Adhikarana atha sandhisitAsitarogapratiShedho nAma caturdasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః సంధిసితాసితరోప్రతిషేధం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः सन्धिसितासितरोप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ఉక్తేషు సంధిసితాసితరోగేషు క్రమేణ చికిత్సాం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే| సంధిరోగేష్వాస్రావాంస్త్యజేదిత్యుక్తం| ఉపనాహాదీనాం చికిత్సోచ్యతే||1||
Adhikarana upanAhacikitsA (2) · Śloka 2
ఉపనాహం భిషక్ స్విన్నం వ్రీహిముఖేన భిత్వా మండలాగ్రేణ సమంతాల్లేఖయేత్| తతః సైంధవపిప్పలీచూర్ణేన సక్షౌద్రేణ ప్రతిసారయేత్| పూర్వవచ్చబధ్నీయాత్| పటోలపత్రామలకక్వాథేనాశ్చయోతయేత్||2||
उपनाहं भिषक् स्विन्नं व्रीहिमुखेन भित्वा मण्डलाग्रेण समन्ताल्लेखयेत्| ततः सैन्धवपिप्पलीचूर्णेन सक्षौद्रेण प्रतिसारयेत्| पूर्ववच्चबध्नीयात्| पटोलपत्रामलकक्वाथेनाश्चयोतयेत्||२||
🔊 Audio coming soon
ఉపనాహమిత్యాది| స్విన్నత్వాదిగుణయుక్తముపనాహం భిషఙ్మండలాగ్రశస్త్రేణ సమంతాల్లేఖయేత్| తతో లేఖనాదనంతరం చ సైంధవాదిభిః ప్రతిసారయేత్| పూర్వవదిత్యర్బుదవత్||2||
Adhikarana parvaNIcikitsA (3) · Śloka 3
పర్వణీముత్తరసంధిత్రిభాగే బడిశేనావలంబ్య వృద్ధిపత్రే- ణార్ధమాత్రే ఛింద్యాత్| అన్యథాఽశ్రునాడీ స్యాత్| మధుసైంధవ- ప్రతిసారితాం చార్మవచ్చికిత్సేత్||3||
पर्वणीमुत्तरसन्धित्रिभागे बडिशेनावलम्ब्य वृद्धिपत्रे- णार्धमात्रे छिन्द्यात्| अन्यथाऽश्रुनाडी स्यात्| मधुसैन्धव- प्रतिसारितां चार्मवच्चिकित्सेत्||३||
🔊 Audio coming soon
పర్వణీమితి ఉత్తరసంధిర్బాహ్యో వర్త్మసంధిః తస్య త్రిభాగే బడిశేనావలంబనం| ఉత్సేధస్య మూలం త్యక్త్వాఽర్ధమాత్రే ఛేదనం| అన్యథా సమూలఛేదే అశ్రునాడీ స్యాత్| అర్మచికిత్సాఽత్రైవ వక్ష్యతే||3||
Adhikarana pUyAlasacikitsA (4) · Śloka 4
పూయాలసే సిరాం విధ్యేత్తతస్తముపనాహయేదక్షిపాకోక్తం చేక్షేత| సైంధవార్ద్రకకాసీసాయస్తామ్రైః సుసూక్ష్మైః సక్షౌద్రైరంజనం||4||
पूयालसे सिरां विध्येत्ततस्तमुपनाहयेदक्षिपाकोक्तं चेक्षेत| सैन्धवार्द्रककासीसायस्ताम्रैः सुसूक्ष्मैः सक्षौद्रैरञ्जनम्||४||
🔊 Audio coming soon
పూయాలసే సిరాం శిరోనేత్రవికారేషు లలాటేత్యుక్తాం విధ్యేత్| ఉపనాహయేత్ బధ్నీయాత్| అక్షిపాకే సర్వగాక్షిరోగే యదుక్తం తదీక్షేత ప్రయోగాయ| అలజీ వర్జయేదిత్యుక్తం||4||
Adhikarana kRumigranthicikitsA (5) · Śloka 5
కృమిగ్రంథిం కరీషేణ స్విన్నం భిత్వా విలిఖ్య చ కాసీససైంధవత్రిఫలామాక్షికైః ప్రతిసారయేత్||5||
कृमिग्रन्थिं करीषेण स्विन्नं भित्वा विलिख्य च कासीससैन्धवत्रिफलामाक्षिकैः प्रतिसारयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
కృమిగ్రంథ్యాఖ్యం కరీషేణ శుష్కగోమయేన పోట్టలీకృతగోమయచూర్ణేనేత్యర్థః| స్విన్నం సత్ భిత్వా విలిఖ్య కాసీసాదిభిః ప్రతిసారయేదితి సంధిరోగేషు||5||
Adhikarana shuktikAcikitsA (6) · Śloka 6
శుక్తితకాం పిత్తాభిష్యందవత్ సాధయేత్||6||
शुक्तितकां पित्ताभिष्यन्दवत् साधयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
శుక్తకాఖ్యం పిత్తభిష్యందాఖ్యసర్వగాక్షిరోగవత్ సాధయేత్ చికిత్సేత్| అర్మణాం పృథగ్వక్ష్యతే||6||
Adhikarana balAsagrathitapiShTakayoshcikitsA (7) · Śloka 7
బలాసగ్రథితం పిష్టకం చ సిరావ్యధవర్జం కఫాభిష్యందవత్| విశేషతస్తిలనాలాన్ యవనాలాన్ వా హరితశలాకాన- ర్ధమాసమజాక్షీరేణ భవయిత్వా శోషయిత్వా చ దాహయేత్| తతస్తద్భస్మ క్షారకల్పేన పరిస్రావ్యాదర్వీలేపాద్విపచేత్| రసక్రియేయం వలాసగ్రథితశోఫోపదేహహరా| అయమేవ చ కల్పః ఫణిజ్జార్జకాస్ఫోతబిల్వకపిత్థనిర్గుండ్యే- రండకుముదోత్పలజాతీకుసుమేషు పృథక్ కార్యః| సైంధవాలమరిచకట్ఫలశంఖసముద్రఫేనైర్వర్తిః పిష్టకేఽంజనం| శుంఠీశిగ్రుఫలపిప్పలీసైంధవచూర్ణో బీజపూరకర సాప్లుతోఽంజనం పిష్టకమపహరతి| తద్వత్త్రికటుకకట్ఫల- చూర్ణౌ బలాసగ్రథైతం చ| బృహతీఫలం పిప్పలీతండులపూరితం పుటపాకేన పచేత్| తైస్తండులైశ్చూర్ణాంజనం బలాసగ్రథైతపిష్టకఘ్నం| అత్యర్థశోఫే హరితాలసైంధవశుంఠీదేవరారుపునర్నవైర్విడాలకః||7||
बलासग्रथितं पिष्टकं च सिराव्यधवर्जं कफाभिष्यन्दवत्| विशेषतस्तिलनालान् यवनालान् वा हरितशलाकान- र्धमासमजाक्षीरेण भवयित्वा शोषयित्वा च दाहयेत्| ततस्तद्भस्म क्षारकल्पेन परिस्राव्यादर्वीलेपाद्विपचेत्| रसक्रियेयं वलासग्रथितशोफोपदेहहरा| अयमेव च कल्पः फणिज्जार्जकास्फोतबिल्वकपित्थनिर्गुण्ड्ये- रण्डकुमुदोत्पलजातीकुसुमेषु पृथक् कार्यः| सैन्धवालमरिचकट्फलशङ्खसमुद्रफेनैर्वर्तिः पिष्टकेऽञ्जनम्| शुण्ठीशिग्रुफलपिप्पलीसैन्धवचूर्णो बीजपूरकर साप्लुतोऽञ्जनं पिष्टकमपहरति| तद्वत्त्रिकटुककट्फल- चूर्णौ बलासग्रथैतं च| बृहतीफलं पिप्पलीतण्डुलपूरितं पुटपाकेन पचेत्| तैस्तण्डुलैश्चूर्णाञ्जनं बलासग्रथैतपिष्टकघ्नम्| अत्यर्थशोफे हरितालसैन्धवशुण्ठीदेवरारुपुनर्नवैर्विडालकः||७||
🔊 Audio coming soon
బలాసగ్రథితపిష్టకయోః సిరావ్యధం వర్జయిత్వా కఫాభిష్యందాఖ్యసర్వగాక్షిరోగవచ్చికిత్సితం| విశేషత ఇతి హరితా వర్ణేన పక్వత్వాచ్ఛలాకా యేషాం నాలానాం| క్షారకల్పః క్షారపరిస్రావణప్రకారః| రసక్రియాఽంజనాయ| అయమేవ తిలనాలకల్పస్తత్ప్రకారః ఫణిజ్జకాదికుసుమేష్వపి పృథక్ ప్రత్యేకం కార్యః| పిష్టకాఖ్యే సైంధవాదిభిర్వర్తిరంజనం| మాతులుంగరసాలోడితః శుంఠ్యాదిచూర్ణోఽంజనం పిష్టకామపహంతి| తద్వదితి బీజపూరరసాప్లుత స్త్రికటుకాదిచూర్ణో బలాసగ్రథితం పిష్టకమపీతి చ శబ్దార్థః| బృహతీఫలమిత్యాది వ్యాఖ్యాసమం| పిప్పలీతండులాః పిప్పలీఫలానీ| తైస్తండులైరితి బృహతీఫలపరిహారాయ| హరితాలాదిభిరత్యర్థశోఫే విడాలకః కార్యః| విడాలకైత్యక్ష్ణోర్బహిర్లేపస్యాఖ్యా|| 7||
Adhikarana sirotpAtaharShajAlArjunAnAM cikitsA (8) · Śloka 8
సిరోత్పాతహర్షజాలార్జునేషు రక్తాభిష్యందవత్ప్రతికుర్యాత్| విశేషేణ సిరాహర్షే స్వర్ణగైరికో మధుయుక్తోఽంజనం| స్తన్యాన్వితం వా కాసీసం క్షౌద్రే ద్రుతం వా కాసీససైంధవమర్జునే మాతులుంగరసేన సశర్కరేణాశ్చ్యోతనం మస్తునా వా| శంఖనాభిర్మాక్షికేణ యుక్తా సితయా వా సముద్రఫేనకోఽంజనం| స్ఫటికకుంకుమశంఖనాభిమధుయష్టికా వా క్షౌద్రార్ద్రాస్తద్వద్వా రసాంజనం కాసీసం వా||8||
सिरोत्पातहर्षजालार्जुनेषु रक्ताभिष्यन्दवत्प्रतिकुर्यात्| विशेषेण सिराहर्षे स्वर्णगैरिको मधुयुक्तोऽञ्जनम्| स्तन्यान्वितं वा कासीसं क्षौद्रे द्रुतं वा कासीससैन्धवमर्जुने मातुलुङ्गरसेन सशर्करेणाश्च्योतनं मस्तुना वा| शङ्खनाभिर्माक्षिकेण युक्ता सितया वा समुद्रफेनकोऽञ्जनम्| स्फटिककुङ्कुमशङ्खनाभिमधुयष्टिका वा क्षौद्रार्द्रास्तद्वद्वा रसाञ्जनं कासीसं वा||८||
🔊 Audio coming soon
సిరోత్పాత ఇత్యాది వ్యాఖ్యాసమం| రక్తాభిష్యందనామా సర్వగాక్షిరోగః| కాసీసం వా స్తన్యాన్వితమర్జునే విశేషేణేతి సంబధ్యతే| మస్తునా వా సశర్కరేణాశ్చ్యోతనమితి చ| మధునా యుక్తా శంఖనాభిర్వా సముద్రఫేనకో వా సితయా యుక్తోఽంజనమర్జునే| స్ఫటికాది వా క్షౌద్రేణార్ద్రమంజనం| తద్వదితి క్షౌద్రాద్రాం రసాంజనం కాసీసం వాఽంజనం|| 8||
Adhikarana armaNAmauShadham (9) · Śloka 9
అర్మ తు పంచవిధమపి యత్తనురక్తం ధూమావిలం దధినిభం వా తచ్ఛుక్లవత్ కాయశిరోవిరేకలేఖనాంజనైరుపాచరేత్||9||
अर्म तु पञ्चविधमपि यत्तनुरक्तं धूमाविलं दधिनिभं वा तच्छुक्लवत् कायशिरोविरेकलेखनाञ्जनैरुपाचरेत्||९||
🔊 Audio coming soon
సర్వం చార్మం తనుత్వాదిగుణమత్రైవ వక్ష్యమాణశుక్లవత్ కాయవిరేకాదిభిరుపాచరేత్||9||
Adhikarana armaNAM shastrakarma (10) · Śloka 10
అథేతరస్మిన్ స్నిగ్ధస్యాతురస్య పేయా విలేపిజాంగలరసా- న్యతమాశితస్య కృతస్వస్త్యయనస్య సుఖశయనగలస్యో- త్తానదేహస్య కించిదవాక్శిరసః సుఖోష్ణాంబుప్లుతతాంత- బస్విన్ననయనస్య సైంధవేన సబీజపూరకరసేనాంజయిత్వాంగష్ఠకేన నిమీలితమక్షివిమృంద్రీయాదాబలాసగ్రథితరూపో- త్పత్తేః| ఇత్థంచ సంరోషితాక్షస్య ప్రచలితేఽర్మాధిమాంసకే నిశ్చలం పరిచారకః శిరో ధారయేత్| అన్యశ్చ వామదక్షిణాన్యతరపార్శ్వేఽనుకూలం స్థితో దృఢ- వస్త్రగర్భాభ్యామంగుష్ఠాభ్యాం వర్త్మనీ నిక్షిపేత్| అథ వైద్యః కనీనకాత్ ప్రవృద్ధేర్మణ్యపాంగమీక్షమాణస్య యత్ర యత్ర వలీ జాయతే తత్ర తత్రార్మ బడిశేన ముచుట్యా వా నాల్యాయతం గృహీ- త్వా కించిదున్నమ్య కృష్ణశుక్లమండలాభ్యాం సర్వతః సూచ్యగ్రేణ మోక్షయిత్వ కించిదాంఛేత్| అధః తీక్ష్ణేన మండ- లాగ్రేణ వృద్ధిపత్రేణ వా విలిఖ్య కనీనకం చోపానీయ కనీనకసమమేవ చతుర్భాగశేషం ఛింద్యాత్| వర్జయేచ్చ కనీనకం సిరాశ్చాశ్రువహాః| తథా హి నాక్షి వ్యాపద్యతే||10||
अथेतरस्मिन् स्निग्धस्यातुरस्य पेया विलेपिजाङ्गलरसा- न्यतमाशितस्य कृतस्वस्त्ययनस्य सुखशयनगलस्यो- त्तानदेहस्य किञ्चिदवाक्शिरसः सुखोष्णाम्बुप्लुततान्त- बस्विन्ननयनस्य सैन्धवेन सबीजपूरकरसेनाञ्जयित्वाङ्गष्ठकेन निमीलितमक्षिविमृन्द्रीयादाबलासग्रथितरूपो- त्पत्तेः| इत्थञ्च संरोषिताक्षस्य प्रचलितेऽर्माधिमांसके निश्चलं परिचारकः शिरो धारयेत्| अन्यश्च वामदक्षिणान्यतरपार्श्वेऽनुकूलं स्थितो दृढ- वस्त्रगर्भाभ्यामङ्गुष्ठाभ्यां वर्त्मनी निक्षिपेत्| अथ वैद्यः कनीनकात् प्रवृद्धेर्मण्यपाङ्गमीक्षमाणस्य यत्र यत्र वली जायते तत्र तत्रार्म बडिशेन मुचुट्या वा नाल्यायतं गृही- त्वा किञ्चिदुन्नम्य कृष्णशुक्लमण्डलाभ्यां सर्वतः सूच्यग्रेण मोक्षयित्व किञ्चिदाञ्छेत्| अधः तीक्ष्णेन मण्ड- लाग्रेण वृद्धिपत्रेण वा विलिख्य कनीनकं चोपानीय कनीनकसममेव चतुर्भागशेषं छिन्द्यात्| वर्जयेच्च कनीनकं सिराश्चाश्रुवहाः| तथा हि नाक्षि व्यापद्यते||१०||
🔊 Audio coming soon
ఇత్రస్మిన్నిత్యుక్తగుణవిపరీతగుణోఽర్మణి స్నిగ్ధస్యేత్యాదినా కర్మవిధానం సుబోధం| ఆశితస్య భోజితస్య| తాంతవం వస్త్రం| బలసగ్రథిరూపం పూర్వాధ్యాయోక్తం| సంరోషితాక్షస్యోత్కోపితాక్షస్య| అన్యశ్చేతి పరిచారకో వామే వా దక్షిణే పార్శ్వే అనుకూలం స్థితో దృఢస్య వస్త్రస్య గర్భేఽంతర్యావంగుష్ఠౌ తాభ్యాం వర్త్మనీ నిక్షిపేత్ సుదృఢం గృహ్ణీయాత్| నాత్యాయతం బడిశేన ముచుట్యా వా గృహీత్వా| ముచుటీ శస్త్రవిధావుక్తా| ఆచ్ఛేదాయతమానయేత్| ఉపనీయ కించిదాత్మానమానీయ| వ్యాఖ్యాసమం|| 10||
Adhikarana jAlavadarmaNi kriyAvisheShaH (11) · Śloka 11
యత్తు జాలవదర్మవ్యాపి తదేషిణ్యా యావత్కనీనకమనుసర- న్నున్మోచ్యోన్నమయ్య పూర్వవత్ ఛింద్యాత్| తద్వదపాంగాత్ ప్రవృద్ధే కనీనకమీక్షమాణస్య యావదపాంగం చోపనీయాపాంగసమమేవ తథా యావద్వర్జయేదపాంగం సిరాశ్చేత్యాది| తతః ప్లోతేన రక్తం విశోధ్య సమ్యక్ ఛిన్నమవేక్ష్య సైంధవచూర్ణేన పునః పునః ప్రతిసారయేద్యవనాలభస్మనా వా ప్లోతశుద్ధం చ పునర్మధునా| తతః శీతాంబుపరిష్కితం సర్పిషా సుఖోష్ణేన పరిషిచ్య మధు ఘృతాక్తం పూర్వవత్ బధ్నీయాత్| మూర్ధ్ని పాదయోశ్చాస్మై శతధౌత- ఘృతం శీతాంశ్చ ప్రదేహాన్ దద్యాత్||11||
यत्तु जालवदर्मव्यापि तदेषिण्या यावत्कनीनकमनुसर- न्नुन्मोच्योन्नमय्य पूर्ववत् छिन्द्यात्| तद्वदपाङ्गात् प्रवृद्धे कनीनकमीक्षमाणस्य यावदपाङ्गं चोपनीयापाङ्गसममेव तथा यावद्वर्जयेदपाङ्गं सिराश्चेत्यादि| ततः प्लोतेन रक्तं विशोध्य सम्यक् छिन्नमवेक्ष्य सैन्धवचूर्णेन पुनः पुनः प्रतिसारयेद्यवनालभस्मना वा प्लोतशुद्धं च पुनर्मधुना| ततः शीताम्बुपरिष्कितं सर्पिषा सुखोष्णेन परिषिच्य मधु घृताक्तं पूर्ववत् बध्नीयात्| मूर्ध्नि पादयोश्चास्मै शतधौत- घृतं शीतांश्च प्रदेहान् दद्यात्||११||
🔊 Audio coming soon
యత్తు జాలవదర్మ తచ్ఛిద్రేణైషిణ్యా జాలమున్మోచ్యోన్నమయ్య చ పూర్వవచ్ఛింద్యాత్| తద్విదిత్యనేనైతదుచ్యతే యథా పూర్వత్ర కనీనకముపానీయ తథాత్రాపాంగముపానీయేతి| శేషం సర్వం పుర్వవత్| ప్లోతం వస్త్రఖండం| యవనాలభస్మనా వా ప్రతిసారయేదితి సంబధ్యతే| పునశ్చేతి ప్రతిసారణస్య పశ్చాత్| అస్మా ఇత్యాతురాయ| శేషం వ్యాఖ్యాసమం|| 11||
Adhikarana armaNAM shastrakarmottarakriyA (12) · Śloka 12
స్నేహోక్తం చాచారమాదిశేత్| ద్వితీయే చాహ్ని సాయం ప్రాతర్మధు- కసర్పిషా కోష్ణేన శిరస్తథాఽవబద్ధమేవ చాక్షి సించేత్| పంచాహం చోష్ణోదకానుపానం సర్పిః పీత్వా జీర్ణే పథ్యమశ్నీయాత్| తృతీయే దివసే విముచ్య కరంజబీజసిద్ధేన క్షీరేణాక్షి స్వేదయేత్| లోధ్రమధుకకింశుకపటోలద్విహరిద్రాకోరండము- కులక్వాథేన మధుమిశ్రేణాశ్చ్యోతయేత్| సప్తమేఽహని సర్వథా ముంచేత్| ఆతపాకాశదర్శనం చ పరిహరేత్||12||
स्नेहोक्तं चाचारमादिशेत्| द्वितीये चाह्नि सायं प्रातर्मधु- कसर्पिषा कोष्णेन शिरस्तथाऽवबद्धमेव चाक्षि सिञ्चेत्| पञ्चाहं चोष्णोदकानुपानं सर्पिः पीत्वा जीर्णे पथ्यमश्नीयात्| तृतीये दिवसे विमुच्य करञ्जबीजसिद्धेन क्षीरेणाक्षि स्वेदयेत्| लोध्रमधुककिंशुकपटोलद्विहरिद्राकोरण्डमु- कुलक्वाथेन मधुमिश्रेणाश्च्योतयेत्| सप्तमेऽहनि सर्वथा मुञ्चेत्| आतपाकाशदर्शनं च परिहरेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
స్నేహవిధ్యుక్తం చోష్ణోదకాదికమాచారమాదిశేత్| శేషం వ్యాఖ్యాసమం| మధుయష్ట్యా సిద్ధం వా యుక్తం వా సర్పిర్మధుకసర్పిః| తృతీయే చ పునర్బధ్వా చతుర్థం పంచమం షష్ఠం నయేదిత్యర్థాత్| సప్తమేఽహని ముక్తే నేత్రే ఆతపాదికం పరిహరేత్| (ని) ఆమ్లానకస్తు కోరండో రాజసైరీయసంజ్ఞకః|| 12||
Adhikarana upadravapratikAraH (13) · Śloka 13
సశోఫే తు నేత్రే ధూమః శిరోవిరేచనంచ| అనుపశాంతరాగే సిరావిస్రావణం సాస్రావే నస్యం| తిలాన్ సులిఖితాన్ మధుకకాకోలీసునిషణ్ణకపంచ- మూలశర్కరాశృతశీతే పయసి సప్తాహం భావితాంస్తేనైవ పయసాపీడయేత్| మధుకశతహ్వాశారివానంతాగరుకాకోలీహరేణు- కైలావాలుకచూర్ణంచ పీడ్యమానేషు షోడశభాగేన ప్రక్షిపేత్| తత్తైలమేభిరేవౌషధైః పయసా చాష్టగుణేన సిద్ధం నావనా- దశ్రురాగఘ్నం దృష్టిప్రసాదనంచ| కృష్ణగతే తు వ్రణే వ్రణశుక్లవత్క్రియా| అర్మశేషే తు లేఖనాంజనాని||13||
सशोफे तु नेत्रे धूमः शिरोविरेचनञ्च| अनुपशान्तरागे सिराविस्रावणम् सास्रावे नस्यम्| तिलान् सुलिखितान् मधुककाकोलीसुनिषण्णकपञ्च- मूलशर्कराशृतशीते पयसि सप्ताहं भावितांस्तेनैव पयसापीडयेत्| मधुकशतह्वाशारिवानन्तागरुकाकोलीहरेणु- कैलावालुकचूर्णञ्च पीड्यमानेषु षोडशभागेन प्रक्षिपेत्| तत्तैलमेभिरेवौषधैः पयसा चाष्टगुणेन सिद्धं नावना- दश्रुरागघ्नं दृष्टिप्रसादनञ्च| कृष्णगते तु व्रणे व्रणशुक्लवत्क्रिया| अर्मशेषे तु लेखनाञ्जनानि||१३||
🔊 Audio coming soon
తత్రైవ సశోఫాదికే నేత్రే ధూమాదికం యోజ్యం| తిలానిత్యాదినా తైలపీడనపాకవిధానం| షోడశభాగం పీడ్యమానాత్| తదిత్యౌషధైః సహ పీడితః||13||
Adhikarana samyakchinnAyuktacchinnalakShaNAni ayukte pratikArashca (14) · Śloka 14
తత్ర సమ్యక్ ఛిన్నే వర్ణవిశుద్ధిః స్వస్థతా చ| హీనచ్ఛేదాత్పునర్వృద్ధీ రాగాశ్రుపాతప్రకాశదర్శనాక్షమత్వాది చ| అతి- చ్ఛేదాదక్షిపాకస్తంభస్ఫురణాస్రస్రుతితిమిరసంరంభవిబద్ధ- వర్త్మని| తేషు యథాస్వం దోషోద్రేకాత్ ప్రతికుర్యాత్| నాగ- రమనశ్శిలాలైలాసైంధవశర్కరాభిరర్ధకర్షాంశాభిర్యుక్తం రసాంజనార్ధపలం క్షౌద్రద్రుతమంజనాదర్మశేషశ్లేష్మతిమిరపిల్లా- మయఘ్నం||14||
तत्र सम्यक् छिन्ने वर्णविशुद्धिः स्वस्थता च| हीनच्छेदात्पुनर्वृद्धी रागाश्रुपातप्रकाशदर्शनाक्षमत्वादि च| अति- च्छेदादक्षिपाकस्तम्भस्फुरणास्रस्रुतितिमिरसंरम्भविबद्ध- वर्त्मनि| तेषु यथास्वं दोषोद्रेकात् प्रतिकुर्यात्| नाग- रमनश्शिलालैलासैन्धवशर्कराभिरर्धकर्षांशाभिर्युक्तं रसाञ्जनार्धपलं क्षौद्रद्रुतमञ्जनादर्मशेषश्लेष्मतिमिरपिल्ला- मयघ्नम्||१४||
🔊 Audio coming soon
సమ్యక్ ఛిన్నేఽర్మణి వర్ణవిశుద్ధిః స్వస్థతా చ| అసమ్యక్ఛేదస్తు హీనతాధిక్యం వా| తత్ర హీనచ్ఛేదాత్ పునర్వృద్ధీ రాగాదికం చ| అతిచ్ఛేదాదక్షిపాకాదీని| విబద్ధ్వర్త్మ జీర్ణత్వకత్వం| తేషు హీనచ్ఛేదాతిచ్ఛేదజేషు యథాస్వమాత్మీయం దోషాద్యపేక్షం చికిత్సితం యోజ్యం| నాగరాదీనాం ప్రత్యేకమర్ధకర్షాశయుక్తం రసాంజనస్యార్ధపలం క్షౌద్రేణ ద్రుతమంజనాదర్మశేషాదిఘ్నం| రసాంజనం తార్క్ష్యం|| 14||
Adhikarana sirAjAle karmavisheShaH (15) · Śloka 15
సిరాజాలే సిరా యాస్తు స్థూలాః కఠినాశ్చ తా బడిశేన గౄహీత్వా మండలాగ్రేణోల్లిఖేత్||15||
सिराजाले सिरा यास्तु स्थूलाः कठिनाश्च ता बडिशेन गॄहीत्वा मण्डलाग्रेणोल्लिखेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
సిరాజాలే యాః సిరాః స్థూలాః కఠినాశ్చ తాస్తు బడిశేన గృహీత్వా మండలాగ్రశస్త్రేణ లిఖేత్||15||
Adhikarana sirApiTakAyAM karmavisheShaH (16) · Śloka 16
సిరాపిటకాః సూచ్యగ్రేణావలంబితాః కృష్ణమనుపఘ్నన్ ఛింద్యాత్| సూక్ష్మాస్త్వవలిఖేత్| అర్మవచ్యైతయోః శేషమాచరేత్||16||
सिरापिटकाः सूच्यग्रेणावलम्बिताः कृष्णमनुपघ्नन् छिन्द्यात्| सूक्ष्मास्त्ववलिखेत्| अर्मवच्यैतयोः शेषमाचरेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
సిరాసంజ్ఞాః పిటకాః సూచ్యగ్రేణ గృహీతాః కృష్ణభాగం రక్షన్ ఛింద్యాత్| సూక్ష్మాస్తు తాభ్యో లిఖేన తు ఛింద్యాత్| ఏతయోః సిరాజాలసిరాపిటకయోః శేషం కర్మార్మవదాచరేచ్చ||16||
Adhikarana shuklakeShu cikitsAkramaH (17) · Śloka 17
శుక్లకేషు యథాస్వదోషానుసారేణ త్రిఫలాఘృతపానరక్త- మోక్షవిరేచనాశ్చ్యోతనముఖాలేపనస్యతర్పణపుటపాకాన్ ప్రయుంజీత||17||
शुक्लकेषु यथास्वदोषानुसारेण त्रिफलाघृतपानरक्त- मोक्षविरेचनाश्च्योतनमुखालेपनस्यतर्पणपुटपाकान् प्रयुञ्जीत||१७||
🔊 Audio coming soon
శుక్లకేషు క్షతశుక్లశుద్ధశుక్లాదిషు యథాస్వదోషానతిక్రమేణ త్రిఫలాఘృతపానాదీన్ ప్రయుంజీత|| 17||
Adhikarana vraNashukle cikitsA (18) · Śloka 18
తత్ర వ్రణశుక్లే త్రిబృన్నిర్యూహేణ త్రిర్విపక్వం సర్పిః పాయయేత్| సిరాం చ విధ్యేత్| దుష్టశేషం చ పిండితమక్షిగమసృక్ జలౌకోభిరపహరేత్| మధుకకాకోలీమృద్వీకోత్పలవిదారీక్వాథేన మంజిష్ఠాక్షీరకాకోలీమధుకక్వథి- తాజక్షీరేణ వా సశర్కరేణాశ్చ్యోతయేత్| శీతైశ్చాస్య శిరోవక్త్రం దిహ్యాత్ సించేచ్చ| ఏవమప్యనుబద్ధవేదనం శతాహ్వా- యష్ట్యాహ్వవతా ఘృతమండేనానువాసయేత్| అపి చ అశ్రు రాగరుజాశాంతిం యదా యస్యోపలక్షయేత్| తదా తదాంజనైః శుక్లం లేఖణియైరుపాచరేత్||18||
तत्र व्रणशुक्ले त्रिबृन्निर्यूहेण त्रिर्विपक्वं सर्पिः पाययेत्| सिरां च विध्येत्| दुष्टशेषं च पिण्डितमक्षिगमसृक् जलौकोभिरपहरेत्| मधुककाकोलीमृद्वीकोत्पलविदारीक्वाथेन मञ्जिष्ठाक्षीरकाकोलीमधुकक्वथि- ताजक्षीरेण वा सशर्करेणाश्च्योतयेत्| शीतैश्चास्य शिरोवक्त्रं दिह्यात् सिञ्चेच्च| एवमप्यनुबद्धवेदनं शताह्वा- यष्ट्याह्ववता घृतमण्डेनानुवासयेत्| अपि च अश्रु रागरुजाशान्तिं यदा यस्योपलक्षयेत्| तदा तदाञ्जनैः शुक्लं लेखणियैरुपाचरेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
తత్రేత్యాదినా విశేషేణ| తత్ర తేషు శుక్లేషు మధ్యే వ్రణశుక్లే క్షతశుక్లాత్రఖ్యే త్రివృన్నిర్యూహేణ త్రిస్వివారం సిద్ధం సర్పిస్త్రివృత్కషాయేణ పాయయేత్| దుష్టశేషమిత్యాద్యసృజో విశేషణం| సుబోధం| శీతైరితి చందనోశీరాదిభిః| అపి చేతి సముచ్చయే| అశ్రవాద్యుపశాంత్యాం లేఖనాన్యంజనాని|| 18||
Adhikarana vaiDUryAdivartiH (19) · Śloka 19
వైదూర్యస్ఫటికశంఖముక్తావిద్రుమరుప్యాయస్రపుతామ్రసీసాలమనః- శిలాకుక్కుటాండత్వక్సముద్రఫేనరసాంజనసైంధవైరజాపయః- పిష్టైర్వర్తయశ్ఛాయాశుష్కాః క్షౌద్రఘృష్టాః ప్రాతః సాయం చ ప్రయు క్తా వ్రణశుక్లనుదః| కరవరాహగోగర్దభాశ్వాజోష్ట్రదశనాః శంఖముక్తాసముద్రఫేనాశ్చ మరిచచతుర్థాశయుతా జలపిష్టా వర్తయః క్షతశుక్లహరాః| లాక్షాసువర్ణగైరికచందనజాతీముకులైర్వతిరసృక్పిత్తప్రసా- దనీ వ్రణశుక్లహరా చ||19||
वैदूर्यस्फटिकशङ्खमुक्ताविद्रुमरुप्यायस्रपुताम्रसीसालमनः- शिलाकुक्कुटाण्डत्वक्समुद्रफेनरसाञ्जनसैन्धवैरजापयः- पिष्टैर्वर्तयश्छायाशुष्काः क्षौद्रघृष्टाः प्रातः सायं च प्रयु क्ता व्रणशुक्लनुदः| करवराहगोगर्दभाश्वाजोष्ट्रदशनाः शङ्खमुक्तासमुद्रफेनाश्च मरिचचतुर्थाशयुता जलपिष्टा वर्तयः क्षतशुक्लहराः| लाक्षासुवर्णगैरिकचन्दनजातीमुकुलैर्वतिरसृक्पित्तप्रसा- दनी व्रणशुक्लहरा च||१९||
🔊 Audio coming soon
వైడూర్యాదికా వర్తిర్వ్యాఖ్యాసమా| కరిదంతాదీనాం సముద్రఫేనాంతానాం చతుర్థేన భాగేన మరిచం| లాక్షాదికా వర్తిః సుబోధా|| 19||
Adhikarana nimnashuklacikitsA (20) · Śloka 20
నిమ్నం చ శుక్లం సరుజమున్నమయేత్ స్నేహపాననస్యజాంగలరసైః| నీరుజం తర్పణపుటపాకాభ్యాం||20||
निम्नं च शुक्लं सरुजमुन्नमयेत् स्नेहपाननस्यजाङ्गलरसैः| नीरुजं तर्पणपुटपाकाभ्याम्||२०||
🔊 Audio coming soon
నిమ్నం సరుజంచ శుక్లం స్నేహపానాదిభిరున్నమయేత్| నీరుజం రుజారహితం నిమ్నం శుక్లం తర్పణపుటపాకాభ్యామున్నమయేత్ ||20||
Adhikarana tarpaNam (21) · Śloka 21
తత్ర తర్పణం మృగవిష్కిరపిశితం కాశ్మర్యసునిషణ్ణోత్పల మృణాలశృంగాటకకశేరుద్రాక్షాక్షీరవిదారీజీవనీయాంశ్చ క్షీరేణ పాచయేత్ తస్మాన్నవనీతముద్ధత్య చందనమధుశర్కరాన ంతానీలోత్పలకల్కైరష్టగుణేన చ పయసా విపక్వం పూర్వవద్యోజయేత్||21||
तत्र तर्पणं मृगविष्किरपिशितं काश्मर्यसुनिषण्णोत्पल मृणालशृङ्गाटककशेरुद्राक्षाक्षीरविदारीजीवनीयांश्च क्षीरेण पाचयेत् तस्मान्नवनीतमुद्धत्य चन्दनमधुशर्करान न्तानीलोत्पलकल्कैरष्टगुणेन च पयसा विपक्वं पूर्ववद्योजयेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
తత్ర నీరుజే మృగవిష్కిరపిశితాదిశృతాత్ క్షీరాన్నవనీతం గృహీత్వా చందనాదీనాం కల్కైరష్టగుణేన క్షీరేణ చ విపక్వం తర్పణం యోజ్యం| పూర్వవదితి సూత్రోక్తవిధానేన తర్పణముక్తం||21||
Adhikarana puTapAkaH (22) · Śloka 22
పుటపాకంచ కుక్కుటముద్ధృతాంత్రం వేశవారీకృత్య చందన సారివామధుకశర్కరానంతానీలోత్పలప్రపౌండరీకజీవనీ యకల్కైః సమధుఘృతైః సంసృజ్య ప్రాగివ కల్పయేత్| ద్విత్వచ్ఛిన్నమేవం యాపయేత్||22||
पुटपाकञ्च कुक्कुटमुद्धृतान्त्रं वेशवारीकृत्य चन्दन सारिवामधुकशर्करानन्तानीलोत्पलप्रपौण्डरीकजीवनी यकल्कैः समधुघृतैः संसृज्य प्रागिव कल्पयेत्| द्वित्वच्छिन्नमेवं यापयेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
కుక్కుటమాంసాదినా పుటపాక ఉచ్యతే| వేశవారం సూక్ష్మచ్ఛిన్నం| ప్రాగివసూత్రోక్తపుటపాకవిధానేన| ద్విత్వచ్ఛిన్నం శుక్లకమేవముక్తప్రకారేణైవ యాపయేత్|| 22||
Adhikarana shuddhashuklacikitsA (23) · Śloka 23
శుద్ధశుక్లే హరిద్రామధుకశారివాలోధ్రనిర్యూహేణాశ్చ్యోతనం| లోధ్రచూర్ణేన వా తాంతవబద్ధేనోష్ణాంబుమృదితేన| శుద్ధకోష్ఠస్య చ దంతీజ్యోతిష్మతీకల్కోఽవపీడకః| శిరోవిరేచనద్రవ్యవిపక్వం వా తైలం మర్శః ప్రతిమర్శో వా||23||
शुद्धशुक्ले हरिद्रामधुकशारिवालोध्रनिर्यूहेणाश्च्योतनम्| लोध्रचूर्णेन वा तान्तवबद्धेनोष्णाम्बुमृदितेन| शुद्धकोष्ठस्य च दन्तीज्योतिष्मतीकल्कोऽवपीडकः| शिरोविरेचनद्रव्यविपक्वं वा तैलं मर्शः प्रतिमर्शो वा||२३||
🔊 Audio coming soon
శుద్ధశుక్లే హరిద్రాదికషాయేణాశ్చ్యోతనం హితం| లోధ్రచూర్ణేన వేత్యాదావాశ్చ్యోతనమితి సంబధ్యతే| తాంతవం వస్త్రం| శిరోవిరేచనాని ద్రవ్యాణి శోధనాదిగణపఠితాన్యపామార్గవిడంగాని||23||
Adhikarana vartyAdiyogAH (24) · Śloka 24
శుంఠీసైంధవమధుయష్టికాబృహతీమూలతామ్రరజోభిరామలకర- సపిష్టైస్తామ్రపాత్రం ప్రలేపయేత్| తచ్చ సఘృతైర్యవైరామలక పత్రైశ్చ బహుశో ధూపయేత్| వర్తిరేషా మహానీలా మధుతోయఘృష్టా శుద్ధశుక్లం నాశయతి| పూర్వోక్తా చ దంతవర్తిః| అశామ్యతి తు శుక్లే సర్వత్ర పునః పునర్యథోక్తమేవ పర్యాయేణ యోజయేత్| అంతరాంతరా చ రక్తం విస్రావయేత్| అభిష్యందప్రతిషేధం చేక్షేత||24||
शुण्ठीसैन्धवमधुयष्टिकाबृहतीमूलताम्ररजोभिरामलकर- सपिष्टैस्ताम्रपात्रं प्रलेपयेत्| तच्च सघृतैर्यवैरामलक पत्रैश्च बहुशो धूपयेत्| वर्तिरेषा महानीला मधुतोयघृष्टा शुद्धशुक्लं नाशयति| पूर्वोक्ता च दन्तवर्तिः| अशाम्यति तु शुक्ले सर्वत्र पुनः पुनर्यथोक्तमेव पर्यायेण योजयेत्| अन्तरान्तरा च रक्तं विस्रावयेत्| अभिष्यन्दप्रतिषेधं चेक्षेत||२४||
🔊 Audio coming soon
శుంఠ్యాదినా తామ్రలేపాదిసంస్కృతా మహానీలాఖ్యా వర్తిః శుద్ధశుక్లం నాశయతి| కరివరాహాదిదంతకృతా దంతవర్తిః| పర్యాయేణ పరివృత్యా కరణేన చ| అభిష్యందప్రతిషేధమధ్యాయమీక్షేత తదుక్తాంజనప్రయోగాయ||24||
Adhikarana utsAdanAnya~jjanAni (25) · Śloka 25
అథోత్సాదనార్థం శుద్ధశుక్లే సంప్రహర్షణాని దద్యాత్| త్రిఫలారసేన త్ర్యహం భావితేన సైంధవేనాంజయేత్| తద్వత్ పిప్పలీభిర్వా| మరిచపిప్పలీశిరీషబీజసైంధవైర్వా| కోలాస్థికతకఫలశంఖద్రాక్షామధుకరివా| బలాసగ్రథితోక్తక్షారాంజనైర్వా||25||
अथोत्सादनार्थं शुद्धशुक्ले सम्प्रहर्षणानि दद्यात्| त्रिफलारसेन त्र्यहं भावितेन सैन्धवेनाञ्जयेत्| तद्वत् पिप्पलीभिर्वा| मरिचपिप्पलीशिरीषबीजसैन्धवैर्वा| कोलास्थिकतकफलशङ्खद्राक्षामधुकरिवा| बलासग्रथितोक्तक्षाराञ्जनैर्वा||२५||
🔊 Audio coming soon
శుద్ధశుక్ల ఉత్సాదనార్థం నిమ్నత్వత్యాగాయ సంప్రహర్షణాని సార్థనామాన్యంజనాని దద్యాత్| తాన్యుచ్యంతే| త్రిఫలారసేన త్ర్యహం భావితం సైంధవమంజయేత్| తద్వదితి త్రిఫలారసభావితాభిః పిప్పలీభిరంజయేదితి సర్వత్ర సంబధ్యతే| మరిచాదిభిర్వా| కోలాస్థ్యాదిభిర్వా| బలాసగ్రథితాఖ్యే యాని క్షారాంజనాన్యుక్తాని తైర్వా|| 25||
Adhikarana utsAdanAdupadrave~a~jjanAni - sandhAva~jjanAni (26) · Śloka 26
సంప్రహర్షణాద్రాగాశ్రువేదనాసు సంధావాంజనాని యుంజ్యాత్| శంఖం తామ్రే స్తన్యేన ఘృష్టం సఘృతైర్యవైః శమీపత్రైశ్చ ధూపయేత్ అనేన సంధావాంజనేనాంజయేత్| తద్వత్ సువర్ణ రూప్యమయో వా ఘృష్టం సఘృతైర్బదరీపత్రైర్ధూపితమంజనం| శంఖో నిస్తుషాశ్చ హరిత ముద్గాః పిష్టా వర్తిశ్చూర్ణో వా మధుయుక్తోఽంజనం శుక్లహర్షణం| మధుకసారశ్చ మధునా బిభితకాస్థిమంజా వా||26||
सम्प्रहर्षणाद्रागाश्रुवेदनासु सन्धावाञ्जनानि युञ्ज्यात्| शङ्खं ताम्रे स्तन्येन घृष्टं सघृतैर्यवैः शमीपत्रैश्च धूपयेत् अनेन सन्धावाञ्जनेनाञ्जयेत्| तद्वत् सुवर्ण रूप्यमयो वा घृष्टं सघृतैर्बदरीपत्रैर्धूपितमञ्जनम्| शङ्खो निस्तुषाश्च हरित मुद्गाः पिष्टा वर्तिश्चूर्णो वा मधुयुक्तोऽञ्जनं शुक्लहर्षणम्| मधुकसारश्च मधुना बिभितकास्थिमञ्जा वा||२६||
🔊 Audio coming soon
ఏభిః సంప్రహర్షేణైః రాగాద్యుద్భవే సంధావాఖ్యాని యుంజీత| తాని ఉచ్యంతే| తామ్రే శంఖం నారీక్షీరఘృష్టం ఘృతసహితైర్యవైః శమీపత్రైశ్చ ధూపితం సంధావః| సువర్ణాదికం పృథక్ తద్వదితి తామ్రే స్తన్యేన ఘృష్టం ఘృతయుక్తైర్వదరీపత్రైధూపితం సదంజనం| శంఖ్వాదికా వర్తిర్మధుయుక్తోఽథవా చూర్ణో మాక్షికయుక్తోఽంజనం బిభీతకఫలాస్థిమజ్జా వా మధునాంజనం శుక్లఘర్షణం||26||
Adhikarana pratya~jjanopanAhau (27) · Śloka 27
మసూరా నిస్తుషాః స్తన్యపిష్టాస్తరుణదర్భాంకురా ఘృతమాజం గోక్షీరం శరశ్చాయసే తామ్రేణ ఘృష్టం ప్రత్యంజనం వేదనాఘ్నం| యవగోధూమజీవనీయమాంసీచూర్ణేన సఘ్రుతశర్కరోత్కారికా స్వేదోపనాహే ప్రణీతా వేదనామపనయతి శుక్లం చోత్సాదయతి| తద్వదానూపమాంసవేశవారో వసాపయః సర్పిర్విమిశ్రః సిద్ధః||27||
मसूरा निस्तुषाः स्तन्यपिष्टास्तरुणदर्भाङ्कुरा घृतमाजं गोक्षीरं शरश्चायसे ताम्रेण घृष्टं प्रत्यञ्जनं वेदनाघ्नम्| यवगोधूमजीवनीयमांसीचूर्णेन सघ्रुतशर्करोत्कारिका स्वेदोपनाहे प्रणीता वेदनामपनयति शुक्लं चोत्सादयति| तद्वदानूपमांसवेशवारो वसापयः सर्पिर्विमिश्रः सिद्धः||२७||
🔊 Audio coming soon
నిస్తుషమసురాదీన్యాయసే భాండే తామ్రేణ ఘృష్టాని ప్రత్యంజనం వేదనాఘ్నం భవతి| యవాదీనాం చూర్ణేన ఘృతశర్కరాభ్యాం సహ కృతోత్కారికా స్వేదార్థముపనాహే బంధే ప్రణీతా వేదనామపనయతి శుక్లం చోత్సాదయతి| ఆనూపవేశవారో వసాదిభిర్మిశ్రః సిద్ధస్తద్వదితి స్వేదోపనాహోత్కారికాయం ప్రణీత ఇత్యాది పూర్వవత్|| 27||
Adhikarana upanAhapracalitadoShasyA~jjanam - lekhanA~jjanam (28) · Śloka 28
అథైవముపనాహప్రచలితస్య అంజనం| గోఖరాశ్వోష్ట్రదంతాః సముద్రఫేనః శంఖశ్చార్జునకషాయపిష్టా వర్తిర్లేఖనీ| సముద్రఫేనశంఖఖరపరశుకాస్థిఖరనాగాశ్వగోబాలాస్తిందుక- కషాయపిష్టా వా||28||
अथैवमुपनाहप्रचलितस्य अञ्जनम्| गोखराश्वोष्ट्रदन्ताः समुद्रफेनः शङ्खश्चार्जुनकषायपिष्टा वर्तिर्लेखनी| समुद्रफेनशङ्खखरपरशुकास्थिखरनागाश्वगोबालास्तिन्दुक- कषायपिष्टा वा||२८||
🔊 Audio coming soon
అథానంతరమేవమిత్యుక్తేన ప్రకారేణోపనాహేన ప్రచలితస్య దోషస్యాంజనం యోజ్యం| కిమిత్యాహ-గోదంతాదికమర్జునకషాయపిష్టా లేఖనీ వర్తిః సముద్రఫేనాదికం వా తిందుకకషాయపిష్టా వర్తిః||28||
Adhikarana punaH pratya~jjanaM leKana~jca (29) · Śloka 29
ప్రత్యంజనంచ తరుణబదరఖదిరతిందుకాస్థ్నామంతర్ధూమదగ్ధానాం చూర్ణం| ఉత్సన్నం వా సశల్యం వా శుక్లం బాలాదిభిర్లిఖేత్ పుటపాకేన వా| బలాసగ్రథితోక్తక్షారరసక్రియయా వా||29||
प्रत्यञ्जनञ्च तरुणबदरखदिरतिन्दुकास्थ्नामन्तर्धूमदग्धानां चूर्णम्| उत्सन्नं वा सशल्यं वा शुक्लं बालादिभिर्लिखेत् पुटपाकेन वा| बलासग्रथितोक्तक्षाररसक्रियया वा||२९||
🔊 Audio coming soon
లేఖనాంజనే దత్తే యన్మృద్వంజనముక్తం తత్ ప్రత్యంజనం| తదత్ర తరుణ బదరాద్యస్థ్నామంతర్ధూమదగ్ధానాం చూర్ణం| ఉత్సన్నం సశల్యం వా శుక్లం బాలేన శస్త్రేణ వా తీక్ష్ణాగ్రేణ లిఖేత్| సుబోధం| పుటపాకో లేఖనః సూత్రోక్తః||29||
Adhikarana sirAshuklacikitsA (30) · Śloka 30
సిరాశుక్లే త్వదృష్టిఘ్నే తరుణే వ్రణశుక్లవత్ కుర్యాత్| అంజనం చాస్య ప్రపౌండరీకమధుకహద్రాలోహరజోఽంజ- నబృహతీక్షీరకాకోలీరజాపయః పిష్ట యవైర్ఘృతయుక్తైరా- మలకీపత్రైశ్చ పర్యాయేణ ధూపితా వర్తిః| అప్రశాంతమేవ మర్మవత్సాధయేత్| సమాక్షికం తు రసాంజనం ప్రతిసారణం| సక్షమే దివసే కుక్కుటాండకపాలస్ఫ టికచందనమనశ్శిలాలౌరశ్వవరాహదశనైశ్చ వర్తిం కృత్వాఽంజయేత్| ఉదధికఫశంఖచందనైరజాపయః పిష్టైర్వర్తిర్మధుఘృష్టా ప్రత్యంజనం సిరాశుక్లజిత్| అనుపశమే పశ్యతి చాతురే కించిదిదమేవాసకృత్ కుర్వీత||30||
सिराशुक्ले त्वदृष्टिघ्ने तरुणे व्रणशुक्लवत् कुर्यात्| अञ्जनं चास्य प्रपौण्डरीकमधुकहद्रालोहरजोऽञ्ज- नबृहतीक्षीरकाकोलीरजापयः पिष्ट यवैर्घृतयुक्तैरा- मलकीपत्रैश्च पर्यायेण धूपिता वर्तिः| अप्रशान्तमेव मर्मवत्साधयेत्| समाक्षिकं तु रसाञ्जनं प्रतिसारणम्| सक्षमे दिवसे कुक्कुटाण्डकपालस्फ टिकचन्दनमनश्शिलालौरश्ववराहदशनैश्च वर्तिं कृत्वाऽञ्जयेत्| उदधिकफशङ्खचन्दनैरजापयः पिष्टैर्वर्तिर्मधुघृष्टा प्रत्यञ्जनं सिराशुक्लजित्| अनुपशमे पश्यति चातुरे किञ्चिदिदमेवासकृत् कुर्वीत||३०||
🔊 Audio coming soon
అదృష్టిఘ్నే సిరాశుక్లే యేన దృష్టిర్న వ్యాప్తా| వ్రణశుక్లః క్షతశుక్లః| (అత్రాసాధ్యేష్వజకాసిరాశుక్లపాకాత్యయశుక్లేషు మధ్యగతస్య సిరాశుక్లస్యాదృష్టిఘ్నావస్థాయాం చికిత్సతోక్త్యా అదృష్టిఘ్నయోరజకాపాకాత్యయశుక్లయోరప్యేషైవ క్రియాం కర్తవ్యేతి సూచితం)| అస్య చ సిరాశుక్లవతః ప్రపౌండరీకాదీరజాక్షీరపిష్ట ఘ్రుతయుక్తైర్యవైరామలకీపత్రైశ్చ పర్యాయేణ పరివృత్యా ధూపితా వర్తిరంజనం భవతి| ఏవముక్తేనాప్రశాంతం సిరాశుక్లమర్మోక్తప్రకారేణ శస్త్రేణ సాధయేత్| ప్రతిసారణం శస్త్రకర్మణః పశ్చాత్| సప్తమే దివసే శస్త్రకర్మణాః| వ్యాఖ్యాసమం| ఉదధికఫః సముద్రఫేనః| యదా త్వేవమనుపశమః పశ్యతి చ కించిద్రూపమాతురే తదేదమేవానంతరోక్తం విధానమసకృత్ పునః పునః కుర్వీత|| 30||
Adhikarana ajakAcikitsA (31) · Śloka 31
అజకామదృష్టయుపఘాతినీ కృష్ణాంతజామవిస్రావణైర్మధుర- విరేచనైః క్షీరబస్తిభిశ్చ సాధయేత్| సిరాశుక్లవచ్చశస్త్రకర్మాదివిధినేతి| భవతి చాత్ర అజకాయామసాధ్యాయం శుక్లేఽన్యత్ర చ తద్విధే| వేదనోపశమం స్నేహపానాసృక్స్రావణాదిభిః| కుర్యాద్వీభత్సతాం జేతుం శుక్లత్వోత్సేధసాధనం| నాలికేరాస్థిభల్లాతతాలవంశకరీరజం| భస్మాద్ధిః స్రావయేత్తాభిర్భావయేత్కరభాస్థిజం| చూర్ణం శుక్లేష్వసాధ్యేషు తద్వైవర్ణ్యఘ్నం| సాధ్యేషు సాధనాయాలమిదమేవ చ శీలితం||31||
अजकामदृष्टयुपघातिनी कृष्णान्तजामविस्रावणैर्मधुर- विरेचनैः क्षीरबस्तिभिश्च साधयेत्| सिराशुक्लवच्चशस्त्रकर्मादिविधिनेति| भवति चात्र अजकायामसाध्यायं शुक्लेऽन्यत्र च तद्विधे| वेदनोपशमं स्नेहपानासृक्स्रावणादिभिः| कुर्याद्वीभत्सतां जेतुं शुक्लत्वोत्सेधसाधनम्| नालिकेरास्थिभल्लाततालवंशकरीरजम्| भस्माद्धिः स्रावयेत्ताभिर्भावयेत्करभास्थिजम्| चूर्णं शुक्लेष्वसाध्येषु तद्वैवर्ण्यघ्नम्| साध्येषु साधनायालमिदमेव च शीलितम्||३१||
🔊 Audio coming soon
అజకాఖ్యా యా దృష్టేరనుపఘాతినీ కృష్ణభగస్యాంతే జాతా తామవిస్రావణాదిభిః సాధయేత్| గతానుగతికా| (ఏతచ్చ క్షతశుక్లాద్యుపద్రవభూతాయా ఏవ తత్కర్మసాధ్యాయా అజకాయాః| న తు పూర్వోక్తాయా రక్తనిమిత్తాయా అజకాయాః| శాస్త్రాంతరేషూక్తం చ| వ్రణశుక్లాక్షిపాకాభ్యాం కృష్ణం భిత్వా తు యాజకా| జాయతే ద్రుష్టిదూరస్థా తస్యాస్త్వేతా క్రియా హితా ఇతి)| ఉక్తలక్షణవిపరీతాయామసాధ్యాయామజకాయాం శుక్లే చాసాధ్యేఽన్యత్ర చైవంప్రకారే రోగే స్నేహపానాదిభిర్వేదనోపశమం కుర్యాత్| బీభత్సతాం జుగుప్సితత్వం నేత్రస్య జేతుం శుక్లత్వసాధనముత్సేధసాధనం చ యథాయోగ్యం కుర్యాత్| నాలికేరాస్థ్యాదిజం భస్మ అద్భిర్జలైః స్రావయేత్| క్షారకర్మవిధినా గాలయేత్| తాభిర్భస్మాద్భిః కరభస్థిజం చూర్ణం భావయేత్| తదంజనమసాధ్యేషు శుక్లేషు బీభత్సవైవర్ణ్యే నిహంతి| సాధ్యేషు తు శుక్లేషు సాధనాయాలం పర్యాప్తమిదమేవ శీలితం సదాభ్యాసేన| కరభాస్థిజం చూర్ణం కరభాస్థికృతం రజః భావయేత్| పేషణశోషణాదిసంస్కారవిశేషైస్తద్వీర్యమస్మిన్నాపాదయేత్| తత్పిండాద్యన్యతమమంజనమసాధ్యేషు సాధయితుమశక్యేషు శుక్లేషు వైవర్ణ్యఘ్నం వివర్ణతావినాశకరం| ఇదమంజనమేవ శీలితం చిరకాలపరిచితం సాధ్యేషు అనుత్పన్నాసాధ్యలక్షణోష్వేష్వేవ సాధనాయ చికిత్సార్థమలం పర్యాప్తం| తాలస్యాపి సాహచర్యాదస్థ్యేవ గ్రాహ్యం|| 31||
Adhikarana ajakAyAH vedhanam (32) · Śloka 32
అజకాం పార్శ్వతో విద్ధ్వా సుచ్యా విస్రావ్య చోదకం| సమం ప్రపీడ్యాంగుష్ఠేన వసార్ద్రేణాను పూరయేత్| వ్రణం గోమాంసచూర్ణేన బద్ధం బద్ధం విముచ్య చ| సప్తరాత్రాద్ వ్రణే రూఢే కృష్ణభాగే సమే స్థితే| స్నేహాంజనం చ కర్తవ్యం నస్యం చ క్షీరసర్పిషా| తథాపి పునరాధ్మాతే భేదచ్ఛేదాదికాం క్రియాం| యుక్త్యా కుర్యాద్యథా నాతిచ్ఛేదేన స్యాన్నిమజ్జనం||32||
अजकां पार्श्वतो विद्ध्वा सुच्या विस्राव्य चोदकम्| समं प्रपीड्याङ्गुष्ठेन वसार्द्रेणानु पूरयेत्| व्रणं गोमांसचूर्णेन बद्धं बद्धं विमुच्य च| सप्तरात्राद् व्रणे रूढे कृष्णभागे समे स्थिते| स्नेहाञ्जनं च कर्तव्यं नस्यं च क्षीरसर्पिषा| तथापि पुनराध्माते भेदच्छेदादिकां क्रियाम्| युक्त्या कुर्याद्यथा नातिच्छेदेन स्यान्निमज्जनम्||३२||
🔊 Audio coming soon
అజకాయావేధనవిధానమాహ-అజకామిత్యాది| వసార్ద్రోణేతి గోమాంసచూర్ణావిశేషణం| బద్ధం బద్ధం చ ప్రతిదినం విముచ్య గోమాంసచూర్ణేన పూరయేదితి సంబంధః| సప్తరాత్రాదితి సప్తరాత్రాద్విముచ్య బంధనమపీనయ పరం న బధ్నీయాత్| యుక్తిర్దృష్ట్యుపఘాతరక్షిణీ| అతిచ్ఛేదో హ్యక్ష్ణోర్నిమజ్జనహేతుః| (అజకాం సూచ్యా సూచీశస్త్రేణ పార్శ్వతః పార్శ్వభాగే విద్ధ్వా వేధనం కృత్వా అంగుష్ఠేన సమం యథా న విషమం భవతి తథా ప్రపీడ్య ఉదకమజకాంతర్గతజలం చ శబ్దాదస్రాదికం చ విస్రావ్య స్రావయిత్వాను తదనంతరం వ్రణం సూచీవేధవ్రణం వసాద్రేణ వసయా స్నేహవిశేషేణార్ద్రేణ సిక్తేన గోమాంసస్య చూర్ణేన రజసా పూరయేత్| బద్ధం బద్ధం దినాద్ దినాద్విముచ్య పునః పునర్బద్ధం సప్తరాత్రాద్విముచ్య బంధనమపనీయ సప్తరాత్రాత్ పరం న బంధనీయమిత్యర్థః| వ్రణే రూఢే కృష్ణభాగే కృష్ణమండలే సమే నిమ్నోన్నతత్వరహితే స్థితే చ సతి స్నేహాంజనం క్షీరసర్పిషా క్షీరోద్భూతేన సర్పిషా నస్యం నస్యకర్మ చ కర్తవ్యం వైద్యేనేతి శేషః| తథేతి| తథా ఏవముపక్రాంతేఽపి పునరప్యాధ్మాతే సతిభేదచ్ఛేదాదికాం క్రియాం ఆదిశబ్దేన లేఖనాంజనాదిపరిగ్రహః యుక్త్యా హీనాతియోగాద్వినా యథాతిచ్ఛేదేనామూలచ్ఛేదేన నిమజ్జనమవనతిర్న స్యాత్తథాచ్ఛింద్యాత్| యుక్త్యా కుర్యాదిత్యుక్త్యైవ హీనాతిచ్ఛేదనిరోధే సతి పునరప్యతిచ్ఛేదదోషకథనం హీనచ్ఛేదాదతిచ్ఛేదస్యాపాయాధిక్యప్రదర్శనార్థం) ||32||
Adhikarana shuklacikitsopasaMhAraH (33-15) · Śloka 15
నిత్యం చ శుక్లేషు శృతం యథాస్వం పానే చ మర్శే చ ఘృతం విదధ్యాత్| న హీయతే లబ్ధబలా తథాంత- స్తీక్షణాంజనైర్దృక్ ప్రతతం ప్రయుక్తైః||33|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భాటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే సంధిసితాసితరోగప్రతిషేధో నామ చతుర్దశోఽధ్యాయః||15||
नित्यं च शुक्लेषु शृतं यथास्वं पाने च मर्शे च घृतं विदध्यात्| न हीयते लब्धबला तथान्त- स्तीक्षणाञ्जनैर्दृक् प्रततं प्रयुक्तैः||३३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भाटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सन्धिसितासितरोगप्रतिषेधो नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon
ఉపసంహరన్నాహ-సర్వేషు చ శుక్లేషు యథాస్వం దోషానతిక్రమేణౌషధైః శృతం పానే చ మర్శే నస్యే చ నిత్యం విదధ్యాత్| తథేతి ఘృతపాననస్యాభ్యామంతర్లబ్ధబలా సతీ దృక్ శుక్లవిఘాతాయ ప్రతతం సంతతం ప్రయుక్తైరపి తీక్ష్ణాంజనైర్న హీయత ఇతి| (సర్వేష్వపి శుక్లేషు యథాస్వం స్వదోషానతిక్రమేణ శృతం పక్వం ఘృతం పానే పాన ఇత్యుక్తత్వాత్ శుక్లేషు విచారణయా న ఘృతం యోజ్యమితి సూచితం| చశబ్దాదభ్యంగసేకతర్పణాదిపరిగ్రహః| మర్శే మర్శాఖ్యే నస్యే| అత్ర చశబ్దేన ప్రతిమర్శాదిపరిగ్రహః| నిత్యమన్వహం విదధ్యాత్ కుర్యాత్| తథా ఘృతపాననస్యాదిభిరంతరంతర్భాగే లబ్ధబలా సతీ దృక్ శుక్లవిఘాతాయ సతతమనవరతం ప్రయుక్తైస్తీక్ష్ణాంజనైరపి న హీయతే న నశ్యతి| సతతం ప్రయుక్తైరిత్యుక్తత్వాల్లేఖనవిషయే ప్రయోజ్యస్య తీక్ష్ణాంజనస్య ప్రత్యంజనాభావోఽపి సూచితః|| 32|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయా- మష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాముత్తరతంత్రే చతుర్దశోఽధ్యాయః||