Adhikarana atha pratyekalUtApratiShedho nAma pa~jcacatvAriMsho~adhyAyaH, adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ പ്രത്യേക ലൂതാപ്രതിഷേധം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः प्रत्येक लूताप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
സാമാന്യേന ലൂതാനാം ചികിത്സാവിധാനുമുക്ത്വാ യഥാപ്രധാനം പ്രത്യേകം ചികിത്സാം പ്രദര്ശയിതുമധ്യായ ആരഭ്യതേ|| ൧||
Adhikarana kapilAlakShaNaM pratiShedhashca (2) · Śloka 2
ആദംശേ പിടകാ താമ്രാ ഭവേത്കപിലയാ സ്ഥിരാ| ലസീകാ രോമകൂപേഷു ദാഹോഷ്ണൌ മൂര്ധ്നി ഗൌരവമ്| പാനനസ്യാഞ്ജനാലേപസേകേഷ്വത്ര പ്രയോജയേത്| നിശാപദ്മകകുഷ്ഠൈലാകരഞ്ചകകുഭത്വചഃ| സ്ഥിരാര്കപര്ണ്യപാമാര്ഗബ്രാഹ്മീജ്വലനനാകുലീഃ| അഥവാ കുഷ്ഠപത്തങ്ഗനഖജോऽങ്ഗകകുങ്കുമമ||൨||
आदंशे पिटका ताम्रा भवेत्कपिलया स्थिरा| लसीका रोमकूपेषु दाहोष्णौ मूर्ध्नि गौरवम्| पाननस्याञ्जनालेपसेकेष्वत्र प्रयोजयेत्| निशापद्मककुष्ठैलाकरञ्चककुभत्वचः| स्थिरार्कपर्ण्यपामार्गब्राह्मीज्वलननाकुलीः| अथवा कुष्ठपत्तङ्गनखजोऽङ्गककुङ्कुमम||२||
🔊 Audio coming soon
കപിലാഖ്യയാ ലൂതായാ ആദംശേ താമ്രാ സ്ഥിരാ ച പിടകാ ഭവേന്മൂര്ധഗൌരവാന്തം ച| അത്ര നിശാദികം നാകുല്യന്തം പാനാദിഷു യോജയേദഥവാ കുഷ്ഠാദികം കുങ്കുമാന്തമ്| കകുഭോऽര്ജുനഃ| അര്കപര്ണ്യലര്കഃ|| ൨||
Adhikarana agnimukhIlakShaNam pratiShedhashca (3) · Śloka 3
അഗ്നിമുഖ്യാതിരുക്സ്ഫോടഃ സമ്ഭവത്യഗ്നിദഗ്ധവത്| അഗ്നിജ്വാലാസമാനേന പ്രസ്വിദ്യതി വിഷോഷ്മണാ| തൃഡ്ദാഹകമ്പമൂര്ച്ഛാവാന് പിത്താസ്രമതിസാര്യതേ| യോജയേത്പൂര്വവത്തത്ര പ്രത്യാഖ്യായ ത്വരാന്വിതഃ| കുഷ്ഠലാമജ്ജകോശീരമധുകം മധുകം മധു| ലാഭതഃ ശീതവീര്യാണി താലീസം ഗോപകന്യകാമ്||൩||
अग्निमुख्यातिरुक्स्फोटः सम्भवत्यग्निदग्धवत्| अग्निज्वालासमानेन प्रस्विद्यति विषोष्मणा| तृड्दाहकम्पमूर्च्छावान् पित्तास्रमतिसार्यते| योजयेत्पूर्ववत्तत्र प्रत्याख्याय त्वरान्वितः| कुष्ठलामज्जकोशीरमधुकं मधुकं मधु| लाभतः शीतवीर्याणि तालीसं गोपकन्यकाम्||३||
🔊 Audio coming soon
അഗ്നിമുഖ്യാഖ്യയാ ലൂതയാ ആദംശേ അതിരുക്സ്ഫോടഃ സമ്ഭവതി യഥാऽഗ്നിദഗ്ധേ| അഗ്നിജ്വാലാസദൃശേന ച വിഷോഷ്മണാ പുരുഷഃ പ്രസ്വിദ്യതി| തൃഡാദിമാംശ്ച രക്തപിത്തമതിസാര്യതേ| തത്രാഗ്നിമുഖ്യാം പ്രത്യാഖ്യാനം കൃത്വാ ത്വരയാ പൂര്വവത് കപിലാവത് പാനാദികം യോജയേത്| ശീതവീര്യാണി ചന്ദനോശീരാദീനി ച ലാഭതോ യഥാലാഭമ്| താലീസാദികം ച|| ൩||
Adhikarana pItAlakShaNaM pratiShedhashca (4) · Śloka 4
പീതയാ പീതവിണ്മൂത്രദംശക്ലേദാക്ഷിദര്ശനഃ| മൂര്ച്ഛാച്ഛര്ദിശിരോദുഃഖജ്വരാരോചകശൂലവാന്| തത്രേഷ്ടാഃ കടഭോശീരമുഞ്ജാവഞ്ജുലപാവകാഃ| വംശകാശാര്ജുനകുശാഃ ശിരീഷകിണിഹീത്വചഃ| അഥവാ വന്യബാഹ്ലീകകുഷ്ഠകേസരജോങ്ഗകമ്||൪||
पीतया पीतविण्मूत्रदंशक्लेदाक्षिदर्शनः| मूर्च्छाच्छर्दिशिरोदुःखज्वरारोचकशूलवान्| तत्रेष्टाः कटभोशीरमुञ्जावञ्जुलपावकाः| वंशकाशार्जुनकुशाः शिरीषकिणिहीत्वचः| अथवा वन्यबाह्लीककुष्ठकेसरजोङ्गकम्||४||
🔊 Audio coming soon
പീതാഖ്യയാ ലൂതയാ ആദംശേ സതി പുരുഷ പീതവര്ണൈര്വിഡാദിഭിര്മൂച്ഛാദിഭിശ്ച യുക്തോ ഭവതി| തത്ര കടഭാദികം പാനാദിഷു യോജയേത്| അഥവാ വന്യാദികമ്| കടഭാ കടഭീ| ജോങ്ഗകം കൃഷ്ണാഗരു|| ൪||
Adhikarana padmAlakShaNaM pratiShedhashca (5) · Śloka 5
പദ്മാഭഃ പദ്മയാ സ്ഫോടോ ഭിന്നോऽഭിന്നഃ പുനര്ഭവേത്| ക്ലിദ്യത്യാശു സ്രവത്യുഷ്ണം ക്ലേദസ്പര്ശേऽതിരുക്കരഃ| തത്ര പദ്മോത്പലാന്നാലോ ഹിമവേതസവഞ്ജുലാഃ| സമൃണാലാഃ സകുമുദാഃ സക്ഷൌദ്രഘൃതശര്കരാഃ||൫||
पद्माभः पद्मया स्फोटो भिन्नोऽभिन्नः पुनर्भवेत्| क्लिद्यत्याशु स्रवत्युष्णं क्लेदस्पर्शेऽतिरुक्करः| तत्र पद्मोत्पलान्नालो हिमवेतसवञ्जुलाः| समृणालाः सकुमुदाः सक्षौद्रघृतशर्कराः||५||
🔊 Audio coming soon
പദ്മാഖ്യയാ ആദംശേ പദ്മാഭഃ സ്ഫോടോ ഭവതി| ഭിന്നോऽപി സന് പുനരഭിന്നോ ഭവതി| സ ച സ്ഫോട ആശു ക്ലിദ്യത്യുഷ്ണം ച ക്ലേദം സ്രവതി| സ്പര്ശേ ചാതിരുക്കരോ ഭവതി| തത്ര പദ്മോത്പലാദികം ശര്കരാന്തം പാനാദിഷു|| ൫||
Adhikarana mUtraviShAlakShaNaM pratiShedhashca (6) · Śloka 6
പൂതിര്മൂത്രവിഷാദംശോ വിസര്പീ കൃഷ്ണശോണിതഃ| ശ്വാസകാസജ്വരച്ഛര്ദിമൂര്ച്ഛാദാഹ്ഭ്രമാന്വിതഃ| മനശ്ശിലാലമധുകമധുകോത്പലചന്ദനമ്| കുഷ്ഠലാമജ്ജകോശീരപദ്മകം തത്ര ഭേഷജമ്||൬||
पूतिर्मूत्रविषादंशो विसर्पी कृष्णशोणितः| श्वासकासज्वरच्छर्दिमूर्च्छादाह्भ्रमान्वितः| मनश्शिलालमधुकमधुकोत्पलचन्दनम्| कुष्ठलामज्जकोशीरपद्मकं तत्र भेषजम्||६||
🔊 Audio coming soon
മൂത്രവിഷായാഃ പൂതിര്ദംശോ ഭവതി വിസര്പാദ്യന്വിതശ്ച| തത്ര മനശ്ശിലാദികം പാനാദിഷു ഭേഷജമ്|| ൬||
Adhikarana shvetAlakShaNaM pratiShedhashca (7) · Śloka 7
ആദംശേ ശ്വേതയാ ശ്വേതാ പിടകാ ഭൃശകണ്ഡുലാ| ദാഹമൂര്ച്ഛാജ്വരരുജാവിസര്പക്ലേദകാരിണീ| തത്രേഷ്ടാഃ ശീതരാസ്നൈലാഹരേണുനലവഞ്ജുലാഃ| കുഷ്ഠമാംസീ നതോശീരകാന്താധ്യാമകപദ്മകാഃ||൭||
आदंशे श्वेतया श्वेता पिटका भृशकण्डुला| दाहमूर्च्छाज्वररुजाविसर्पक्लेदकारिणी| तत्रेष्टाः शीतरास्नैलाहरेणुनलवञ्जुलाः| कुष्ठमांसी नतोशीरकान्ताध्यामकपद्मकाः||७||
🔊 Audio coming soon
ശ്വേതാഖ്യയാ ആദംശേ ശ്വേതാ കണ്ഡൂലാ ദാഹാദികാരിണീ ച പിടകാ ഭവതി| തത്ര ശീതാദികം പാനാദിഷ്വിഷ്ടമ്| ശീതം ചന്ദനമ്|| ൭||
Adhikarana kRuShNAlakShaNaM pratiShedhashca (8) · Śloka 8
ആദംശഃ കൃഷ്ണയാ കൃഷ്ണോ വിഡ്ഗന്ധിഃ കലേദശോഫവാന്| ഉത്ഥാപ്യതേ കൃഷ്ണമസൃഗ്ദുഷ്ടമ് തത്ര ച ഭേഷജമ്| മഹാസുഗന്ധാ സര്പാക്ഷീ വക്രൈലാ ഗന്ധനാകുലീ||൮||
आदंशः कृष्णया कृष्णो विड्गन्धिः कलेदशोफवान्| उत्थाप्यते कृष्णमसृग्दुष्टम् तत्र च भेषजम्| महासुगन्धा सर्पाक्षी वक्रैला गन्धनाकुली||८||
🔊 Audio coming soon
കൃഷ്ണാഖ്യയാ ആദംശഃ കൃഷ്ണവര്ണഃ പുരീഷഗന്ധിഃ ക്ലദശോഫയുക്തശ്ച ഭവതി| ദുഷ്ടമ് കൃഷ്ണം ചാസൃഗുത്ഥാപ്യതേ വിരേച്യതേ| തത്ര മഹാസുഗന്ധാദികം ഭേഷജമ്| മഹാസുഗന്ധാ രാസ്നാ| വക്രം തഗരമ്| ഗന്ധനാകുലീ(നി) സൂക്ഷ്മപത്രാ പരാ ജ്ഞേയാ സര്പാക്ഷീ ഗന്ധനാകുലീ|| ൮||
Adhikarana pANDuralakShaNam pratiShedhashca (9) · Śloka 9
ശൂനഃ പാണ്ഡുരയാ ദംശഃ ശോഫോ വക്ത്രസ്യ ഗൌരവമ്| ജ്വരോ വിഘൂര്ണനം ജൃമ്ഭാ ശിരോരുക് തത്ര ഭേഷജമ്| മൂലം വാരുണപുഷ്പായാ രോചനാ ഗോശകൃദ്രസഃ||൯||
शूनः पाण्डुरया दंशः शोफो वक्त्रस्य गौरवम्| ज्वरो विघूर्णनं जृम्भा शिरोरुक् तत्र भेषजम्| मूलं वारुणपुष्पाया रोचना गोशकृद्रसः||९||
🔊 Audio coming soon
പാണ്ഡുരയാ ദംശഃ ശൂനോ ഭവതി| വക്ത്രശോഫോ ഗൌരവാദികം ച| തത്ര വാരുണപുഷ്പാമൂലാദി ഭേഷജമ്| വാരുണപുഷ്പാ വിശാലാ|| ൯||
Adhikarana raktapadikAlakShaNaM pratiShedhashca (10) · Śloka 10
ആപാണ്ഡുപിടകോ ദംശഃ ശോഫവാന് രക്തപാദയാ| അസ്രസ്രുത്തത്ര നലദസേവ്യോദീച്യഹിമം മധു||൧൦||
आपाण्डुपिटको दंशः शोफवान् रक्तपादया| अस्रस्रुत्तत्र नलदसेव्योदीच्यहिमं मधु||१०||
🔊 Audio coming soon
രക്തപാദാഖ്യയാ ദംശ ആപാണ്ഡുഭിഃ പിടകാഭിര്യുക്തഃ ശോഫവാംശ്ച ഭവതി അസ്രസ്രുച്ച| തത്ര നലദാദികം ഭേഷജമ്| നലദം മാംസീ| സേവ്യമുശീരമ്| ഉദീച്യം ബാലകമ്| ഹിമം ചന്ദനമ്|| ൧൦||
Adhikarana bhRu~ggalakShaNaM pratiShedhashca (11) · Śloka 11
ഭൃങ്ഗാഭോ ഭൃങ്ഗയാ ദംശഃ പിടകാ ദാഹരുക്കരീ| കോഠൈശ്ച ചീയതേ ഗാത്രം തത്ര ശസ്തം ഭിഷഗ്ജിതമ്| അങ്കോലസാരം ഫലിനീ ഗവാം പിത്തം മിസിര്ഗദഃ||൧൧||
भृङ्गाभो भृङ्गया दंशः पिटका दाहरुक्करी| कोठैश्च चीयते गात्रं तत्र शस्तं भिषग्जितम्| अङ्कोलसारं फलिनी गवां पित्तं मिसिर्गदः||११||
🔊 Audio coming soon
ഭൃങ്ഗാഖ്യയോ ദംശോ ഭൃങ്ഗാഭോ ഭ്രമരവര്ണഃ പിടകാ ച ദാഹരുക്കരീ ഭവതി| ഗാത്രം ച കോഠൈശ്ചീയതേ| തത്രാങ്കോലസാരദികം ഭിഷഗ്ജിതമൌഷധം ശസ്തമ്| ഫലിനീ പ്രിയങ്ഗുഃ| മിസിഃ ശതപുഷ്പാ| ഗദഃ കുഷ്ഠമ്| അങ്കോലവൃക്ഷാഃ പ്രസിദ്ധസ്തസ്യ സാരഃ|| ൧൧||
Adhikarana pi~ggAlakShaNaM pratiShedhashca (12) · Śloka 12
പിങ്ഗയാ വഹ്നിദഗ്ധാഭോ ദംശഃ സ്ഫോടോ ബഹുസ്രുതിഃ| തീവ്രശോഫജ്വരരുജാഹൃത്പീഡാദാഹതൃഡ്യുതഃ| തത്രാऽഗദഃ സിതാ ഗുന്ദ്രാ മല്ലികാ മധുകോത്പലമ്| ജീവകഃ ക്ഷീരിണാം ശുങ്ഗാ ദ്വിഹിമം നാഗകേസരമ്||൧൨||
पिङ्गया वह्निदग्धाभो दंशः स्फोटो बहुस्रुतिः| तीव्रशोफज्वररुजाहृत्पीडादाहतृड्युतः| तत्राऽगदः सिता गुन्द्रा मल्लिका मधुकोत्पलम्| जीवकः क्षीरिणां शुङ्गा द्विहिमं नागकेसरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
പിങ്ഗാഖ്യയാ ദംശോऽഗ്നിദഗ്ധാഭോ ഭവതി| സ്ഫോടശ്ച ബഹുസ്രുതിസ്തീവ്രശോഫാദിഭിര്യുക്തോ ഭവതി| തത്ര സിതാദികമഗദഃ|| ൧൨||
Adhikarana trimaNDalAlakShaNaM pratiShedhashca (13) · Śloka 13
ത്രിമണ്ഡലായാ ബഹലോ ദംശഃ കൃഷ്ണം സ്രവത്യസൃക്| അരുചിര്നേത്രയോര്ദാഹഃ കലുഷസ്രുതിദൃഷ്ടിതാ| വിവിധൈര്മണ്ഡലൈശ്ചാസ്യ ശരീരമുപചീയതേ| തത്രാര്കമൂലദ്വിനിശാസുരാലാപൃശ്നിപര്ണികാഃ| ദധിത്ഥനാകുലബ്രാഹ്മീജ്യോതിഷ്മത്യോ ഹിതോऽഗദഃ||൧൩||
त्रिमण्डलाया बहलो दंशः कृष्णं स्रवत्यसृक्| अरुचिर्नेत्रयोर्दाहः कलुषस्रुतिदृष्टिता| विविधैर्मण्डलैश्चास्य शरीरमुपचीयते| तत्रार्कमूलद्विनिशासुरालापृश्निपर्णिकाः| दधित्थनाकुलब्राह्मीज्योतिष्मत्यो हितोऽगदः||१३||
🔊 Audio coming soon
ത്രിമണ്ഡലാഖ്യായാ ദംശോ ബഹലോ ഘനോ ഭവതി| കൃഷ്ണവര്ണഞ്ച രക്തം ക്ഷരതി സ്രവതി| അരുച്യാദികം ച ഭവതി| അസ്യ ചാതുരസ്യ ശരീരം വിവിധൈര്നാനാവിധൈര്മണ്ഡലൈരുപചീയതേ| തത്രാര്കമൂലാദികമഗദഃ|| ൧൩||
Adhikarana pUtigandhAlakShaNaM pratiShedhashca (14) · Śloka 14
ആദംശഃ പൂതിഗന്ധായാ വിസര്പക്ലേദദാഹവാന്| അലജീസന്നിഭോ രുഗ്വാന് വിബദ്ധപിടകാചിതഃ| ഭാര്ങ്ഗീനിദിഗ്ധികാനിമ്ബപാടലീസിന്ദുവാരകമ്| ദൂര്വാ ഹരിദ്രേ വാസാ ച പൂതിഗന്ധാ വിഷാപഹമ്||൧൪||
आदंशः पूतिगन्धाया विसर्पक्लेददाहवान्| अलजीसन्निभो रुग्वान् विबद्धपिटकाचितः| भार्ङ्गीनिदिग्धिकानिम्बपाटलीसिन्दुवारकम्| दूर्वा हरिद्रे वासा च पूतिगन्धा विषापहम्||१४||
🔊 Audio coming soon
പൂതിഗന്ധാഖ്യായാ ആദംശോ വിസര്പാദിമാനലജീസദൃശത്വാദിയുക്തശ്ച ഭവതി| ഭാര്ങ്ഗ്യാദികം തു പൂതിഗന്ധാ വിഷാപഹമ്|| ൧൪||
Adhikarana vIrAlakShaNaM pratiShedhashca (15) · Śloka 15
ചിത്രമണ്ഡലവാന് ദംശഃ പിടകാജാലകാവൃതഃ| വീരായാ മുര്ധരുക് ശീതജ്വരാന്നദ്വേഷസംയുതഃ| ഹരിദ്രേ നലദം കുഷ്ഠമേലാ സുരസമഞ്ജരീ| തഗരഞ്ച ശ്വപിത്തേന പിഷ്ടം വീരാവിഷാപഹമ്||൧൫||
चित्रमण्डलवान् दंशः पिटकाजालकावृतः| वीराया मुर्धरुक् शीतज्वरान्नद्वेषसंयुतः| हरिद्रे नलदं कुष्ठमेला सुरसमञ्जरी| तगरञ्च श्वपित्तेन पिष्टं वीराविषापहम्||१५||
🔊 Audio coming soon
വീരാഖ്യായാ ദംശശ്ചിത്രൈര്മണ്ഡലൈര്യുക്തോ ഭവതി| പിടകാജാലകൈരാവൃതോ മൂര്ധരുഗാദിഭിര്യുക്തശ്ച| ശ്വപിത്തേന പിഷ്ടം ഹരിദ്രാദ്വയാദികം തു പാനാദിഭിര്വീരാവിഷാപഹം ഭവതി|| ൧൫||
Adhikarana kumudAlakShaNaM pratiShedhashca (16) · Śloka 16
ദംശഃ കുമുദയാ ദാഹസ്ഫോടസ്ഫുരണതോദവാന്| പിച്ഛിലക്ലേദവിസ്രാവീ സശ്വാസസ്സഗലഗ്രഹഃ| പ്രത്യാഖ്യായാത്ര കുര്വീത സാമാന്യോക്തം ക്രിയാക്രമമ്||൧൬||
दंशः कुमुदया दाहस्फोटस्फुरणतोदवान्| पिच्छिलक्लेदविस्रावी सश्वासस्सगलग्रहः| प्रत्याख्यायात्र कुर्वीत सामान्योक्तं क्रियाक्रमम्||१६||
🔊 Audio coming soon
കുമുദാഖ്യയാ ദംശോ ദാഹാദിമാന് പിച്ഛിലക്ലേദസ്രാവീ ശ്വാസഗലഗ്രഹാഭ്യാം യുക്തശ്ച ഭവതി| ശ്വാസസ്തമകശ്വാസഃ| അത്ര പ്രത്യാഖ്യാനം കൃത്വാ സാമാന്യോക്തം പൂര്വാധ്യായവിഹിതം ക്രിയാക്രമം ചികിത്സിതം കുര്യാത്|| ൧൬||
Adhikarana alaviShAlakShaNaM pratiShedhashca (17) · Śloka 17
ഭവന്ത്യലവിഷാദംശേ പീതലോഹിതമണ്ഡലാഃ| പിടകാഃ സര്ഷപപ്രഖ്യാസ്താലുശോഷോ രുജാ ജ്വരഃ| ഛര്ദിര്ദാഹഃ ശിരഃ കമ്പസ്തത്ര സേവ്യഃ സമാക്ഷികഃ| സകാസീസകഹ്നീബേരഃ സപിപ്പലിവടാങ്കുരഃ||൧൭||
भवन्त्यलविषादंशे पीतलोहितमण्डलाः| पिटकाः सर्षपप्रख्यास्तालुशोषो रुजा ज्वरः| छर्दिर्दाहः शिरः कम्पस्तत्र सेव्यः समाक्षिकः| सकासीसकह्नीबेरः सपिप्पलिवटाङ्कुरः||१७||
🔊 Audio coming soon
അലവിഷയാ ദംശേ പീതാദിഗുണാഃ സര്ഷപ്രമാണാഃ പിടകാ ഭവന്തി| താലുശോഷദികഞ്ച| തത്ര സേവ്യാദികം വടാങ്കുരാന്തം ഭേഷജമ്| സേവ്യമുശീരമ്| വടാങ്കുരോ വടപ്രരോഹഃ|| ൧൭||
Adhikarana raktAlakShaNaM pratiShedhashca (18) · Śloka 18
രക്താന്തോ രക്തയാ ദംശഃ സപാണ്ഡുപിടകാജ്വരഃ| ശ്വേതോऽതിസാരഃ ശ്വസനം ദാഹഃ ക്ലേദഃ സശോണിതഃ| ശസ്തം ശേലവര്ജുനാമ്രാതാത്ത്വങ്മൂലം സിന്ദുവാരതഃ||൧൮||
रक्तान्तो रक्तया दंशः सपाण्डुपिटकाज्वरः| श्वेतोऽतिसारः श्वसनं दाहः क्लेदः सशोणितः| शस्तं शेलवर्जुनाम्रातात्त्वङ्मूलं सिन्दुवारतः||१८||
🔊 Audio coming soon
രക്താഖ്യയാ ലൂതയാ ദംശോ രക്താന്തോ ഭവതി| പാണ്ഡുവര്ണാഭി പിടകാഭിര്ജ്വരേണ ച യുക്തഃ| അതിസാരശ്ച ശ്വേതോ ഭവതി| ശ്വസനാദികം ച| അത്ര ശ്ലേഷ്മാതകത്വഗാദികം സിന്ദുവാരമൂലാന്തം ശസ്തമ്| സിന്ദുവാരഃ പ്രശസ്തഃ|| ൧൮||
Adhikarana citrAlakShaNaM pratiShedhashca (19) · Śloka 19
ആദംശേ ചിത്രയാ രക്താ പിടകാ വിസൃതാ സ്ഥിരാ| പര്വഭേദശിരസ്താപജ്വരശോഫാ വിസര്പിണീ| ഭിന്നാ കൃഷ്ണത്വമഭ്യേതി പീതാസ്രാവാ മഹാവ്രണാ| തത്രേഷ്ടാഃ കുഷ്ഠനലദശിരീഷനലരേണുകാഃ||൧൯||
आदंशे चित्रया रक्ता पिटका विसृता स्थिरा| पर्वभेदशिरस्तापज्वरशोफा विसर्पिणी| भिन्ना कृष्णत्वमभ्येति पीतास्रावा महाव्रणा| तत्रेष्टाः कुष्ठनलदशिरीषनलरेणुकाः||१९||
🔊 Audio coming soon
ചിത്രാഖ്യയാ ആദംശേ രക്താദിഗുണാ പിടകാ ഭവതി| സാ ച സ്വയം ഭിന്നാ കൃഷ്ണത്വമഭ്യേതി പ്രാപ്നോതി| പീതാസ്രാവാ മഹാവ്രണാ ച ഭവതി| തത്ര കുഷ്ഠാദികമിഷ്ടമ്|| ൧൯||
Adhikarana santAnikAlakShaNaM pratiShedhashca (20) · Śloka 20
ദംശേ ച സന്താനികയാ ശൂലമാകുലതാശ്രുണഃ| പ്രദരാക്ഷേപകൌ തത്ര കേസരം ക്ഷീരിണാം ത്വചഃ| ആമ്രസ്യ സിന്ദുവാരസ്യ മൂലമശ്മന്തകസ്യ ച||൨൦||
दंशे च सन्तानिकया शूलमाकुलताश्रुणः| प्रदराक्षेपकौ तत्र केसरं क्षीरिणां त्वचः| आम्रस्य सिन्दुवारस्य मूलमश्मन्तकस्य च||२०||
🔊 Audio coming soon
സന്താനികാഖ്യയാ ദംശേ ശൂലാദികമാക്ഷേപകാന്തം ഭവതി| പ്രദരം സ്ത്രിയോऽതിരജഃ| ആക്ഷേപകോ വാതവ്യാധിഃ| തത്ര നാഗകേസരാദികം ഭേഷജമ്| മൂലശബ്ദസ്യാമ്രാദ്യശ്മന്തകാന്തൈഃ സമ്ബന്ധഃ|| ൨൦||
Adhikarana mecakAlakShaNaM pratiShedhashca (21) · Śloka 21
പിടകാ മേചകാ ദംശമധ്യേ ജതുകണോപമാ| ജ്വരഃ ശോഫോऽത്ര വാരുണ്യാ രോചനാ രജനീദ്വയമ്||൨൧||
पिटका मेचका दंशमध्ये जतुकणोपमा| ज्वरः शोफोऽत्र वारुण्या रोचना रजनीद्वयम्||२१||
🔊 Audio coming soon
മേചകാഖ്യായാഃ സമ്ബന്ധിനോ ദംശസ്യ മധ്യേ ജതുകണോപമാ പിടകാ ജ്വരഃ ശോഫശ്ച ഭവതി| അത്ര വാരുണ്യാദികം ഭേഷജമ്| വാരുണീന്ദ്രവാരുണീ|| ൨൧||
Adhikarana kasanAlakShaNaM pratiShedhashca (22) · Śloka 22
രാജീമാന് കസനാ ദംശഃ ശിരോരുക് ശ്വാസകാസവാന്| ശീതപിച്ഛിലരക്തസ്രുദ്രക്തോക്തം തത്ര ഭേഷജമ്||൨൨||
राजीमान् कसना दंशः शिरोरुक् श्वासकासवान्| शीतपिच्छिलरक्तस्रुद्रक्तोक्तं तत्र भेषजम्||२२||
🔊 Audio coming soon
കസനാഖ്യയാ ദംശോ രാജീമാന് ശിരോരുഗാദിയുക്തശ്ച ഭവതി| തത്ര രക്താഖ്യദംശോക്തം ഭേഷജമ്|| ൨൨||
Adhikarana kAkANDIlakShaNaM pratiShedhashca (23) · Śloka 23
പാണ്ഡുരക്തോऽതിരുഗ്ദംശഃ കാകാണ്ഡ്യാഃ സ്മൃതിമോഷകൃത്| ഹിധ്മാ ശ്വസനതൃണ്മൂര്ച്ഛാനിദ്രാക്ഷേപകഹൃദ്ഗദാഃ||൨൩||
पाण्डुरक्तोऽतिरुग्दंशः काकाण्ड्याः स्मृतिमोषकृत्| हिध्मा श्वसनतृण्मूर्च्छानिद्राक्षेपकहृद्गदाः||२३||
🔊 Audio coming soon
കാകാണ്ഡ്യാ ദംശഃ പാണ്ഡുരക്തത്വാദിഗുണോ ഭവതി| സ്മൃതിമോഷകൃച്ച| ഹിധ്മാദയശ്ച ഭവന്തി| ഇതഃ പ്രഭൃത്യസാധ്യത്വാച്ചികിത്സാ നോച്യതേ| നിദ്രാക്ഷേപഃ സഹൃദ്ഗദഃ ഇതി ച പാഠഃ|| ൨൩||
Adhikarana eNapadIlakShaNaM pratiShedhashca (24) · Śloka 24
രക്താന്തസ്ത്വേണപാദായാ ദംശഃ കൃഷ്ണതിലാകൃതിഃ| ദാഹമോഹാഗ്നിവീസര്പതൃഡ്വമിശ്വാസകാസവാന്||൨൪||
रक्तान्तस्त्वेणपादाया दंशः कृष्णतिलाकृतिः| दाहमोहाग्निवीसर्पतृड्वमिश्वासकासवान्||२४||
🔊 Audio coming soon
ഏണപാദായാ ദംശഃ പര്യന്തേഷു ലോഹിതഃ കൃഷ്ണതിലാകൃതിര്ദാഹാദിമാംശ്ച ഭവതി|| ൨൪||
Adhikarana lAjavarNAlakShaNaM pratiShedhashca (25) · Śloka 25
പൂതിഃ ശ്യാവോऽതിരുക് സാസൃഗാദംശോ ലാജവര്ണയാ| ശീതജ്വരസമുത്ഥാനോ ദാഹമൂര്ച്ഛാതിസാരവാന്||൨൫||
पूतिः श्यावोऽतिरुक् सासृगादंशो लाजवर्णया| शीतज्वरसमुत्थानो दाहमूर्च्छातिसारवान्||२५||
🔊 Audio coming soon
ലാജവര്ണയാ ദംശഃ പൂത്യാദിഗുണോ ഭവതി| ശീതജ്വരഹേതുര്ദാഹാദിമാംശ്ച|| ൨൫||
Adhikarana vaidehIlakShaNaM pratiShedhashca (26) · Śloka 26
അഗ്നിദഗ്ധനിഭോ ദംശോ വൈദേഹ്യാ ഭൃശവേദനഃ| ഗമ്ഭീരഃ സജ്വരസ്തീക്ഷ്ണമോഹോ ഹൃദയപീഡനമ്||൨൬||
अग्निदग्धनिभो दंशो वैदेह्या भृशवेदनः| गम्भीरः सज्वरस्तीक्ष्णमोहो हृदयपीडनम्||२६||
🔊 Audio coming soon
വൈദേഹ്യാ ദംശ അഗ്നിദഗ്ധനിഭത്വാദിഗുണോ ഭവതി|| ൨൬||
Adhikarana jAlinIlakShaNaM pratiShedhashca (27) · Śloka 27
ഊര്ധ്വരാജീചിതോ ദംശോ ജാലിന്യാസ്തീവ്രശോഫരുക്| ഉദീര്ണതൃഡ്ഭ്രമശ്വാസസ്തമ്ഭമോഹോऽവദീര്യതേ||൨൭||
ऊर्ध्वराजीचितो दंशो जालिन्यास्तीव्रशोफरुक्| उदीर्णतृड्भ्रमश्वासस्तम्भमोहोऽवदीर्यते||२७||
🔊 Audio coming soon
ജാലിന്യാ ദംശ ഊര്ധ്വരാജീചിതത്വാദിയുക്തോ ഭവതി| ഉദീര്ണാ വൃദ്ധാസ്തൃൗഡായോ യസ്മിന്| അവദീര്യതേ ഭിദ്യതേ|| ൨൭||
Adhikarana mAlAguNAlakShaNaM pratiShedhashca (28) · Śloka 28
രക്തോ മാലാഗുണാദംശോ ധൂമഗന്ധിഃ സതീവ്രരുക്| ദീര്യതേ പാര്ശ്വതസ്തൈസ്തൈഃ സംരബ്ധൈര്മണ്ഡലൈര്യുതഃ| അന്തര്ദാഹോ ബഹിഃ ശൈത്യമാധ്മാനം മൂത്രകൃച്ഛ്രതാ| മൂര്ച്ഛാപ്രലാപാതീസാരജ്വരാഃ പ്രാണാന്തകാരിണഃ||൨൮||
रक्तो मालागुणादंशो धूमगन्धिः सतीव्ररुक्| दीर्यते पार्श्वतस्तैस्तैः संरब्धैर्मण्डलैर्युतः| अन्तर्दाहो बहिः शैत्यमाध्मानं मूत्रकृच्छ्रता| मूर्च्छाप्रलापातीसारज्वराः प्राणान्तकारिणः||२८||
🔊 Audio coming soon
മാലാഗുണായാ ദംശോ ധൂമഗന്ധത്വാദിയുക്തോ ഭവതി| അസ്യാം ച ലൂതായാമന്തര്ദാഹാദയഃ പ്രാണാനാമന്തകാരിണഃ|| ൨൮||
Adhikarana sauvarNikAlakShaNaM pratiShedhashca (29) · Śloka 29
ധ്മാതഃ സൌവര്ണികാദംശഃ സ്യന്ദതേ മത്സ്യഗന്ധികഃ| ശിരോऽക്ഷിരുഗ്ജ്വരഃ കാസസ്തൃഷ്ണാ ശോഫോ വമിര്ഭ്രമഃ||൨൯||
ध्मातः सौवर्णिकादंशः स्यन्दते मत्स्यगन्धिकः| शिरोऽक्षिरुग्ज्वरः कासस्तृष्णा शोफो वमिर्भ्रमः||२९||
🔊 Audio coming soon
സൌവര്ണികാഖ്യായാ ദംശോ ധ്മാതത്വാദിഗുണോ ഭവതി| ശിരോരുഗാദികഞ്ച||൨൯||
Adhikarana asAdhyeShvapi cikitsAyAH dik (30) · Śloka 30
അസാധ്യാനാമപി ഹിതം പ്രത്യാഖ്യായാശു യോജയേത്| ദോഷോച്ഛ്രായവിശേഷേണ ഛേദദാഹാദിവര്ജിതമ്||൩൦||
असाध्यानामपि हितं प्रत्याख्यायाशु योजयेत्| दोषोच्छ्रायविशेषेण छेददाहादिवर्जितम्||३०||
🔊 Audio coming soon
യാസാമസാധ്യത്വാച്ചികിത്സാ നോക്താ താസാമസാധ്യാനാമപി പ്രത്യാഖ്യാനം കൃത്വാ ദോഷോച്ഛ്രായവിശേഷവശേന ഹിതം ചികിത്സിതം യോജയേത്| ഛേദദാഹദികം വര്ജയിത്വാ|| ൩൦||
Adhikarana lUtAnusAraM daMshadeshanidarshanam (31-45) · Śloka 45
കപിലാ തത്ര നാസായാമഗ്നിദര്ശതി ജത്രുണി| പീതാ തു ഗണ്ഡയോഃ പദ്മാ ദക്ഷിണാംസേऽഥ കക്ഷയോഃ| ലൂതാ മൂത്രവിഷാ ശ്വേതാ ചിബുകേ കാലികാക്ഷിണി| പാണ്ഡുരാ ദക്ഷിണസ്കന്ധേ കരയോ രക്തപാദികാ| വാമപാര്ശ്വേ ദശേദ് ഭൃങ്ഗാ വാമാംസേ പിങ്ഗലാ ദശേത്| ത്രിമണ്ഡലോദരേ പൂതിഃ പൃഷ്ഠേ വീരാ തു ദക്ഷിണേ| ബാഹൌ നാഭ്യാം കുമുദികാ വാമസ്കന്ധേऽലസംജ്ഞിതാ| കണ്ഠേ രക്താ ലലാടേ തു ചിത്രാ സന്താനികൌഷ്ഠയോഃ| മേചകാ മൂര്ധ്നി കസനാദ്ധസ്തയോഃ കക്ഷമൂലയോഃ| കാകാണ്ഡ്യേണീ തു ഹൃദയേ ലാജവര്ണാ സ്തനാന്തരേ| ബാഹുസന്ധിഷു വൈദേഹീ ലൂതാऽപാങ്ഗേ തു ജാലിനീ| മാലാഗുണാഖ്യാ ഗ്രീവായാം സൌവര്ണീ കര്ണമൂലയോഃ| ഇതി ക്ഷേത്രാണി നിയതാന്യത്യുദീര്ണവിഷാഃ പുനഃ| പരക്ഷേത്രേऽപി വര്തന്തേ രാജാനോऽതിബലാ ഇവ||൩൧|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാ വഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ പ്രത്യേകലൂതാ പ്രതിഷേധോ നാമ പഞ്ചചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ||൪൫||
कपिला तत्र नासायामग्निदर्शति जत्रुणि| पीता तु गण्डयोः पद्मा दक्षिणांसेऽथ कक्षयोः| लूता मूत्रविषा श्वेता चिबुके कालिकाक्षिणि| पाण्डुरा दक्षिणस्कन्धे करयो रक्तपादिका| वामपार्श्वे दशेद् भृङ्गा वामांसे पिङ्गला दशेत्| त्रिमण्डलोदरे पूतिः पृष्ठे वीरा तु दक्षिणे| बाहौ नाभ्यां कुमुदिका वामस्कन्धेऽलसंज्ञिता| कण्ठे रक्ता ललाटे तु चित्रा सन्तानिकौष्ठयोः| मेचका मूर्ध्नि कसनाद्धस्तयोः कक्षमूलयोः| काकाण्ड्येणी तु हृदये लाजवर्णा स्तनान्तरे| बाहुसन्धिषु वैदेही लूताऽपाङ्गे तु जालिनी| मालागुणाख्या ग्रीवायां सौवर्णी कर्णमूलयोः| इति क्षेत्राणि नियतान्यत्युदीर्णविषाः पुनः| परक्षेत्रेऽपि वर्तन्ते राजानोऽतिबला इव||३१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे प्रत्येकलूता प्रतिषेधो नाम पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः||४५||
🔊 Audio coming soon
ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാ വഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ പ്രത്യേകലൂതാ പ്രതിഷേധോ നാമ പഞ്ചചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ||൪൫|| യസ്മിന് ദേഹദേശ യാ ലൂതാ ദശതി സാ കപിലേത്യാദിനാ ക്രമേണ പ്രദര്ശ്യതേ| തത്ര താസാം ലൂതാനാം മധ്യേ കപിലാ നാമ ലൂതാ നാസായാം ദശതി| ഏവമഗ്നിരിത്യാദി| വ്യാഖ്യാസമമ്| ഇത്യേതാനി നാസാദീനി ക്ഷേത്രാണി കപിലാദീനാം ലൂതാനാം നിയതാനി| യാസ്ത്വത്യുദീര്ണവിഷാ ഭവന്തി താ ലൂതാഃ പരക്ഷേത്രേऽപി വര്തന്തേ യഥാതിബലാ രാജാന ഇതി| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാ മഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാ മുത്തരതന്ത്രേ പഞ്ചചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ