Adhikarana atha sadyovraNapratiShedho nAmaikatriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
athātaḥ sadyōvraṇapratiṣēdhaṁ nāmādhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ||1||
अथातः सद्योव्रणप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
nijavraṇamuktvā''gantuvraṇaniścayāyā'dhyāya ārabhyatē||1||
Adhikarana viShaye~asminnatItAvekShaNam (2) · Śloka 2
āgantōrvraṇasya prāgupadiṣṭaḥ sambhavaḥ| tatra tatra yathā- yathaṁ pratīkāraśca||2||
आगन्तोर्व्रणस्य प्रागुपदिष्टः सम्भवः| तत्र तत्र यथा- यथं प्रतीकारश्च||२||
🔊 Audio coming soon
āgantōrvraṇasya vraṇavibhaktivijñānīyē sambhava upadiṣṭaḥ śastrādinā| tatra ca sūtracikitsitādau yathāyathaṁ pratīkāraścōpadiṣṭaḥ||2||
Adhikarana kShatasya traividhyam (3) · Śloka 3
vividhābhighātajanitaistu sabahvākr̥tibhirapi sadyōvraṇairadhiṣṭhitamaṅgaṁ samāsāt trividhaṁ bhavati chinnaṁ viddhaṁ piccitaṁ ca| trividhamapi caitattvagādikṣaṇanāt kṣatamityucyatē||3||
विविधाभिघातजनितैस्तु सबह्वाकृतिभिरपि सद्योव्रणैरधिष्ठितमङ्गं समासात् त्रिविधं भवति छिन्नं विद्धं पिच्चितं च| त्रिविधमपि चैतत्त्वगादिक्षणनात् क्षतमित्युच्यते||३||
🔊 Audio coming soon
vividhākr̥tibhiraghātairjanitatvāt suhvākr̥tibhiradhiṣṭhitamaṅgaṁ samāsāt saṁkṣēpatastrividhaṁ bhavati chinnādibhēdēna| chinnaṁ dvidhābhūtam| viddhaṁ chidritam| prahārēṇa pīḍanēna vā cūrṇikr̥taṁ piccitam| ētacca trayamapi tvagādikṣaṇanāt kṣatamityucyatē||3||
Adhikarana chinnasya pa~jcavidhatvam (4) · Śloka 4
tatra chinnaṁ pañcadhā bhidyatē| tadyathā-tvakchēdē ghr̥ṣṭam| kiñcinmāṁsasyāpyavakr̥ttam| tasyaivāvagāḍhasya viśēṣēṇa viśālamāyataṁ ca vicchinnam| kiñcichēṣēṣvasthisnāyvādiṣu vilambitam| aśēṣāṅgacchēdē pātitam||4||
तत्र छिन्नं पञ्चधा भिद्यते| तद्यथा-त्वक्छेदे घृष्टम्| किञ्चिन्मांसस्याप्यवकृत्तम्| तस्यैवावगाढस्य विशेषेण विशालमायतं च विच्छिन्नम्| किञ्चिछेषेष्वस्थिस्नाय्वादिषु विलम्बितम्| अशेषाङ्गच्छेदे पातितम्||४||
🔊 Audio coming soon
tatrētyādi subōdham| tadyathētyādinā pañcānāṁ bhēdānāṁ nāma ca lakṣaṇaṁ ca| tvaṅmātravicchēdē ghr̥ṣṭamucyatē| māṁsasyāpi kiñcidvicchēdē avakr̥taṁ bhavati| tasyaiva māṁsasyāvagāḍhasyātipraviṣṭasya prahāraviṣēṇa viśālaṁ vistīrṇamāyataṁ dīrghaṁ ca yadbhavati tannāmnā vicchinnam| asthyādiṣu stōkamātrayā'vaśēṣēṣu yadbhavati tannāmnā vilambitam| aśēṣāṅgasya vicchēdē sati pātitaṁ bhavati| iti pañcadhā chinnam||4||
Adhikarana viddhasyAShTavidhatvam (5) · Śloka 5
viddhaṁ tvaṣṭavidham| tatra māṁsamanuprāptē śalēy'nuviddham| dvitīyē pārśvē tvacamunnāmyōttuṇḍitam| kiñcinnissr̥tē'tividdham| sarvathā nissr̥tē nirviddham| ētadēva caturvidhaṁ kōṣṭhē pr̥thumukhairvā praharaṇaiḥ kuntādibhirviddhamanu bhinnaṁ bhinnōttuṇḍitamatibhinnaṁ nirbhinnamiti ca saṁjñā labhatē||5||
विद्धं त्वष्टविधम्| तत्र मांसमनुप्राप्ते शलेय्ऽनुविद्धम्| द्वितीये पार्श्वे त्वचमुन्नाम्योत्तुण्डितम्| किञ्चिन्निस्सृतेऽतिविद्धम्| सर्वथा निस्सृते निर्विद्धम्| एतदेव चतुर्विधं कोष्ठे पृथुमुखैर्वा प्रहरणैः कुन्तादिभिर्विद्धमनु भिन्नं भिन्नोत्तुण्डितमतिभिन्नं निर्भिन्नमिति च संज्ञा लभते||५||
🔊 Audio coming soon
viddhaṁ punaranuviddhamityādinā caturvidhaṁ kōṣṭhē'nubhinnamityādinā caturvidhamityaṣṭavidham| tatrētyādināṣṭau bhēdā ucyantē| māṁsamanuprāptē śalyē yadviddhaṁ tadanuviddhamucyatē| yataḥ praviṣṭaṁ tatō dvitīyapārśvēna tvaccamunnāmyōttuṇḍitaṁ tvagunnāmēnānumitamanissr̥taśalyamukhaṁ yadviddhaṁ tannāmnōttuṇḍitam| tvacamapi vipāṭya kiñcinniḥsr̥tē śalyē tannamnātividdham| ēkataḥ praviṣṭē'nyataḥ sarvathā nirgatē śalyē yadviddhaṁ tannāmnā nirviddham| ētadēvānuviddhamityādinā caturvidham| kōṣṭhē vā bhūtamanyasminnaṅgē vā pr̥thumukhairvā kuntādibhiḥ praharaṇairbhūtaṁ kramēṇānubhinnabhinnōttuṇḍitātibhinnanirbhinnākhyaṁ saṁjñācatuṣṭayaṁ ca labhatē| tēna pūrvacatuṣṭayaṁ kōṣṭhavarjitē'ṅgē laghumukhaśalyakr̥taṁ bhavatītyuktamityaṣṭau viddhabhēdāḥ| (kōṣṭhādanyatra sthūlāsyaśalyaviddhaṁ kōṣṭhē ubhayathā viddhaṁ ca bhinnādisaṁjñakam||5||
Adhikarana piccitasya dvaividhyam (6) · Śloka 6
yat punaḥ prahārēṇa pīḍanēna vā gātramasthiyuktamasr̥ṅmajjaplutaṁ pr̥thutāmāpadyatē tat piccitam| tad dvividham| savraṇamavraṇañca| tatra savraṇamuktam| avraṇaṁ punarbhaṅēṣūpadēkṣyatē||6||
यत् पुनः प्रहारेण पीडनेन वा गात्रमस्थियुक्तमसृङ्मज्जप्लुतं पृथुतामापद्यते तत् पिच्चितम्| तद् द्विविधम्| सव्रणमव्रणञ्च| तत्र सव्रणमुक्तम्| अव्रणं पुनर्भङेषूपदेक्ष्यते||६||
🔊 Audio coming soon
yat punargātraṁ mudgarādiprahārēṇa vā yantrapīḍanēna vā asthiyuktamasr̥ṅmajjaplutaṁ cānu pr̥thutāṁ vistīrṇatāmāpannaṁ tat piccitaṁ gātramucyatē| tacca piccitaṁ savraṇāvraṇabhēdēna dvividham| tatra yatsavraṇaṁ piccitaṁ tatsampratyēva piccitalakṣaṇēnōktam| avraṇantu bhaṅgaprakāratvāt bhaṅgēṣūpadēkṣyatē||6||
Adhikarana sadyovraNacikitsA sAptAhiko vidhiH (7) · Śloka 7
bhavati cātra sadyaḥ sadyōvraṇaṁ siñcēdyaṣṭīmadhukasarpiṣā| tīvravyathaṁ kavōṣṇēna balātailēna vā punaḥ| kṣatōṣmaṇō nigrahārthaṁ tatkālavisr̥tasya ca| kaṣāyaśītamadhurasnigdhā lēpādayō hitāḥ| sadyōvraṇēṣvāyatēṣu sandhānārthaṁ viśēṣataḥ| madhusarpirprayuñjīta pittaghnīṁśca himāḥ kriyāḥ| sasaṁrambhēṣu karttavyamūrdhvaṁ cādhaśca śōdhanam| upavāsō hitaṁ bhaktaṁ pratataṁ raktamōkṣaṇam| ghr̥ṣṭapiccitayōrēṣa sutarāmiṣyatē vidhiḥ| tayōrhyalpaṁ sravatyasraṁ pākastēnāśu jāyatē| atyarthamasraṁ sravati prāyaśō'nyatra vikṣatē| tatō raktakṣayādvāyau kupitē'tirujākarē| snēhabastiñca kurvīta vātaghnauṣadhasādhitam| iti sāptāhikaḥ prōktaḥ sadyōvraṇahitō vidhiḥ| saptāhāt gatavēgē tu pūrvōktaṁ vidhimācarēt||7||
भवति चात्र सद्यः सद्योव्रणं सिञ्चेद्यष्टीमधुकसर्पिषा| तीव्रव्यथं कवोष्णेन बलातैलेन वा पुनः| क्षतोष्मणो निग्रहार्थं तत्कालविसृतस्य च| कषायशीतमधुरस्निग्धा लेपादयो हिताः| सद्योव्रणेष्वायतेषु सन्धानार्थं विशेषतः| मधुसर्पिर्प्रयुञ्जीत पित्तघ्नींश्च हिमाः क्रियाः| ससंरम्भेषु कर्त्तव्यमूर्ध्वं चाधश्च शोधनम्| उपवासो हितं भक्तं प्रततं रक्तमोक्षणम्| घृष्टपिच्चितयोरेष सुतरामिष्यते विधिः| तयोर्ह्यल्पं स्रवत्यस्रं पाकस्तेनाशु जायते| अत्यर्थमस्रं स्रवति प्रायशोऽन्यत्र विक्षते| ततो रक्तक्षयाद्वायौ कुपितेऽतिरुजाकरे| स्नेहबस्तिञ्च कुर्वीत वातघ्नौषधसाधितम्| इति साप्ताहिकः प्रोक्तः सद्योव्रणहितो विधिः| सप्ताहात् गतवेगे तु पूर्वोक्तं विधिमाचरेत्||७||
🔊 Audio coming soon
sadyōvraṇaṁ yaṣṭīmadhukasiddhēna taccūrṇayuktēna vā sarpiṣā sadya ēva siñcēt| athavā tīvravyathaṁ sadyōvraṇaṁ kōṣṇēna garbhavyāpaccārirōktēna balātailēna siñcēt| punaḥ kṣatōṣmaṇaḥ abhighātajasyōṣmaṇastatkālavisr̥tasya nigrahārthaṁ kaṣāyādiguṇā lēpādayō hitāḥ| āyatēṣu punaḥ sadyōvraṇēṣu viśēṣataḥ sandhānārthaṁ madhasarpiḥ prayuñjīta| sarvāśca pittaghnīḥ kriyāḥ śītāḥ sandhānārthaṁ prayujñīta| (atra viśēṣakathanāt madhusarpiṣaḥ sarvēṣu vraṇēṣūpayōjyatvaṁ sūcitam| pittaghnīścēti ca śabdādraktaprasādanaṁ ca )| sasaṁrambhēṣu saṁrambhayuktēṣu vraṇēṣūrdhvamadhaśca vamanavirēcanābhyāṁ śōdhanaṁ kartavyam| upavāsaśca kartavyaḥ| hitaṁ pathyaṁ bhaktaṁ bhōjanaṁ santataṁ raktamōkṣaṇaṁ ca kartavyam| ēṣa ca śōdhanādikō vidhirghr̥ṣṭē piccitē ca sutarāmiṣyatē| yatastayōrghr̥ṣṭapiccitayōḥ svabhāvādēvālpamasraṁ sravati tēna hētunā srutaśiṣṭēnāsrēṇāśu pākō jāyatē| tasmāt pākarakṣaṇārthaṁ śōdhanādikaṁ kuryādityarthaḥ| punaśca ghr̥ṣṭāt piccitāccānyasmin vikṣatē prāyō'tyarthamasraṁ sravati tatō hētō raktakṣayādvāyau kupitē'tirujākarē ca sati snēhapānādikaṁ vātaghnauṣadhasādhitaṁ snēhabastiṁ ca kurvīta| ityanantarōktaprakārēṇa sadyōvraṇahitō vidhiḥ sāptāhikaḥ prōktaḥ| saptāhaṁ prayōjanaṁ yasyāsau sāptāhikaḥ| tataḥ saptāhādanantaraṁ gatavēgē pūrvōktamanantarādhyāyōktaṁ vidhimācarēt|| 7||
Adhikarana duShTavraNe sAmAnyakarma (8) · Śloka 8
kṣālanābhyaṅgalēpēṣu tasmin duṣṭē prayōjayēt| āragvadhādikaṁ vargaṁ surasādiṁ ca śōdhanam| kalkasrivr̥ttilairaṇḍapatrairyōjyaḥ sasaindhavaiḥ| vātikē paittikē kumbhayaṣṭyāhvarajanītilaiḥ| ślaiṣmikē tilatējōhvānikumbhasvarjikāgnikaiḥ| ēṣa duṣṭavraṇavidhiḥ kuṣṭhamēhavraṇēṣvapi| prāyaḥ sāmānyakarmēdaṁ .......................||8||
क्षालनाभ्यङ्गलेपेषु तस्मिन् दुष्टे प्रयोजयेत्| आरग्वधादिकं वर्गं सुरसादिं च शोधनम्| कल्कस्रिवृत्तिलैरण्डपत्रैर्योज्यः ससैन्धवैः| वातिके पैत्तिके कुम्भयष्ट्याह्वरजनीतिलैः| श्लैष्मिके तिलतेजोह्वानिकुम्भस्वर्जिकाग्निकैः| एष दुष्टव्रणविधिः कुष्ठमेहव्रणेष्वपि| प्रायः सामान्यकर्मेदं .......................||८||
🔊 Audio coming soon
tasminniti vraṇē duṣṭē sāmānyēnāragvadhādivargaṁ surasādivargaṁ ca kṣālanādiṣu śōdhanaṁ yuñjyāt| vātikē vraṇē trivr̥dādibhiḥ kalkō yōjyaḥ paittikē kumbhādibhiḥ| ślaiṣmikē tilādibhiḥ| ēṣa ca vātādiduṣṭavraṇavidhiḥ kuṣṭhavraṇēṣvapi yōjyaḥ mēhavraṇēṣvapi piṭakājēṣu| idaṁ ca karma vēgānantaramuktaṁ tat prāyaḥ sāmānyataḥ sādhāraṇatayā vijñēyam||8||
Adhikarana Cinne visheShakarma (9) · Śloka 9
....................... vakṣyatē tu pr̥thak pr̥thak| ghr̥ṣṭē rujaṁ nigr̥hyāśu vraṇē cūrṇāni nikṣipēt| kalkādīnyavakr̥ttē tu vicchinnapravilambinōḥ| sīvanaṁ vidhinōktēna bandhanaṁ cānupīḍanam||9||
....................... वक्ष्यते तु पृथक् पृथक्| घृष्टे रुजं निगृह्याशु व्रणे चूर्णानि निक्षिपेत्| कल्कादीन्यवकृत्ते तु विच्छिन्नप्रविलम्बिनोः| सीवनं विधिनोक्तेन बन्धनं चानुपीडनम्||९||
🔊 Audio coming soon
yattu viśēṣēṣu tadvakṣyatē ghr̥ṣṭa ityādinā| ghr̥ṣṭē vraṇē pūrvōktēna yaṣṭīmadhukasarpiṣā rujaṁ nigr̥hya yathāyathaṁ cūrṇāni yōjayēt| avakr̥tē tu rujaṁ nigr̥hya kalkādīni| vicchinnē pravilambini ca sīvanādikaṁ yōjayēt sūtrasthānōktēna vidhinā||9||
Adhikarana netravraNe karmavisheShaH (10) · Śloka 10
asādhyaṁ sphuṭitaṁ nētramudīrṇaṁ lambatē tu yat| sannivēśya yathāsthānamavyāviddhasiraṁ bhiṣak| pīḍayēt pāṇinā padmapatravyavahitēna tat| tatō'sya sēcanē nasyē tarpaṇē ca hitaṁ haviḥ| vipakvamājaṁ yaṣṭyāhvajīvakarṣabhakōlpalaiḥ| sapayaskaiḥ paraṁ taddhi sarvanētrābhighātajit| galapīḍāvasannē'kṣṇi vamanōtkāsanakṣavāḥ| prāṇāyāmō'thavā kāryaḥ kriyā ca kṣatanētravat||10||
असाध्यं स्फुटितं नेत्रमुदीर्णं लम्बते तु यत्| सन्निवेश्य यथास्थानमव्याविद्धसिरं भिषक्| पीडयेत् पाणिना पद्मपत्रव्यवहितेन तत्| ततोऽस्य सेचने नस्ये तर्पणे च हितं हविः| विपक्वमाजं यष्ट्याह्वजीवकर्षभकोल्पलैः| सपयस्कैः परं तद्धि सर्वनेत्राभिघातजित्| गलपीडावसन्नेऽक्ष्णि वमनोत्कासनक्षवाः| प्राणायामोऽथवा कार्यः क्रिया च क्षतनेत्रवत्||१०||
🔊 Audio coming soon
vicchinnapravilambiprasaṅgānnayanayōrvicchinnasyāsādhyatvaṁ pravilambinaḥ sthāpanōpāyaṁ ca darśayati| nētraṁ tu yatprahārēṇa sphuṭitaṁ madhyēna tadasādhyam| yattu nētramabhihatamudīrṇaṁ sthānāt paribhraṣṭaṁ sallambatē tannētraṁ yathāpūrvasthānaṁ sannivēśyādvyāviddhasiram kr̥tvā bhiṣak padmapatravyavahitēna pāṇinā pīḍayēt| tataḥ pīḍanādanantaraṁ asyābhihatākṣasya ājaṁ havirghr̥taṁ yaṣṭyādibhiḥ sakṣīrairvipakvaṁ siddhaṁ sēcanādiṣu hitam| taddhi yaṣṭyādihaviḥ sarvanētrābhighātajit| galapīḍanēnātyavasannē'kṣṇi vamanādayō yōjyāḥ| prāṇāyāmō'tha vā kāryaḥ| anantarōktakṣatanētravacca kriyā kāryā| (atra prāṇāyāmaśabdēna śvāsanirōdhamātramēva gr̥hyatē| prāṇāyāmēna ruddhōntarādhmātō vāyurbahirgantuṁ mārgaṁ mārgayan nētraśrōtādisrōtāṁsyāpūrya tatrasthānāccalitēna nētrādyavayavēna ruddhō nimnaṁ tadēvōnnamayēt) ||10||
Adhikarana karNacchede karmavisheShaH (11) · Śloka 11
karṇē sthānāccyutē syūtē srōtastailēna pūrayēt||11||
कर्णे स्थानाच्च्युते स्यूते स्रोतस्तैलेन पूरयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
karṇau yadā prahārādinā bandhanasthānāccyutō bhavati tadā tasmin yathāsthānaṁ nivēśya syūtē sati karṇasrōtastailēna pūrayēt||11||
Adhikarana kRukATikAcCede karma (12) · Śloka 12
kr̥kāṭikāyāṁ chinnāyāṁ nirgacchatyapi mārutē| samaṁ nivēśya badhnīyātsyūtvā śīghraṁ nirantaram| ājēna sarpiṣā cātra pariṣēkaḥ praśasyatē| uttānōnnāni bhuñjīta śayīta ca suyantritaḥ||12||
कृकाटिकायां छिन्नायां निर्गच्छत्यपि मारुते| समं निवेश्य बध्नीयात्स्यूत्वा शीघ्रं निरन्तरम्| आजेन सर्पिषा चात्र परिषेकः प्रशस्यते| उत्तानोन्नानि भुञ्जीत शयीत च सुयन्त्रितः||१२||
🔊 Audio coming soon
kukāṭikā tu yadā chinnā bhavati tadā mārutē'pi nirgacchatyavaśyaṁ śīghraṁ samaṁ nivēśya nirantaraṁ ca syūtvā badhnīyāt| ājēnētyādi subōdham| (pūrvaṁ śastrakarmavidhau vāyunirvāmiṇaḥ śalyagarbhādinā sāmānyēna niṣiddhasīvanasyātra sīvanakathanaṁ sthānaviśēṣēṇa viśēṣavidhistēna na pūrvāparavyāghāta iti pradarśayitumapiśabdaḥ| śīghramāśvēva samaṁ yathāsthānaṁ nivēśya mārutanirgamananirōdhārthaṁ nirantaraṁ syūtvā sūtrōditavidhānēna badhnīyāt)||12||
Adhikarana shAkhAghAte karma (13) · Śloka 13
ghātaṁ śākhāsu tiryaksthaṁ gātrē samyaṅ nivēśitē| syūtvā vēllitabandhēna badhnīyāt ghanavāsasā| carmaṇā gōṣphaṇābandhaḥ kāryaścāsaṅgatē vraṇē||13||
घातं शाखासु तिर्यक्स्थं गात्रे सम्यङ् निवेशिते| स्यूत्वा वेल्लितबन्धेन बध्नीयात् घनवाससा| चर्मणा गोष्फणाबन्धः कार्यश्चासङ्गते व्रणे||१३||
🔊 Audio coming soon
śākhāsu ghātaṁ tiryaksthaṁ na karādyabhimukhasthaṁ tasmin gātrē samyaṅ nivēśitē syūtē ca sūtrōktalakṣaṇēna vēllitākhyēna ,bandhēna ghānavāsasā badhnīyāt| asaṅgatē vraṇa uktalakṣaṇē gōṣphaṇābandhaḥ kāryaḥ||13||
Adhikarana vilambimuShkasya karma (14) · Śloka 14
pādau vilambimuṣkasya prēkṣya nētrē ca vāriṇā| pravēśya vr̥ṣaṇau sīvyēt sīvanyā tunnasaṁjñayā| kāryaśca gōṣphaṇābandhaḥ kaṭyāmāvēśya paṭṭakam| snēhasēkaṁ na kurvīta tēna klidyati hi vraṇaḥ| kālānusāryagurvēlājātīcandanaparpaṭaiḥ| śilādārvyamr̥tātutthaiḥ siddhaṁ tailaṁ ca rōpaṇam||14||
पादौ विलम्बिमुष्कस्य प्रेक्ष्य नेत्रे च वारिणा| प्रवेश्य वृषणौ सीव्येत् सीवन्या तुन्नसंज्ञया| कार्यश्च गोष्फणाबन्धः कट्यामावेश्य पट्टकम्| स्नेहसेकं न कुर्वीत तेन क्लिद्यति हि व्रणः| कालानुसार्यगुर्वेलाजातीचन्दनपर्पटैः| शिलादार्व्यमृतातुत्थैः सिद्धं तैलं च रोपणम्||१४||
🔊 Audio coming soon
vilambimuṣkasya puṁsaḥ pādau nētrē ca vāriṇā prēkṣyānuvr̥ṣaṇau ca sthānē pravēśyōktalakṣaṇēn tunnanāmnā sīvanaprakārēṇa sīvyēt| tatra ca kaṭyāṁ paṭṭakamāvēśya tēnaiva gōṣphaṇābandhaḥ kāryaḥ| tatra ca muṣkavraṇē snēhasēkaṇ na kurvīta| tēna hi vraṇaḥ klidyati| kālānusāryādibhiḥ siddhaṁ tailaṁ rōpaṇam| kālānusārī tagaram| agaru prasiddham| ēlā sūkṣmailā| śilā manaśśilā||14||
Adhikarana chinnashAkhAyAM karma (15) · Śloka 15
chinnāṁ niśśēṣataḥ śākhāṁ dagdhvā tailēna yuktitaḥ| badhnīyāt kōśabandhēna tatō vraṇavadācarēt||15||
छिन्नां निश्शेषतः शाखां दग्ध्वा तैलेन युक्तितः| बध्नीयात् कोशबन्धेन ततो व्रणवदाचरेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
niśśēṣataḥ chinnāyāṁ śākhāyām| subōdham| (chinnakriyāmāha- chinna iti| niśśēṣataḥ chinnāṁ patitāmityarthaḥ| śākhāṁ śākhāśabdēnātra pādapāṇiparigrahaḥ| tailēna yuktitatō dagdhvā tailasyātra dāhasādhanabhūtatvāttaptēna tailēnatyarthaḥ| yuktitaḥ āsirāmukhasaṅkucanāddagdhvā kōśabandhēna badhnīyāt| tatō bandhanādanantaraṁ vraṇavadācarēdrōpayēdityarthaḥ)||15||
Adhikarana shalyAhRute sAmAnyaM karma (16) · Śloka 16
kāryaḥ śalyāhr̥tē viddhē kramō bhaṅgāttu piccitē||16||
कार्यः शल्याहृते विद्धे क्रमो भङ्गात्तु पिच्चिते||१६||
🔊 Audio coming soon
sarvasmiṁśca viddhē śalya āhr̥tē kramō vraṇakramaḥ kāryaḥ na tvantaḥśalyē| piccitē vidalitākhyē tu bhāṅgōktakramaḥ||16||
Adhikarana shalyAhRute sthAnAnusAraM karma (17) · Śloka 17
śirasō'pahr̥tē śalyē bālavartiṁ pravēśayēt| mastuluṅgasrutēḥ kruddhō hanyādēnaṁ calō'nyathā| vraṇē rōhati caikaikaṁ śanairapanayēt kacam| mastuluṅgasrutau khādēnmastiṣkānanyajīvajān| śalyē hr̥tē'ṅgādanyasmāt snēhavarti nidhāpayēt| dūrāvagāḍhāḥ sūkṣmāsyā yē vraṇāḥ srutaśōṇitāḥ| sēcayēccakratailēna sūkṣmanētrārpitēna tān||17||
शिरसोऽपहृते शल्ये बालवर्तिं प्रवेशयेत्| मस्तुलुङ्गस्रुतेः क्रुद्धो हन्यादेनं चलोऽन्यथा| व्रणे रोहति चैकैकं शनैरपनयेत् कचम्| मस्तुलुङ्गस्रुतौ खादेन्मस्तिष्कानन्यजीवजान्| शल्ये हृतेऽङ्गादन्यस्मात् स्नेहवर्ति निधापयेत्| दूरावगाढाः सूक्ष्मास्या ये व्रणाः स्रुतशोणिताः| सेचयेच्चक्रतैलेन सूक्ष्मनेत्रार्पितेन तान्||१७||
🔊 Audio coming soon
yadā tu śirasaḥ śalyamapahr̥taṁ bhavati tadā vraṇē bālavarti sandhigranthivirahitāṁ pravēśayēt| anyathā'nāvr̥tē vraṇēḥ mastuluṅgasrutairhētōścalaḥ kruddha ēnamāturaṁ hanyāt| mastuluṅgaḥ kapālamajjā| yathā yathā ca vraṇō rōhaṇāt saṁvr̥tatāṁ yāti tathā tathaikaikaṁ kacaṁ bālamapanayēt| yadā punaḥ kapālānmastuluṅgaḥ srutastadānyaprāṇijān mastuluṅgān khādēt| śirasō'nyasmādaṅgācchalyē hr̥tē vraṇē snēhavarti nidhāpayēt| (anyajīvajānityanēnāsya jīvitadhāmatvaṁ sūcitam)| yē dūrāvagāḍhādayō vraṇāstān sūkṣmanētrārpitēna cakratailēna sēcayēt| dūrāvagāḍhā atipraviṣṭaśalyāḥ| sūkṣmāsyāḥ sūkṣmamukhāḥ| srutaśōṇitā raktasrāvayuktāḥ| cakratailaṁ cakrapīḍitam| nētraṁ nāḍīyantram| tat sūkṣmamasthūlam||17||
Adhikarana koShThaBedalakShaNAni cikitsA ca (18) · Śloka 18
bhinnē kōṣṭhē'sr̥jā pūrṇa mūrcchā hr̥tpārśvavēdanāḥ| jvarō dāhastr̥ḍādhmānaṁ bhaktasyānabhinandanam| saṅgō viṇmūtramarutāṁ śvāsaḥ svēdō'kṣiraktatā| lōhagandhitvāmāsyē'sya syādgātrē ca vigandhitā| āmāśayasthē rudhirē rudhiraṁ chardayatyapi| ādhmānēnātimātrēṇa śūlēna ca viśasyatē| pakvāśayasthē rudhirē saśūlaṁ gauravaṁ bhavēt| nābhēradhastācchītatvaṁ khēbhyō raktasya cāgamaḥ| abhinnō'pyāśayaḥ sūkṣmaiḥ srōtōbhirabhipūryatē| asr̥jā syandamānēna pārśvairmūtrēṇa bastivat| tatrāntarlōhitaṁ śītapādōcchvāsakarānanam| raktākṣaṁ pāṇḍuvadanamānaddhaṁ ca vivarjayēt| āmāśayasthē vamanaṁ hitaṁ pakvāśayāśritē| virēcanaṁ nirūhaśca niḥsnēhōṣṇairviśōdhanaiḥ| yavakōlakulatthānāṁ rasaiḥ snēhavivarjitaiḥ| bhuñjītānnaṁ yavāgūṁ vā pibētsaindhavasaṁyutām| atinissr̥taraktastu bhinnakōṣṭhaḥ pibēdasr̥k||18||
भिन्ने कोष्ठेऽसृजा पूर्ण मूर्च्छा हृत्पार्श्ववेदनाः| ज्वरो दाहस्तृडाध्मानं भक्तस्यानभिनन्दनम्| सङ्गो विण्मूत्रमरुतां श्वासः स्वेदोऽक्षिरक्तता| लोहगन्धित्वामास्येऽस्य स्याद्गात्रे च विगन्धिता| आमाशयस्थे रुधिरे रुधिरं छर्दयत्यपि| आध्मानेनातिमात्रेण शूलेन च विशस्यते| पक्वाशयस्थे रुधिरे सशूलं गौरवं भवेत्| नाभेरधस्ताच्छीतत्वं खेभ्यो रक्तस्य चागमः| अभिन्नोऽप्याशयः सूक्ष्मैः स्रोतोभिरभिपूर्यते| असृजा स्यन्दमानेन पार्श्वैर्मूत्रेण बस्तिवत्| तत्रान्तर्लोहितं शीतपादोच्छ्वासकराननम्| रक्ताक्षं पाण्डुवदनमानद्धं च विवर्जयेत्| आमाशयस्थे वमनं हितं पक्वाशयाश्रिते| विरेचनं निरूहश्च निःस्नेहोष्णैर्विशोधनैः| यवकोलकुलत्थानां रसैः स्नेहविवर्जितैः| भुञ्जीतान्नं यवागूं वा पिबेत्सैन्धवसंयुताम्| अतिनिस्सृतरक्तस्तु भिन्नकोष्ठः पिबेदसृक्||१८||
🔊 Audio coming soon
kōṣṭhē bhinnē raktēna pūrṇē mūrcchādikaṁ gātravigandhitāntaṁ syāt| iti sāmānyēna kōṣṭhē bhinnē| (asr̥jā pūrṇa ityanēna kōṣṭhabhēdē'pi sthānaviśēṣavaśāt sarvatrāpyasr̥kpūrṇatā na syāditi ca dhvanitam)| śūlēna ca viśasyata ityēvamantamāmāśayasthē raktē rudhirē pakvāśayasthē sati śūlagauravādikaṁ bhavēt| (viśasyatē vyāpadyatē paritapyata ityarthaḥ| khēbhyō navadvārēbhyō rōmakūpēbhyaśca raktasyāgamō raktapravr̥ttiḥ| caśabdaḥ samuccayē)| āmāśayaḥ pakvāśayō vā abhinnō'pi kōṣṭhabhēdē syāndamānēnā'sr̥jā pārśvēbhyaḥ srōtōbhiḥ sūkṣmairabhipūryatē yathā mūtrēṇa bastiḥ| tatra tēṣu madhyē śītapādōcchvāsakarānanādiguṇamantarlōhitaṁ kōṣṭharaktaṁ varjayēt| āmāśasyasthē raktē vamanaṁ hitam| pakvāśayasthē virēcanaṁ nirūhaśca| ētacca sarvaṁ snēhōṣṇarahitairviśōdhanairōṣadhaiḥ kuryāt| sa ca yavādīnāṁ rasaiḥ snēhavarjitairannaṁ bhuñjīta| athavā saindhavasaṁyuktāṁ yavāgūṁ pibēt| yastu bhinnakōṣṭhōtinissr̥taraktaḥ sō'jādijamasr̥kpibēt||18||
Adhikarana koShThaBedadvaividhyam (19) · Śloka 19
kliṣṭacchinnāntrabhēdēna kōṣṭhabhēdō dvidhā smr̥taḥ| mūrcchādayō'lpāḥ prathamē dvitīyē tvatibādhakāḥ| kliṣṭāntraḥ saṁśayē dēhī chinnāntrō naiva jīvati| yathāsvaṁ mārgamāpannā yasya viṇmūtramārutāḥ| vyupadravaḥ sa bhinnē'pi kōṣṭhē jīvatyasaṁśayam||19||
क्लिष्टच्छिन्नान्त्रभेदेन कोष्ठभेदो द्विधा स्मृतः| मूर्च्छादयोऽल्पाः प्रथमे द्वितीये त्वतिबाधकाः| क्लिष्टान्त्रः संशये देही छिन्नान्त्रो नैव जीवति| यथास्वं मार्गमापन्ना यस्य विण्मूत्रमारुताः| व्युपद्रवः स भिन्नेऽपि कोष्ठे जीवत्यसंशयम्||१९||
🔊 Audio coming soon
dvidhā ca kōṣṭhabhēdaḥ smr̥taḥ| ēkaḥ kliṣṭāntrō dvitīyaśchinnāntraḥ| prathamē kliṣṭāntrē alpā mūrcchādayō bhavanti| dvitīyē chinnāntrē tvatibādhakāḥ| kliṣṭāntrastu dēhī saṁśayē jīvati vā navēti| chinnāntrasya tu maraṇamēva niścitam| yasya bhinnakōṣṭhasya viḍādayaḥ svaṁsvaṁ mārgamāpannāḥ prāptāḥ vyupadravō mūrcchadyupadravarahitaśca sa bhinnē'pi kōṣṭhē nissaṁśayaṁ jīvati| (atrāpiśabdēna kōṣṭhabhēdasya prāyaśō sādhyatvaṁ sūcitam) ||19||
Adhikarana AntrapraveshanavidhirupacArAshca (20) · Śloka 20
abhinnamāntraṁ niṣkrāntaṁ pravēśyaṁ na tvatō'nyathā| uluṅgilaśirōgrastaṁ tadapyēkē vadanti tu| prakṣālya payasā digdhaṁ tr̥ṇaśōṇitapāṁsubhiḥ| pravēśayēt klr̥ptanakhō ghr̥tēnāktaṁ śanaiḥ śanaiḥ| kṣīrēṇārdrīkr̥taṁ śuṣkaṁ bhūrisarpiḥ pariplutam| aṅgulyā pramr̥śēt kaṇṭhaṁ jalēnōdvējayēcca tam| tathāntrāṇi viśantyantastatkālaṁ pīḍayēta ca| vraṇasaukṣmyādbahutvādvā kōṣṭhamāntramanāviśat| tatpramāṇēna jaṭharaṁ pāṭayitvā pravēśayēt| yathāsthānasthitē samyagāntrē sīvyēdanu vraṇam| sthānādapētamādattē jīvitaṁ gupitaṁ ca tat| vēṣṭayitvānupaṭṭēna ghr̥tēna pariṣēcayēt| pāyayēta tataḥ kōṣṇaṁ citrātailayutaṁ payaḥ| mr̥dukriyārthaṁ śakr̥tō vāyōścādhaḥ pravr̥ttayē| tvagaśvakarṇakakubhabadarīsallakīdhavāt| dhātakīmēṣaśr̥ṅgībhyāṁ kṣīribhyaśca balājaṭā| tat kalkasādhitaṁ tailaṁ pradhānaṁ vraṇarōpaṇam| anuvartēta varṣañca yathōktāṁ vraṇayantraṇām||20||
अभिन्नमान्त्रं निष्क्रान्तं प्रवेश्यं न त्वतोऽन्यथा| उलुङ्गिलशिरोग्रस्तं तदप्येके वदन्ति तु| प्रक्षाल्य पयसा दिग्धं तृणशोणितपांसुभिः| प्रवेशयेत् क्लृप्तनखो घृतेनाक्तं शनैः शनैः| क्षीरेणार्द्रीकृतं शुष्कं भूरिसर्पिः परिप्लुतम्| अङ्गुल्या प्रमृशेत् कण्ठं जलेनोद्वेजयेच्च तम्| तथान्त्राणि विशन्त्यन्तस्तत्कालं पीडयेत च| व्रणसौक्ष्म्याद्बहुत्वाद्वा कोष्ठमान्त्रमनाविशत्| तत्प्रमाणेन जठरं पाटयित्वा प्रवेशयेत्| यथास्थानस्थिते सम्यगान्त्रे सीव्येदनु व्रणम्| स्थानादपेतमादत्ते जीवितं गुपितं च तत्| वेष्टयित्वानुपट्टेन घृतेन परिषेचयेत्| पाययेत ततः कोष्णं चित्रातैलयुतं पयः| मृदुक्रियार्थं शकृतो वायोश्चाधः प्रवृत्तये| त्वगश्वकर्णककुभबदरीसल्लकीधवात्| धातकीमेषशृङ्गीभ्यां क्षीरिभ्यश्च बलाजटा| तत् कल्कसाधितं तैलं प्रधानं व्रणरोपणम्| अनुवर्तेत वर्षञ्च यथोक्तां व्रणयन्त्रणाम्||२०||
🔊 Audio coming soon
āntraṁ punaryadibhinnaṁ niṣkrāntaṁ tadēva pravēśyam| ataḥ abhinnādanyathā viparītaṁ bhinnaṁ tu na pravēśyamasiddhēḥ| ēkē tvācāryāstadapi bhinnāntramapyuluṅgilaśirōgrastaṁ sat pravēśyamēvēti vadanti| uluṅgilaṁ pipīlikā, tasya sirasā grastaṁ gr̥hītam| ētaduktamatra śiraśabdēna vraṇōṣṭhāvēkīkr̥tya pipīlikāmukhēna grāhayitvā pipīlikāśirasi kāyāt pr̥thak kr̥tē satyaluṅgilaśirōgrastamāntraṁ bhavatīti| (ēkē kēcidācāryāḥ punastat bhinnāntramapyuluṅgilaśirōgrastaṁ uluṅgilaśirasā markōṭakaśīrṣēṇa grastaṁ khāditaṁ pravēśyaṁ pravēśa nīyamiti vadanti| atra śiraḥśabdēna vraṇōṣṭhā-vēkīkr̥tya uluṅgilēna grāhayitvā grastamātrē śirasaḥ śēṣamaṅgamapanīya śirasā saha pravēśyamiti sūcitam| uluṅgilaṁ pēkkantalayanuramya iti kēralabhāṣā)| āntrapravēśanaprakāramāha-pravēśyaṁ cāntraṁ tr̥ṇādibhirdigdhaṁ payasā prakṣālya klr̥ptanakhō bhiṣak ghr̥tēnāktaṁ śanaiḥ śanaiḥ pravēśayēt| śuṣkantvāntraṁ kṣīrēṇārdrīkr̥taṁ bhūrisarpiḥ pariplutaṁ kr̥tvā pravēśayēt| (digdhaṁ liptam| prakṣālya śōdhayitvā| klr̥ptanakhō varddhitanakhaḥ| āntragrahaṇē nakhāgrēṇāntradaraṇabhayācchinnanakha ityarthaḥ| śanaiḥ śanairmandaṁ mandaṁ pravēśayēt)| sukhapravēśanōpāyamāha-niṣkrāntāntrasya tasya kaṇṭhaṁ kaṇṭhāntarbhāgamutkāsanārthamaṅgulyā pramr̥śēt parāmr̥śēt| taṁ cōdvējayējjalābhyukṣaṇēna| tathētyēvaṁ kr̥tē āntrāṇyantaḥ praviśanti| tatkālaṁ ca pravēśitamātramāntraṁ pīḍayēdāntrāvayavānāṁ yathāsvasthānaprāptayē| (tatkālaṁ kaṇṭhapramarśanādijanitēnōtkāsōdvēgādinā yasmin kālē vāyōrānulōmyaṁ bhavati tasmin kāla ityarthaḥ pīḍayēta| anāviśa dāntraṁ karēṇa mandaṁ mandaṁ prapīḍya pravēśayēt| āviṣṭamapyavayavānāṁ yathāsthānaprāptyartham| kiñcit pīḍayēditi caśabdēna dyōtyatē| tathā ēvaṁ kr̥tē satyāntrāṇyantaḥ sukhaṁ viśanti)| tathā'pyapraviṣṭasyāntrasya pravēśanōpāyamāha-bahutvādyatrāntraṁ kathañcidapi niryātaṁ vraṇasaukṣmyātvaśakyapravēśaṁ tatra kōṣṭhaṁ tatpramāṇēna pāṭayitvā pravēśayēt| yatrāpi vraṇasya nātisūkṣmatvamāntrasya tu śōphādinā bahutvaṁ tatrāpi jaṭharaṁ tatpramāṇēna pāṭayitvā pravēśayēt| tatō yathāsthānamāntrē sthitē samyaganu vraṇam sīvyēt| yathāsthānasthāpanahēturucyatē sthānāt svādapētamāntraṁ jīvitamādatta iti| tacca pravēśitamāntraṁ gupitaṁ rakṣitaṁ kr̥tvānu paṭṭēna vastrakhaṇḍēna vēṣṭayitvā ghr̥tēna pariṣēcayēt| tatō'nantaraṁ śakr̥taḥ purīṣasya mr̥dukriyārthaṁ mārdavāpādanāya vāyōścādhaḥ pravr̥ttyarthaṁ citrātailayuktaṁ kōṣṇaṁ kṣīraṁ pāyayēt| citrā dravantī, tasyāḥ srutaṁ tailam| tvagityādi subōdham| aśvakarṇādibhyastvagbalājaṭā balāmūlam| ēvañca varṣam yathōktāṁ vraṇayantraṇāmanuvartētānukūlyēnāṅgīkuryāt|| 20||
Adhikarana medovartinirgame cikitsA (21) · Śloka 21
udārānmēdasō varti nirgatāṁ bhasmanā mr̥dā| avakīrya kaṣāyairvā ślakṣṇairmūlē tataḥ samam| dr̥ḍhaṁ ca badhvā sūtrēṇa varddhayētkuśalō bhiṣak| tīkṣṇēnāgniprataptēna śastrēṇa sakr̥dēva tu| syādanyathā rugāṭōpō mr̥tyurvā chidyamānayā| sakṣaudrē ca vraṇē baddhē sujīrṇē'nnē ghr̥taṁ pibēt| kṣīraṁ vā śarkarācitrālākṣāgōkṣurakaiḥ śr̥tam| rugdāhajit sayaṣṭyāhvaiḥ paraṁ pūrvōditō vidhiḥ| mēdōgranthyuditaṁ cātra tailamabhyañjanē hitam| tālīsaṁ padmakaṁ māṁsī harēṇvagarucandanam| haridrē padmabījāni sōśīraṁ madhukaṁ ca taiḥ| pakvaṁ sadyōvraṇēṣūktaṁ tailaṁ rōpaṇamuttamam||21||
उदारान्मेदसो वर्ति निर्गतां भस्मना मृदा| अवकीर्य कषायैर्वा श्लक्ष्णैर्मूले ततः समम्| दृढं च बध्वा सूत्रेण वर्द्धयेत्कुशलो भिषक्| तीक्ष्णेनाग्निप्रतप्तेन शस्त्रेण सकृदेव तु| स्यादन्यथा रुगाटोपो मृत्युर्वा छिद्यमानया| सक्षौद्रे च व्रणे बद्धे सुजीर्णेऽन्ने घृतं पिबेत्| क्षीरं वा शर्कराचित्रालाक्षागोक्षुरकैः शृतम्| रुग्दाहजित् सयष्ट्याह्वैः परं पूर्वोदितो विधिः| मेदोग्रन्थ्युदितं चात्र तैलमभ्यञ्जने हितम्| तालीसं पद्मकं मांसी हरेण्वगरुचन्दनम्| हरिद्रे पद्मबीजानि सोशीरं मधुकं च तैः| पक्वं सद्योव्रणेषूक्तं तैलं रोपणमुत्तमम्||२१||
🔊 Audio coming soon
vraṇamukhānnirgatāyāṁ mēdō vartēśchēdanavidhānamāha-yadā tūdarānmēdasō vartirnirgatā bhavati tadā tāṁ bhasmanā mr̥dā kaṣāyairvā masūrādibhirmūlē'vakīryānu ca sūtrēṇa samaṁ dr̥ḍhaṁ ca badhvā kuśalō bhiṣagvardhayēt chindyāt| kēnētyāha-tīkṣṇēna śastrēṇāgniprataptēna| sakr̥dityēkēnaiva yatnēna| (kuśalaḥ chēdyācchēdyaparijñānakuśalaḥ yā tu pravēśyamānāpraviśati praviśyāvatiṣṭhatē ca tāṁ na chindyāt| atō viparītāmēva chindyāditi bhāvaḥ| bhiṣagvaidya udarādudaragād vraṇamukhānnirgatāṁ barhirnissr̥tāṁ mēdasōvartimaṇubhūtaṁ mēdasō'vayava viśēṣaṁ bhasmanā mr̥da ślakṣaṇaiḥ kaṣāyadravyacūrṇairvā'vakīrya tatō mūlē mūlapradēśē sūtrēṇa kṣaumādikr̥tēna samaṁ yathā na viṣamaṁ bhavati tathā dr̥ḍhaṁ badhvā agniprataptēnāgnisantāpāttattulyavarṇēna tīkṣṇadhārēṇa śastrēṇa sakr̥dēkavāramēva vardhayēt chindyāt| bhōjēnā'pyuktam- khānmēdasō vahnyanilārkatāpādvraṇasya nissarpati yasya vartiḥ| sthānaṁ tu tasyāḥ paṭalaṁ vadanti yatpañcamaṁ kōṣṭhagataṁ narāṇām|| pravēśya tāṁ bhasmasamr̥tkaṣāyaiḥ svasthānamēvāśu nayēdyathāvat| na cēdviśētsā'pyavatiṣṭhatē vā sūtrēṇa badhvā'tha nigr̥hya cainām|| śastrēṇa chindyājjvalanōjvalēna strībālavr̥ddhēṣvitarēṇa vāpi| ucchidyamānā kṣayaśūlamr̥tyumāṭōpamēdaḥ sravaṇaṁ ca kuryāt|| iti)| uktātikramaṇē dōṣamāha-anyathā yathōktavidhēḥ parityāgēna chidyamānayā mēdōvartyā āturasya rugāṭōpō mr̥tyurmaraṇaṁ vā syāt| (anyathā yathōktavaiparītyēna chidyamānayācchidyamānayā vā)| chēdanānantarakaraṇīyamāha-parañca vraṇē sakṣaudrē baddhē hyastanē cātrē sujīrṇē sayaṣṭyāhvaiḥ śarkarādibhiḥ śr̥taṁ ghr̥taṁ vā kṣīraṁ vā rugdāhajit pibēt| ataḥ paraṁ pūrvādhyāyōktō vraṇavidhiḥ kāryaḥ| (vraṇē nissr̥tamēdōvartikē kōṣṭhavraṇē| caśabdācchinnāyāḥ chinnāvaśiṣṭāyāśca mēdōvartērantarnidhāpanaṁ vraṇōṣṭhasīvanādipūrvakartavyaṁ dyōtyatē| sakṣaudrē kṣaudrasahitē| atra sakṣaudra iti viśēṣakathanaṁ sarpiṣparihārārtham| uktaṁ ca sauśrutē-'kṣaudrēṇābhyajya vēṣṭayēdi'ti| vraṇabandhanavidhānēnāvabaddhē hyastanē'nnē sujīrṇē anavaśiṣṭarasaśēṣamātraṁ jīrṇē sati ghr̥taṁ vā yaṣṭyāhvasahitaiḥ śarkarādibhiḥ śr̥taṁ kṣīraṁ vā rugdāhaśamanārthaṁ pibēt| ruji ghr̥taṁ dāhē kṣīramubhayatrōbhayaṁ vā)| mēdōgranthi tailaṁ granthyādau vakṣyatē| (āntrānantarōktē vraṇē mēdōgranthyuditaṁ mēdōgranthiśamanāya guñjādvikarañjādibhiruditamuktaṁ tailamabhyañjanē hitam)| ēvaṁ ghr̥ṣṭādīnāṁ cikitsāṁ pr̥thak pr̥thaguktvā sarvaṁ sadyōvraṇasādhāraṇaṁ rōpaṇatailamāha-tālīsādibhiḥ pakvaṁ tailaṁ sadyōvraṇēṣūttamaṁ rōpaṇamuktamācāryaiḥ|| 21||
Adhikarana mUDhaprahAre cikitsA (22) · Śloka 22
mūḍhaprahārābhihatē patitē viṣamōccakaiḥ| kāryaṁ vātāsrajittr̥ptimardanābhyaṅgasēcanam||22||
मूढप्रहाराभिहते पतिते विषमोच्चकैः| कार्यं वातास्रजित्तृप्तिमर्दनाभ्यङ्गसेचनम्||२२||
🔊 Audio coming soon
mūḍhēnādr̥śyatvagbhēdādinā prahārēṇābhihatē puruṣē viṣamōccakaiḥ dūraprapātādutpatanāvapatanavaiṣamyēṇa patitē vā vātāsrajittr̥ptyādikaṁ kāryam| (viṣamōccakaiḥ viṣamādviṣamapradēśāt uccakairvr̥kṣādibhyō vā patitē vā vātāsrajidvātaśōṇitaharaṁ karma tr̥ptyādi kāryam| tr̥ptiḥ snēhatarpaṇam| tr̥ptimardanābhyaṅgaśōdhanamiti pāṭhaḥ| śōdhanaṁ vamanavirēcanādi||22||
Adhikarana tailadroNyAM vAsaH (23) · Śloka 23
viśliṣṭadēhaṁ mathitaṁ kṣīṇaṁ marmahataṁ hatam| vāsayēttailapūrṇāyāṁ drōṇyāṁ māṁsarasāśinam||23||
विश्लिष्टदेहं मथितं क्षीणं मर्महतं हतम्| वासयेत्तैलपूर्णायां द्रोण्यां मांसरसाशिनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
hatamabhihataṁ viśliṣṭadēhatvādiyuktaṁ santaṁ māṁsarasēnāśitaṁ tailapūrṇāyāṁ drōṇyāṁ vāsayēt| (viśliṣṭadēhaṁ balavaddhanurākarṣaṇātigurubhāravahanādinā viśliṣṭasandhirdēhō yasya sa tathōktaḥ tam| mathitaṁ asthnā sahāvacūrṇitam| kṣīṇaṁ yēna kēnāpi dēhaśrama jananakarmaṇā kṣīṇaśarīram| marmahataṁ śastrahataṁ marmaṇyabhihatam| hataṁ daṇḍādyabhihatam| māṁsarasāśinaṁ kr̥tvā tailapūrṇāyāṁ drōṇyāmadhivāsayēt| anēnānēkāgantuvraṇasamprāptau yadi śarīraviślēṣaṇādikaṁ syāttatrā'pyētaccikitsitaṁ kartavyaṁ na kēvalaṁ vraṇacikitsitamēvēti dyōtyatē ||23||
Adhikarana sadyovraNAnAM tritvAvyabhicAraH (24-31) · Śloka 31
prahartr̥yatnāyudhaghātagātraiḥ sadyōvraṇāḥ kāmamanantarūpāḥ| tathāpi na tritvamatikramantē cayādibhēdairiva mārutādyāḥ||24|| iti vaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tāvaṣṭāṅgasaṁgrahasaṁhitāyāmuttaratantrē sadyōvraṇapratiṣēdhō nāmaikatriṁśō'dhyāyaḥ||31||
प्रहर्तृयत्नायुधघातगात्रैः सद्योव्रणाः काममनन्तरूपाः| तथापि न त्रित्वमतिक्रमन्ते चयादिभेदैरिव मारुताद्याः||२४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सद्योव्रणप्रतिषेधो नामैकत्रिंशोऽध्यायः||३१||
🔊 Audio coming soon
prahartrityādinā sadyōvraṇāṁsraividhyēnōpasaṁharati| praharturyatnānāṁ nānātvādanēkaprakāratvādāyudhānāṁ cānēkākāratvādabhighātasya cānēkarūpatvāt gātrāṇāṁ ca bahuvidhasaṁsthānatvāt kāmamaṅgīkurmō yat sadyōvraṇā anantarūpāstathāpi chinnaviddhapiccitākhyaṁ tritvaṁ nātikramantē| dr̥ṣṭāntō yathā-mārutādyā dōṣāścayādīnāṁ tāratamyādiyuktānāṁ bhēdairanantarūpā api santō vātapittaślēṣmākhyaṁ tritvaṁ nātivartanta iti||24|| iti śrīmanmahāmahōpādhyāyēnduviracitāyā- maṣṭāṅgasaṁgrahavyākhyāyāṁ śaśilēkhāyāmuttaratantrē ēkatrīṁśō'dhyāyaḥ||