ્યઙ્ગઃ| આવાપઃ કલ્કઃ| સર્વાણિ ગન્ધદ્રવ્યાણિ યથા લાભમ્| કૈડર્યં સુરભિપત્રમ્||૨(૧)||

Adhikarana bRuhatyAditailamabhya~ggArthe (2(2)) · Śloka 2

બૃહતીદ્વયદ્વિપુનર્નવરેણુકોપકુલ્યામુસ્તખદિરવચાશઙ્ખનાભિસરલસર્પસુગન્ધાસુરાહ્વકલ્કવિપક્વં વા| (૨)|૨|

અથવા બૃહત્યાદિભિર્વિપક્વં તૈલમભ્યઙ્ગઃ| રેણુકા હરેણૂઃ| ઉપકુલ્યા પિપ્પલી| સર્પસુગન્ધા નાકુલી| સુરાહ્વં દેવદારુ|| ૨(૨)||

Adhikarana kShIrivRukShAdighRutaM pAnArthe (2(3)) · Śloka 2

ક્ષીરિવૃક્ષકષાયેણ ક્ષીરેણ ચ સિદ્ધમર્ધપલિકૈશ્ચ પિષ્ટૈઃ શારિવાદ્વિકાકોલીદ્વિબલાંશુમતીદ્વયહસ્તિકર્ણપર્ણૈર્ઘૃત- પ્રસ્થં પાનમ્| (૩)|૨|

ક્ષીરિવૃક્ષાણાં વટાદીનાં ક્વાથેન ક્ષીરેણ ચ તત્સર્વમેકતઃ કૃત્વા શારિવાદિભિશ્ચાર્ધપલિકૈઃ પિષ્ટૈઃ ઘૃતપ્રસ્થં સિદ્ધં પાનમ્| અંશુમતી સાલપર્ણી|| ૨(૩)||

Adhikarana rAsnAdisarpiHpAnam (2(4)) · Śloka 2

રાસ્નાદેવદાર્વન્યતરકલ્કેન વા સક્ષીરં સાધિતં સર્પિઃ| (૪)|૨|

અથવા રાસ્નાદેવદારુભ્યામન્યતરસ્ય કલ્કેન સક્ષીરં સર્પિઃ સાધિતં પાનમ્||૨(૪)||

Adhikarana dhUpayogau (2 (5)) · Śloka 2

વચાકાકાદનીસર્પકઞ્ચુકસર્ષપૈરુષ્ટ્રાજાવ્યશ્વગોરોમભિશ્ચ સઘૃતૈર્ધૂપઃ| સિદ્ધાર્થકસર્જરસકુષ્ઠહિઙ્ગુગુગ્ગુલુભિર્વા (૫)|૨|

વચાદિભિરુષ્ટ્રાદિલોમભિશ્ચ સઘૃતૈર્ધૂપઃ| સિદ્ધાર્થકાદિભિર્વા સઘૃતૈર્ધૂપઃ|| ૨ (૫)||

Adhikarana auShadhidhAraNam (2(6)) · Śloka 2

સોમવલ્લીન્દ્રવલ્લીશમીબિલ્વવન્દાકમૃગાદિનીમૂલાનિ સૂત્રેણ ગ્રથિતાનિ કણ્ઠેન શિરસા વા ધારયેત્| (૬)|૨|

સોમવલ્યાદીનાં મૂલાનિ સૂત્રેણ ગ્રથિતાનિ બદ્ધાનિ કણ્ઠેન શિરસા વા ધારયેત્| સોમવલ્લી ગુડૂચી| ઇન્દ્રવલ્લી એન્દ્રી| બન્દાકો વૃક્ષાદિની| મૃગાદિની ગવાક્ષી|| ૨(૬)||

Adhikarana baliH (2(7)) · Śloka 2

રક્તમાલ્યાનુલેપવસ્રપતાકામણિબીજૈર્વિવિધૈશ્ચ ભક્ષ્યૈઃ સદધિઘૃતમધુલાજકુલ્માષમાંસમત્સ્યસુરાસવં સમયૂરકુ- ક્કુટં સઘણ્ટાકં સશૂર્પવ્યજનઞ્ચ કુમારગ્રહે રક્તૌદનેન બલિમુપોષિતો નિવેદયેત્| (૭)|૨|

ઉપોષિતશ્ચ રક્તમાલ્યાદિભિર્બલિં બાલગ્રહે નિવેદયેત્| રક્તશબ્દો લોહિતવર્ણવાચી માલ્યાનુલેપનાભ્યાં સમ્બધ્યતે| પતાકા વૈજયન્તી| બીજાનિ સસ્યાનિ| સદધીત્યાદિ બલિવિશેષણમ્| કુલ્માષઃ સ્વિન્નસસ્યમ્||૨(૭)||

Adhikarana samantrako homaH (2(8)) · Śloka 2

તત્ર ચ રાત્રાવિગ્નિં જ્વાલયિત્વા મન્ત્રમિમં પઠન્ મધુસર્પિષા જુહુયાત્| અગ્નયે કૃત્તિકાભ્યશ્ચ સ્વાહાસ્વાહેતિ ચાન્તતઃ| નમઃ સ્કન્દાય દેવાય ગ્રહાધિપતયે નમઃ| શિરસા ત્વાભિવન્દેહં પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ મે બલિમ્| નીરુજો નિર્વિકારશ્ચ શિશુર્ભવતુ સર્વદા| સ્વાહેતિ| (૮)|૨|

તત્ર ચ કુમારગ્રહે રાત્રાવગ્નિં જ્વાલયિત્વા મન્ત્રમિમગ્નયે કૃત્તિકાભ્યશ્ચેત્યાદિ પઠન્ મધુસર્પિષા મિશ્રેણાગ્નિં જુહુયાત્| સ્વાહા સ્વાહેત્યનેનાગ્નયે સ્વાહા કૃત્તિકાભ્યશ્ચ સ્વાહેત્યુક્તમ્| સર્વત્ર સ્વાહેત્યેવમન્તો મન્ત્રઃ|| ૨(૮)||

Adhikarana prasa~ggAtsAmAnyanirdeshaH (2(9)) · Śloka 2

સર્વેષ્વેવ ગ્રહેષુ ત્રિકાલમગ્નિં પૂજયેત્તર્પયેચ્ચ| વિશે- ષતઃ સ્કન્દગ્રહે ત્રિરાત્રં ચ રાત્રૌ રાત્રૌ ગાયત્ર્યભિમન્ત્રિતોદ- કેન ચત્વરે ધાત્રીકુમારયોઃ સ્નપનમાચરેત્| (૯)|૨|

સર્વેષ્વેવ ગ્રહેષુ ત્રિકાલં પ્રાતર્મધ્યાહ્ને સાયં ચાગ્નિં પૂજયેત્પુષ્પાદિના| વિશેષતઃ ઇત્યાદિ સુબોધમ્|| ૨(૯)||

Adhikarana pratisarAmantraH (2(10)) · Śloka 2

ત્રિકાલં ચ મન્ત્રેણાનેન બાલમપમાર્જયેત્ પ્રતિસરાં ચ બધ્નીયાત્| તપસાં તેજસાં ચૈવં યશસાં વપુષાં તથા| વિધાતા યોઽવ્યયો દેવઃ સ તે સ્કન્દઃ પ્રસીદતુ| ગ્રહસેનાપતિર્દેવો દેવસેનાપતિર્વિભુઃ| દેવસેનારિપુહરઃ પાતુ ત્વા ભગવાન્ ગુહઃ| દેવદેવસ્ય મહતઃ પાવકસ્ય ચ યઃ સુતઃ| ગઙ્ગોમાકૃત્તિકાનાં ચ સ તે શર્મ પ્રયુચ્છતુ| રક્તમાલ્યામ્બરઃ શ્રીમાન્ રક્તચન્દનભૂષિતઃ| રક્તાદિત્યવપુર્દેવઃ પાતુ ત્વા ક્રૌઞ્ચસૂદનઃ| (૧૦)||૨||

ત્રિકાલમનેન વક્ષ્યમાણેન તપસામિત્યાદિના મન્ત્રેણ બાલમપમાર્જયેત્ માર્જનં ચ કુર્યાત્| અનેનૈવ મન્ત્રેણ પ્રતિસરાં સૂત્રવેણિકાં ચ બધ્નીયાત્| તપસામિત્યાદિભિશ્ચતુર્ભિઃ શ્લોકૈર્મન્ત્રઃ| ઇતિ સ્કન્દગ્રહે||૨(૧૦)||

Adhikarana vishAkhAgrahacikitsA (3) · Śloka 3

વિશાખે સ્કન્દગ્રહોક્તો વચાકુષ્ઠાન્વિતઃ પ્રદેહો ગોલોમીબિલ્વશિરીષમુસ્તસુરસાદિક્વાથેન પરિષેકઃ| સર્પસુગન્ધાદેવદારુકુષ્ઠમુસ્તાકલ્કેન સગોમૂત્રબસ્તમૂત્રેણ સિદ્ધં તૈલમભ્યઙ્ગઃ| ક્ષીરિવૃક્ષકષાયેણ જીવનીયગર્ભં સપયસ્કં સર્પિઃ સિદ્ધં પાનમ્| જીવકર્ષભકક્ષીરિણીબૃહતીહરિદ્રાંશુમતીદ્વયકૈર્વા વિદારીદ્વયતવક્ષીરીમૃદ્વીકામધુકરાસ્નાનીલોત્પલકન્દવ- ચાવ્યોષૈર્વા| ગૃધ્રોલૂકપુરીષવૃષભરોમકેશહસ્તિનખૈર્ઘૃતાક્તૈર્ધૂપઃ| અનન્તા કુક્કુટીમર્કટીબિમ્બીસમઙ્ગાશ્વેતગિરિકર્ણિકાઃ પૂર્વોક્તાનિ ચ પૂર્વવત્ ધારયેત્| પક્વામમાંસરુધિરદધિવારુણીયુક્તો વટવૃક્ષે બલિશ્ચ- તુષ્પથે સ્નાનમ્| મન્ત્રશ્ચ -- સ્કન્દાપસ્મારસંજ્ઞો યઃ સ્કન્દસ્ય દયિતઃ સખા| વિશાખસંજ્ઞઃ સ શિશોઃ શિવોસ્તુ વિકૃતાનનઃ||૩||

વિશાખાખ્યે ગ્રહે સ્કન્દોક્તો ગુગ્ગુલ્વાદિર્વચાકુષ્ઠાભ્યાં યુક્તઃ પ્રદેહઃ| ગોલોમ્યાદિયુક્તસુરસાદિગણક્વાથેન પરિષેકઃ| ગોલીમી દૂર્વા| સર્પસુગન્ધાદિકલ્કેન ગોવસ્તમૂત્રેણ ચ સિદ્ધં તૈલમભ્યઙ્ગઃ| સર્પસુગ્ગન્ધા નાકુલી| વસ્તમૂત્રં છાગમૂત્રમ્| ક્ષીરિવૃક્ષાણાં ક્વાથેન જીવનીયગણં ગર્ભં દત્વા સક્ષીરં સિદ્ધં સર્પિઃપાનમ્| જીવકાદિભિર્વા સિદ્ધં સર્પિઃ પાનમ્| ક્ષીરિણી ક્ષીરિકા| અંશુમતીદ્વયં પૃશ્નિપર્ણી સાલપર્ણી ચ| વિદાર્યાદિભિર્વા સિદ્ધં સર્પિઃ પાનમ્| ગુધ્રપુરીષાદિભિઘૃર્તાક્તૈર્ધૂપઃ કાર્યઃ| કેશા મનુષ્યસ્ય| અનન્તાદીનિ ચ પૂર્વોક્તાનિ સ્કન્દગ્રહોક્તાનિ સોમવલ્લ્યાદીનિ ચ પૂર્વવદિતિ સૂત્રેણ બદ્ધ્વા કણ્ઠેન શિરસા વા ધારયેત્| પક્વામમાંસાદિયુક્તો વટવૃક્ષે બલિશ્ચતુષ્પથે સ્નાનમ્| સ્કન્દાપરમાર ઇત્યાદિશ્લોકેન મન્ત્રઃ| ઇતિ વિશાખે|| ૩||

Adhikarana naigameShagrahacikitsA (4) · Śloka 4

નૈગમેષે વિશાખોક્તઃ પ્રદેહોઽગ્નિમન્થવરુણનલરોહિષપૂતીકપારિભદ્રકૈઃ પરિષેકો ધાન્યમ્લેન સબીજેન ગુગ્ગુલુ અશ્વગન્ધાસર્ષપોશીરશ્વેતાકુષ્ઠશતાહ્વાવિપક્વં તૈલમભ્યઙ્ગઃ| દશમૂલક્વાથે મધુરસ્કન્ધગર્ભં સક્ષીરં સર્પિઃપાનમ્| સર્પગન્ધાબસ્તનખરોમભિર્ધૂપઃ| સર્પગન્ધાબસ્તગન્ધાતુમ્બી- મૃગોર્વારુશતાવરીસહદેવા પુનર્નવબીજાનિ ધારયેત્| વિચિત્રમાલ્યફલશુક્લવિલેપનૌદનદધિધૃતગુડક્ષીરૈઃ મહાપથે ક્ષીરિદ્રુમે વા બલિઃ| નદીતીરે સ્નાનમ્| મન્ત્રશ્ચ -- અજાનનશ્ચલાક્ષિભ્રૂઃ કામરૂપી મહાયશાઃ| બાલં બાલહિતો દેવો નૈગમેષોઽભિરક્ષતુ| સ્વાહા||૪||

નૈગમેષો મેષાસ્ય ઇતિ પર્યાયૌ| તસ્મિન્ વિશાખોક્તો વચાકુષ્ઠાન્વિતો ગુગ્ગુલ્વાદિપ્રદેહઃ| અગ્નિમન્થાદિભિઃ પરિષેકઃ| રોહિષઃ પ્લીહઘ્નઃ| પારિભદ્રકો નિમ્બતરુઃ| ધાન્યામ્લાદિભિઃ પક્વં તૈલમભ્યઙ્ગઃ| ધાન્યામ્લસ્ય બીજમધોઽવસ્થિતં તેન સહ| શ્વેતા કટભી| શતાહ્વા શતપુષ્પા| દશમૂલસ્ય ક્વાથે મધુરસ્કન્ધં સૂત્રોક્તં ગર્ભં દત્વા સક્ષીરં સર્પિર્વિપક્વં પાનમ્| સર્પગન્ધાદિભિશ્ચ ધૂપઃ| સર્પગન્ધાદીનિ પૂર્વવદ્ધારયેત્| બસ્તગન્ધાઽજગન્ધા| તુમ્બી કટુકાલાબુની| મૃગોર્વારુર્ગવાક્ષી| સહદેવા બલા| વિચિત્રમાલ્યાદિભિર્મહાપથે રાજમાર્ગે ક્ષીરિદ્રુમે વા બલિઃ| નદીતીરે સ્નાનમ્| મન્ત્રશ્ચાજાનન ઇતિ શ્લોકઃ| ઇતિ મેષાસ્યે||૪||

Adhikarana shvagrahe cikitsA (5) · Śloka 5

શ્વગ્રહે ગવાક્ષીબ્રહ્મદત્તાબૃહતીદ્વયશારિવાહ્નીવેરકુષ્ઠભૂમિ- કદમ્બસુરસમઞ્જરીકરવીરપુષ્પૈઃ પ્રદેહઃ| મયૂરોલૂકાશ્વ મહિષીપુરીષરોમભિશ્ચ| બિલ્વૈરણ્ડનક્તમાલારલુકપત્રક્વાથઃ પરિષેકઃ| વયસ્થાશતાવરીશારિવાપયસ્યૈરણ્ડસહદેવા ત્રિકટુકકલ્કક્ષીરસિદ્ધં તૈલમભ્યઙ્ગઃ| તથૈવ ચ ઘૃતં પાનમ્| ગોવસ્તમૂત્રભાવિતશુષ્કમત્સ્યચૂર્ણો નિશીથે ધૂપઃ| વચાવયસ્થાબ્રાહ્મીજટિલાગોલોમીલમ્બાપૂતનાકેશીગિરિ- કદમ્બકેકૈષીકાસહદેવીર્ધરયેત્| સઘૃતસુરામાંસદધિરુધિરપલલશ્ચત્વરે બલિઃ| અઙ્કરકૂટે સ્નાનમ્| મન્ત્રશ્ચ રક્ષાર્થં કાર્તિકેયસ્ય કૃત્તિકોમાગ્નિશૂલિભિઃ| યોઽસૌ શ્વવિગ્રહઃ સૃષ્ટઃ સ દેવસ્ત્વાભિરક્ષતુ| સ્વાહા||૫||

શ્વગ્રહે ગવાક્ષ્યાદિભિઃ પ્રદેહઃ| બ્રહ્મદત્તા| હ્રીબેરં વાલકમ્| ભૂમિકદમ્બકમ્ ગિરિકદમ્બકમ્| સુરસસ્ય મઞ્જરી તથોક્તા| મયૂરપુરીષાદિભિર્લેપઃ| બિલ્વાદિપત્રક્વાથઃ પરિષેકઃ| નક્તમાલઃ કરઞ્જઃ| અરલુકો મયૂરજઙ્ઘઃ| વયસ્થાદિકલ્કેન ક્ષીરેણ ચ સિદ્ધં તૈલમભ્યઙ્ગઃ| તથૈવ ચ વયસ્થાદિકલ્કક્ષીરાભ્યાં ઘૃતં પાનમ્| વયસ્થા આમલકમ્| પયસ્યા ક્ષીરિકા| સહદેવા બલા| શુષ્કાણાં મત્સ્યાનાં ચૂર્ણો ગોબસ્તમૂત્રાભ્યાં ભાવિતો નિશીથેય્ઽર્ધરાત્રે ધૂપઃ| વચાદિકં ધારયેત્| વયસ્થા આમલકમ્| બ્રાહ્મી પ્રસિદ્ધા| જટિલા માંસી| ગોલોમી દૂર્વા| લમ્બા કટુકાલાબુની પૂતના હરીતકી| કેશી ગન્ધમાંસી| કેષાઞ્ચિચ્છતાવરી| એકૈષીકા ત્રિવૃન્મયૂરશિખા ચ| ઘૃતાદિયુક્તઃ ચત્વરે ત્રિપથે બલિઃ| સઙ્કરકૂટેઽવકરનિકરે સ્નાનમ્| રક્ષાર્થમિત્યાદિના શ્લોકેન મન્ત્રઃ| ઇતિ શ્વગ્રહે|| ૫||

Adhikarana pitRugrahacikitsA (6) · Śloka 6

પિતૃગ્રહે પૂર્વોક્તઃ પ્રદેહો વચાવયસ્થાજીવન્તીધાતકી- પ્રિયઙ્ગુગુગ્ગુલુરાસ્નામનશ્શિલાલૈર્વા| વચાદિભિરેવ સિદ્ધં તૈલમભ્યઙ્ગઃ| બિલ્વકપિત્થકરઞ્જતક્કારીસુરસપાટલીવરણપારિભદ્રક- પારિજાતમાતુલુઙ્ગપત્રક્વાથેન રાત્રૌ પરિષેકો બિલ્વાદિભિરેવ ચ તૈલં સુરાબસ્ત્રમૂત્રયુક્તં સાધિતમભ્યઙ્ગઃ| ત્રિફલાંશુમતીદ્વયપયસ્યામધુકકલ્કેન દશમૂલનિર્યૂહે સક્ષીરં સર્પિઃ પક્વં પાનમ્| દેવદારુભાર્ઙ્ગીવિડઙ્ગચ- ન્દનકાકોલીદ્વયજીવકર્ષભકૈર્વા સક્ષીરૈઃ| લક્ષ્મીપુરકુષ્ઠગોલોમીજટિલોગ્રગન્ધાભિઃ સિદ્ધં તૈલં નાવનમ્| એભિરેવ ચ સુરાપિષ્ટૈર્લેપઃ| ગૃધ્રોલૂકવાનરરોમાણિ સઘૃતાનિ તત્પુરીષં વા સુપ્તજને ધૂપો વચાદિભિર્વા પ્રદેહોક્તૈઃ પૂર્વોક્તો વા| પૂર્વોક્તા એવ ચ ધારયેત્| સુરાસવગુડાપૂપપિષ્ટતિલકૃતભક્ષો વૃક્ષમૂલે સવૃષભઃ કઞ્ચનાક્ષિયુગયુક્તઃ સ્વયં પિત્રા કુમારસ્ય નિર્વાપણીયો બલિઃ| ક્ષીરિવૃક્ષસમીપે સ્નાનમ્| મન્ત્રશ્ચ યઃ પિતા સર્વબાલાનાં ગ્રહાણાં પૂજિતો વરઃ| વૃક્ષમૂલે કૃતાવાસઃ સ ત્વાં પાતુ પિતા સદા| સ્વાહા||૬||

પિતૃગ્રહે પૂર્વોક્તઃ શ્વગ્રહોક્તો ગવાક્ષ્યાદિઃ પ્રદેહો વચાદિભિર્વા| વચાદિભિરેવ સિદ્ધં તૈલમભ્યઙ્ગઃ| બિલ્વાદિપત્રક્વાથેન રાત્રૌ પરિષેકઃ| તક્કાર્યગ્નિમન્થઃ| પારિભદ્રકો નિમ્બઃ| પારિજાતો દેવદારુઃ| બિલ્વાદિભિરેવ ચ સુરાબસ્તમૂત્રયુક્તં સાધિતં તૈલમભ્યઙ્ગઃ| દશમૂલક્વાથે ત્રિફલાદીનાં કલ્કેન સક્ષીરં પક્વં સર્પિઃ પાનમ્| પયસ્યા ક્ષીરિકા| દેવદાર્વાદિભિર્વા સક્ષીરં પક્વં સર્પિઃ પાનમ્| લક્ષ્મ્યાદિભિઃ સિદ્ધં તૈલં નાવનમ્| સુરાપિષ્ટૈસ્તૈરેવ ચ લેપઃ| લક્ષ્મી ઋદ્ધિઃ શમી પદ્મચારિણી ચ| ગોલોમી દૂર્વા| જટિલા માંસી| ઉગ્રગન્ધા વચા| ગૃધ્રાદિલોમાનિ ઘૃતાક્તાનિ ગૃધ્રાદીનાં પુરીષં વા સુપ્તજને ઘનાયાં રાત્રૌ ધૂપઃ| અથવા વચાદિભિઃ પ્રદેહપઠિતૈર્ધૂપઃ| પૂર્વોક્તઃ શ્વગ્રહોક્તો વા મૂત્રભાવિતમત્સ્યચૂર્ણો ધૂપઃ| પૂર્વોક્તા એવ લક્ષ્મ્યાદ્યા ધારયેત્| કુમારસ્ય પિત્રા વૃક્ષમૂલે સુરાદિયુક્તઃ સ્વર્ણમયેન ચાક્ષિયુગેન યુક્તો બલિઃ સ્વયં નિર્વાપણીયો નિવેદનીયઃ| ક્ષીરિવૃક્ષસ્ય સમીપે સ્નાનમ્| યઃ પિતેત્યાદિના શ્લોકન મન્ત્રઃ| ઇતિ પિતૃગ્રહે|

Adhikarana shukunigrahacikitsA (7) · Śloka 7

શકુન્યાં મધુકહ્રીવેરોશીરશારિવાપદ્મકોત્પલમઞ્જિ- ષ્ઠાલોધ્રપ્રિયઙ્ગુગૈરિકૈઃ પ્રદેહઃ| સુરામૂત્રપિષ્ટૈર્વા લોધ્રયષ્ટી- મધુકમઞ્જિષ્ઠાહરીતકીદેવરારુભિર્વ્રણોક્તાશ્ચ પ્રદેહાઃ| વેતસામ્લકપિત્થૈઃ સપઞ્ચમૂલૈર્વા| શુક્તિશઙ્ખાશમ્બૂક- ભસ્મ-મઞ્જિષ્ઠાભયામધુકૈસ્તૈલં પક્વં વ્રણરોપણમ્| ક્ષીરિતરુભિઃ પરિષેકો માર્કવમૂલકામલકીત્વક્પત્ર- પ્રિયઙ્ગુમનશ્શિલાલૈલાદ્વયયષ્ટીક્રમુકલોધ્રધાતકીશારિ- વાઞ્જનોત્પલપત્તઙ્ગસમઙ્ગાદ્વિહરિદ્રામાંસીમઞ્જિષ્ઠાચન્દનપદ્મ- કસુવર્ણગૈરિકૈસ્તૈલં સપયસ્કં પક્વમાભ્યઙ્ગો ગ્રહહા વ્રણરોપણશ્ચ| અર્જુનફલલોધ્રમધુકોદુમ્બરવચાચૂર્ણઃ ક્ષૌદ્રયુક્તો મુખ- પાકે મુખોદ્ધર્ષઃ| વિશાખોક્તં સર્પિઃપાનમ્| સ્કન્દોક્તો ધૂપઃ| કાકાપિચ્છેન વા ગોબાલોગ્રગન્ધા રક્ષોઘ્નઘૃત- મયૂરચન્દ્રકૈર્વા| કટમ્ભરાકુક્કુટીમર્કટીલમ્બાસહદેવહ્રીવેરોશીરાણી ધારયેત્| નાગદન્તીલક્ષ્મણાબૃહતીદ્વયમૃગોર્વારુશતાવરી- સહદેવા વા| તિલતણ્ડુલમત્સ્યમનશિશલાહરિતાલસમ્પૃક્તસ્તિલપિ- ષ્ટકૃતશકુનિકૈઃ કરઞ્જે બલિર્નિષ્કુટે સ્નાનમ્| મન્ત્રશ્ચ- અન્તરિક્ષચરા દેવી સર્વાલઙ્કારભૂષિતા| અયોમુખી તીક્ષ્ણતુણ્ડા શકુની તે પ્રસીદતુ| દુર્દર્શના મહાકાયા પિઙ્ગાક્ષી ભૈરવસ્વરા| લમ્બોદરી શઙ્કુકર્ણી શકુની તે પ્રસીદતુ||૭||

શકુન્યાખ્યે મધુકાદિભિઃ પ્રદેહો લેપઃ| અથવા સુરાદિપિષ્ટૈર્લોધ્રાદિભિઃ પ્રદેહઃ| વ્રણપ્રતિષેધિક્તાશ્ચ પ્રદેહાઃ| વેતસામ્લાદિભિર્વા| શુક્તિભસ્માદિભિઃ પક્વં તૈલં વ્રણરોપણમ્| શુક્ત્યાદિત્રયં જલપ્રાણિવિશેષઃ| ક્ષીરિવૃક્ષજલૈઃ પરિષેકો માર્કવમૂલકાદિભિઃ સાધિતેન તૈલેન કૃતોઽભ્યઙ્ગશ્ચ ગ્રહહા ભવતિ વ્રણરોપણશ્ચ| ક્રમુકઃ પટ્ટિકારોધ્રઃ| માર્કવો ભૃઙ્ગરાજઃ| અજુનફલાદીનાં ચૂર્ણઃ ક્ષૌદ્રયુક્તો શાકુનિકે મુખપાકે મુખોદ્ઘર્ષઃ| વિશાખોક્તં સર્પિર્જીવનીયક્વાથકૃતં જીવકાદિકૃતં વા| સ્કન્દોક્તો ધૂપો વચાદિઃ સિદ્ધાર્થકાદિશ્ચ| કાકસ્ય વા પિચ્છેન પશ્ચિમયા પક્ષસન્તત્યા ગોવાલાતત્યા ગોવાલાદિભિર્વા શૂપઃ| ઉગ્રગન્ધા વચા| કટમ્ભરાદીનિ ધારયેત્| કટમ્ભરા મહાશ્વેતા| કટઞ્જટીતિ ચ| કુક્કુટી મેકવાટિકે પ્રસિદ્ધા રસાયનાધ્યાયોક્તલક્ષણા| મર્કટી કપિકચ્છુઃ| સ્વનામિકા ચ| નાગદત્ન્યાદિર્વા ધારયેત્| તિલાદિભિઃ સમ્પૃક્તસ્તિલપિષ્ટાભ્યાં કૃતૈઃ શકુનિકૈઃ પક્ષિભિઃ સહ કરઞ્જવૃક્ષે બલિઃ| નિષ્કુટે ગૃહારામે સ્નાનમ્| અન્તરિક્ષચરેત્યાદિના શ્લોકદ્વયેન મન્ત્રઃ| ઇતિ શકુન્યાખ્યે ગ્રહે|| ૭||

Adhikarana pUtanAgrahacikitsA (8) · Śloka 8

પૂતનાયાં હિઙ્ગુવચાગિરિકદમ્બકુષ્ઠૈલાદ્વયસુરાહ્વૈઃ પ્રદેહઃ| કપિત્થશિરીષન્યગ્રોધબિલ્વૈરણ્ડબકુલધવવંશાગ્નિમન્થ- પત્રક્વાથઃ સર્વગન્ધોદકયુક્તઃ પરિષેકો વરણકટ્વઙ્ગાસ્ફોતકપોતપઙ્કાપારિભદ્રકૈર્વા| કુષ્ઠસર્જરસવચાગોલોમીવયસ્થામનશ્શિલાલૈસ્તૈલં સાધિતમભ્યઙ્ગઃ| મધુરૌષધૈઃ સાધિતં સર્પિઃપાનમ્| એલાદ્વયકુષ્ઠવચાહિઙ્ગુદેવદારુગિરિકદમ્બકૈધૂર્પઃ| બિબ્બીગુઞ્જાકાકાદનીન્દ્રવારુણીચિત્રપલા ધારયેત્| વિચિત્રમાલ્યમત્સ્યોદનકૃસરપલલવાન્ બલિઃ સઙ્કર- કૂટે| તદ્વચ્છરાવસમ્પુટસ્થઃ શૂન્યગૃહે ચતુર્દિશં પ્રક્ષેપ્યઃ| તત્ર ચોચ્છિષ્ટેન સ્નપનમ્| મન્ત્રશ્ચ - મલિનામ્બરસંવીતા મલિના રૂક્ષમૂર્ધજા| શૂન્યાગારાશ્રયા દેવી દારકં પાતુ પૂતના| દુર્દર્શના મહાકાયા કરાલા મેઘમાલિકા| ભિન્નાગારાશ્રયા દેવી દારકં પાતુ પૂતના||૮||

પૂતનાયાં હિઙ્ગ્વાદિભિઃ પ્રદેહઃ| ગિરિકદમ્બકો ભૂકદમ્બઃ| કપિત્થાદિપત્રાણાં ક્વાથઃ સર્વાગન્ધોદકેન યુક્તઃ પરિષેકઃ| વરણાદિભિર્વા પરિષેકઃ| કટ્વઙ્ગઃ સ્યોનાકઃ| આસ્ફોતોઽર્કઃ| કપોતવઙ્કા સુવર્ચલા| પારિભદ્રકો મન્દારઃ| કુષ્ઠાદિભિઃ સાધિતં તૈલમભ્યઙ્ગઃ| મધુરૌષધૈઃ સૂત્રોક્તૈઃ સિદ્ધં સર્પિઃ પાનમ્| એલાદિભિર્ધૂપઃ| ગિરિકદમ્બકો ભૂકદમ્બકઃ| બિમ્બ્યાદીર્ધારયેત્| બિમ્બી તુણ્ડિકેરી| વિચિત્રમાલ્યાદિમાન્ લઃઅઙ્કરકૂટેઽવકરનિકરે| તદ્વદિતિ સઙ્કરકૂટવદ્વિચિત્રમાલ્યાદિમાન્| શરાવસમ્પુટસંસ્થો બલિઃ શૂન્યગૃહે ચતુર્દિશં પ્રક્ષેપ્યઃ| તત્ર ચ શૂન્યગૃહે ઉચ્છિષ્ટેન ભુક્તશિષ્ટેન બાલસ્ય સ્નપનમ્| મલિનામ્બરેત્યાદિશ્લોકદ્વયેન મન્ત્રઃ| ઇતિ પૂંતનાયામ્|

Adhikarana shItapUtanAgrahacikitsA (9) · Śloka 9

શીતપૂતનાયં પૂતનોક્તઃ પ્રદેહો ધારણીયાનિ ચ| વરણ- કપિત્થતુલસીપાશિકાવંશીબિલ્વપાટલીનન્દી ભલ્લાત- કપત્રનિર્યૂહેણ પરિષેકઃ| મુસ્તામરદારુકુષ્ઠસર્પગન્ધૈર્ગોબસ્તમૂત્રયુક્તં તૈલં વિપ ક્વમભ્યઙ્ગઃ| કાશ્મર્યપૃશ્નપર્ણીલોધ્રમધુકૈર્મધુરવર્ગેણ ચ સમક્ષીરં સર્પિઃ શૃતં પ્રાશ્યમાનં શીતપૂતનાં છર્દિહિધ્મા- કાસશ્વાસાંશ્ચ શમયતિ| સાતિસારાયં તુ ખદિરપલાશસર્જાર્જુનરોહિણીત્વક્ક્વા- થેન તુલ્યપયઃ સર્પિઃ| ગૃધ્રોલૂકવિડ્બસ્તગન્ધાહિનિર્મો- કનિમ્બપત્રૈર્ધૂપઃ| જીર્ણગોચર્મસર્ષપભિક્ષુસઙ્કટીસર્પકઞ્ચુ- કૈર્વા| મુદ્ગૌદનપ્રાયો જલાશયસમીપે બલિસ્તત્રૈવ ચ સ્નાનમ્| મન્ત્રશ્ચ- મુદ્ગૌદનાશના દેવી સુરાશોણિતપાયિની| જલાશયાલયરતા પાતુ ત્વા શીતપૂતના||૯||

શીતપૂતનાયાં પૂતનોક્તૈર્હિઙ્ગ્વાદિભિઃ પ્રદેહઃ| તદુક્તાન્યેવ બિમ્વ્યાદીનિ ધારણીયાનિ| વરુણકપિત્થાદિપત્રક્વાથેન પરિષેકઃ| તુલસી સુરસા| પાશિકાખ્યો વૃક્ષઃ પ્રસિદ્ધો દાક્ષિણાત્યેષ| વંશી ગિરિકર્ણિકા| નન્દી નન્દ્યાવર્તાખ્યા| મુસ્તાદિભિર્ગોબસ્તમૂત્રાભ્યાં યુક્તં તૈલં વિપક્વમભ્યઙ્ગઃ| કાશ્મર્યાદિભિઃ સૂત્રોક્તેન ચ મધુરવર્ગેણ સમક્ષીરં ઘૃતં સર્પિઃ પ્રાશ્યમાનં શીતપતનાદિઞ્છમયેત્| અતિસારયુક્તાયાં તુ શીતપૂતનાયાં ખદિરાદિત્વચાં ક્વાથેન તુલ્યક્ષીરં સર્પિઃ સિદ્ધં શસ્યતે| ગૃધ્રવિડાદિભિર્ધૂપઃ| બસ્તગન્ધાજગન્ધા| જીર્ણોર્ગોચર્માદિભિર્વા ધૂપઃ| ભિક્ષુસઙ્ઘાટી શ્રમણકકન્થા| અત્ર ચ મુદ્ગૌદનપ્રાયો જલાશયસ્ય નદ્યાદેઃ સમીપે બલિઃ| તત્રૈવ ચ જલાશયસમીપે સ્નાનમ્| મુદ્ગૌદનાશનેત્યાદિના શ્લોકેન મન્ત્રઃ| ઇતિ શીતપૂતનાયામ્|| ૯||

Adhikarana andhapUtanAgrahacikitsA (10) · Śloka 10

અન્ધપૂતનાયાં સર્વગન્ધૈઃ સશિરોવક્ત્રસ્ય પ્રદેહઃ| વરુણાસ્ફોતપારિભદ્રકવૃક્ષાદનીનાગબલાગૈરિકશતાવરીભિઃ પરિષેકઃ| હરિતાલમનઃશિલાકુષ્ઠસર્જરસસુરાસૌવી- રકસંસ્કૃતં તૈલમભ્યઙ્ગઃ| સ્યન્દનસ્યોનાકકાશ્મર્યખદિરકુષ્ઠૈર્મધુરવર્ગેણ ચ ક્ષીરિ- વૃક્ષકષાયે સક્ષીરં શૃતં ઘૃતં મધુયુક્તં ચક્ષુઃ કામો- પસૃષ્ટાનાં પ્રાશઃ| છર્દિકાતીસારવતાં તુ તદેવ પિપ્પલી- પિપ્પલીમૂલસાલપર્ણીબૃહતીકલ્કોપેતમ્| રક્ષોઘ્નારુષ્કરસર્જરસમધુભિર્ધૂપઃ| જીર્ણભિક્ષુસઙ્ઘાટી- કૃકવાકુપુરીષાહિત્વક્કેશચર્મભિર્વા| અનન્તા કુક્કુટી મર્કટી બિમ્બીર્ધારયેત્| તુમ્બી ચિત્ર- ફલા મૃગોવ્ક્રુજાલિની કાકાદનીર્વા| પક્વામ્રમાંસશોણિતૈશ્ચતુષ્પથે બલિગૃહે સ્નાનમ્| મન્ત્રશ્ચ- કરાલા પિઙ્ગલા મુણ્ડા કષાયામ્બરવાસિની| દેવી બાલમિમં પ્રીતા પાલયત્વન્ધપૂતના||૧૦||

અન્ધપૂતનાયાં સર્વૈર્ગન્ધદ્રવ્યૈઃ સશિરોવક્ત્રસ્ય બાલસ્ય પ્રદેહઃ| વરુણાદિભિઃ પરિષેકઃ| આસ્ફોતા મુકુન્દા અર્કશ્ચ| વૃક્ષાદની દ્રુમવ્યાધિઃ| હરિતાલાદિસંસ્કૃતં તૈલમભ્યઙ્ગઃ| સ્યન્દનાદિભિઃ સૂત્રોક્તેન ચ મધુરવર્ગેણ કલ્કીકૃતેન ક્ષીરિવૃક્ષકષાયે સક્ષીરં સિદ્ધં ઘૃતં પ્રયોગે ચ માક્ષિકયુક્તં ચક્ષુઃ કામગ્રહોપસૃષ્ટાનાં પ્રાશઃ| છર્દ્યાદિમતામન્ધપૂતનાર્તાનાં તદેવ સ્યન્દનાદિભિઃ સિદ્ધં પિપ્પલ્યાદિકલ્કોપેતમ્| રક્ષોઘ્નાદિભિર્ધૂપઃ| અથવા જીર્ણભિક્ષુસઙ્ઘાટ્યાદિભિઃ| રક્ષોઘ્નઃ સર્ષપઃ| અરુષ્કરો ભલ્લાતકઃ| જીર્ણા શીર્ણા ભિક્ષુસઙ્ઘાટી શ્રમણકકન્થા| કૃકવાકુઃ કુક્કુટસ્તસ્ય પુરીષમ્| અનન્તાદીર્ધારયેત્| અનન્તા દૂર્વા| કુક્કુટી પ્રસિદ્ધામેકવાટિકે| મર્કટી આત્મગુપ્તા બિમ્બી તુણ્ડીકેરી| અથવા તુમ્બ્યાદીર્ધારયેત્| ચિત્રફલા ચિર્ભિટો વિશાલભેદઃ| મૃગોર્વારુર્ગવાક્ષી| જાલિની કોશાતકી| કાકાદની ગુઞ્જા| પક્વામમાંસાદિભિશ્ચતુષ્પથે બલિઃ| ગૃહે સ્નાનમ્| કરાલેત્યાદિ શ્લોકેન મન્ત્રઃ| ઇત્યન્ધપૂતનાયામ્|| ૧૦||

Adhikarana mukhamaNDitikAgrahacikitsA (11) · Śloka 11

મુખમણ્ડિતિકાયાં વારુષ્યા શ્લક્ષ્ણપિષ્ટૈઃ સર્વગન્ધૈર્લેપઃ| બિલ્વૈરણ્ડકપિત્થાગ્નિમન્થવંશીકુબેરાક્ષીપત્ર- ક્વાથેન પરિષેકસ્તેષામેવ ચ સ્વરસેન મધુકવાજિગન્ધા- ગર્ભમૈકધ્યં તૈલં વસા ચ પક્વમભ્યઙ્ગઃ| હ્રસ્વપઞ્ચમૂલમધુરવર્ગસિદ્ધં ઘૃતં સમધુશર્કરં પ્રાશઃ| પાઠાકેતકસૂચીનિમ્બફલપિપ્પલીવિડઙ્ગહરીતકીભસ્મ- વચાચોરકચૂર્ણો વા મધુસર્પિર્ભ્યામ્| ઋક્ષરોમમષીપાઠા- મરિચપિપ્પલીચૂર્ણો વા| દેવદારુભસ્મયુક્તો મૂર્વાવ્યોષ- મુસ્તરાસ્નાગિરિકદમ્બકાશ્વગન્ધાચૂર્ણો વાઽશોકરોહિ- ણીચૂર્ણા વા| એભિરેવ ચ વિપક્વમાજં ઘૃતં પયો વા પિબેત્| એભિરેવ ચ યોગૈર્ધૂપોપદેહાભ્યઙ્ગનસ્યતૈલાક્ષિપૂરણપરિ- ષેકાન્ કુર્યાત્| યવકુષ્ઠસર્જરસૈર્ધૂપઃ| સર્પચાષકીરરલ્લકજિહ્વા ધારયેત્| માતુશ્ચાસ્ય શ્લેષ્મહરમૌષધં પાને સ્તનોદ્વર્તને ચ યુઞ્જ્યાત્| વિવિધગન્ધધૂપમાલ્યાઞ્જનપારદમનશિશલાયુક્તો ગોષ્ઠમધ્યે બલિર્ગવાં મધ્યે સ્નાનમ્| મન્ત્રશ્ચ- અલઙ્કૃતા રૂપવતી સુભગા કામરૂપિણી| ગોષ્ઠમધ્યાલયરતા પાતુ ત્વ મુખમણ્ડિતા||૧૧||

મુખમણ્ડિતિકાયાં વારુણ્યા સુરયા શ્લક્ષ્ણપિષ્ટૈસ્સર્વૈર્ગન્ધદ્રવ્યૈર્લેપઃ| બિલ્વાદિપત્રક્વાથેન પરિષેકઃ| વંશી ગિરિકર્ણિકા| કુબેરાક્ષી શ્વેતપાટલા| તેષામેવ ચ બિલ્વાદિપત્રાણાં સ્વરસેન મધુકાશ્વગન્ધગર્ભં વસા તૈલં ચૈકધ્યમેકીભૂતં પક્વમભ્યઙ્ગઃ| હ્undefinedસ્વપઞ્ચમૂલેન સૂત્રોક્તેન મધુરવર્ગેણ ચ સિદ્ધં ઘૃતં મધુશર્કરાભ્યાં પ્રયોગકાલે યુક્તં પ્રાશઃ| પાઠાદિચૂર્ણો વા મધુસર્પિર્ભ્યાં પ્રાશઃ| ભસ્મશબ્દસ્ય પાઠાદિભિઃ સમ્બન્ધઃ| કેતકસૂચી પ્રસિદ્ધા| અથવા ઋક્ષરોમમષીપાઠાદીનાં ચૂર્ણો મધુઘૃતાભ્યાં પ્રાશઃ| અથવા મૂર્વાદીનાં ચૂર્ણો દેવદારુભસ્મના યુક્તો મધુઘૃતાભ્યાં પ્રાશઃ| ગિરિકદમ્બકં ભૂકદમ્બકમ્| અથવૈક એવાશોકરોહિણ્યાઃ કટુકરોહિણ્યાશ્ચૂર્ણઃ| એભિરેવ ચ મૂર્વાદિભિર્વિપક્વમાજં ઘૃતં વા ક્ષીરં વા પિબેત્| એભિરેવ ચાનન્તરોક્તૈર્યોગૈર્ધૂપાદીન્ કુર્યાત્| યવાદિભિર્ધૂપઃ કાર્યઃ| સર્પાદિજિહ્વા ધારયેત્| રલ્લકઃ પ્રાણિવિશેષઃ| માતુરિત્યાદિ સુબોધમ્| વિવિધગન્ધદિયુક્તો ગોષ્ઠમધ્યે બલિઃ| ગોમધ્યે સ્નાનમ્| અલંકૃતાદિશ્લોકશ્ચ મન્ત્રઃ| ઇતિ મુખમણ્ડિતિકાયામ્|| ૧૧||

Adhikarana revatIgrahacikitsA (12) · Śloka 12

રેવત્યાં સર્વગન્ધૈઃ કુલત્થમાષચૂર્ણેન ચ પ્રદેહઃ| અશ્વગ- ન્ધાજશૃઙ્ગીશારિવાદ્વિપુનર્નવદ્વિસહાવિદારીભિઃ પરિષેકઃ| કુષ્ઠસર્જરસસાધિતં તૈલમભ્યઙ્ગઃ| ધવાશ્વકર્ણધાત- કીકકુભતિન્દુકૈર્જીવનીયૈશ્ચ પિષ્ટૈર્ઘૃતં શૃતં પ્રાશઃ| યવ-યવફલોલૂકગૃધ્રશકૃદ્ભિઃ સઘૃતૈર્ધૂપઃ| વરણારિષ્ટસિન્દુકાન્વિતશ્ચાવિકમૂત્રેણ કણ્ડકલેપઃ| શુક્લમાલ્યવિલેપનલાજૌદનપાયસૈર્ગોતીર્થે બલિઃ| નદીસઙ્ગમે ક્ષીરિવૃક્ષસમીપે વા સ્નપનમ્| મન્ત્રશ્ચ- નાનાવસ્ત્રધરા દેવી ચિત્રમાલ્યાનુલેપના| ચલત્કુણ્ડલિની શ્યામા રેવતી તે પ્રસીદતુ|૧૨|

રેવત્યાં સર્વગન્ધૈઃ કુલત્થમાષાભ્યાં ચૂર્ણેન ચ પ્રદેહઃ| અશ્વગન્ધાદિભિઃ પરિષેકઃ| દ્વે સહે મુદ્ગપર્ણી માષપર્ણી ચ| કુષ્ઠસર્જરસાભ્યાં સાધિતં તૈલમભ્યઙ્ગઃ| ધવાદિભિઃ પિષ્ટૈઃ શૃતં પ્રાશઃ| યવાદિભિઃ સઘૃતૈર્ધૂપઃ| યવફલો વંશફલઃ| વરુણારિષ્ટાદ્યન્વિતઃ કણ્ડકસ્તણ્ડુલત્વકચૂર્ણં આવિકમૂત્રેણ લેપઃ| સિન્દુકઃ સિન્દુવારકઃ| શુક્લમાલ્યાદિભિર્ગોતીર્થે પ્રધાનગોસ્થાને બલિઃ નદીસઙ્ગમે વા ક્ષીરિવૃક્ષસમીપે વા સ્નપનમ્| નાનાવસ્ત્રેત્યાદિના શ્લોકેન મન્ત્રઃ| ઇતિ રેવત્યામ્|| ૧૨||

Adhikarana revatIgrahacikitsA (12) · Śloka 12

રેવત્યાં સર્વગન્ધૈઃ કુલત્થમાષચૂર્ણેન ચ પ્રદેહઃ| અશ્વગ- ન્ધાજશૃઙ્ગીશારિવાદ્વિપુનર્નવદ્વિસહાવિદારીભિઃ પરિષેકઃ| કુષ્ઠસર્જરસસાધિતં તૈલમભ્યઙ્ગઃ| ધવાશ્વકર્ણધાત- કીકકુભતિન્દુકૈર્જીવનીયૈશ્ચ પિષ્ટૈર્ઘૃતં શૃતં પ્રાશઃ| યવ-યવફલોલૂકગૃધ્રશકૃદ્ભિઃ સઘૃતૈર્ધૂપઃ| વરણારિષ્ટસિન્દુકાન્વિતશ્ચાવિકમૂત્રેણ કણ્ડકલેપઃ| શુક્લમાલ્યવિલેપનલાજૌદનપાયસૈર્ગોતીર્થે બલિઃ| નદીસઙ્ગમે ક્ષીરિવૃક્ષસમીપે વા સ્નપનમ્| મન્ત્રશ્ચ- નાનાવસ્ત્રધરા દેવી ચિત્રમાલ્યાનુલેપના| ચલત્કુણ્ડલિની શ્યામા રેવતી તે પ્રસીદતુ||૧૨||

રેવત્યાં સર્વગન્ધૈઃ કુલત્થમાષાભ્યાં ચૂર્ણેન ચ પ્રદેહઃ| અશ્વગન્ધાદિભિઃ પરિષેકઃ| દ્વે સહે મુદ્ગપર્ણી માષપર્ણી ચ| કુષ્ઠસર્જરસાભ્યાં સાધિતં તૈલમભ્યઙ્ગઃ| ધવાદિભિઃ પિષ્ટૈઃ શૃતં પ્રાશઃ| યવાદિભિઃ સઘૃતૈર્ધૂપઃ| યવફલો વંશફલઃ| વરુણારિષ્ટાદ્યન્વિતઃ કણ્ડકસ્તણ્ડુલત્વકચૂર્ણં આવિકમૂત્રેણ લેપઃ| સિન્દુકઃ સિન્દુવારકઃ| શુક્લમાલ્યાદિભિર્ગોતીર્થે પ્રધાનગોસ્થાને બલિઃ નદીસઙ્ગમે વા ક્ષીરિવૃક્ષસમીપે વા સ્નપનમ્| નાનાવસ્ત્રેત્યાદિના શ્લોકેન મન્ત્રઃ| ઇતિ રેવત્યામ્|| ૧૨||

Adhikarana shuShkarevatIgrahacikitsA (13) · Śloka 13

શુષ્કરેવત્યાં ધૂપવર્જ્યઃ સ્કન્દગ્રહોક્તો વિધિઃ| વચાશ્વગન્ધાહિઙ્ગુલાજસિદ્ધાર્થરુદ્વર્તનમ્| સર્ષપતૈલં વચાસિદ્ધં નેત્રપૂરણમ્| કાકગૃધ્રગર્દભશકૃદ્ભિર્લેપઃ| કુલીરકપાલશલ્યકશુક્તિતમેષશૃઙ્ગહયખરજાહકહસ્તિનખનકુલરોમભિર્વપુઃ સર્વગ્રહઘ્નઃ| કુલ્માષૈર્મદ્યેન શુષ્કમાંસેન ચ શુષ્કવૃક્ષે બલિઃ| તત્રૈવ ચ સ્નાનમ્| મન્ત્રશ્ચૌપાસતે યાં સતતં દેવ્યો વિવિધભૂષણાઃ| લમ્બા કરાલા વિનતા તથૈવ બહુપુત્રિકા| રેવતી શુષ્કનામા ચ સા તે દેવી પ્રસીદતુ| ઇતિ||૧૩||

શુષ્કરેવત્યાં ધૂપં વર્જયિત્વા સર્વો વિધિઃ સ્કન્દગ્રહોક્તઃ| વચાદિભિરુદ્વર્તનમ્| વચયા સિદ્ધં સર્ષપતૈલં નેત્રપૂરણમ્| કાકાદિશકૃદ્ભિર્લેપઃ| કુલીરકપાલં કચ્છપવરાટકઃ| જાહકો નામ પ્રાણિવિશેષઃ| કુલ્માષાદિભિઃ શુષ્કવૃક્ષે બલિઃ| તત્રૈવ ચ શુષ્કવૃક્ષે સ્નાનમ્| ઉપાસત ઇત્યાદિના સાર્ધેન શ્લોકેન મન્ત્રઃ| ઇતિ શુષ્કરેવત્યામ્||

Adhikarana anubandhacikitsAsUtram (14-6) · Śloka 6

ભવતિ ચાત્ર અનુબન્ધાન્યથાકૃચ્છ્રં ગ્રહાપાયેઽપ્યુપદ્રવાન્| બાલામયનિષેધોક્તભેષજૈઃ સમુપાચરેત્||૧૪|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે પ્રત્યેકગ્રહપ્રતિષેધો નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ||૬||

ગતાનુગતિકા| ગ્રહાપાયે ગ્રહવિગમેઽપ્યનુબન્ધાનુપદ્રવાન્યથાકૃચ્છ્રં કૃચ્છ્રોપદ્રવાનતિક્રમેણ યથાસ્વં બાલામયપ્રતિધોક્તૈર્ભેષજૈઃ સમુપાચરેદિતિ|| ૧૪|| ઇતિ શ્રીમન્મહામહોપાધ્યાયેન્દુવિરચિતાયા- મષ્ટાઙ્ગસંગ્રહવ્યાખ્યાયાં શશિલેખાયામુત્તરતન્ત્રે ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ દ્વિતીયં કૌમારતન્ત્રં સમ્પૂર્ણમ્