6. pratyēkagrahapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha pratyekagrahapratiShedho nAma ShaShTho~adhyAyaH - avataraNikA · Śloka

సామాన్యేన సర్వగ్రహాణాం స్నపనముక్త్వా విశేషేణ ప్రత్యేకం చికిత్సాం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే||

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

అథాతః ప్రయేకగ్రహప్రతిషేధం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||

Adhikarana skandagrahacikitsA - guggulvAdipradeha pariShekAbhya~ggaH (2(1)) · Śloka 2

స్కందగ్రహే గుగ్గుల్వేలావాలుకమనశిశలాహరితాలమంజిష్ఠో- శీరరాస్నాగరుదేవదారుశ్రీవేష్టకహరేణూగిరికదంబకచందనైః శ్లక్ష్ణపిష్టైః ప్రదేహో వాతహరవృక్షపత్రక్వాథేన కవోష్ణేన పరిషేకస్తేషామేవ చ మూలక్వాథే సర్వగంధసురరామండాకైడర్యావాపవత్తైలం విపక్వమభ్యంగః| (1)|2|

స్కందగ్రహే గుగ్గుల్వాదిభిః శ్లక్ష్ణపిష్టైః ప్రదేహః| ఏలవాలూకం మాలూకం| శ్రీవేష్టకం ధూపద్రవ్యం| గిరికదంబకో భూకదంబకః భూకదంబకః| వాతహరవృక్షాణాం భద్రదార్వాదీనాం పత్రక్వాథేన కోష్ణేన పరిషేకః| తేషామేవ చ వాతహరవృక్షాణాం మూలక్వాథే సర్వగంధద్యావాపతత్తైలం విపక్వమభ్యంగః| ఆవాపః కల్కః| సర్వాణి గంధద్రవ్యాణి యథా లాభం| కైడర్యం సురభిపత్రం||2(1)||

Adhikarana bRuhatyAditailamabhya~ggArthe (2(2)) · Śloka 2

బృహతీద్వయద్విపునర్నవరేణుకోపకుల్యాముస్తఖదిరవచాశంఖనాభిసరలసర్పసుగంధాసురాహ్వకల్కవిపక్వం వా| (2)|2|

అథవా బృహత్యాదిభిర్విపక్వం తైలమభ్యంగః| రేణుకా హరేణూః| ఉపకుల్యా పిప్పలీ| సర్పసుగంధా నాకులీ| సురాహ్వం దేవదారు|| 2(2)||

Adhikarana kShIrivRukShAdighRutaM pAnArthe (2(3)) · Śloka 2

క్షీరివృక్షకషాయేణ క్షీరేణ చ సిద్ధమర్ధపలికైశ్చ పిష్టైః శారివాద్వికాకోలీద్విబలాంశుమతీద్వయహస్తికర్ణపర్ణైర్ఘృత- ప్రస్థం పానం| (3)|2|

క్షీరివృక్షాణాం వటాదీనాం క్వాథేన క్షీరేణ చ తత్సర్వమేకతః కృత్వా శారివాదిభిశ్చార్ధపలికైః పిష్టైః ఘృతప్రస్థం సిద్ధం పానం| అంశుమతీ సాలపర్ణీ|| 2(3)||

Adhikarana rAsnAdisarpiHpAnam (2(4)) · Śloka 2

రాస్నాదేవదార్వన్యతరకల్కేన వా సక్షీరం సాధితం సర్పిః| (4)|2|

అథవా రాస్నాదేవదారుభ్యామన్యతరస్య కల్కేన సక్షీరం సర్పిః సాధితం పానం||2(4)||

Adhikarana dhUpayogau (2 (5)) · Śloka 2

వచాకాకాదనీసర్పకంచుకసర్షపైరుష్ట్రాజావ్యశ్వగోరోమభిశ్చ సఘృతైర్ధూపః| సిద్ధార్థకసర్జరసకుష్ఠహింగుగుగ్గులుభిర్వా (5)|2|

వచాదిభిరుష్ట్రాదిలోమభిశ్చ సఘృతైర్ధూపః| సిద్ధార్థకాదిభిర్వా సఘృతైర్ధూపః|| 2 (5)||

Adhikarana auShadhidhAraNam (2(6)) · Śloka 2

సోమవల్లీంద్రవల్లీశమీబిల్వవందాకమృగాదినీమూలాని సూత్రేణ గ్రథితాని కంఠేన శిరసా వా ధారయేత్| (6)|2|

సోమవల్యాదీనాం మూలాని సూత్రేణ గ్రథితాని బద్ధాని కంఠేన శిరసా వా ధారయేత్| సోమవల్లీ గుడూచీ| ఇంద్రవల్లీ ఏంద్రీ| బందాకో వృక్షాదినీ| మృగాదినీ గవాక్షీ|| 2(6)||

Adhikarana baliH (2(7)) · Śloka 2

రక్తమాల్యానులేపవస్రపతాకామణిబీజైర్వివిధైశ్చ భక్ష్యైః సదధిఘృతమధులాజకుల్మాషమాంసమత్స్యసురాసవం సమయూరకు- క్కుటం సఘంటాకం సశూర్పవ్యజనంచ కుమారగ్రహే రక్తౌదనేన బలిముపోషితో నివేదయేత్| (7)|2|

ఉపోషితశ్చ రక్తమాల్యాదిభిర్బలిం బాలగ్రహే నివేదయేత్| రక్తశబ్దో లోహితవర్ణవాచీ మాల్యానులేపనాభ్యాం సంబధ్యతే| పతాకా వైజయంతీ| బీజాని సస్యాని| సదధీత్యాది బలివిశేషణం| కుల్మాషః స్విన్నసస్యం||2(7)||

Adhikarana samantrako homaH (2(8)) · Śloka 2

తత్ర చ రాత్రావిగ్నిం జ్వాలయిత్వా మంత్రమిమం పఠన్ మధుసర్పిషా జుహుయాత్| అగ్నయే కృత్తికాభ్యశ్చ స్వాహాస్వాహేతి చాంతతః| నమః స్కందాయ దేవాయ గ్రహాధిపతయే నమః| శిరసా త్వాభివందేహం ప్రతిగృహ్ణీష్వ మే బలిం| నీరుజో నిర్వికారశ్చ శిశుర్భవతు సర్వదా| స్వాహేతి| (8)|2|

తత్ర చ కుమారగ్రహే రాత్రావగ్నిం జ్వాలయిత్వా మంత్రమిమగ్నయే కృత్తికాభ్యశ్చేత్యాది పఠన్ మధుసర్పిషా మిశ్రేణాగ్నిం జుహుయాత్| స్వాహా స్వాహేత్యనేనాగ్నయే స్వాహా కృత్తికాభ్యశ్చ స్వాహేత్యుక్తం| సర్వత్ర స్వాహేత్యేవమంతో మంత్రః|| 2(8)||

Adhikarana prasa~ggAtsAmAnyanirdeshaH (2(9)) · Śloka 2

సర్వేష్వేవ గ్రహేషు త్రికాలమగ్నిం పూజయేత్తర్పయేచ్చ| విశే- షతః స్కందగ్రహే త్రిరాత్రం చ రాత్రౌ రాత్రౌ గాయత్ర్యభిమంత్రితోద- కేన చత్వరే ధాత్రీకుమారయోః స్నపనమాచరేత్| (9)|2|

సర్వేష్వేవ గ్రహేషు త్రికాలం ప్రాతర్మధ్యాహ్నే సాయం చాగ్నిం పూజయేత్పుష్పాదినా| విశేషతః ఇత్యాది సుబోధం|| 2(9)||

Adhikarana pratisarAmantraH (2(10)) · Śloka 2

త్రికాలం చ మంత్రేణానేన బాలమపమార్జయేత్ ప్రతిసరాం చ బధ్నీయాత్| తపసాం తేజసాం చైవం యశసాం వపుషాం తథా| విధాతా యోఽవ్యయో దేవః స తే స్కందః ప్రసీదతు| గ్రహసేనాపతిర్దేవో దేవసేనాపతిర్విభుః| దేవసేనారిపుహరః పాతు త్వా భగవాన్ గుహః| దేవదేవస్య మహతః పావకస్య చ యః సుతః| గంగోమాకృత్తికానాం చ స తే శర్మ ప్రయుచ్ఛతు| రక్తమాల్యాంబరః శ్రీమాన్ రక్తచందనభూషితః| రక్తాదిత్యవపుర్దేవః పాతు త్వా క్రౌంచసూదనః| (10)||2||

త్రికాలమనేన వక్ష్యమాణేన తపసామిత్యాదినా మంత్రేణ బాలమపమార్జయేత్ మార్జనం చ కుర్యాత్| అనేనైవ మంత్రేణ ప్రతిసరాం సూత్రవేణికాం చ బధ్నీయాత్| తపసామిత్యాదిభిశ్చతుర్భిః శ్లోకైర్మంత్రః| ఇతి స్కందగ్రహే||2(10)||

Adhikarana vishAkhAgrahacikitsA (3) · Śloka 3

విశాఖే స్కందగ్రహోక్తో వచాకుష్ఠాన్వితః ప్రదేహో గోలోమీబిల్వశిరీషముస్తసురసాదిక్వాథేన పరిషేకః| సర్పసుగంధాదేవదారుకుష్ఠముస్తాకల్కేన సగోమూత్రబస్తమూత్రేణ సిద్ధం తైలమభ్యంగః| క్షీరివృక్షకషాయేణ జీవనీయగర్భం సపయస్కం సర్పిః సిద్ధం పానం| జీవకర్షభకక్షీరిణీబృహతీహరిద్రాంశుమతీద్వయకైర్వా విదారీద్వయతవక్షీరీమృద్వీకామధుకరాస్నానీలోత్పలకందవ- చావ్యోషైర్వా| గృధ్రోలూకపురీషవృషభరోమకేశహస్తినఖైర్ఘృతాక్తైర్ధూపః| అనంతా కుక్కుటీమర్కటీబింబీసమంగాశ్వేతగిరికర్ణికాః పూర్వోక్తాని చ పూర్వవత్ ధారయేత్| పక్వామమాంసరుధిరదధివారుణీయుక్తో వటవృక్షే బలిశ్చ- తుష్పథే స్నానం| మంత్రశ్చ -- స్కందాపస్మారసంజ్ఞో యః స్కందస్య దయితః సఖా| విశాఖసంజ్ఞః స శిశోః శివోస్తు వికృతాననః||3||

విశాఖాఖ్యే గ్రహే స్కందోక్తో గుగ్గుల్వాదిర్వచాకుష్ఠాభ్యాం యుక్తః ప్రదేహః| గోలోమ్యాదియుక్తసురసాదిగణక్వాథేన పరిషేకః| గోలీమీ దూర్వా| సర్పసుగంధాదికల్కేన గోవస్తమూత్రేణ చ సిద్ధం తైలమభ్యంగః| సర్పసుగ్గంధా నాకులీ| వస్తమూత్రం ఛాగమూత్రం| క్షీరివృక్షాణాం క్వాథేన జీవనీయగణం గర్భం దత్వా సక్షీరం సిద్ధం సర్పిఃపానం| జీవకాదిభిర్వా సిద్ధం సర్పిః పానం| క్షీరిణీ క్షీరికా| అంశుమతీద్వయం పృశ్నిపర్ణీ సాలపర్ణీ చ| విదార్యాదిభిర్వా సిద్ధం సర్పిః పానం| గుధ్రపురీషాదిభిఘృర్తాక్తైర్ధూపః కార్యః| కేశా మనుష్యస్య| అనంతాదీని చ పూర్వోక్తాని స్కందగ్రహోక్తాని సోమవల్ల్యాదీని చ పూర్వవదితి సూత్రేణ బద్ధ్వా కంఠేన శిరసా వా ధారయేత్| పక్వామమాంసాదియుక్తో వటవృక్షే బలిశ్చతుష్పథే స్నానం| స్కందాపరమార ఇత్యాదిశ్లోకేన మంత్రః| ఇతి విశాఖే|| 3||

Adhikarana naigameShagrahacikitsA (4) · Śloka 4

నైగమేషే విశాఖోక్తః ప్రదేహోఽగ్నిమంథవరుణనలరోహిషపూతీకపారిభద్రకైః పరిషేకో ధాన్యమ్లేన సబీజేన గుగ్గులు అశ్వగంధాసర్షపోశీరశ్వేతాకుష్ఠశతాహ్వావిపక్వం తైలమభ్యంగః| దశమూలక్వాథే మధురస్కంధగర్భం సక్షీరం సర్పిఃపానం| సర్పగంధాబస్తనఖరోమభిర్ధూపః| సర్పగంధాబస్తగంధాతుంబీ- మృగోర్వారుశతావరీసహదేవా పునర్నవబీజాని ధారయేత్| విచిత్రమాల్యఫలశుక్లవిలేపనౌదనదధిధృతగుడక్షీరైః మహాపథే క్షీరిద్రుమే వా బలిః| నదీతీరే స్నానం| మంత్రశ్చ -- అజాననశ్చలాక్షిభ్రూః కామరూపీ మహాయశాః| బాలం బాలహితో దేవో నైగమేషోఽభిరక్షతు| స్వాహా||4||

నైగమేషో మేషాస్య ఇతి పర్యాయౌ| తస్మిన్ విశాఖోక్తో వచాకుష్ఠాన్వితో గుగ్గుల్వాదిప్రదేహః| అగ్నిమంథాదిభిః పరిషేకః| రోహిషః ప్లీహఘ్నః| పారిభద్రకో నింబతరుః| ధాన్యామ్లాదిభిః పక్వం తైలమభ్యంగః| ధాన్యామ్లస్య బీజమధోఽవస్థితం తేన సహ| శ్వేతా కటభీ| శతాహ్వా శతపుష్పా| దశమూలస్య క్వాథే మధురస్కంధం సూత్రోక్తం గర్భం దత్వా సక్షీరం సర్పిర్విపక్వం పానం| సర్పగంధాదిభిశ్చ ధూపః| సర్పగంధాదీని పూర్వవద్ధారయేత్| బస్తగంధాఽజగంధా| తుంబీ కటుకాలాబునీ| మృగోర్వారుర్గవాక్షీ| సహదేవా బలా| విచిత్రమాల్యాదిభిర్మహాపథే రాజమార్గే క్షీరిద్రుమే వా బలిః| నదీతీరే స్నానం| మంత్రశ్చాజానన ఇతి శ్లోకః| ఇతి మేషాస్యే||4||

Adhikarana shvagrahe cikitsA (5) · Śloka 5

శ్వగ్రహే గవాక్షీబ్రహ్మదత్తాబృహతీద్వయశారివాహ్నీవేరకుష్ఠభూమి- కదంబసురసమంజరీకరవీరపుష్పైః ప్రదేహః| మయూరోలూకాశ్వ మహిషీపురీషరోమభిశ్చ| బిల్వైరండనక్తమాలారలుకపత్రక్వాథః పరిషేకః| వయస్థాశతావరీశారివాపయస్యైరండసహదేవా త్రికటుకకల్కక్షీరసిద్ధం తైలమభ్యంగః| తథైవ చ ఘృతం పానం| గోవస్తమూత్రభావితశుష్కమత్స్యచూర్ణో నిశీథే ధూపః| వచావయస్థాబ్రాహ్మీజటిలాగోలోమీలంబాపూతనాకేశీగిరి- కదంబకేకైషీకాసహదేవీర్ధరయేత్| సఘృతసురామాంసదధిరుధిరపలలశ్చత్వరే బలిః| అంకరకూటే స్నానం| మంత్రశ్చ రక్షార్థం కార్తికేయస్య కృత్తికోమాగ్నిశూలిభిః| యోఽసౌ శ్వవిగ్రహః సృష్టః స దేవస్త్వాభిరక్షతు| స్వాహా||5||

శ్వగ్రహే గవాక్ష్యాదిభిః ప్రదేహః| బ్రహ్మదత్తా| హ్రీబేరం వాలకం| భూమికదంబకం గిరికదంబకం| సురసస్య మంజరీ తథోక్తా| మయూరపురీషాదిభిర్లేపః| బిల్వాదిపత్రక్వాథః పరిషేకః| నక్తమాలః కరంజః| అరలుకో మయూరజంఘః| వయస్థాదికల్కేన క్షీరేణ చ సిద్ధం తైలమభ్యంగః| తథైవ చ వయస్థాదికల్కక్షీరాభ్యాం ఘృతం పానం| వయస్థా ఆమలకం| పయస్యా క్షీరికా| సహదేవా బలా| శుష్కాణాం మత్స్యానాం చూర్ణో గోబస్తమూత్రాభ్యాం భావితో నిశీథేయ్ఽర్ధరాత్రే ధూపః| వచాదికం ధారయేత్| వయస్థా ఆమలకం| బ్రాహ్మీ ప్రసిద్ధా| జటిలా మాంసీ| గోలోమీ దూర్వా| లంబా కటుకాలాబునీ పూతనా హరీతకీ| కేశీ గంధమాంసీ| కేషాంచిచ్ఛతావరీ| ఏకైషీకా త్రివృన్మయూరశిఖా చ| ఘృతాదియుక్తః చత్వరే త్రిపథే బలిః| సంకరకూటేఽవకరనికరే స్నానం| రక్షార్థమిత్యాదినా శ్లోకేన మంత్రః| ఇతి శ్వగ్రహే|| 5||

Adhikarana pitRugrahacikitsA (6) · Śloka 6

పితృగ్రహే పూర్వోక్తః ప్రదేహో వచావయస్థాజీవంతీధాతకీ- ప్రియంగుగుగ్గులురాస్నామనశ్శిలాలైర్వా| వచాదిభిరేవ సిద్ధం తైలమభ్యంగః| బిల్వకపిత్థకరంజతక్కారీసురసపాటలీవరణపారిభద్రక- పారిజాతమాతులుంగపత్రక్వాథేన రాత్రౌ పరిషేకో బిల్వాదిభిరేవ చ తైలం సురాబస్త్రమూత్రయుక్తం సాధితమభ్యంగః| త్రిఫలాంశుమతీద్వయపయస్యామధుకకల్కేన దశమూలనిర్యూహే సక్షీరం సర్పిః పక్వం పానం| దేవదారుభారంగీవిడంగచ- ందనకాకోలీద్వయజీవకర్షభకైర్వా సక్షీరైః| లక్ష్మీపురకుష్ఠగోలోమీజటిలోగ్రగంధాభిః సిద్ధం తైలం నావనం| ఏభిరేవ చ సురాపిష్టైర్లేపః| గృధ్రోలూకవానరరోమాణి సఘృతాని తత్పురీషం వా సుప్తజనే ధూపో వచాదిభిర్వా ప్రదేహోక్తైః పూర్వోక్తో వా| పూర్వోక్తా ఏవ చ ధారయేత్| సురాసవగుడాపూపపిష్టతిలకృతభక్షో వృక్షమూలే సవృషభః కంచనాక్షియుగయుక్తః స్వయం పిత్రా కుమారస్య నిర్వాపణీయో బలిః| క్షీరివృక్షసమీపే స్నానం| మంత్రశ్చ యః పితా సర్వబాలానాం గ్రహాణాం పూజితో వరః| వృక్షమూలే కృతావాసః స త్వాం పాతు పితా సదా| స్వాహా||6||

పితృగ్రహే పూర్వోక్తః శ్వగ్రహోక్తో గవాక్ష్యాదిః ప్రదేహో వచాదిభిర్వా| వచాదిభిరేవ సిద్ధం తైలమభ్యంగః| బిల్వాదిపత్రక్వాథేన రాత్రౌ పరిషేకః| తక్కార్యగ్నిమంథః| పారిభద్రకో నింబః| పారిజాతో దేవదారుః| బిల్వాదిభిరేవ చ సురాబస్తమూత్రయుక్తం సాధితం తైలమభ్యంగః| దశమూలక్వాథే త్రిఫలాదీనాం కల్కేన సక్షీరం పక్వం సర్పిః పానం| పయస్యా క్షీరికా| దేవదార్వాదిభిర్వా సక్షీరం పక్వం సర్పిః పానం| లక్ష్మ్యాదిభిః సిద్ధం తైలం నావనం| సురాపిష్టైస్తైరేవ చ లేపః| లక్ష్మీ ఋద్ధిః శమీ పద్మచారిణీ చ| గోలోమీ దూర్వా| జటిలా మాంసీ| ఉగ్రగంధా వచా| గృధ్రాదిలోమాని ఘృతాక్తాని గృధ్రాదీనాం పురీషం వా సుప్తజనే ఘనాయాం రాత్రౌ ధూపః| అథవా వచాదిభిః ప్రదేహపఠితైర్ధూపః| పూర్వోక్తః శ్వగ్రహోక్తో వా మూత్రభావితమత్స్యచూర్ణో ధూపః| పూర్వోక్తా ఏవ లక్ష్మ్యాద్యా ధారయేత్| కుమారస్య పిత్రా వృక్షమూలే సురాదియుక్తః స్వర్ణమయేన చాక్షియుగేన యుక్తో బలిః స్వయం నిర్వాపణీయో నివేదనీయః| క్షీరివృక్షస్య సమీపే స్నానం| యః పితేత్యాదినా శ్లోకన మంత్రః| ఇతి పితృగ్రహే|

Adhikarana shukunigrahacikitsA (7) · Śloka 7

శకున్యాం మధుకహ్రీవేరోశీరశారివాపద్మకోత్పలమంజి- ష్ఠాలోధ్రప్రియంగుగైరికైః ప్రదేహః| సురామూత్రపిష్టైర్వా లోధ్రయష్టీ- మధుకమంజిష్ఠాహరీతకీదేవరారుభిర్వ్రణోక్తాశ్చ ప్రదేహాః| వేతసామ్లకపిత్థైః సపంచమూలైర్వా| శుక్తిశంఖాశంబూక- భస్మ-మంజిష్ఠాభయామధుకైస్తైలం పక్వం వ్రణరోపణం| క్షీరితరుభిః పరిషేకో మార్కవమూలకామలకీత్వక్పత్ర- ప్రియంగుమనశ్శిలాలైలాద్వయయష్టీక్రముకలోధ్రధాతకీశారి- వాంజనోత్పలపత్తంగసమంగాద్విహరిద్రామాంసీమంజిష్ఠాచందనపద్మ- కసువర్ణగైరికైస్తైలం సపయస్కం పక్వమాభ్యంగో గ్రహహా వ్రణరోపణశ్చ| అర్జునఫలలోధ్రమధుకోదుంబరవచాచూర్ణః క్షౌద్రయుక్తో ముఖ- పాకే ముఖోద్ధర్షః| విశాఖోక్తం సర్పిఃపానం| స్కందోక్తో ధూపః| కాకాపిచ్ఛేన వా గోబాలోగ్రగంధా రక్షోఘ్నఘృత- మయూరచంద్రకైర్వా| కటంభరాకుక్కుటీమర్కటీలంబాసహదేవహ్రీవేరోశీరాణీ ధారయేత్| నాగదంతీలక్ష్మణాబృహతీద్వయమృగోర్వారుశతావరీ- సహదేవా వా| తిలతండులమత్స్యమనశిశలాహరితాలసంపృక్తస్తిలపి- ష్టకృతశకునికైః కరంజే బలిర్నిష్కుటే స్నానం| మంత్రశ్చ- అంతరిక్షచరా దేవీ సర్వాలంకారభూషితా| అయోముఖీ తీక్ష్ణతుండా శకునీ తే ప్రసీదతు| దుర్దర్శనా మహాకాయా పింగాక్షీ భైరవస్వరా| లంబోదరీ శంకుకర్ణీ శకునీ తే ప్రసీదతు||7||

శకున్యాఖ్యే మధుకాదిభిః ప్రదేహో లేపః| అథవా సురాదిపిష్టైర్లోధ్రాదిభిః ప్రదేహః| వ్రణప్రతిషేధిక్తాశ్చ ప్రదేహాః| వేతసామ్లాదిభిర్వా| శుక్తిభస్మాదిభిః పక్వం తైలం వ్రణరోపణం| శుక్త్యాదిత్రయం జలప్రాణివిశేషః| క్షీరివృక్షజలైః పరిషేకో మార్కవమూలకాదిభిః సాధితేన తైలేన కృతోఽభ్యంగశ్చ గ్రహహా భవతి వ్రణరోపణశ్చ| క్రముకః పట్టికారోధ్రః| మార్కవో భృంగరాజః| అజునఫలాదీనాం చూర్ణః క్షౌద్రయుక్తో శాకునికే ముఖపాకే ముఖోద్ఘర్షః| విశాఖోక్తం సర్పిర్జీవనీయక్వాథకృతం జీవకాదికృతం వా| స్కందోక్తో ధూపో వచాదిః సిద్ధార్థకాదిశ్చ| కాకస్య వా పిచ్ఛేన పశ్చిమయా పక్షసంతత్యా గోవాలాతత్యా గోవాలాదిభిర్వా శూపః| ఉగ్రగంధా వచా| కటంభరాదీని ధారయేత్| కటంభరా మహాశ్వేతా| కటంజటీతి చ| కుక్కుటీ మేకవాటికే ప్రసిద్ధా రసాయనాధ్యాయోక్తలక్షణా| మర్కటీ కపికచ్ఛుః| స్వనామికా చ| నాగదత్న్యాదిర్వా ధారయేత్| తిలాదిభిః సంపృక్తస్తిలపిష్టాభ్యాం కృతైః శకునికైః పక్షిభిః సహ కరంజవృక్షే బలిః| నిష్కుటే గృహారామే స్నానం| అంతరిక్షచరేత్యాదినా శ్లోకద్వయేన మంత్రః| ఇతి శకున్యాఖ్యే గ్రహే|| 7||

Adhikarana pUtanAgrahacikitsA (8) · Śloka 8

పూతనాయాం హింగువచాగిరికదంబకుష్ఠైలాద్వయసురాహ్వైః ప్రదేహః| కపిత్థశిరీషన్యగ్రోధబిల్వైరండబకులధవవంశాగ్నిమంథ- పత్రక్వాథః సర్వగంధోదకయుక్తః పరిషేకో వరణకట్వంగాస్ఫోతకపోతపంకాపారిభద్రకైర్వా| కుష్ఠసర్జరసవచాగోలోమీవయస్థామనశ్శిలాలైస్తైలం సాధితమభ్యంగః| మధురౌషధైః సాధితం సర్పిఃపానం| ఏలాద్వయకుష్ఠవచాహింగుదేవదారుగిరికదంబకైధూర్పః| బిబ్బీగుంజాకాకాదనీంద్రవారుణీచిత్రపలా ధారయేత్| విచిత్రమాల్యమత్స్యోదనకృసరపలలవాన్ బలిః సంకర- కూటే| తద్వచ్ఛరావసంపుటస్థః శూన్యగృహే చతుర్దిశం ప్రక్షేప్యః| తత్ర చోచ్ఛిష్టేన స్నపనం| మంత్రశ్చ - మలినాంబరసంవీతా మలినా రూక్షమూర్ధజా| శూన్యాగారాశ్రయా దేవీ దారకం పాతు పూతనా| దుర్దర్శనా మహాకాయా కరాలా మేఘమాలికా| భిన్నాగారాశ్రయా దేవీ దారకం పాతు పూతనా||8||

పూతనాయాం హింగ్వాదిభిః ప్రదేహః| గిరికదంబకో భూకదంబః| కపిత్థాదిపత్రాణాం క్వాథః సర్వాగంధోదకేన యుక్తః పరిషేకః| వరణాదిభిర్వా పరిషేకః| కట్వంగః స్యోనాకః| ఆస్ఫోతోఽర్కః| కపోతవంకా సువర్చలా| పారిభద్రకో మందారః| కుష్ఠాదిభిః సాధితం తైలమభ్యంగః| మధురౌషధైః సూత్రోక్తైః సిద్ధం సర్పిః పానం| ఏలాదిభిర్ధూపః| గిరికదంబకో భూకదంబకః| బింబ్యాదీర్ధారయేత్| బింబీ తుండికేరీ| విచిత్రమాల్యాదిమాన్ లఃఅంకరకూటేఽవకరనికరే| తద్వదితి సంకరకూటవద్విచిత్రమాల్యాదిమాన్| శరావసంపుటసంస్థో బలిః శూన్యగృహే చతుర్దిశం ప్రక్షేప్యః| తత్ర చ శూన్యగృహే ఉచ్ఛిష్టేన భుక్తశిష్టేన బాలస్య స్నపనం| మలినాంబరేత్యాదిశ్లోకద్వయేన మంత్రః| ఇతి పూంతనాయాం|

Adhikarana shItapUtanAgrahacikitsA (9) · Śloka 9

శీతపూతనాయం పూతనోక్తః ప్రదేహో ధారణీయాని చ| వరణ- కపిత్థతులసీపాశికావంశీబిల్వపాటలీనందీ భల్లాత- కపత్రనిర్యూహేణ పరిషేకః| ముస్తామరదారుకుష్ఠసర్పగంధైర్గోబస్తమూత్రయుక్తం తైలం విప క్వమభ్యంగః| కాశ్మర్యపృశ్నపర్ణీలోధ్రమధుకైర్మధురవర్గేణ చ సమక్షీరం సర్పిః శృతం ప్రాశ్యమానం శీతపూతనాం ఛర్దిహిధ్మా- కాసశ్వాసాంశ్చ శమయతి| సాతిసారాయం తు ఖదిరపలాశసర్జార్జునరోహిణీత్వక్క్వా- థేన తుల్యపయః సర్పిః| గృధ్రోలూకవిడ్బస్తగంధాహినిర్మో- కనింబపత్రైర్ధూపః| జీర్ణగోచర్మసర్షపభిక్షుసంకటీసర్పకంచు- కైర్వా| ముద్గౌదనప్రాయో జలాశయసమీపే బలిస్తత్రైవ చ స్నానం| మంత్రశ్చ- ముద్గౌదనాశనా దేవీ సురాశోణితపాయినీ| జలాశయాలయరతా పాతు త్వా శీతపూతనా||9||

శీతపూతనాయాం పూతనోక్తైర్హింగ్వాదిభిః ప్రదేహః| తదుక్తాన్యేవ బింవ్యాదీని ధారణీయాని| వరుణకపిత్థాదిపత్రక్వాథేన పరిషేకః| తులసీ సురసా| పాశికాఖ్యో వృక్షః ప్రసిద్ధో దాక్షిణాత్యేష| వంశీ గిరికర్ణికా| నందీ నంద్యావర్తాఖ్యా| ముస్తాదిభిర్గోబస్తమూత్రాభ్యాం యుక్తం తైలం విపక్వమభ్యంగః| కాశ్మర్యాదిభిః సూత్రోక్తేన చ మధురవర్గేణ సమక్షీరం ఘృతం సర్పిః ప్రాశ్యమానం శీతపతనాదింఛమయేత్| అతిసారయుక్తాయాం తు శీతపూతనాయాం ఖదిరాదిత్వచాం క్వాథేన తుల్యక్షీరం సర్పిః సిద్ధం శస్యతే| గృధ్రవిడాదిభిర్ధూపః| బస్తగంధాజగంధా| జీర్ణోర్గోచర్మాదిభిర్వా ధూపః| భిక్షుసంఘాటీ శ్రమణకకంథా| అత్ర చ ముద్గౌదనప్రాయో జలాశయస్య నద్యాదేః సమీపే బలిః| తత్రైవ చ జలాశయసమీపే స్నానం| ముద్గౌదనాశనేత్యాదినా శ్లోకేన మంత్రః| ఇతి శీతపూతనాయాం|| 9||

Adhikarana andhapUtanAgrahacikitsA (10) · Śloka 10

అంధపూతనాయాం సర్వగంధైః సశిరోవక్త్రస్య ప్రదేహః| వరుణాస్ఫోతపారిభద్రకవృక్షాదనీనాగబలాగైరికశతావరీభిః పరిషేకః| హరితాలమనఃశిలాకుష్ఠసర్జరససురాసౌవీ- రకసంస్కృతం తైలమభ్యంగః| స్యందనస్యోనాకకాశ్మర్యఖదిరకుష్ఠైర్మధురవర్గేణ చ క్షీరి- వృక్షకషాయే సక్షీరం శృతం ఘృతం మధుయుక్తం చక్షుః కామో- పసృష్టానాం ప్రాశః| ఛర్దికాతీసారవతాం తు తదేవ పిప్పలీ- పిప్పలీమూలసాలపర్ణీబృహతీకల్కోపేతం| రక్షోఘ్నారుష్కరసర్జరసమధుభిర్ధూపః| జీర్ణభిక్షుసంఘాటీ- కృకవాకుపురీషాహిత్వక్కేశచర్మభిర్వా| అనంతా కుక్కుటీ మర్కటీ బింబీర్ధారయేత్| తుంబీ చిత్ర- ఫలా మృగోవ్క్రుజాలినీ కాకాదనీర్వా| పక్వామ్రమాంసశోణితైశ్చతుష్పథే బలిగృహే స్నానం| మంత్రశ్చ- కరాలా పింగలా ముండా కషాయాంబరవాసినీ| దేవీ బాలమిమం ప్రీతా పాలయత్వంధపూతనా||10||

అంధపూతనాయాం సర్వైర్గంధద్రవ్యైః సశిరోవక్త్రస్య బాలస్య ప్రదేహః| వరుణాదిభిః పరిషేకః| ఆస్ఫోతా ముకుందా అర్కశ్చ| వృక్షాదనీ ద్రుమవ్యాధిః| హరితాలాదిసంస్కృతం తైలమభ్యంగః| స్యందనాదిభిః సూత్రోక్తేన చ మధురవర్గేణ కల్కీకృతేన క్షీరివృక్షకషాయే సక్షీరం సిద్ధం ఘృతం ప్రయోగే చ మాక్షికయుక్తం చక్షుః కామగ్రహోపసృష్టానాం ప్రాశః| ఛర్ద్యాదిమతామంధపూతనార్తానాం తదేవ స్యందనాదిభిః సిద్ధం పిప్పల్యాదికల్కోపేతం| రక్షోఘ్నాదిభిర్ధూపః| అథవా జీర్ణభిక్షుసంఘాట్యాదిభిః| రక్షోఘ్నః సర్షపః| అరుష్కరో భల్లాతకః| జీర్ణా శీర్ణా భిక్షుసంఘాటీ శ్రమణకకంథా| కృకవాకుః కుక్కుటస్తస్య పురీషం| అనంతాదీర్ధారయేత్| అనంతా దూర్వా| కుక్కుటీ ప్రసిద్ధామేకవాటికే| మర్కటీ ఆత్మగుప్తా బింబీ తుండీకేరీ| అథవా తుంబ్యాదీర్ధారయేత్| చిత్రఫలా చిర్భిటో విశాలభేదః| మృగోర్వారుర్గవాక్షీ| జాలినీ కోశాతకీ| కాకాదనీ గుంజా| పక్వామమాంసాదిభిశ్చతుష్పథే బలిః| గృహే స్నానం| కరాలేత్యాది శ్లోకేన మంత్రః| ఇత్యంధపూతనాయాం|| 10||

Adhikarana mukhamaNDitikAgrahacikitsA (11) · Śloka 11

ముఖమండితికాయాం వారుష్యా శ్లక్ష్ణపిష్టైః సర్వగంధైర్లేపః| బిల్వైరండకపిత్థాగ్నిమంథవంశీకుబేరాక్షీపత్ర- క్వాథేన పరిషేకస్తేషామేవ చ స్వరసేన మధుకవాజిగంధా- గర్భమైకధ్యం తైలం వసా చ పక్వమభ్యంగః| హ్రస్వపంచమూలమధురవర్గసిద్ధం ఘృతం సమధుశర్కరం ప్రాశః| పాఠాకేతకసూచీనింబఫలపిప్పలీవిడంగహరీతకీభస్మ- వచాచోరకచూర్ణో వా మధుసర్పిర్భ్యాం| ఋక్షరోమమషీపాఠా- మరిచపిప్పలీచూర్ణో వా| దేవదారుభస్మయుక్తో మూర్వావ్యోష- ముస్తరాస్నాగిరికదంబకాశ్వగంధాచూర్ణో వాఽశోకరోహి- ణీచూర్ణా వా| ఏభిరేవ చ విపక్వమాజం ఘృతం పయో వా పిబేత్| ఏభిరేవ చ యోగైర్ధూపోపదేహాభ్యంగనస్యతైలాక్షిపూరణపరి- షేకాన్ కుర్యాత్| యవకుష్ఠసర్జరసైర్ధూపః| సర్పచాషకీరరల్లకజిహ్వా ధారయేత్| మాతుశ్చాస్య శ్లేష్మహరమౌషధం పానే స్తనోద్వర్తనే చ యుంజ్యాత్| వివిధగంధధూపమాల్యాంజనపారదమనశిశలాయుక్తో గోష్ఠమధ్యే బలిర్గవాం మధ్యే స్నానం| మంత్రశ్చ- అలంకృతా రూపవతీ సుభగా కామరూపిణీ| గోష్ఠమధ్యాలయరతా పాతు త్వ ముఖమండితా||11||

ముఖమండితికాయాం వారుణ్యా సురయా శ్లక్ష్ణపిష్టైస్సర్వైర్గంధద్రవ్యైర్లేపః| బిల్వాదిపత్రక్వాథేన పరిషేకః| వంశీ గిరికర్ణికా| కుబేరాక్షీ శ్వేతపాటలా| తేషామేవ చ బిల్వాదిపత్రాణాం స్వరసేన మధుకాశ్వగంధగర్భం వసా తైలం చైకధ్యమేకీభూతం పక్వమభ్యంగః| హ్Rఅస్వపంచమూలేన సూత్రోక్తేన మధురవర్గేణ చ సిద్ధం ఘృతం మధుశర్కరాభ్యాం ప్రయోగకాలే యుక్తం ప్రాశః| పాఠాదిచూర్ణో వా మధుసర్పిర్భ్యాం ప్రాశః| భస్మశబ్దస్య పాఠాదిభిః సంబంధః| కేతకసూచీ ప్రసిద్ధా| అథవా ఋక్షరోమమషీపాఠాదీనాం చూర్ణో మధుఘృతాభ్యాం ప్రాశః| అథవా మూర్వాదీనాం చూర్ణో దేవదారుభస్మనా యుక్తో మధుఘృతాభ్యాం ప్రాశః| గిరికదంబకం భూకదంబకం| అథవైక ఏవాశోకరోహిణ్యాః కటుకరోహిణ్యాశ్చూర్ణః| ఏభిరేవ చ మూర్వాదిభిర్విపక్వమాజం ఘృతం వా క్షీరం వా పిబేత్| ఏభిరేవ చానంతరోక్తైర్యోగైర్ధూపాదీన్ కుర్యాత్| యవాదిభిర్ధూపః కార్యః| సర్పాదిజిహ్వా ధారయేత్| రల్లకః ప్రాణివిశేషః| మాతురిత్యాది సుబోధం| వివిధగంధదియుక్తో గోష్ఠమధ్యే బలిః| గోమధ్యే స్నానం| అలంకృతాదిశ్లోకశ్చ మంత్రః| ఇతి ముఖమండితికాయాం|| 11||

Adhikarana revatIgrahacikitsA (12) · Śloka 12

రేవత్యాం సర్వగంధైః కులత్థమాషచూర్ణేన చ ప్రదేహః| అశ్వగ- ంధాజశృంగీశారివాద్విపునర్నవద్విసహావిదారీభిః పరిషేకః| కుష్ఠసర్జరససాధితం తైలమభ్యంగః| ధవాశ్వకర్ణధాత- కీకకుభతిందుకైర్జీవనీయైశ్చ పిష్టైర్ఘృతం శృతం ప్రాశః| యవ-యవఫలోలూకగృధ్రశకృద్భిః సఘృతైర్ధూపః| వరణారిష్టసిందుకాన్వితశ్చావికమూత్రేణ కండకలేపః| శుక్లమాల్యవిలేపనలాజౌదనపాయసైర్గోతీర్థే బలిః| నదీసంగమే క్షీరివృక్షసమీపే వా స్నపనం| మంత్రశ్చ- నానావస్త్రధరా దేవీ చిత్రమాల్యానులేపనా| చలత్కుండలినీ శ్యామా రేవతీ తే ప్రసీదతు|12|

రేవత్యాం సర్వగంధైః కులత్థమాషాభ్యాం చూర్ణేన చ ప్రదేహః| అశ్వగంధాదిభిః పరిషేకః| ద్వే సహే ముద్గపర్ణీ మాషపర్ణీ చ| కుష్ఠసర్జరసాభ్యాం సాధితం తైలమభ్యంగః| ధవాదిభిః పిష్టైః శృతం ప్రాశః| యవాదిభిః సఘృతైర్ధూపః| యవఫలో వంశఫలః| వరుణారిష్టాద్యన్వితః కండకస్తండులత్వకచూర్ణం ఆవికమూత్రేణ లేపః| సిందుకః సిందువారకః| శుక్లమాల్యాదిభిర్గోతీర్థే ప్రధానగోస్థానే బలిః నదీసంగమే వా క్షీరివృక్షసమీపే వా స్నపనం| నానావస్త్రేత్యాదినా శ్లోకేన మంత్రః| ఇతి రేవత్యాం|| 12||

Adhikarana revatIgrahacikitsA (12) · Śloka 12

రేవత్యాం సర్వగంధైః కులత్థమాషచూర్ణేన చ ప్రదేహః| అశ్వగ- ంధాజశృంగీశారివాద్విపునర్నవద్విసహావిదారీభిః పరిషేకః| కుష్ఠసర్జరససాధితం తైలమభ్యంగః| ధవాశ్వకర్ణధాత- కీకకుభతిందుకైర్జీవనీయైశ్చ పిష్టైర్ఘృతం శృతం ప్రాశః| యవ-యవఫలోలూకగృధ్రశకృద్భిః సఘృతైర్ధూపః| వరణారిష్టసిందుకాన్వితశ్చావికమూత్రేణ కండకలేపః| శుక్లమాల్యవిలేపనలాజౌదనపాయసైర్గోతీర్థే బలిః| నదీసంగమే క్షీరివృక్షసమీపే వా స్నపనం| మంత్రశ్చ- నానావస్త్రధరా దేవీ చిత్రమాల్యానులేపనా| చలత్కుండలినీ శ్యామా రేవతీ తే ప్రసీదతు||12||

రేవత్యాం సర్వగంధైః కులత్థమాషాభ్యాం చూర్ణేన చ ప్రదేహః| అశ్వగంధాదిభిః పరిషేకః| ద్వే సహే ముద్గపర్ణీ మాషపర్ణీ చ| కుష్ఠసర్జరసాభ్యాం సాధితం తైలమభ్యంగః| ధవాదిభిః పిష్టైః శృతం ప్రాశః| యవాదిభిః సఘృతైర్ధూపః| యవఫలో వంశఫలః| వరుణారిష్టాద్యన్వితః కండకస్తండులత్వకచూర్ణం ఆవికమూత్రేణ లేపః| సిందుకః సిందువారకః| శుక్లమాల్యాదిభిర్గోతీర్థే ప్రధానగోస్థానే బలిః నదీసంగమే వా క్షీరివృక్షసమీపే వా స్నపనం| నానావస్త్రేత్యాదినా శ్లోకేన మంత్రః| ఇతి రేవత్యాం|| 12||

Adhikarana shuShkarevatIgrahacikitsA (13) · Śloka 13

శుష్కరేవత్యాం ధూపవర్జ్యః స్కందగ్రహోక్తో విధిః| వచాశ్వగంధాహింగులాజసిద్ధార్థరుద్వర్తనం| సర్షపతైలం వచాసిద్ధం నేత్రపూరణం| కాకగృధ్రగర్దభశకృద్భిర్లేపః| కులీరకపాలశల్యకశుక్తితమేషశృంగహయఖరజాహకహస్తినఖనకులరోమభిర్వపుః సర్వగ్రహఘ్నః| కుల్మాషైర్మద్యేన శుష్కమాంసేన చ శుష్కవృక్షే బలిః| తత్రైవ చ స్నానం| మంత్రశ్చౌపాసతే యాం సతతం దేవ్యో వివిధభూషణాః| లంబా కరాలా వినతా తథైవ బహుపుత్రికా| రేవతీ శుష్కనామా చ సా తే దేవీ ప్రసీదతు| ఇతి||13||

శుష్కరేవత్యాం ధూపం వర్జయిత్వా సర్వో విధిః స్కందగ్రహోక్తః| వచాదిభిరుద్వర్తనం| వచయా సిద్ధం సర్షపతైలం నేత్రపూరణం| కాకాదిశకృద్భిర్లేపః| కులీరకపాలం కచ్ఛపవరాటకః| జాహకో నామ ప్రాణివిశేషః| కుల్మాషాదిభిః శుష్కవృక్షే బలిః| తత్రైవ చ శుష్కవృక్షే స్నానం| ఉపాసత ఇత్యాదినా సార్ధేన శ్లోకేన మంత్రః| ఇతి శుష్కరేవత్యాం||

Adhikarana anubandhacikitsAsUtram (14-6) · Śloka 6

భవతి చాత్ర అనుబంధాన్యథాకృచ్ఛ్రం గ్రహాపాయేఽప్యుపద్రవాన్| బాలామయనిషేధోక్తభేషజైః సముపాచరేత్||14|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే ప్రత్యేకగ్రహప్రతిషేధో నామ షష్ఠోఽధ్యాయః||6||

గతానుగతికా| గ్రహాపాయే గ్రహవిగమేఽప్యనుబంధానుపద్రవాన్యథాకృచ్ఛ్రం కృచ్ఛ్రోపద్రవానతిక్రమేణ యథాస్వం బాలామయప్రతిధోక్తైర్భేషజైః సముపాచరేదితి|| 14|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయా- మష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాముత్తరతంత్రే షష్ఠోఽధ్యాయః ద్వితీయం కౌమారతంత్రం సంపూర్ణం