Adhikarana atha sandhisitAsitarogapratiShedho nAma caturdasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ സന്ധിസിതാസിതരോപ്രതിഷേധം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः सन्धिसितासितरोप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ഉക്തേഷു സന്ധിസിതാസിതരോഗേഷു ക്രമേണ ചികിത്സാം പ്രദര്ശയിതുമധ്യായ ആരഭ്യതേ| സന്ധിരോഗേഷ്വാസ്രാവാംസ്ത്യജേദിത്യുക്തമ്| ഉപനാഹാദീനാം ചികിത്സോച്യതേ||൧||
Adhikarana upanAhacikitsA (2) · Śloka 2
ഉപനാഹം ഭിഷക് സ്വിന്നം വ്രീഹിമുഖേന ഭിത്വാ മണ്ഡലാഗ്രേണ സമന്താല്ലേഖയേത്| തതഃ സൈന്ധവപിപ്പലീചൂര്ണേന സക്ഷൌദ്രേണ പ്രതിസാരയേത്| പൂര്വവച്ചബധ്നീയാത്| പടോലപത്രാമലകക്വാഥേനാശ്ചയോതയേത്||൨||
उपनाहं भिषक् स्विन्नं व्रीहिमुखेन भित्वा मण्डलाग्रेण समन्ताल्लेखयेत्| ततः सैन्धवपिप्पलीचूर्णेन सक्षौद्रेण प्रतिसारयेत्| पूर्ववच्चबध्नीयात्| पटोलपत्रामलकक्वाथेनाश्चयोतयेत्||२||
🔊 Audio coming soon
ഉപനാഹമിത്യാദി| സ്വിന്നത്വാദിഗുണയുക്തമുപനാഹം ഭിഷങ്മണ്ഡലാഗ്രശസ്ത്രേണ സമന്താല്ലേഖയേത്| തതോ ലേഖനാദനന്തരം ച സൈന്ധവാദിഭിഃ പ്രതിസാരയേത്| പൂര്വവദിത്യര്ബുദവത്||൨||
Adhikarana parvaNIcikitsA (3) · Śloka 3
പര്വണീമുത്തരസന്ധിത്രിഭാഗേ ബഡിശേനാവലമ്ബ്യ വൃദ്ധിപത്രേ- ണാര്ധമാത്രേ ഛിന്ദ്യാത്| അന്യഥാऽശ്രുനാഡീ സ്യാത്| മധുസൈന്ധവ- പ്രതിസാരിതാം ചാര്മവച്ചികിത്സേത്||൩||
पर्वणीमुत्तरसन्धित्रिभागे बडिशेनावलम्ब्य वृद्धिपत्रे- णार्धमात्रे छिन्द्यात्| अन्यथाऽश्रुनाडी स्यात्| मधुसैन्धव- प्रतिसारितां चार्मवच्चिकित्सेत्||३||
🔊 Audio coming soon
പര്വണീമിതി ഉത്തരസന്ധിര്ബാഹ്യോ വര്ത്മസന്ധിഃ തസ്യ ത്രിഭാഗേ ബഡിശേനാവലമ്ബനമ്| ഉത്സേധസ്യ മൂലം ത്യക്ത്വാऽര്ധമാത്രേ ഛേദനമ്| അന്യഥാ സമൂലഛേദേ അശ്രുനാഡീ സ്യാത്| അര്മചികിത്സാऽത്രൈവ വക്ഷ്യതേ||൩||
Adhikarana pUyAlasacikitsA (4) · Śloka 4
പൂയാലസേ സിരാം വിധ്യേത്തതസ്തമുപനാഹയേദക്ഷിപാകോക്തം ചേക്ഷേത| സൈന്ധവാര്ദ്രകകാസീസായസ്താമ്രൈഃ സുസൂക്ഷ്മൈഃ സക്ഷൌദ്രൈരഞ്ജനമ്||൪||
पूयालसे सिरां विध्येत्ततस्तमुपनाहयेदक्षिपाकोक्तं चेक्षेत| सैन्धवार्द्रककासीसायस्ताम्रैः सुसूक्ष्मैः सक्षौद्रैरञ्जनम्||४||
🔊 Audio coming soon
പൂയാലസേ സിരാം ശിരോനേത്രവികാരേഷു ലലാടേത്യുക്താം വിധ്യേത്| ഉപനാഹയേത് ബധ്നീയാത്| അക്ഷിപാകേ സര്വഗാക്ഷിരോഗേ യദുക്തം തദീക്ഷേത പ്രയോഗായ| അലജീ വര്ജയേദിത്യുക്തമ്||൪||
Adhikarana kRumigranthicikitsA (5) · Śloka 5
കൃമിഗ്രന്ഥിം കരീഷേണ സ്വിന്നം ഭിത്വാ വിലിഖ്യ ച കാസീസസൈന്ധവത്രിഫലാമാക്ഷികൈഃ പ്രതിസാരയേത്||൫||
कृमिग्रन्थिं करीषेण स्विन्नं भित्वा विलिख्य च कासीससैन्धवत्रिफलामाक्षिकैः प्रतिसारयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
കൃമിഗ്രന്ഥ്യാഖ്യം കരീഷേണ ശുഷ്കഗോമയേന പോട്ടലീകൃതഗോമയചൂര്ണേനേത്യര്ഥഃ| സ്വിന്നം സത് ഭിത്വാ വിലിഖ്യ കാസീസാദിഭിഃ പ്രതിസാരയേദിതി സന്ധിരോഗേഷു||൫||
Adhikarana shuktikAcikitsA (6) · Śloka 6
ശുക്തിതകാം പിത്താഭിഷ്യന്ദവത് സാധയേത്||൬||
शुक्तितकां पित्ताभिष्यन्दवत् साधयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
ശുക്തകാഖ്യം പിത്തഭിഷ്യന്ദാഖ്യസര്വഗാക്ഷിരോഗവത് സാധയേത് ചികിത്സേത്| അര്മണാം പൃഥഗ്വക്ഷ്യതേ||൬||
Adhikarana balAsagrathitapiShTakayoshcikitsA (7) · Śloka 7
ബലാസഗ്രഥിതം പിഷ്ടകം ച സിരാവ്യധവര്ജം കഫാഭിഷ്യന്ദവത്| വിശേഷതസ്തിലനാലാന് യവനാലാന് വാ ഹരിതശലാകാന- ര്ധമാസമജാക്ഷീരേണ ഭവയിത്വാ ശോഷയിത്വാ ച ദാഹയേത്| തതസ്തദ്ഭസ്മ ക്ഷാരകല്പേന പരിസ്രാവ്യാദര്വീലേപാദ്വിപചേത്| രസക്രിയേയം വലാസഗ്രഥിതശോഫോപദേഹഹരാ| അയമേവ ച കല്പഃ ഫണിജ്ജാര്ജകാസ്ഫോതബില്വകപിത്ഥനിര്ഗുണ്ഡ്യേ- രണ്ഡകുമുദോത്പലജാതീകുസുമേഷു പൃഥക് കാര്യഃ| സൈന്ധവാലമരിചകട്ഫലശങ്ഖസമുദ്രഫേനൈര്വര്തിഃ പിഷ്ടകേऽഞ്ജനമ്| ശുണ്ഠീശിഗ്രുഫലപിപ്പലീസൈന്ധവചൂര്ണോ ബീജപൂരകര സാപ്ലുതോऽഞ്ജനം പിഷ്ടകമപഹരതി| തദ്വത്ത്രികടുകകട്ഫല- ചൂര്ണൌ ബലാസഗ്രഥൈതം ച| ബൃഹതീഫലം പിപ്പലീതണ്ഡുലപൂരിതം പുടപാകേന പചേത്| തൈസ്തണ്ഡുലൈശ്ചൂര്ണാഞ്ജനം ബലാസഗ്രഥൈതപിഷ്ടകഘ്നമ്| അത്യര്ഥശോഫേ ഹരിതാലസൈന്ധവശുണ്ഠീദേവരാരുപുനര്നവൈര്വിഡാലകഃ||൭||
बलासग्रथितं पिष्टकं च सिराव्यधवर्जं कफाभिष्यन्दवत्| विशेषतस्तिलनालान् यवनालान् वा हरितशलाकान- र्धमासमजाक्षीरेण भवयित्वा शोषयित्वा च दाहयेत्| ततस्तद्भस्म क्षारकल्पेन परिस्राव्यादर्वीलेपाद्विपचेत्| रसक्रियेयं वलासग्रथितशोफोपदेहहरा| अयमेव च कल्पः फणिज्जार्जकास्फोतबिल्वकपित्थनिर्गुण्ड्ये- रण्डकुमुदोत्पलजातीकुसुमेषु पृथक् कार्यः| सैन्धवालमरिचकट्फलशङ्खसमुद्रफेनैर्वर्तिः पिष्टकेऽञ्जनम्| शुण्ठीशिग्रुफलपिप्पलीसैन्धवचूर्णो बीजपूरकर साप्लुतोऽञ्जनं पिष्टकमपहरति| तद्वत्त्रिकटुककट्फल- चूर्णौ बलासग्रथैतं च| बृहतीफलं पिप्पलीतण्डुलपूरितं पुटपाकेन पचेत्| तैस्तण्डुलैश्चूर्णाञ्जनं बलासग्रथैतपिष्टकघ्नम्| अत्यर्थशोफे हरितालसैन्धवशुण्ठीदेवरारुपुनर्नवैर्विडालकः||७||
🔊 Audio coming soon
ബലാസഗ്രഥിതപിഷ്ടകയോഃ സിരാവ്യധം വര്ജയിത്വാ കഫാഭിഷ്യന്ദാഖ്യസര്വഗാക്ഷിരോഗവച്ചികിത്സിതമ്| വിശേഷത ഇതി ഹരിതാ വര്ണേന പക്വത്വാച്ഛലാകാ യേഷാം നാലാനാമ്| ക്ഷാരകല്പഃ ക്ഷാരപരിസ്രാവണപ്രകാരഃ| രസക്രിയാऽഞ്ജനായ| അയമേവ തിലനാലകല്പസ്തത്പ്രകാരഃ ഫണിജ്ജകാദികുസുമേഷ്വപി പൃഥക് പ്രത്യേകം കാര്യഃ| പിഷ്ടകാഖ്യേ സൈന്ധവാദിഭിര്വര്തിരഞ്ജനമ്| മാതുലുങ്ഗരസാലോഡിതഃ ശുണ്ഠ്യാദിചൂര്ണോऽഞ്ജനം പിഷ്ടകാമപഹന്തി| തദ്വദിതി ബീജപൂരരസാപ്ലുത സ്ത്രികടുകാദിചൂര്ണോ ബലാസഗ്രഥിതം പിഷ്ടകമപീതി ച ശബ്ദാര്ഥഃ| ബൃഹതീഫലമിത്യാദി വ്യാഖ്യാസമമ്| പിപ്പലീതണ്ഡുലാഃ പിപ്പലീഫലാനീ| തൈസ്തണ്ഡുലൈരിതി ബൃഹതീഫലപരിഹാരായ| ഹരിതാലാദിഭിരത്യര്ഥശോഫേ വിഡാലകഃ കാര്യഃ| വിഡാലകൈത്യക്ഷ്ണോര്ബഹിര്ലേപസ്യാഖ്യാ|| ൭||
Adhikarana sirotpAtaharShajAlArjunAnAM cikitsA (8) · Śloka 8
സിരോത്പാതഹര്ഷജാലാര്ജുനേഷു രക്താഭിഷ്യന്ദവത്പ്രതികുര്യാത്| വിശേഷേണ സിരാഹര്ഷേ സ്വര്ണഗൈരികോ മധുയുക്തോऽഞ്ജനമ്| സ്തന്യാന്വിതം വാ കാസീസം ക്ഷൌദ്രേ ദ്രുതം വാ കാസീസസൈന്ധവമര്ജുനേ മാതുലുങ്ഗരസേന സശര്കരേണാശ്ച്യോതനം മസ്തുനാ വാ| ശങ്ഖനാഭിര്മാക്ഷികേണ യുക്താ സിതയാ വാ സമുദ്രഫേനകോऽഞ്ജനമ്| സ്ഫടികകുങ്കുമശങ്ഖനാഭിമധുയഷ്ടികാ വാ ക്ഷൌദ്രാര്ദ്രാസ്തദ്വദ്വാ രസാഞ്ജനം കാസീസം വാ||൮||
सिरोत्पातहर्षजालार्जुनेषु रक्ताभिष्यन्दवत्प्रतिकुर्यात्| विशेषेण सिराहर्षे स्वर्णगैरिको मधुयुक्तोऽञ्जनम्| स्तन्यान्वितं वा कासीसं क्षौद्रे द्रुतं वा कासीससैन्धवमर्जुने मातुलुङ्गरसेन सशर्करेणाश्च्योतनं मस्तुना वा| शङ्खनाभिर्माक्षिकेण युक्ता सितया वा समुद्रफेनकोऽञ्जनम्| स्फटिककुङ्कुमशङ्खनाभिमधुयष्टिका वा क्षौद्रार्द्रास्तद्वद्वा रसाञ्जनं कासीसं वा||८||
🔊 Audio coming soon
സിരോത്പാത ഇത്യാദി വ്യാഖ്യാസമമ്| രക്താഭിഷ്യന്ദനാമാ സര്വഗാക്ഷിരോഗഃ| കാസീസം വാ സ്തന്യാന്വിതമര്ജുനേ വിശേഷേണേതി സമ്ബധ്യതേ| മസ്തുനാ വാ സശര്കരേണാശ്ച്യോതനമിതി ച| മധുനാ യുക്താ ശങ്ഖനാഭിര്വാ സമുദ്രഫേനകോ വാ സിതയാ യുക്തോऽഞ്ജനമര്ജുനേ| സ്ഫടികാദി വാ ക്ഷൌദ്രേണാര്ദ്രമഞ്ജനമ്| തദ്വദിതി ക്ഷൌദ്രാദ്രാം രസാഞ്ജനം കാസീസം വാऽഞ്ജനമ്|| ൮||
Adhikarana armaNAmauShadham (9) · Śloka 9
അര്മ തു പഞ്ചവിധമപി യത്തനുരക്തം ധൂമാവിലം ദധിനിഭം വാ തച്ഛുക്ലവത് കായശിരോവിരേകലേഖനാഞ്ജനൈരുപാചരേത്||൯||
अर्म तु पञ्चविधमपि यत्तनुरक्तं धूमाविलं दधिनिभं वा तच्छुक्लवत् कायशिरोविरेकलेखनाञ्जनैरुपाचरेत्||९||
🔊 Audio coming soon
സര്വം ചാര്മം തനുത്വാദിഗുണമത്രൈവ വക്ഷ്യമാണശുക്ലവത് കായവിരേകാദിഭിരുപാചരേത്||൯||
Adhikarana armaNAM shastrakarma (10) · Śloka 10
അഥേതരസ്മിന് സ്നിഗ്ധസ്യാതുരസ്യ പേയാ വിലേപിജാങ്ഗലരസാ- ന്യതമാശിതസ്യ കൃതസ്വസ്ത്യയനസ്യ സുഖശയനഗലസ്യോ- ത്താനദേഹസ്യ കിഞ്ചിദവാക്ശിരസഃ സുഖോഷ്ണാമ്ബുപ്ലുതതാന്ത- ബസ്വിന്നനയനസ്യ സൈന്ധവേന സബീജപൂരകരസേനാഞ്ജയിത്വാങ്ഗഷ്ഠകേന നിമീലിതമക്ഷിവിമൃന്ദ്രീയാദാബലാസഗ്രഥിതരൂപോ- ത്പത്തേഃ| ഇത്ഥഞ്ച സംരോഷിതാക്ഷസ്യ പ്രചലിതേऽര്മാധിമാംസകേ നിശ്ചലം പരിചാരകഃ ശിരോ ധാരയേത്| അന്യശ്ച വാമദക്ഷിണാന്യതരപാര്ശ്വേऽനുകൂലം സ്ഥിതോ ദൃഢ- വസ്ത്രഗര്ഭാഭ്യാമങ്ഗുഷ്ഠാഭ്യാം വര്ത്മനീ നിക്ഷിപേത്| അഥ വൈദ്യഃ കനീനകാത് പ്രവൃദ്ധേര്മണ്യപാങ്ഗമീക്ഷമാണസ്യ യത്ര യത്ര വലീ ജായതേ തത്ര തത്രാര്മ ബഡിശേന മുചുട്യാ വാ നാല്യായതം ഗൃഹീ- ത്വാ കിഞ്ചിദുന്നമ്യ കൃഷ്ണശുക്ലമണ്ഡലാഭ്യാം സര്വതഃ സൂച്യഗ്രേണ മോക്ഷയിത്വ കിഞ്ചിദാഞ്ഛേത്| അധഃ തീക്ഷ്ണേന മണ്ഡ- ലാഗ്രേണ വൃദ്ധിപത്രേണ വാ വിലിഖ്യ കനീനകം ചോപാനീയ കനീനകസമമേവ ചതുര്ഭാഗശേഷം ഛിന്ദ്യാത്| വര്ജയേച്ച കനീനകം സിരാശ്ചാശ്രുവഹാഃ| തഥാ ഹി നാക്ഷി വ്യാപദ്യതേ||൧൦||
अथेतरस्मिन् स्निग्धस्यातुरस्य पेया विलेपिजाङ्गलरसा- न्यतमाशितस्य कृतस्वस्त्ययनस्य सुखशयनगलस्यो- त्तानदेहस्य किञ्चिदवाक्शिरसः सुखोष्णाम्बुप्लुततान्त- बस्विन्ननयनस्य सैन्धवेन सबीजपूरकरसेनाञ्जयित्वाङ्गष्ठकेन निमीलितमक्षिविमृन्द्रीयादाबलासग्रथितरूपो- त्पत्तेः| इत्थञ्च संरोषिताक्षस्य प्रचलितेऽर्माधिमांसके निश्चलं परिचारकः शिरो धारयेत्| अन्यश्च वामदक्षिणान्यतरपार्श्वेऽनुकूलं स्थितो दृढ- वस्त्रगर्भाभ्यामङ्गुष्ठाभ्यां वर्त्मनी निक्षिपेत्| अथ वैद्यः कनीनकात् प्रवृद्धेर्मण्यपाङ्गमीक्षमाणस्य यत्र यत्र वली जायते तत्र तत्रार्म बडिशेन मुचुट्या वा नाल्यायतं गृही- त्वा किञ्चिदुन्नम्य कृष्णशुक्लमण्डलाभ्यां सर्वतः सूच्यग्रेण मोक्षयित्व किञ्चिदाञ्छेत्| अधः तीक्ष्णेन मण्ड- लाग्रेण वृद्धिपत्रेण वा विलिख्य कनीनकं चोपानीय कनीनकसममेव चतुर्भागशेषं छिन्द्यात्| वर्जयेच्च कनीनकं सिराश्चाश्रुवहाः| तथा हि नाक्षि व्यापद्यते||१०||
🔊 Audio coming soon
ഇത്രസ്മിന്നിത്യുക്തഗുണവിപരീതഗുണോऽര്മണി സ്നിഗ്ധസ്യേത്യാദിനാ കര്മവിധാനം സുബോധമ്| ആശിതസ്യ ഭോജിതസ്യ| താന്തവം വസ്ത്രമ്| ബലസഗ്രഥിരൂപം പൂര്വാധ്യായോക്തമ്| സംരോഷിതാക്ഷസ്യോത്കോപിതാക്ഷസ്യ| അന്യശ്ചേതി പരിചാരകോ വാമേ വാ ദക്ഷിണേ പാര്ശ്വേ അനുകൂലം സ്ഥിതോ ദൃഢസ്യ വസ്ത്രസ്യ ഗര്ഭേऽന്തര്യാവങ്ഗുഷ്ഠൌ താഭ്യാം വര്ത്മനീ നിക്ഷിപേത് സുദൃഢം ഗൃഹ്ണീയാത്| നാത്യായതം ബഡിശേന മുചുട്യാ വാ ഗൃഹീത്വാ| മുചുടീ ശസ്ത്രവിധാവുക്താ| ആച്ഛേദായതമാനയേത്| ഉപനീയ കിഞ്ചിദാത്മാനമാനീയ| വ്യാഖ്യാസമമ്|| ൧൦||
Adhikarana jAlavadarmaNi kriyAvisheShaH (11) · Śloka 11
യത്തു ജാലവദര്മവ്യാപി തദേഷിണ്യാ യാവത്കനീനകമനുസര- ന്നുന്മോച്യോന്നമയ്യ പൂര്വവത് ഛിന്ദ്യാത്| തദ്വദപാങ്ഗാത് പ്രവൃദ്ധേ കനീനകമീക്ഷമാണസ്യ യാവദപാങ്ഗം ചോപനീയാപാങ്ഗസമമേവ തഥാ യാവദ്വര്ജയേദപാങ്ഗം സിരാശ്ചേത്യാദി| തതഃ പ്ലോതേന രക്തം വിശോധ്യ സമ്യക് ഛിന്നമവേക്ഷ്യ സൈന്ധവചൂര്ണേന പുനഃ പുനഃ പ്രതിസാരയേദ്യവനാലഭസ്മനാ വാ പ്ലോതശുദ്ധം ച പുനര്മധുനാ| തതഃ ശീതാമ്ബുപരിഷ്കിതം സര്പിഷാ സുഖോഷ്ണേന പരിഷിച്യ മധു ഘൃതാക്തം പൂര്വവത് ബധ്നീയാത്| മൂര്ധ്നി പാദയോശ്ചാസ്മൈ ശതധൌത- ഘൃതം ശീതാംശ്ച പ്രദേഹാന് ദദ്യാത്||൧൧||
यत्तु जालवदर्मव्यापि तदेषिण्या यावत्कनीनकमनुसर- न्नुन्मोच्योन्नमय्य पूर्ववत् छिन्द्यात्| तद्वदपाङ्गात् प्रवृद्धे कनीनकमीक्षमाणस्य यावदपाङ्गं चोपनीयापाङ्गसममेव तथा यावद्वर्जयेदपाङ्गं सिराश्चेत्यादि| ततः प्लोतेन रक्तं विशोध्य सम्यक् छिन्नमवेक्ष्य सैन्धवचूर्णेन पुनः पुनः प्रतिसारयेद्यवनालभस्मना वा प्लोतशुद्धं च पुनर्मधुना| ततः शीताम्बुपरिष्कितं सर्पिषा सुखोष्णेन परिषिच्य मधु घृताक्तं पूर्ववत् बध्नीयात्| मूर्ध्नि पादयोश्चास्मै शतधौत- घृतं शीतांश्च प्रदेहान् दद्यात्||११||
🔊 Audio coming soon
യത്തു ജാലവദര്മ തച്ഛിദ്രേണൈഷിണ്യാ ജാലമുന്മോച്യോന്നമയ്യ ച പൂര്വവച്ഛിന്ദ്യാത്| തദ്വിദിത്യനേനൈതദുച്യതേ യഥാ പൂര്വത്ര കനീനകമുപാനീയ തഥാത്രാപാങ്ഗമുപാനീയേതി| ശേഷം സര്വം പുര്വവത്| പ്ലോതം വസ്ത്രഖണ്ഡമ്| യവനാലഭസ്മനാ വാ പ്രതിസാരയേദിതി സമ്ബധ്യതേ| പുനശ്ചേതി പ്രതിസാരണസ്യ പശ്ചാത്| അസ്മാ ഇത്യാതുരായ| ശേഷം വ്യാഖ്യാസമമ്|| ൧൧||
Adhikarana armaNAM shastrakarmottarakriyA (12) · Śloka 12
സ്നേഹോക്തം ചാചാരമാദിശേത്| ദ്വിതീയേ ചാഹ്നി സായം പ്രാതര്മധു- കസര്പിഷാ കോഷ്ണേന ശിരസ്തഥാऽവബദ്ധമേവ ചാക്ഷി സിഞ്ചേത്| പഞ്ചാഹം ചോഷ്ണോദകാനുപാനം സര്പിഃ പീത്വാ ജീര്ണേ പഥ്യമശ്നീയാത്| തൃതീയേ ദിവസേ വിമുച്യ കരഞ്ജബീജസിദ്ധേന ക്ഷീരേണാക്ഷി സ്വേദയേത്| ലോധ്രമധുകകിംശുകപടോലദ്വിഹരിദ്രാകോരണ്ഡമു- കുലക്വാഥേന മധുമിശ്രേണാശ്ച്യോതയേത്| സപ്തമേऽഹനി സര്വഥാ മുഞ്ചേത്| ആതപാകാശദര്ശനം ച പരിഹരേത്||൧൨||
स्नेहोक्तं चाचारमादिशेत्| द्वितीये चाह्नि सायं प्रातर्मधु- कसर्पिषा कोष्णेन शिरस्तथाऽवबद्धमेव चाक्षि सिञ्चेत्| पञ्चाहं चोष्णोदकानुपानं सर्पिः पीत्वा जीर्णे पथ्यमश्नीयात्| तृतीये दिवसे विमुच्य करञ्जबीजसिद्धेन क्षीरेणाक्षि स्वेदयेत्| लोध्रमधुककिंशुकपटोलद्विहरिद्राकोरण्डमु- कुलक्वाथेन मधुमिश्रेणाश्च्योतयेत्| सप्तमेऽहनि सर्वथा मुञ्चेत्| आतपाकाशदर्शनं च परिहरेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
സ്നേഹവിധ്യുക്തം ചോഷ്ണോദകാദികമാചാരമാദിശേത്| ശേഷം വ്യാഖ്യാസമമ്| മധുയഷ്ട്യാ സിദ്ധം വാ യുക്തം വാ സര്പിര്മധുകസര്പിഃ| തൃതീയേ ച പുനര്ബധ്വാ ചതുര്ഥം പഞ്ചമം ഷഷ്ഠം നയേദിത്യര്ഥാത്| സപ്തമേऽഹനി മുക്തേ നേത്രേ ആതപാദികം പരിഹരേത്| (നി) ആമ്ലാനകസ്തു കോരണ്ഡോ രാജസൈരീയസംജ്ഞകഃ|| ൧൨||
Adhikarana upadravapratikAraH (13) · Śloka 13
സശോഫേ തു നേത്രേ ധൂമഃ ശിരോവിരേചനഞ്ച| അനുപശാന്തരാഗേ സിരാവിസ്രാവണമ് സാസ്രാവേ നസ്യമ്| തിലാന് സുലിഖിതാന് മധുകകാകോലീസുനിഷണ്ണകപഞ്ച- മൂലശര്കരാശൃതശീതേ പയസി സപ്താഹം ഭാവിതാംസ്തേനൈവ പയസാപീഡയേത്| മധുകശതഹ്വാശാരിവാനന്താഗരുകാകോലീഹരേണു- കൈലാവാലുകചൂര്ണഞ്ച പീഡ്യമാനേഷു ഷോഡശഭാഗേന പ്രക്ഷിപേത്| തത്തൈലമേഭിരേവൌഷധൈഃ പയസാ ചാഷ്ടഗുണേന സിദ്ധം നാവനാ- ദശ്രുരാഗഘ്നം ദൃഷ്ടിപ്രസാദനഞ്ച| കൃഷ്ണഗതേ തു വ്രണേ വ്രണശുക്ലവത്ക്രിയാ| അര്മശേഷേ തു ലേഖനാഞ്ജനാനി||൧൩||
सशोफे तु नेत्रे धूमः शिरोविरेचनञ्च| अनुपशान्तरागे सिराविस्रावणम् सास्रावे नस्यम्| तिलान् सुलिखितान् मधुककाकोलीसुनिषण्णकपञ्च- मूलशर्कराशृतशीते पयसि सप्ताहं भावितांस्तेनैव पयसापीडयेत्| मधुकशतह्वाशारिवानन्तागरुकाकोलीहरेणु- कैलावालुकचूर्णञ्च पीड्यमानेषु षोडशभागेन प्रक्षिपेत्| तत्तैलमेभिरेवौषधैः पयसा चाष्टगुणेन सिद्धं नावना- दश्रुरागघ्नं दृष्टिप्रसादनञ्च| कृष्णगते तु व्रणे व्रणशुक्लवत्क्रिया| अर्मशेषे तु लेखनाञ्जनानि||१३||
🔊 Audio coming soon
തത്രൈവ സശോഫാദികേ നേത്രേ ധൂമാദികം യോജ്യമ്| തിലാനിത്യാദിനാ തൈലപീഡനപാകവിധാനമ്| ഷോഡശഭാഗം പീഡ്യമാനാത്| തദിത്യൌഷധൈഃ സഹ പീഡിതഃ||൧൩||
Adhikarana samyakchinnAyuktacchinnalakShaNAni ayukte pratikArashca (14) · Śloka 14
തത്ര സമ്യക് ഛിന്നേ വര്ണവിശുദ്ധിഃ സ്വസ്ഥതാ ച| ഹീനച്ഛേദാത്പുനര്വൃദ്ധീ രാഗാശ്രുപാതപ്രകാശദര്ശനാക്ഷമത്വാദി ച| അതി- ച്ഛേദാദക്ഷിപാകസ്തമ്ഭസ്ഫുരണാസ്രസ്രുതിതിമിരസംരമ്ഭവിബദ്ധ- വര്ത്മനി| തേഷു യഥാസ്വം ദോഷോദ്രേകാത് പ്രതികുര്യാത്| നാഗ- രമനശ്ശിലാലൈലാസൈന്ധവശര്കരാഭിരര്ധകര്ഷാംശാഭിര്യുക്തം രസാഞ്ജനാര്ധപലം ക്ഷൌദ്രദ്രുതമഞ്ജനാദര്മശേഷശ്ലേഷ്മതിമിരപില്ലാ- മയഘ്നമ്||൧൪||
तत्र सम्यक् छिन्ने वर्णविशुद्धिः स्वस्थता च| हीनच्छेदात्पुनर्वृद्धी रागाश्रुपातप्रकाशदर्शनाक्षमत्वादि च| अति- च्छेदादक्षिपाकस्तम्भस्फुरणास्रस्रुतितिमिरसंरम्भविबद्ध- वर्त्मनि| तेषु यथास्वं दोषोद्रेकात् प्रतिकुर्यात्| नाग- रमनश्शिलालैलासैन्धवशर्कराभिरर्धकर्षांशाभिर्युक्तं रसाञ्जनार्धपलं क्षौद्रद्रुतमञ्जनादर्मशेषश्लेष्मतिमिरपिल्ला- मयघ्नम्||१४||
🔊 Audio coming soon
സമ്യക് ഛിന്നേऽര്മണി വര്ണവിശുദ്ധിഃ സ്വസ്ഥതാ ച| അസമ്യക്ഛേദസ്തു ഹീനതാധിക്യം വാ| തത്ര ഹീനച്ഛേദാത് പുനര്വൃദ്ധീ രാഗാദികം ച| അതിച്ഛേദാദക്ഷിപാകാദീനി| വിബദ്ധ്വര്ത്മ ജീര്ണത്വകത്വമ്| തേഷു ഹീനച്ഛേദാതിച്ഛേദജേഷു യഥാസ്വമാത്മീയം ദോഷാദ്യപേക്ഷം ചികിത്സിതം യോജ്യമ്| നാഗരാദീനാം പ്രത്യേകമര്ധകര്ഷാശയുക്തം രസാഞ്ജനസ്യാര്ധപലം ക്ഷൌദ്രേണ ദ്രുതമഞ്ജനാദര്മശേഷാദിഘ്നമ്| രസാഞ്ജനം താര്ക്ഷ്യമ്|| ൧൪||
Adhikarana sirAjAle karmavisheShaH (15) · Śloka 15
സിരാജാലേ സിരാ യാസ്തു സ്ഥൂലാഃ കഠിനാശ്ച താ ബഡിശേന ഗൃൗഹീത്വാ മണ്ഡലാഗ്രേണോല്ലിഖേത്||൧൫||
सिराजाले सिरा यास्तु स्थूलाः कठिनाश्च ता बडिशेन गॄहीत्वा मण्डलाग्रेणोल्लिखेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
സിരാജാലേ യാഃ സിരാഃ സ്ഥൂലാഃ കഠിനാശ്ച താസ്തു ബഡിശേന ഗൃഹീത്വാ മണ്ഡലാഗ്രശസ്ത്രേണ ലിഖേത്||൧൫||
Adhikarana sirApiTakAyAM karmavisheShaH (16) · Śloka 16
സിരാപിടകാഃ സൂച്യഗ്രേണാവലമ്ബിതാഃ കൃഷ്ണമനുപഘ്നന് ഛിന്ദ്യാത്| സൂക്ഷ്മാസ്ത്വവലിഖേത്| അര്മവച്യൈതയോഃ ശേഷമാചരേത്||൧൬||
सिरापिटकाः सूच्यग्रेणावलम्बिताः कृष्णमनुपघ्नन् छिन्द्यात्| सूक्ष्मास्त्ववलिखेत्| अर्मवच्यैतयोः शेषमाचरेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
സിരാസംജ്ഞാഃ പിടകാഃ സൂച്യഗ്രേണ ഗൃഹീതാഃ കൃഷ്ണഭാഗം രക്ഷന് ഛിന്ദ്യാത്| സൂക്ഷ്മാസ്തു താഭ്യോ ലിഖേന തു ഛിന്ദ്യാത്| ഏതയോഃ സിരാജാലസിരാപിടകയോഃ ശേഷം കര്മാര്മവദാചരേച്ച||൧൬||
Adhikarana shuklakeShu cikitsAkramaH (17) · Śloka 17
ശുക്ലകേഷു യഥാസ്വദോഷാനുസാരേണ ത്രിഫലാഘൃതപാനരക്ത- മോക്ഷവിരേചനാശ്ച്യോതനമുഖാലേപനസ്യതര്പണപുടപാകാന് പ്രയുഞ്ജീത||൧൭||
शुक्लकेषु यथास्वदोषानुसारेण त्रिफलाघृतपानरक्त- मोक्षविरेचनाश्च्योतनमुखालेपनस्यतर्पणपुटपाकान् प्रयुञ्जीत||१७||
🔊 Audio coming soon
ശുക്ലകേഷു ക്ഷതശുക്ലശുദ്ധശുക്ലാദിഷു യഥാസ്വദോഷാനതിക്രമേണ ത്രിഫലാഘൃതപാനാദീന് പ്രയുഞ്ജീത|| ൧൭||
Adhikarana vraNashukle cikitsA (18) · Śloka 18
തത്ര വ്രണശുക്ലേ ത്രിബൃന്നിര്യൂഹേണ ത്രിര്വിപക്വം സര്പിഃ പായയേത്| സിരാം ച വിധ്യേത്| ദുഷ്ടശേഷം ച പിണ്ഡിതമക്ഷിഗമസൃക് ജലൌകോഭിരപഹരേത്| മധുകകാകോലീമൃദ്വീകോത്പലവിദാരീക്വാഥേന മഞ്ജിഷ്ഠാക്ഷീരകാകോലീമധുകക്വഥി- താജക്ഷീരേണ വാ സശര്കരേണാശ്ച്യോതയേത്| ശീതൈശ്ചാസ്യ ശിരോവക്ത്രം ദിഹ്യാത് സിഞ്ചേച്ച| ഏവമപ്യനുബദ്ധവേദനം ശതാഹ്വാ- യഷ്ട്യാഹ്വവതാ ഘൃതമണ്ഡേനാനുവാസയേത്| അപി ച അശ്രു രാഗരുജാശാന്തിം യദാ യസ്യോപലക്ഷയേത്| തദാ തദാഞ്ജനൈഃ ശുക്ലം ലേഖണിയൈരുപാചരേത്||൧൮||
तत्र व्रणशुक्ले त्रिबृन्निर्यूहेण त्रिर्विपक्वं सर्पिः पाययेत्| सिरां च विध्येत्| दुष्टशेषं च पिण्डितमक्षिगमसृक् जलौकोभिरपहरेत्| मधुककाकोलीमृद्वीकोत्पलविदारीक्वाथेन मञ्जिष्ठाक्षीरकाकोलीमधुकक्वथि- ताजक्षीरेण वा सशर्करेणाश्च्योतयेत्| शीतैश्चास्य शिरोवक्त्रं दिह्यात् सिञ्चेच्च| एवमप्यनुबद्धवेदनं शताह्वा- यष्ट्याह्ववता घृतमण्डेनानुवासयेत्| अपि च अश्रु रागरुजाशान्तिं यदा यस्योपलक्षयेत्| तदा तदाञ्जनैः शुक्लं लेखणियैरुपाचरेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
തത്രേത്യാദിനാ വിശേഷേണ| തത്ര തേഷു ശുക്ലേഷു മധ്യേ വ്രണശുക്ലേ ക്ഷതശുക്ലാത്രഖ്യേ ത്രിവൃന്നിര്യൂഹേണ ത്രിസ്വിവാരം സിദ്ധം സര്പിസ്ത്രിവൃത്കഷായേണ പായയേത്| ദുഷ്ടശേഷമിത്യാദ്യസൃജോ വിശേഷണമ്| സുബോധമ്| ശീതൈരിതി ചന്ദനോശീരാദിഭിഃ| അപി ചേതി സമുച്ചയേ| അശ്രവാദ്യുപശാന്ത്യാം ലേഖനാന്യഞ്ജനാനി|| ൧൮||
Adhikarana vaiDUryAdivartiH (19) · Śloka 19
വൈദൂര്യസ്ഫടികശങ്ഖമുക്താവിദ്രുമരുപ്യായസ്രപുതാമ്രസീസാലമനഃ- ശിലാകുക്കുടാണ്ഡത്വക്സമുദ്രഫേനരസാഞ്ജനസൈന്ധവൈരജാപയഃ- പിഷ്ടൈര്വര്തയശ്ഛായാശുഷ്കാഃ ക്ഷൌദ്രഘൃഷ്ടാഃ പ്രാതഃ സായം ച പ്രയു ക്താ വ്രണശുക്ലനുദഃ| കരവരാഹഗോഗര്ദഭാശ്വാജോഷ്ട്രദശനാഃ ശങ്ഖമുക്താസമുദ്രഫേനാശ്ച മരിചചതുര്ഥാശയുതാ ജലപിഷ്ടാ വര്തയഃ ക്ഷതശുക്ലഹരാഃ| ലാക്ഷാസുവര്ണഗൈരികചന്ദനജാതീമുകുലൈര്വതിരസൃക്പിത്തപ്രസാ- ദനീ വ്രണശുക്ലഹരാ ച||൧൯||
वैदूर्यस्फटिकशङ्खमुक्ताविद्रुमरुप्यायस्रपुताम्रसीसालमनः- शिलाकुक्कुटाण्डत्वक्समुद्रफेनरसाञ्जनसैन्धवैरजापयः- पिष्टैर्वर्तयश्छायाशुष्काः क्षौद्रघृष्टाः प्रातः सायं च प्रयु क्ता व्रणशुक्लनुदः| करवराहगोगर्दभाश्वाजोष्ट्रदशनाः शङ्खमुक्तासमुद्रफेनाश्च मरिचचतुर्थाशयुता जलपिष्टा वर्तयः क्षतशुक्लहराः| लाक्षासुवर्णगैरिकचन्दनजातीमुकुलैर्वतिरसृक्पित्तप्रसा- दनी व्रणशुक्लहरा च||१९||
🔊 Audio coming soon
വൈഡൂര്യാദികാ വര്തിര്വ്യാഖ്യാസമാ| കരിദന്താദീനാം സമുദ്രഫേനാന്താനാം ചതുര്ഥേന ഭാഗേന മരിചമ്| ലാക്ഷാദികാ വര്തിഃ സുബോധാ|| ൧൯||
Adhikarana nimnashuklacikitsA (20) · Śloka 20
നിമ്നം ച ശുക്ലം സരുജമുന്നമയേത് സ്നേഹപാനനസ്യജാങ്ഗലരസൈഃ| നീരുജം തര്പണപുടപാകാഭ്യാമ്||൨൦||
निम्नं च शुक्लं सरुजमुन्नमयेत् स्नेहपाननस्यजाङ्गलरसैः| नीरुजं तर्पणपुटपाकाभ्याम्||२०||
🔊 Audio coming soon
നിമ്നം സരുജഞ്ച ശുക്ലം സ്നേഹപാനാദിഭിരുന്നമയേത്| നീരുജം രുജാരഹിതം നിമ്നം ശുക്ലം തര്പണപുടപാകാഭ്യാമുന്നമയേത് ||൨൦||
Adhikarana tarpaNam (21) · Śloka 21
തത്ര തര്പണം മൃഗവിഷ്കിരപിശിതം കാശ്മര്യസുനിഷണ്ണോത്പല മൃണാലശൃങ്ഗാടകകശേരുദ്രാക്ഷാക്ഷീരവിദാരീജീവനീയാംശ്ച ക്ഷീരേണ പാചയേത് തസ്മാന്നവനീതമുദ്ധത്യ ചന്ദനമധുശര്കരാന ന്താനീലോത്പലകല്കൈരഷ്ടഗുണേന ച പയസാ വിപക്വം പൂര്വവദ്യോജയേത്||൨൧||
तत्र तर्पणं मृगविष्किरपिशितं काश्मर्यसुनिषण्णोत्पल मृणालशृङ्गाटककशेरुद्राक्षाक्षीरविदारीजीवनीयांश्च क्षीरेण पाचयेत् तस्मान्नवनीतमुद्धत्य चन्दनमधुशर्करान न्तानीलोत्पलकल्कैरष्टगुणेन च पयसा विपक्वं पूर्ववद्योजयेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
തത്ര നീരുജേ മൃഗവിഷ്കിരപിശിതാദിശൃതാത് ക്ഷീരാന്നവനീതം ഗൃഹീത്വാ ചന്ദനാദീനാം കല്കൈരഷ്ടഗുണേന ക്ഷീരേണ ച വിപക്വം തര്പണം യോജ്യമ്| പൂര്വവദിതി സൂത്രോക്തവിധാനേന തര്പണമുക്തമ്||൨൧||
Adhikarana puTapAkaH (22) · Śloka 22
പുടപാകഞ്ച കുക്കുടമുദ്ധൃതാന്ത്രം വേശവാരീകൃത്യ ചന്ദന സാരിവാമധുകശര്കരാനന്താനീലോത്പലപ്രപൌണ്ഡരീകജീവനീ യകല്കൈഃ സമധുഘൃതൈഃ സംസൃജ്യ പ്രാഗിവ കല്പയേത്| ദ്വിത്വച്ഛിന്നമേവം യാപയേത്||൨൨||
पुटपाकञ्च कुक्कुटमुद्धृतान्त्रं वेशवारीकृत्य चन्दन सारिवामधुकशर्करानन्तानीलोत्पलप्रपौण्डरीकजीवनी यकल्कैः समधुघृतैः संसृज्य प्रागिव कल्पयेत्| द्वित्वच्छिन्नमेवं यापयेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
കുക്കുടമാംസാദിനാ പുടപാക ഉച്യതേ| വേശവാരം സൂക്ഷ്മച്ഛിന്നമ്| പ്രാഗിവസൂത്രോക്തപുടപാകവിധാനേന| ദ്വിത്വച്ഛിന്നം ശുക്ലകമേവമുക്തപ്രകാരേണൈവ യാപയേത്|| ൨൨||
Adhikarana shuddhashuklacikitsA (23) · Śloka 23
ശുദ്ധശുക്ലേ ഹരിദ്രാമധുകശാരിവാലോധ്രനിര്യൂഹേണാശ്ച്യോതനമ്| ലോധ്രചൂര്ണേന വാ താന്തവബദ്ധേനോഷ്ണാമ്ബുമൃദിതേന| ശുദ്ധകോഷ്ഠസ്യ ച ദന്തീജ്യോതിഷ്മതീകല്കോऽവപീഡകഃ| ശിരോവിരേചനദ്രവ്യവിപക്വം വാ തൈലം മര്ശഃ പ്രതിമര്ശോ വാ||൨൩||
शुद्धशुक्ले हरिद्रामधुकशारिवालोध्रनिर्यूहेणाश्च्योतनम्| लोध्रचूर्णेन वा तान्तवबद्धेनोष्णाम्बुमृदितेन| शुद्धकोष्ठस्य च दन्तीज्योतिष्मतीकल्कोऽवपीडकः| शिरोविरेचनद्रव्यविपक्वं वा तैलं मर्शः प्रतिमर्शो वा||२३||
🔊 Audio coming soon
ശുദ്ധശുക്ലേ ഹരിദ്രാദികഷായേണാശ്ച്യോതനം ഹിതമ്| ലോധ്രചൂര്ണേന വേത്യാദാവാശ്ച്യോതനമിതി സമ്ബധ്യതേ| താന്തവം വസ്ത്രമ്| ശിരോവിരേചനാനി ദ്രവ്യാണി ശോധനാദിഗണപഠിതാന്യപാമാര്ഗവിഡങ്ഗാനി||൨൩||
Adhikarana vartyAdiyogAH (24) · Śloka 24
ശുണ്ഠീസൈന്ധവമധുയഷ്ടികാബൃഹതീമൂലതാമ്രരജോഭിരാമലകര- സപിഷ്ടൈസ്താമ്രപാത്രം പ്രലേപയേത്| തച്ച സഘൃതൈര്യവൈരാമലക പത്രൈശ്ച ബഹുശോ ധൂപയേത്| വര്തിരേഷാ മഹാനീലാ മധുതോയഘൃഷ്ടാ ശുദ്ധശുക്ലം നാശയതി| പൂര്വോക്താ ച ദന്തവര്തിഃ| അശാമ്യതി തു ശുക്ലേ സര്വത്ര പുനഃ പുനര്യഥോക്തമേവ പര്യായേണ യോജയേത്| അന്തരാന്തരാ ച രക്തം വിസ്രാവയേത്| അഭിഷ്യന്ദപ്രതിഷേധം ചേക്ഷേത||൨൪||
शुण्ठीसैन्धवमधुयष्टिकाबृहतीमूलताम्ररजोभिरामलकर- सपिष्टैस्ताम्रपात्रं प्रलेपयेत्| तच्च सघृतैर्यवैरामलक पत्रैश्च बहुशो धूपयेत्| वर्तिरेषा महानीला मधुतोयघृष्टा शुद्धशुक्लं नाशयति| पूर्वोक्ता च दन्तवर्तिः| अशाम्यति तु शुक्ले सर्वत्र पुनः पुनर्यथोक्तमेव पर्यायेण योजयेत्| अन्तरान्तरा च रक्तं विस्रावयेत्| अभिष्यन्दप्रतिषेधं चेक्षेत||२४||
🔊 Audio coming soon
ശുണ്ഠ്യാദിനാ താമ്രലേപാദിസംസ്കൃതാ മഹാനീലാഖ്യാ വര്തിഃ ശുദ്ധശുക്ലം നാശയതി| കരിവരാഹാദിദന്തകൃതാ ദന്തവര്തിഃ| പര്യായേണ പരിവൃത്യാ കരണേന ച| അഭിഷ്യന്ദപ്രതിഷേധമധ്യായമീക്ഷേത തദുക്താഞ്ജനപ്രയോഗായ||൨൪||
Adhikarana utsAdanAnya~jjanAni (25) · Śloka 25
അഥോത്സാദനാര്ഥം ശുദ്ധശുക്ലേ സമ്പ്രഹര്ഷണാനി ദദ്യാത്| ത്രിഫലാരസേന ത്ര്യഹം ഭാവിതേന സൈന്ധവേനാഞ്ജയേത്| തദ്വത് പിപ്പലീഭിര്വാ| മരിചപിപ്പലീശിരീഷബീജസൈന്ധവൈര്വാ| കോലാസ്ഥികതകഫലശങ്ഖദ്രാക്ഷാമധുകരിവാ| ബലാസഗ്രഥിതോക്തക്ഷാരാഞ്ജനൈര്വാ||൨൫||
अथोत्सादनार्थं शुद्धशुक्ले सम्प्रहर्षणानि दद्यात्| त्रिफलारसेन त्र्यहं भावितेन सैन्धवेनाञ्जयेत्| तद्वत् पिप्पलीभिर्वा| मरिचपिप्पलीशिरीषबीजसैन्धवैर्वा| कोलास्थिकतकफलशङ्खद्राक्षामधुकरिवा| बलासग्रथितोक्तक्षाराञ्जनैर्वा||२५||
🔊 Audio coming soon
ശുദ്ധശുക്ല ഉത്സാദനാര്ഥം നിമ്നത്വത്യാഗായ സമ്പ്രഹര്ഷണാനി സാര്ഥനാമാന്യഞ്ജനാനി ദദ്യാത്| താന്യുച്യന്തേ| ത്രിഫലാരസേന ത്ര്യഹം ഭാവിതം സൈന്ധവമഞ്ജയേത്| തദ്വദിതി ത്രിഫലാരസഭാവിതാഭിഃ പിപ്പലീഭിരഞ്ജയേദിതി സര്വത്ര സമ്ബധ്യതേ| മരിചാദിഭിര്വാ| കോലാസ്ഥ്യാദിഭിര്വാ| ബലാസഗ്രഥിതാഖ്യേ യാനി ക്ഷാരാഞ്ജനാന്യുക്താനി തൈര്വാ|| ൨൫||
Adhikarana utsAdanAdupadrave~a~jjanAni - sandhAva~jjanAni (26) · Śloka 26
സമ്പ്രഹര്ഷണാദ്രാഗാശ്രുവേദനാസു സന്ധാവാഞ്ജനാനി യുഞ്ജ്യാത്| ശങ്ഖം താമ്രേ സ്തന്യേന ഘൃഷ്ടം സഘൃതൈര്യവൈഃ ശമീപത്രൈശ്ച ധൂപയേത് അനേന സന്ധാവാഞ്ജനേനാഞ്ജയേത്| തദ്വത് സുവര്ണ രൂപ്യമയോ വാ ഘൃഷ്ടം സഘൃതൈര്ബദരീപത്രൈര്ധൂപിതമഞ്ജനമ്| ശങ്ഖോ നിസ്തുഷാശ്ച ഹരിത മുദ്ഗാഃ പിഷ്ടാ വര്തിശ്ചൂര്ണോ വാ മധുയുക്തോऽഞ്ജനം ശുക്ലഹര്ഷണമ്| മധുകസാരശ്ച മധുനാ ബിഭിതകാസ്ഥിമഞ്ജാ വാ||൨൬||
सम्प्रहर्षणाद्रागाश्रुवेदनासु सन्धावाञ्जनानि युञ्ज्यात्| शङ्खं ताम्रे स्तन्येन घृष्टं सघृतैर्यवैः शमीपत्रैश्च धूपयेत् अनेन सन्धावाञ्जनेनाञ्जयेत्| तद्वत् सुवर्ण रूप्यमयो वा घृष्टं सघृतैर्बदरीपत्रैर्धूपितमञ्जनम्| शङ्खो निस्तुषाश्च हरित मुद्गाः पिष्टा वर्तिश्चूर्णो वा मधुयुक्तोऽञ्जनं शुक्लहर्षणम्| मधुकसारश्च मधुना बिभितकास्थिमञ्जा वा||२६||
🔊 Audio coming soon
ഏഭിഃ സമ്പ്രഹര്ഷേണൈഃ രാഗാദ്യുദ്ഭവേ സന്ധാവാഖ്യാനി യുഞ്ജീത| താനി ഉച്യന്തേ| താമ്രേ ശങ്ഖം നാരീക്ഷീരഘൃഷ്ടം ഘൃതസഹിതൈര്യവൈഃ ശമീപത്രൈശ്ച ധൂപിതം സന്ധാവഃ| സുവര്ണാദികം പൃഥക് തദ്വദിതി താമ്രേ സ്തന്യേന ഘൃഷ്ടം ഘൃതയുക്തൈര്വദരീപത്രൈധൂപിതം സദഞ്ജനമ്| ശങ്ഖ്വാദികാ വര്തിര്മധുയുക്തോऽഥവാ ചൂര്ണോ മാക്ഷികയുക്തോऽഞ്ജനം ബിഭീതകഫലാസ്ഥിമജ്ജാ വാ മധുനാഞ്ജനം ശുക്ലഘര്ഷണമ്||൨൬||
Adhikarana pratya~jjanopanAhau (27) · Śloka 27
മസൂരാ നിസ്തുഷാഃ സ്തന്യപിഷ്ടാസ്തരുണദര്ഭാങ്കുരാ ഘൃതമാജം ഗോക്ഷീരം ശരശ്ചായസേ താമ്രേണ ഘൃഷ്ടം പ്രത്യഞ്ജനം വേദനാഘ്നമ്| യവഗോധൂമജീവനീയമാംസീചൂര്ണേന സഘ്രുതശര്കരോത്കാരികാ സ്വേദോപനാഹേ പ്രണീതാ വേദനാമപനയതി ശുക്ലം ചോത്സാദയതി| തദ്വദാനൂപമാംസവേശവാരോ വസാപയഃ സര്പിര്വിമിശ്രഃ സിദ്ധഃ||൨൭||
मसूरा निस्तुषाः स्तन्यपिष्टास्तरुणदर्भाङ्कुरा घृतमाजं गोक्षीरं शरश्चायसे ताम्रेण घृष्टं प्रत्यञ्जनं वेदनाघ्नम्| यवगोधूमजीवनीयमांसीचूर्णेन सघ्रुतशर्करोत्कारिका स्वेदोपनाहे प्रणीता वेदनामपनयति शुक्लं चोत्सादयति| तद्वदानूपमांसवेशवारो वसापयः सर्पिर्विमिश्रः सिद्धः||२७||
🔊 Audio coming soon
നിസ്തുഷമസുരാദീന്യായസേ ഭാണ്ഡേ താമ്രേണ ഘൃഷ്ടാനി പ്രത്യഞ്ജനം വേദനാഘ്നം ഭവതി| യവാദീനാം ചൂര്ണേന ഘൃതശര്കരാഭ്യാം സഹ കൃതോത്കാരികാ സ്വേദാര്ഥമുപനാഹേ ബന്ധേ പ്രണീതാ വേദനാമപനയതി ശുക്ലം ചോത്സാദയതി| ആനൂപവേശവാരോ വസാദിഭിര്മിശ്രഃ സിദ്ധസ്തദ്വദിതി സ്വേദോപനാഹോത്കാരികായം പ്രണീത ഇത്യാദി പൂര്വവത്|| ൨൭||
Adhikarana upanAhapracalitadoShasyA~jjanam - lekhanA~jjanam (28) · Śloka 28
അഥൈവമുപനാഹപ്രചലിതസ്യ അഞ്ജനമ്| ഗോഖരാശ്വോഷ്ട്രദന്താഃ സമുദ്രഫേനഃ ശങ്ഖശ്ചാര്ജുനകഷായപിഷ്ടാ വര്തിര്ലേഖനീ| സമുദ്രഫേനശങ്ഖഖരപരശുകാസ്ഥിഖരനാഗാശ്വഗോബാലാസ്തിന്ദുക- കഷായപിഷ്ടാ വാ||൨൮||
अथैवमुपनाहप्रचलितस्य अञ्जनम्| गोखराश्वोष्ट्रदन्ताः समुद्रफेनः शङ्खश्चार्जुनकषायपिष्टा वर्तिर्लेखनी| समुद्रफेनशङ्खखरपरशुकास्थिखरनागाश्वगोबालास्तिन्दुक- कषायपिष्टा वा||२८||
🔊 Audio coming soon
അഥാനന്തരമേവമിത്യുക്തേന പ്രകാരേണോപനാഹേന പ്രചലിതസ്യ ദോഷസ്യാഞ്ജനം യോജ്യമ്| കിമിത്യാഹ-ഗോദന്താദികമര്ജുനകഷായപിഷ്ടാ ലേഖനീ വര്തിഃ സമുദ്രഫേനാദികം വാ തിന്ദുകകഷായപിഷ്ടാ വര്തിഃ||൨൮||
Adhikarana punaH pratya~jjanaM leKana~jca (29) · Śloka 29
പ്രത്യഞ്ജനഞ്ച തരുണബദരഖദിരതിന്ദുകാസ്ഥ്നാമന്തര്ധൂമദഗ്ധാനാം ചൂര്ണമ്| ഉത്സന്നം വാ സശല്യം വാ ശുക്ലം ബാലാദിഭിര്ലിഖേത് പുടപാകേന വാ| ബലാസഗ്രഥിതോക്തക്ഷാരരസക്രിയയാ വാ||൨൯||
प्रत्यञ्जनञ्च तरुणबदरखदिरतिन्दुकास्थ्नामन्तर्धूमदग्धानां चूर्णम्| उत्सन्नं वा सशल्यं वा शुक्लं बालादिभिर्लिखेत् पुटपाकेन वा| बलासग्रथितोक्तक्षाररसक्रियया वा||२९||
🔊 Audio coming soon
ലേഖനാഞ്ജനേ ദത്തേ യന്മൃദ്വഞ്ജനമുക്തം തത് പ്രത്യഞ്ജനമ്| തദത്ര തരുണ ബദരാദ്യസ്ഥ്നാമന്തര്ധൂമദഗ്ധാനാം ചൂര്ണമ്| ഉത്സന്നം സശല്യം വാ ശുക്ലം ബാലേന ശസ്ത്രേണ വാ തീക്ഷ്ണാഗ്രേണ ലിഖേത്| സുബോധമ്| പുടപാകോ ലേഖനഃ സൂത്രോക്തഃ||൨൯||
Adhikarana sirAshuklacikitsA (30) · Śloka 30
സിരാശുക്ലേ ത്വദൃഷ്ടിഘ്നേ തരുണേ വ്രണശുക്ലവത് കുര്യാത്| അഞ്ജനം ചാസ്യ പ്രപൌണ്ഡരീകമധുകഹദ്രാലോഹരജോऽഞ്ജ- നബൃഹതീക്ഷീരകാകോലീരജാപയഃ പിഷ്ട യവൈര്ഘൃതയുക്തൈരാ- മലകീപത്രൈശ്ച പര്യായേണ ധൂപിതാ വര്തിഃ| അപ്രശാന്തമേവ മര്മവത്സാധയേത്| സമാക്ഷികം തു രസാഞ്ജനം പ്രതിസാരണമ്| സക്ഷമേ ദിവസേ കുക്കുടാണ്ഡകപാലസ്ഫ ടികചന്ദനമനശ്ശിലാലൌരശ്വവരാഹദശനൈശ്ച വര്തിം കൃത്വാऽഞ്ജയേത്| ഉദധികഫശങ്ഖചന്ദനൈരജാപയഃ പിഷ്ടൈര്വര്തിര്മധുഘൃഷ്ടാ പ്രത്യഞ്ജനം സിരാശുക്ലജിത്| അനുപശമേ പശ്യതി ചാതുരേ കിഞ്ചിദിദമേവാസകൃത് കുര്വീത||൩൦||
सिराशुक्ले त्वदृष्टिघ्ने तरुणे व्रणशुक्लवत् कुर्यात्| अञ्जनं चास्य प्रपौण्डरीकमधुकहद्रालोहरजोऽञ्ज- नबृहतीक्षीरकाकोलीरजापयः पिष्ट यवैर्घृतयुक्तैरा- मलकीपत्रैश्च पर्यायेण धूपिता वर्तिः| अप्रशान्तमेव मर्मवत्साधयेत्| समाक्षिकं तु रसाञ्जनं प्रतिसारणम्| सक्षमे दिवसे कुक्कुटाण्डकपालस्फ टिकचन्दनमनश्शिलालौरश्ववराहदशनैश्च वर्तिं कृत्वाऽञ्जयेत्| उदधिकफशङ्खचन्दनैरजापयः पिष्टैर्वर्तिर्मधुघृष्टा प्रत्यञ्जनं सिराशुक्लजित्| अनुपशमे पश्यति चातुरे किञ्चिदिदमेवासकृत् कुर्वीत||३०||
🔊 Audio coming soon
അദൃഷ്ടിഘ്നേ സിരാശുക്ലേ യേന ദൃഷ്ടിര്ന വ്യാപ്താ| വ്രണശുക്ലഃ ക്ഷതശുക്ലഃ| (അത്രാസാധ്യേഷ്വജകാസിരാശുക്ലപാകാത്യയശുക്ലേഷു മധ്യഗതസ്യ സിരാശുക്ലസ്യാദൃഷ്ടിഘ്നാവസ്ഥായാം ചികിത്സതോക്ത്യാ അദൃഷ്ടിഘ്നയോരജകാപാകാത്യയശുക്ലയോരപ്യേഷൈവ ക്രിയാം കര്തവ്യേതി സൂചിതമ്)| അസ്യ ച സിരാശുക്ലവതഃ പ്രപൌണ്ഡരീകാദീരജാക്ഷീരപിഷ്ട ഘ്രുതയുക്തൈര്യവൈരാമലകീപത്രൈശ്ച പര്യായേണ പരിവൃത്യാ ധൂപിതാ വര്തിരഞ്ജനം ഭവതി| ഏവമുക്തേനാപ്രശാന്തം സിരാശുക്ലമര്മോക്തപ്രകാരേണ ശസ്ത്രേണ സാധയേത്| പ്രതിസാരണം ശസ്ത്രകര്മണഃ പശ്ചാത്| സപ്തമേ ദിവസേ ശസ്ത്രകര്മണാഃ| വ്യാഖ്യാസമമ്| ഉദധികഫഃ സമുദ്രഫേനഃ| യദാ ത്വേവമനുപശമഃ പശ്യതി ച കിഞ്ചിദ്രൂപമാതുരേ തദേദമേവാനന്തരോക്തം വിധാനമസകൃത് പുനഃ പുനഃ കുര്വീത|| ൩൦||
Adhikarana ajakAcikitsA (31) · Śloka 31
അജകാമദൃഷ്ടയുപഘാതിനീ കൃഷ്ണാന്തജാമവിസ്രാവണൈര്മധുര- വിരേചനൈഃ ക്ഷീരബസ്തിഭിശ്ച സാധയേത്| സിരാശുക്ലവച്ചശസ്ത്രകര്മാദിവിധിനേതി| ഭവതി ചാത്ര അജകായാമസാധ്യായം ശുക്ലേऽന്യത്ര ച തദ്വിധേ| വേദനോപശമം സ്നേഹപാനാസൃക്സ്രാവണാദിഭിഃ| കുര്യാദ്വീഭത്സതാം ജേതും ശുക്ലത്വോത്സേധസാധനമ്| നാലികേരാസ്ഥിഭല്ലാതതാലവംശകരീരജമ്| ഭസ്മാദ്ധിഃ സ്രാവയേത്താഭിര്ഭാവയേത്കരഭാസ്ഥിജമ്| ചൂര്ണം ശുക്ലേഷ്വസാധ്യേഷു തദ്വൈവര്ണ്യഘ്നമ്| സാധ്യേഷു സാധനായാലമിദമേവ ച ശീലിതമ്||൩൧||
अजकामदृष्टयुपघातिनी कृष्णान्तजामविस्रावणैर्मधुर- विरेचनैः क्षीरबस्तिभिश्च साधयेत्| सिराशुक्लवच्चशस्त्रकर्मादिविधिनेति| भवति चात्र अजकायामसाध्यायं शुक्लेऽन्यत्र च तद्विधे| वेदनोपशमं स्नेहपानासृक्स्रावणादिभिः| कुर्याद्वीभत्सतां जेतुं शुक्लत्वोत्सेधसाधनम्| नालिकेरास्थिभल्लाततालवंशकरीरजम्| भस्माद्धिः स्रावयेत्ताभिर्भावयेत्करभास्थिजम्| चूर्णं शुक्लेष्वसाध्येषु तद्वैवर्ण्यघ्नम्| साध्येषु साधनायालमिदमेव च शीलितम्||३१||
🔊 Audio coming soon
അജകാഖ്യാ യാ ദൃഷ്ടേരനുപഘാതിനീ കൃഷ്ണഭഗസ്യാന്തേ ജാതാ താമവിസ്രാവണാദിഭിഃ സാധയേത്| ഗതാനുഗതികാ| (ഏതച്ച ക്ഷതശുക്ലാദ്യുപദ്രവഭൂതായാ ഏവ തത്കര്മസാധ്യായാ അജകായാഃ| ന തു പൂര്വോക്തായാ രക്തനിമിത്തായാ അജകായാഃ| ശാസ്ത്രാന്തരേഷൂക്തം ച| വ്രണശുക്ലാക്ഷിപാകാഭ്യാം കൃഷ്ണം ഭിത്വാ തു യാജകാ| ജായതേ ദ്രുഷ്ടിദൂരസ്ഥാ തസ്യാസ്ത്വേതാ ക്രിയാ ഹിതാ ഇതി)| ഉക്തലക്ഷണവിപരീതായാമസാധ്യായാമജകായാം ശുക്ലേ ചാസാധ്യേऽന്യത്ര ചൈവമ്പ്രകാരേ രോഗേ സ്നേഹപാനാദിഭിര്വേദനോപശമം കുര്യാത്| ബീഭത്സതാം ജുഗുപ്സിതത്വം നേത്രസ്യ ജേതും ശുക്ലത്വസാധനമുത്സേധസാധനം ച യഥായോഗ്യം കുര്യാത്| നാലികേരാസ്ഥ്യാദിജം ഭസ്മ അദ്ഭിര്ജലൈഃ സ്രാവയേത്| ക്ഷാരകര്മവിധിനാ ഗാലയേത്| താഭിര്ഭസ്മാദ്ഭിഃ കരഭസ്ഥിജം ചൂര്ണം ഭാവയേത്| തദഞ്ജനമസാധ്യേഷു ശുക്ലേഷു ബീഭത്സവൈവര്ണ്യേ നിഹന്തി| സാധ്യേഷു തു ശുക്ലേഷു സാധനായാലം പര്യാപ്തമിദമേവ ശീലിതം സദാഭ്യാസേന| കരഭാസ്ഥിജം ചൂര്ണം കരഭാസ്ഥികൃതം രജഃ ഭാവയേത്| പേഷണശോഷണാദിസംസ്കാരവിശേഷൈസ്തദ്വീര്യമസ്മിന്നാപാദയേത്| തത്പിണ്ഡാദ്യന്യതമമഞ്ജനമസാധ്യേഷു സാധയിതുമശക്യേഷു ശുക്ലേഷു വൈവര്ണ്യഘ്നം വിവര്ണതാവിനാശകരമ്| ഇദമഞ്ജനമേവ ശീലിതം ചിരകാലപരിചിതം സാധ്യേഷു അനുത്പന്നാസാധ്യലക്ഷണോഷ്വേഷ്വേവ സാധനായ ചികിത്സാര്ഥമലം പര്യാപ്തമ്| താലസ്യാപി സാഹചര്യാദസ്ഥ്യേവ ഗ്രാഹ്യമ്|| ൩൧||
Adhikarana ajakAyAH vedhanam (32) · Śloka 32
അജകാം പാര്ശ്വതോ വിദ്ധ്വാ സുച്യാ വിസ്രാവ്യ ചോദകമ്| സമം പ്രപീഡ്യാങ്ഗുഷ്ഠേന വസാര്ദ്രേണാനു പൂരയേത്| വ്രണം ഗോമാംസചൂര്ണേന ബദ്ധം ബദ്ധം വിമുച്യ ച| സപ്തരാത്രാദ് വ്രണേ രൂഢേ കൃഷ്ണഭാഗേ സമേ സ്ഥിതേ| സ്നേഹാഞ്ജനം ച കര്തവ്യം നസ്യം ച ക്ഷീരസര്പിഷാ| തഥാപി പുനരാധ്മാതേ ഭേദച്ഛേദാദികാം ക്രിയാമ്| യുക്ത്യാ കുര്യാദ്യഥാ നാതിച്ഛേദേന സ്യാന്നിമജ്ജനമ്||൩൨||
अजकां पार्श्वतो विद्ध्वा सुच्या विस्राव्य चोदकम्| समं प्रपीड्याङ्गुष्ठेन वसार्द्रेणानु पूरयेत्| व्रणं गोमांसचूर्णेन बद्धं बद्धं विमुच्य च| सप्तरात्राद् व्रणे रूढे कृष्णभागे समे स्थिते| स्नेहाञ्जनं च कर्तव्यं नस्यं च क्षीरसर्पिषा| तथापि पुनराध्माते भेदच्छेदादिकां क्रियाम्| युक्त्या कुर्याद्यथा नातिच्छेदेन स्यान्निमज्जनम्||३२||
🔊 Audio coming soon
അജകായാവേധനവിധാനമാഹ-അജകാമിത്യാദി| വസാര്ദ്രോണേതി ഗോമാംസചൂര്ണാവിശേഷണമ്| ബദ്ധം ബദ്ധം ച പ്രതിദിനം വിമുച്യ ഗോമാംസചൂര്ണേന പൂരയേദിതി സമ്ബന്ധഃ| സപ്തരാത്രാദിതി സപ്തരാത്രാദ്വിമുച്യ ബന്ധനമപീനയ പരം ന ബധ്നീയാത്| യുക്തിര്ദൃഷ്ട്യുപഘാതരക്ഷിണീ| അതിച്ഛേദോ ഹ്യക്ഷ്ണോര്നിമജ്ജനഹേതുഃ| (അജകാം സൂച്യാ സൂചീശസ്ത്രേണ പാര്ശ്വതഃ പാര്ശ്വഭാഗേ വിദ്ധ്വാ വേധനം കൃത്വാ അങ്ഗുഷ്ഠേന സമം യഥാ ന വിഷമം ഭവതി തഥാ പ്രപീഡ്യ ഉദകമജകാന്തര്ഗതജലം ച ശബ്ദാദസ്രാദികം ച വിസ്രാവ്യ സ്രാവയിത്വാനു തദനന്തരം വ്രണം സൂചീവേധവ്രണം വസാദ്രേണ വസയാ സ്നേഹവിശേഷേണാര്ദ്രേണ സിക്തേന ഗോമാംസസ്യ ചൂര്ണേന രജസാ പൂരയേത്| ബദ്ധം ബദ്ധം ദിനാദ് ദിനാദ്വിമുച്യ പുനഃ പുനര്ബദ്ധം സപ്തരാത്രാദ്വിമുച്യ ബന്ധനമപനീയ സപ്തരാത്രാത് പരം ന ബന്ധനീയമിത്യര്ഥഃ| വ്രണേ രൂഢേ കൃഷ്ണഭാഗേ കൃഷ്ണമണ്ഡലേ സമേ നിമ്നോന്നതത്വരഹിതേ സ്ഥിതേ ച സതി സ്നേഹാഞ്ജനം ക്ഷീരസര്പിഷാ ക്ഷീരോദ്ഭൂതേന സര്പിഷാ നസ്യം നസ്യകര്മ ച കര്തവ്യം വൈദ്യേനേതി ശേഷഃ| തഥേതി| തഥാ ഏവമുപക്രാന്തേऽപി പുനരപ്യാധ്മാതേ സതിഭേദച്ഛേദാദികാം ക്രിയാം ആദിശബ്ദേന ലേഖനാഞ്ജനാദിപരിഗ്രഹഃ യുക്ത്യാ ഹീനാതിയോഗാദ്വിനാ യഥാതിച്ഛേദേനാമൂലച്ഛേദേന നിമജ്ജനമവനതിര്ന സ്യാത്തഥാച്ഛിന്ദ്യാത്| യുക്ത്യാ കുര്യാദിത്യുക്ത്യൈവ ഹീനാതിച്ഛേദനിരോധേ സതി പുനരപ്യതിച്ഛേദദോഷകഥനം ഹീനച്ഛേദാദതിച്ഛേദസ്യാപായാധിക്യപ്രദര്ശനാര്ഥമ്) ||൩൨||
Adhikarana shuklacikitsopasaMhAraH (33-15) · Śloka 15
നിത്യം ച ശുക്ലേഷു ശൃതം യഥാസ്വം പാനേ ച മര്ശേ ച ഘൃതം വിദധ്യാത്| ന ഹീയതേ ലബ്ധബലാ തഥാന്ത- സ്തീക്ഷണാഞ്ജനൈര്ദൃക് പ്രതതം പ്രയുക്തൈഃ||൩൩|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭാടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ സന്ധിസിതാസിതരോഗപ്രതിഷേധോ നാമ ചതുര്ദശോऽധ്യായഃ||൧൫||
नित्यं च शुक्लेषु शृतं यथास्वं पाने च मर्शे च घृतं विदध्यात्| न हीयते लब्धबला तथान्त- स्तीक्षणाञ्जनैर्दृक् प्रततं प्रयुक्तैः||३३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भाटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सन्धिसितासितरोगप्रतिषेधो नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon
ഉപസംഹരന്നാഹ-സര്വേഷു ച ശുക്ലേഷു യഥാസ്വം ദോഷാനതിക്രമേണൌഷധൈഃ ശൃതം പാനേ ച മര്ശേ നസ്യേ ച നിത്യം വിദധ്യാത്| തഥേതി ഘൃതപാനനസ്യാഭ്യാമന്തര്ലബ്ധബലാ സതീ ദൃക് ശുക്ലവിഘാതായ പ്രതതം സന്തതം പ്രയുക്തൈരപി തീക്ഷ്ണാഞ്ജനൈര്ന ഹീയത ഇതി| (സര്വേഷ്വപി ശുക്ലേഷു യഥാസ്വം സ്വദോഷാനതിക്രമേണ ശൃതം പക്വം ഘൃതം പാനേ പാന ഇത്യുക്തത്വാത് ശുക്ലേഷു വിചാരണയാ ന ഘൃതം യോജ്യമിതി സൂചിതമ്| ചശബ്ദാദഭ്യങ്ഗസേകതര്പണാദിപരിഗ്രഹഃ| മര്ശേ മര്ശാഖ്യേ നസ്യേ| അത്ര ചശബ്ദേന പ്രതിമര്ശാദിപരിഗ്രഹഃ| നിത്യമന്വഹം വിദധ്യാത് കുര്യാത്| തഥാ ഘൃതപാനനസ്യാദിഭിരന്തരന്തര്ഭാഗേ ലബ്ധബലാ സതീ ദൃക് ശുക്ലവിഘാതായ സതതമനവരതം പ്രയുക്തൈസ്തീക്ഷ്ണാഞ്ജനൈരപി ന ഹീയതേ ന നശ്യതി| സതതം പ്രയുക്തൈരിത്യുക്തത്വാല്ലേഖനവിഷയേ പ്രയോജ്യസ്യ തീക്ഷ്ണാഞ്ജനസ്യ പ്രത്യഞ്ജനാഭാവോऽപി സൂചിതഃ|| ൩൨|| ഇതി ശ്രീമന്മഹാമഹോപാധ്യായേന്ദുവിരചിതായാ- മഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹവ്യാഖ്യായാം ശശിലേഖായാമുത്തരതന്ത്രേ ചതുര്ദശോऽധ്യായഃ||