Adhikarana atha sandhisitAsitarogavij~jAnIyo nAma trayodasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤਃ ਸਨ੍ਧਿਸਿਤਾਸਿਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातः सन्धिसितासितरोगविज्ञानीयनामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਰਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨਾਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸਨ੍ਧ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਰੋਗੇਸੁ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਂ ਸ੍ਤੋਕਪ੍ਰਮੇਯਤ੍ਵਾਦੇਕ ਏਵਾਧ੍ਯਾਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ||੧||
Adhikarana sandhijAH vyAdhayaH - jalAsravaH (2) · Śloka 2
ਵਾਯੁਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਸਿਰਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਜਲਾਭਂ ਜਲਵਾਹਿਨੀਃ| ਅਸ਼੍ਰੁਂ ਸ੍ਰਾਵਯਤੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸ਼ੁਕ੍ਲਸਨ੍ਧੇਃ ਕਨੀਨਕਾਤ੍| ਤੇਨ ਨੇਤ੍ਰਮਰੁਗ੍ਰਾਗਸ਼ੋਫਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਜਲਾਸ੍ਰਵਃ||੨||
वायुः क्रुद्धः सिराः प्राप्य जलाभं जलवाहिनीः| अश्रुं स्रावयते वर्त्मशुक्लसन्धेः कनीनकात्| तेन नेत्रमरुग्रागशोफं स्यात् स जलास्रवः||२||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵਹੇਤੁਭਿਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਵਾਯੁਰ੍ਹੇਤੁਵਿਸ਼ੇਸਾਦੇਵ ਨੇਤ੍ਰੇ ਜਲਵਾਹਿਨੀਃ ਸਿਰਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕਨੀਨਕਾਨ੍ਨਾਸਾਨਿਕਟਾਨ੍ਨੇਤ੍ਰਾਨ੍ਤਾਚ੍ਛੁਕ੍ਲਵਰ੍ਤ੍ਮਨੋਃ ਸਨ੍ਧੇਰਸ਼੍ਰੁਂ ਸ੍ਰਾਵਯਤੇ| ਤੇਨ ਚਾਸ਼੍ਰੁਸ੍ਰਵਣੇਨ ਨੇਤ੍ਰਂ ਰੁਗਾਦਿਰਹਿਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ ਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਜਲਾਸ੍ਰਵਃ||੨||
Adhikarana kaPAsravaH (3) · Śloka 3
ਕਫਾਤ੍ਕਫਸ੍ਰਵੇ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਬਹਲਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍||੩||
कफात्कफस्रवे श्वेतं पिच्छिलं बहलं स्रवेत्||३||
🔊 Audio coming soon
ਕਫਾਸ੍ਰਵਾਖ੍ਯੇ ਰੋਗੇ ਕਫਾਦ੍ਧੇਤੋਃ ਸ਼੍ਵੇਤਾਦਿਗੁਣਮਸ਼੍ਰੁ ਸ੍ਰਵੇਤ੍| ਬਹਲਂ ਘਨਮ੍||੩||
Adhikarana upanAhaH (4) · Śloka 4
ਕਫੇਨ ਸ਼ੋਫਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਰਃ ਕ੍ਸਾਰਬੁਦ੍ਬੁਦਕੋਪਮਃ| ਪਥੁਮੂਲਸ਼੍ਚਲਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸਵਰ੍ਣੋ ਮਦੁਪਿਚ੍ਛਿਲਃ| ਮਹਾਨਪਾਕਃ ਕਣ੍ਡੂਮਾਨੁਪਨਾਹਃ ਸ ਨੀਰੁਜਃ||੪||
कफेन शोफस्तीक्ष्णाग्रः क्षारबुद्बुदकोपमः| पृथुमूलश्चलः स्निग्धः सवर्णो मृदुपिच्छिलः| महानपाकः कण्डूमानुपनाहः स नीरुजः||४||
🔊 Audio coming soon
ਕਫੇਨ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਰਾਦਿਗੁਣਃ ਸ਼ੋਫੋ ਭਵਤਿ ਸ ਨਾਮ੍ਨੋਪਨਾਹਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਰੋ ਨਿਸ਼ਿਤਮੁਖਃ| ਕ੍ਸਾਰਬੁਦ੍ਬੁਦਾਃ ਪਚ੍ਯਮਾਨੇ ਕ੍ਸਾਰੇਗ੍ਨਿਸਂਯੋਗਾਦੁਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ||੪||
Adhikarana raktAsravaH (5) · Śloka 5
ਰਕ੍ਤਾਦ੍ਰਕ੍ਤਾਸ੍ਰਵੇ ਤਾਮ੍ਰਂ ਬਹੂਸ੍ਣਂ ਚਾਸ਼੍ਰੁ ਸਂਸ੍ਰਵੇਤ੍||੫||
रक्ताद्रक्तास्रवे ताम्रं बहूष्णं चाश्रु संस्रवेत्||५||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਾਸ੍ਰਵਨਾਮ੍ਨਿ ਰੋਗੇ ਰਕ੍ਤਾਦ੍ਧੇਤੋਸ੍ਤਾਮ੍ਰਾਦਿਸ੍ਵਰੂਪਮਸ਼੍ਰੁ ਸ੍ਰਵੇਤ੍||੫||
Adhikarana parvaNI (6) · Śloka 6
ਵਰ੍ਤ੍ਮਸਨ੍ਧ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਪਿਟਕਾ ਦਾਹਸ਼ੂਲਿਨੀ| ਤਾਮ੍ਰਾ ਮੁਦ੍ਗੋਪਮਾ ਭਿਨ੍ਨਾ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਪਰ੍ਵਣੀ||੬||
वर्त्मसन्ध्याश्रया शुक्ले पिटका दाहशूलिनी| ताम्रा मुद्गोपमा भिन्ना रक्तं स्रवति पर्वणी||६||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ ਏਵ ਰਤ੍ਕਾਚ੍ਛੁਕ੍ਲੇ ਭਾਗੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸਨ੍ਧ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਾਂ ਤਨ੍ਮੂਲਾ ਦਾਹਾਦਿਗੁਣਾ ਪਿਟਕਾ ਭਵਤਿ| ਸਾ ਚ ਭਿਨ੍ਨਾ ਰਕ੍ਤਮੇਵ ਸ੍ਰਵਤਿ| ਸਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪਰ੍ਵਣੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੬||
Adhikarana pUyAsravaH (7) · Śloka 7
ਪੂਯਾਸ੍ਰਾਵੇ ਮਲਾਃ ਸਾਸ੍ਰਾ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸਨ੍ਧੇਃ ਕਨੀਨਕਾਤ੍| ਸ੍ਰਾਵਯਨ੍ਤਿ ਮੁਹੁਃ ਪੂਯਂ ਸਾਸਕ੍ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਪਾਕਤਃ||੭||
पूयास्रावे मलाः सास्रा वर्त्मसन्धेः कनीनकात्| स्रावयन्ति मुहुः पूयं सासृक् त्वङ्मांसपाकतः||७||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਯਾਸ੍ਰਾਵਨਾਮ੍ਨਿ ਰੋਗੇ ਮਲਾ ਵਾਤਾਦਯੋਸ੍ਰਮਿਸ਼੍ਰਾਃ ਕਨੀਨਕਾਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮਸਨ੍ਧੇਸ੍ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਪਾਕੇਨ ਸਾਸਕ੍ ਪੂਯਂ ਸ੍ਰਾਵਯਨ੍ਤਿ||੭||
Adhikarana pUyAlasaH (8) · Śloka 8
ਪੂਯਾਲਸੋ ਵ੍ਰਣਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਃ ਸ਼ੋਫਸਂਰਮ੍ਭਪੂਰ੍ਵਕਃ| ਕਨੀਨਸਨ੍ਧਾਵਾਧ੍ਮਾਯੀ ਪੂਯਾਸ੍ਰਾਵੀ ਸਵੇਦਨਃ||੮||
पूयालसो व्रणः सूक्ष्मः शोफसंरम्भपूर्वकः| कनीनसन्धावाध्मायी पूयास्रावी सवेदनः||८||
🔊 Audio coming soon
ਕਨੀਨਕੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸਨ੍ਧੌ ਸ਼ੋਫਸਂਰਮ੍ਭਪੂਰ੍ਵਕਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੋ ਯੋ ਵ੍ਰਣ ਆਧ੍ਮਾਯਿਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਃ ਸ ਪੂਯਾਲਸਨਾਮਾ ਰੋਗਃ ਆਦੌ ਸ਼ੋਫਸਂਰਮ੍ਭੋ ਤਤਃ ਸ੍ਵਯਂ ਭਿਨ੍ਨੋ ਵ੍ਰਣ ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ||੮||
Adhikarana alajI (9) · Śloka 9
ਕਨੀਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਲਜੀ ਸ਼ੋਫੋ ਰੁਕ੍ਤੋਦਦਾਹਵਾਨ੍||੯||
कनीनस्यान्तरलजी शोफो रुक्तोददाहवान्||९||
🔊 Audio coming soon
ਕਨੀਨੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸਨ੍ਧਾਵਨ੍ਤਰ੍ਭਾਗੇ ਯੋ ਰੁਜਾਦਿਮਾਨ੍ ਸ਼ੋਫਃ ਸ ਨਾਮ੍ਨਾਲਜੀ||੯||
Adhikarana kRumigranthiH (10) · Śloka 10
ਅਪਾਙ੍ਗੇ ਵਾ ਕਨੀਨੇ ਵਾ ਕਣ੍ਡੂਸਾਪਕ੍ਸ੍ਮਪੋਟਵਾਨ੍| ਪੂਯਸ੍ਰਾਵੀ ਕਮਿਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ ਕਮਿਯੁਤੋਰ੍ਤਿਮਾਨ੍||੧੦||
अपाङ्गे वा कनीने वा कण्डूषापक्ष्मपोटवान्| पूयस्रावी कृमिग्रन्थिः ग्रन्थिः कृमियुतोऽर्तिमान्||१०||
🔊 Audio coming soon
ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯਾਪਾਙ੍ਗੇ ਵਾ ਕਨੀਨੇ ਵ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਮਾਨ੍ ਪੂਯਾਸ੍ਰਾਵੀ ਕਮਿਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚਾਰ੍ਤਿਮਾਂਸ਼੍ਚ ਯੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ ਸ ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਮਿਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ| ਇਤਿ ਨਵ ਰੋਗਾਃ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸ਼ੁਕ੍ਲਸਨ੍ਧਿਜਾਃ||੧੦||
Adhikarana sandhiroge sAdhyAsAdhyaviBAgaH (11) · Śloka 11
ਉਪਨਾਹਕਮਿਗ੍ਰਨ੍ਥਿਪੂਯਾਲਾਸਕਪਰ੍ਵਣੀਃ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਾਧਯੇਤ੍ਪਞ੍ਚ ਸਾਲਜੀਨਾਸ੍ਰਚਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੧੧||
उपनाहकृमिग्रन्थिपूयालासकपर्वणीः| शस्त्रेण साधयेत्पञ्च सालजीनास्रचांस्त्यजेत्||११||
🔊 Audio coming soon
ਏਸੁ ਚੋਪਨਾਹਾਦੀਂਸ਼੍ਚਤੁਰਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਾਧਯੇਤ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| ਅਲਜ੍ਯਾਸਹਿਤਾਨਾਸ੍ਰਾਵਾਨ੍ ਵਾਤਕਫਰਕ੍ਤਜਾਨ੍ ਪੂਯਾਸ੍ਰਾਵਂ ਚੇਤਿ ਪਞ੍ਚਤ੍ਯਜੇਦਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਿਤਭਾਗਰੋਗਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ||੧੧||
Adhikarana sitajAH rogAH - tatrAdau shuktikA (12) · Śloka 12
ਪਿਤ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਿਤੇ ਬਿਨ੍ਦੂਨਸਿਤਸ਼੍ਯਾਵਪੀਤਕਾਨ੍| ਮਲਾਕ੍ਤਾਦਰ੍ਸ਼ਤੁਲ੍ਯਂ ਵਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਮਦਾਹਰੁਕ੍| ਰੋਗੋਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਕਾਸਂਜ੍ਞਃ ਸਸ਼ਕਦ੍ਭੇਦਤਡ੍ਜ੍ਵਰਃ||੧੨||
पित्तं कुर्यात्सिते बिन्दूनसितश्यावपीतकान्| मलाक्तादर्शतुल्यं वा सर्वं शुक्लमदाहरुक्| रोगोऽयं शुक्तिकासंज्ञः सशकृद्भेदतृड्ज्वरः||१२||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਦ੍ਧਂ ਸਿਤੇ ਭਾਗੇ ਅਸਿਤਾਦਿਵਰ੍ਣਾਨ੍ ਬਿਨ੍ਦੂਂਸ੍ਤਿਲਕਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਅਥਵਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਮਲਲਿਪ੍ਤਦਰ੍ਪਣਸਦਸ਼ਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਉਭਯਤ੍ਰਾਪਿ ਦਾਹਰੁਗਭਾਵਃ| ਏਤਦੁਭਯਮਪਿ ਸ਼ਕਦ੍ਭੇਦਾਦਿਯੋਗਾਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਕੇਤਿ ਰੋਗੋ ਭਵਤਿ ||੧੨||
Adhikarana shuklArma (13) · Śloka 13
ਕਫਾਚ੍ਛੁਕ੍ਲੇ ਸਮਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਚਿਰਵਦ੍ਧ੍ਯਧਿਮਾਂਸਕਮ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਰ੍ਮ ......................................||੧੩||
कफाच्छुक्ले समं श्वेतं चिरवृद्ध्यधिमांसकम्| शुक्लार्म ......................................||१३||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਭਾਗੇ ਕਫਾਦ੍ਭੇਤੋਃ ਸਮਾਦਿਗੁਣਂ ਯਦਧਿਮਾਂਸਂ ਤਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਰ੍ਮ||੧੩||
Adhikarana balAsagrathitaH (14) · Śloka 14
.........ਸ਼ੋਫਸ੍ਤ੍ਵਰੁਜਃ ਸਵਰ੍ਣੋ ਬਹਲੋ ਮਦੁਃ| ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਮ੍ਬੁਬਿਨ੍ਦ੍ਵਾਭੋ ਬਲਾਸਗ੍ਰਥਿਤਃ ਸ੍ਮਤਃ||੧੪||
.........शोफस्त्वरुजः सवर्णो बहलो मृदुः| गुरुः स्निग्धोऽम्बुबिन्द्वाभो बलासग्रथितः स्मृतः||१४||
🔊 Audio coming soon
ਯਸ੍ਤੁ ਸ਼ੋਫਃ ਕਫਾਚ੍ਛੁਕ੍ਲੇ ਅਰੁਜਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤੋਮ੍ਬੂਨ੍ਬਿਨ੍ਦੁਸਦਸ਼ਃ ਸ ਨਾਮ੍ਨਾ ਬਲਾਸਗ੍ਰਥਿਤ ਆਚਾਰ੍ਯੈਃ ਸ੍ਮਤਃ||੧੪||
Adhikarana piShTakam (15) · Śloka 15
ਬਿਨ੍ਦੁਭਿਃ ਪਿਸ੍ਟਧਵਲੈਰੁਤ੍ਸਨ੍ਨੈਃ ਪਿਸ੍ਟਕਂ ਵਦੇਤ੍||੧੫||
बिन्दुभिः पिष्टधवलैरुत्सन्नैः पिष्टकं वदेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਾਲਿਪਿਸ੍ਟਵਚ੍ਛੁਕ੍ਲੈਃ ਸੋਤ੍ਸੇਧੈਸ਼੍ਚ ਬਿਨ੍ਦੁਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਰੋਗਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪਿਸ੍ਟਕਂ ਵਦੇਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ||੧੫||
Adhikarana sirotpAtaH (16) · Śloka 16
ਰਕ੍ਤਰਾਜੀਤਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਮੂਸ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ ਸਵੇਦਨਮ੍| ਸਸ਼ੋਫਾਸ਼੍ਰੂਪਦੇਹਂ ਚ ਸਿਰੋਤ੍ਪਾਤਃ ਸ ਸ਼ੋਣਿਤਾਤ੍||੧੬||
रक्तराजीततं शुक्लमूष्यते यत् सवेदनम्| सशोफाश्रूपदेहं च सिरोत्पातः स शोणितात्||१६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਨੇਤ੍ਰਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਯਤ੍ ਲੋਹਿਤਾਭੀ ਰਾਜੀਭਿਸ੍ਤਤਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਸਵੇਦਨਂਸ਼ੋਫਾਦਿਰਹਿਤਂ ਚੋਸ੍ਯਤੇ ਸਦਾਹਂ ਭਵਤਿ ਸ ਗਦੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਿਰੋਤ੍ਪਾਤਃ ਸ ਚਾਸ੍ਰਾਤ੍ ਭਵਤਿ ||੧੬||
Adhikarana sirAharShaH (17) · Śloka 17
ਉਪੇਕ੍ਸਿਤਃ ਸਿਰੋਤ੍ਪਾਤੋ ਰਾਜੀਸ੍ਤਾ ਏਵ ਵਰ੍ਧਯਨ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਾਸ੍ਰਂ ਸਿਰਾਹਰ੍ਸਂ ਤੇਨਾਕ੍ਸ੍ਯੁਦ੍ਵੀਕ੍ਸਣਾਕ੍ਸਮਮ੍||੧੭||
उपेक्षितः सिरोत्पातो राजीस्ता एव वर्धयन्| कुर्यात् सास्रं सिराहर्षं तेनाक्ष्युद्वीक्षणाक्षमम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ਏਸ ਸਿਰੋਤ੍ਪਾਤ ਉਪੇਕ੍ਸਿਤੋਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਃ ਤਾ ਏਵ ਲੋਹਿਤਾਃ ਸਿਰੋਤ੍ਪਾਤਰਾਜੀਰ੍ਵਰ੍ਧਯਨ੍ਨਸ਼੍ਰੁਣਾ ਸਹ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਿਰਾਹਰ੍ਸਂ ਗੁਦਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤੇਨ ਸਿਰਾ ਹਰ੍ਸੇਣਾਕ੍ਸਿ ਨੇਤ੍ਰਮੁਦ੍ਵੀਕ੍ਸਣੇਕ੍ਸਮਂ ਭਵਤਿ||੧੭||
Adhikarana sirAjAlam (18) · Śloka 18
ਸਿਰਾਜਾਲਂ ਸਿਰਾਜਾਲਂ ਬਹਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਘਨੋਨ੍ਨਤਮ੍||੧੮||
सिराजालं सिराजालं बृहद्रक्तं घनोन्नतम्||१८||
🔊 Audio coming soon
ਸਿਰਾਜਾਲਂ ਸਿਰਾਸਮੂਹੋ ਬਹਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਿਰਾਜਾਲਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਭਵਤਿ||੧੮||
Adhikarana shoNitArma (19) · Śloka 19
ਸ਼ੋਣਿਤਾਰ੍ਮ ਸਮਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਪਦ੍ਮੇਭਮਧਿਮਾਂਸਕਮ੍||੧੯||
शोणितार्म समं श्लक्ष्णं पद्मेभमधिमांसकम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ਸਮਾਦਿਗੁਣਂ ਪਦ੍ਮਸਮਰੂਪਂ ਚਾਧਿਮਾਂਸਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ਼ੋਣਿਤਾਰ੍ਮ||੧੯||
Adhikarana arjunaH (20) · Śloka 20
ਨੀਰੁਕ੍ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੋਰ੍ਜੁਨੋ ਬਿਨ੍ਦੁਃ ਸ਼ਸ਼ਲੋਹਿਤਲੋਹਿਤਃ||੨੦||
नीरुक्श्लक्ष्णोऽर्जुनो बिन्दुः शशलोहितलोहितः||२०||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਸ਼ਲੋਹਿਤਵਚ੍ਛਸ਼ਰਕ੍ਤਵਲ੍ਲੋਹਿਤਵਰ੍ਣੋ ਯੋ ਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ਨਿਰੁਕ੍ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਭਵਤਿ ਸ ਨਾਮ੍ਨਾਰ੍ਜੁਨ ਉਚ੍ਯਤੇ ||੨੦||
Adhikarana prastAryarma (21) · Śloka 21
ਮਦ੍ਵਾਸ਼ੁਵਦ੍ਧ੍ਯਰੁਙ੍ਮਾਂਸਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰਿ ਸ਼੍ਯਾਵਲੋਹਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰ੍ਯਰ੍ਮ ਮਲੈਃ ਸਾਸ੍ਰੈਃ .......................||੨੧||
मृद्वाशुवृद्ध्यरुङ्मांसं प्रस्तारि श्यावलोहितम्| प्रस्तार्यर्म मलैः सास्रैः .......................||२१||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਸ੍ਰੈਃ ਸਰਕ੍ਤੈਰ੍ਮਲੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਰ੍ਮਦ੍ਵਾਦਿਗੁਣਂ ਮਾਂਸਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰ੍ਯਰ੍ਮੋਚ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰੀਤ੍ਯਤ੍ਯੁਤ੍ਸਨ੍ਨਵਿਸ੍ਤਤਮ੍||੨੧||
Adhikarana snAvArma (22) · Śloka 22
..................ਸ੍ਨਾਵਾਰ੍ਮ ਸ੍ਨਾਵਸਨ੍ਨਿਭਮ੍||੨੨||
..................स्नावार्म स्नावसन्निभम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਨਾਵਸਨ੍ਨਿਭਮਧਿਮਾਂਸਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ੍ਨਾਵਾਰ੍ਮ ਭਵਤਿ ||੨੨||
Adhikarana adhimAMsArma (23) · Śloka 23
ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸਕ੍ਪਿਣ੍ਡਵਚ੍ਛ੍ਯਾਵਂ ਯਨ੍ਮਾਂਸਂ ਬਹਲਂ ਪਥੁ| ਅਧਿਮਾਂਸਾਰ੍ਮ ਤਤ੍ .....................||੨੩||
शुष्कासृक्पिण्डवच्छ्यावं यन्मांसं बहलं पृथु| अधिमांसार्म तत् .....................||२३||
🔊 Audio coming soon
ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਰਕ੍ਤਵਚ੍ਛ੍ਯਾਵਂ ਬਹਲਂ ਘਨਂ ਪਥੁ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣ ਤਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਅਧਿਮਾਂਸਾਰ੍ਮ||੨੩||
Adhikarana sirAH (sirAjapiTakAH) (24) · Śloka 24
........................... ਦਾਹਘਰ੍ਸਵਤ੍ਯਃ ਸਿਰਾਵਤਾਃ| ਕਸ੍ਣਾਸਨ੍ਨਾਃ ਸਿਰਾਸਂਜ੍ਞਾਃ ਪਿਟਕਾਃ ਸਰ੍ਸਪੋਪਮਾਃ||੨੪||
........................... दाहघर्षवत्यः सिरावृताः| कृष्णासन्नाः सिरासंज्ञाः पिटकाः सर्षपोपमाः||२४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਕ੍ਲਭਗੇ ਯਾਃ ਸਰ੍ਸਪੋਪਮਾਃ ਪਿਟਕਾਃ ਕਸ੍ਣਾਭਾਗਸ੍ਯਾਸਨ੍ਨਾ ਨਿਕਟਵਰ੍ਤਿਨ੍ਯੋ ਦਾਹਾਦਿਮਿਤ੍ਯਃ ਸਿਰਾਭਿਸ਼੍ਚਾਵਤਾਸ੍ਤਾਃ ਸਿਰਾਸਂਜ੍ਞਾਃ ਸਂਜ੍ਞਯਾ ਸਿਰਾ ਇਤਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਇਤਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਰੋਗਾਃ ਸਿਤਜਾਃ||੨੪||
Adhikarana sitavyAdhInAM cikitsAsUtram (25) · Śloka 25
ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਹਰ੍ਸਸਿਰੋਤ੍ਪਾਤਪਿਸ੍ਟਕਗ੍ਰਥਿਤਾਰ੍ਜੁਨਮ੍| ਸਾਧਯੇਦੌਸਧੈਃ ਸਟ੍ਕਂ ਸ਼ੇਸਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਪ੍ਤਕਮ੍| ਨਵੋਤ੍ਥਂ ਤਦਪਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰਰ੍ਮੋਕ੍ਤਂ ਯਤ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਧਾ| ਤਚ੍ਛੇਦ੍ਯਮਸਿਤਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਾਂਸਸ੍ਨਾਵਸਿਰਾਵਤਮ੍| ਚਰ੍ਮੋਦ੍ਦਾਲਵਦੁਚ੍ਛਾਯਿ ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤੁ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੨੫||
शुक्तिहर्षसिरोत्पातपिष्टकग्रथितार्जुनम्| साधयेदौषधैः षट्कं शेषं शस्त्रेण सप्तकम्| नवोत्थं तदपि द्रव्यैरर्मोक्तं यत्तु पञ्चधा| तच्छेद्यमसितप्राप्तं मांसस्नावसिरावृतम्| चर्मोद्दालवदुच्छायि दृष्टिप्राप्तं तु वर्जयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
ਏਸੁ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਤਹਰ੍ਸਕ੍ਰਮਾਦਿਪਠੈਤਂ ਸਟ੍ਕਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੈਰੌਸਧੈਃ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਹਰ੍ਸਃ ਸਿਰਾਹਰ੍ਸਃ| ਸ਼ੇਸੇ ਯਤ੍ ਲਕ੍ਸਣਕ੍ਰਮਪਾਠੇ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਹਰ੍ਸਾਦਿਸ਼ਿਸ੍ਟਮਧਿਮਾਂਸਾਰ੍ਮਸਿਰੋਤ੍ਪਾਤਾਦਿਸਪ੍ਤਕਂ ਤਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਾਧਯੇਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍| ਨ ਕੇਵਲਂ ਤਚ੍ਛੁਕ੍ਤ੍ਯਾਦਿਸਟ੍ਕਮੌਸਧੈਃ ਸਾਧਯੇਦ੍ਯਾਵਦੇਤਤ੍ ਸਪ੍ਤਕਮਪਿ ਅਚਿਰਕਾਲਜਾਤਂ ਸਤ੍| ਯਤ੍ ਪੁਨਰੇਤੇਸ੍ਵੇਵ ਮਧ੍ਯੇ ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਪ੍ਰਕਾਰੈਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਰ੍ਮ, ਸ਼ੋਣਿਤਾਰ੍ਮ, ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰ੍ਯਰ੍ਮ, ਸ੍ਨਾਵਾਰ੍ਮ, ਅਧਿਮਾਂਸਾਰ੍ਮਾਖ੍ਯੈਰਮੋਕ੍ਤਂ ਤਚ੍ਛੁਕ੍ਲਭਾਗ ਸ੍ਥਿਤ ਏਵ ਛੇਦ੍ਯਮ੍| ਅਸਿਤਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਦਿਰੂਪਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਅਸਿਤਂ ਕਸ੍ਣਾਭਗਸ੍ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਦਸ੍ਟਿਃ|| ੨੫||
Adhikarana kRuShNabhAgavyAdhayaH kShatashuklam (26) · Śloka 26
ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਸ੍ਣੇਥਵਾ ਦਸ੍ਟੌ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਤੋਦਾਸ਼੍ਰੁਰਾਗਵਤ੍| ਛਿਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਚਂ ਜਨਯਤਿ ਤੇਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਸ੍ਣਮਣ੍ਡਲਮ੍| ਪਕ੍ਵਜਮ੍ਬੂਨਿਭਂ ਚਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਿਮ੍ਨਂ ਚ ਕ੍ਸਤਸ਼ੁਕ੍ਲਕਮ੍| ਤਤ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਂ ਯਾਪ੍ਯਂ ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਪਟਲਵ੍ਯਧਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਤੋਦਾਦਿਬਾਹੁਲ੍ਯਂ ਸੂਚੀਵਿਦ੍ਧਾਭਾਕਸ੍ਣਤਾ| ਤਤੀਯਪਟਲਚ੍ਛੇਦਾਦਸਾਧ੍ਯਂ ਨਿਚਿਤਂ ਵ੍ਰਣੈਃ||੨੬||
पित्तं कृष्णेऽथवा दृष्टौ शुक्लं तोदाश्रुरागवत्| छित्वा त्वचं जनयति तेन स्यात्कृष्णमण्डलम्| पक्वजम्बूनिभं चिञ्चिन्निम्नं च क्षतशुक्लकम्| तत् कृच्छ्रसाध्यं याप्यं तु द्वितीयपटलव्यधात्| तत्र तोदादिबाहुल्यं सूचीविद्धाभाकृष्णता| तृतीयपटलच्छेदादसाध्यं निचितं व्रणैः||२६||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਸ੍ਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਸ੍ਣਭਾਗਵ੍ਯਾਧਯਃ| ਪਿਤ੍ਤਂ ਦੁਸ੍ਟਂ ਕਸ੍ਣੇ ਵਾ ਦਸ੍ਟੌ ਵਾ ਤ੍ਵਚਂ ਛਿਤ੍ਵਾ ਤੋਦਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਿਨ੍ਦ੍ਵਾਕਤਿ ਰੋਗਂ ਜਨਯਤਿ| ਤੇਨ ਚ ਰੋਗੇਣ ਕਸ੍ਣਮਣ੍ਡਲਂ ਨੇਤ੍ਰੇ ਪਕ੍ਵਜਮ੍ਬੂਫਲਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਨਿਮ੍ਨਂ ਭਵਤਿ ਤਚ੍ਛੁਕ੍ਲਂ ਕ੍ਸਤਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਨਾਮ੍ਨੋਚ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ ਬਹਿਸ੍ਥਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਮ੍| ਤਦੇਵ ਦ੍ਵਿਤੀਯਪਟਲਵ੍ਯਧਾਦ੍ਯਾਪ੍ਯਂ ਭਵਤਿ| ਪਟਲਂ ਨੇਤ੍ਰਤ੍ਵਕ੍| ਤਤ੍ਰ ਯਾਪ੍ਯੇ ਪੂਰ੍ਵਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਤੋਦਾਦਿਬਹੁਲਤ੍ਵਂ ਸੂਚੀਵਿਦ੍ਧਸਮਕਸ੍ਣਭਾਗਤਾ ਚ ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਭਵਤਿ| ਯਦਾ ਤੁ ਤਦੇਵ ਤਤੀਯਮਪਿ ਪਟਲਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦਾ ਵ੍ਰਣੈਰ੍ਨਿਚਿਤਮਸਾਧ੍ਯਂ ਕ੍ਸਤਸ਼ੁਕ੍ਲਕਂ ਭਵਤਿ| ਇਤਿ ਕ੍ਸਤਸ਼ੁਕ੍ਲਮ੍||੨੬||
Adhikarana shuddhashuklam (27) · Śloka 27
ਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਕਫਾਤ੍ਸਾਧ੍ਯਂ ਨਾਤਿਰੁਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੁਕ੍ਲਕਮ੍||੨੭||
शङ्खशुक्लं कफात्साध्यं नातिरुक्शुद्धशुक्लकम्||२७||
🔊 Audio coming soon
ਯਤ੍ਤੁ ਕਸ੍ਣੇ ਕਫਾਦ੍ਧੇਤੋਃ ਸ਼ਙ੍ਖਵਚ੍ਛੁਕ੍ਲਂ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ ਸਾਧ੍ਯਂ ਨ ਚਾਤਿਰੁਙ੍ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤੁ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੁਕ੍ਲਮ੍||੨੭||
Adhikarana ajakA (28) · Śloka 28
ਆਤਾਮ੍ਰਪਿਚ੍ਛਿਲਾਸ੍ਰਸ੍ਰੁਦਾਤਾਮ੍ਰਪਿਟਕਾਤਿਰੁਕ੍| ਅਜਾਵਿਟਸਦਸ਼ੋਚ੍ਛਾਯਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਸਜਾਜਕਾ||੨੮||
आताम्रपिच्छिलास्रस्रुदाताम्रपिटकातिरुक्| अजाविटसदृशोच्छायकार्ष्ण्या वर्ज्यासृजाजका||२८||
🔊 Audio coming soon
ਅਸਜਾ ਰਕ੍ਤੇਨਾਤਿਰੁਗਾਲੋਹਿਤਾ ਪਿਟਕਾ ਤਾਮ੍ਰਵਰ੍ਣਾਸ੍ਰਸ੍ਰੁਦ੍ਭਵਤਿ ਅਜਾਵਿਟ੍ਸਦਸ਼ਂ ਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਮੁਚ੍ਛ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਤਥੋਕ੍ਤਾ ਸੈਵਂਵਿਧਾ ਪਿਟਕਾ ਵਰ੍ਜ੍ਯੋਪੇਕ੍ਸਣੀਯਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਅਜਕਾ ||੨੮||
Adhikarana sirAshuklam (29) · Śloka 29
ਸਿਰਾਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਮਲੈਃ ਸਾਸ੍ਰੈਸ੍ਤਜ੍ਜੁਸ੍ਟਂ ਕਸ੍ਣਮਣ੍ਡਲਮ੍| ਸਤੋਦਦਾਹਤਾਮ੍ਰਾਭਿਃ ਸਿਰਾਭਿਰਵਤਨ੍ਯਤੇ| ਅਨਿਮਿਤ੍ਤੋਸ੍ਣਸ਼ੀਤਾਚ੍ਛਘਨਾਸ੍ਰਸੁਚ੍ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੨੯||
सिराशुक्लं मलैः सास्रैस्तज्जुष्टं कृष्णमण्डलम्| सतोददाहताम्राभिः सिराभिरवतन्यते| अनिमित्तोष्णशीताच्छघनास्रसुच्च तत्त्यजेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
ਸਿਰਾਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਭਵਤਿ ਸਾਸ੍ਰੈਰ੍ਮਲੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਸ੍ਤੇਨ ਜੁਸ੍ਟਂ ਸੇਵਿਤਂ ਕਸ੍ਣਮਣ੍ਡਲਂ ਤੋਦਾਦਿਯੁਤਾਭਿਃ ਸਿਰਾਭਿਰਵਤਨ੍ਯਤੇ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੇ| ਅਕਾਰਣਾਦੇਵ ਚੋਸ੍ਣਂ ਵਾ ਸ਼ੀਤਵਾਚ੍ਛਂ ਵਾਸ਼੍ਰੁ ਸ੍ਰਵਤਿ ਤਤ੍ ਸਿਰਾਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ||੨੯||
Adhikarana tIvravedanam (30) · Śloka 30
ਦੋਸੈਃ ਸਾਸ੍ਰੈਃ ਸਦਕ੍ਕਸ੍ਣਂ ਨੀਯਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਰੂਪਤਾਮ੍| ਧਵਨਾਭ੍ਰੋਪਲਿਪ੍ਤਾਭਂ ਨਿਸ੍ਪਾਵਾੜ੍ਧਦਲਾਕਤਿ| ਅਤਿਤੀਵ੍ਰਰੁਜਾਰਾਗਦਾਹਸ਼੍ਵਯਥੁਪੀਡਿਤਮ੍| ਪਾਕਾਤ੍ਯਯੇਨ ਤਚ੍ਛੁਕ੍ਲਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਤੀਵ੍ਰਵੇਦਨਮ੍||੩੦||
दोषैः सास्रैः सदृक्कृष्णं नीयते शुक्लरूपताम्| धवनाभ्रोपलिप्ताभं निष्पावाऱ्धदलाकृति| अतितीव्ररुजारागदाहश्वयथुपीडितम्| पाकात्ययेन तच्छुक्लं वर्जयेत्तीव्रवेदनम्||३०||
🔊 Audio coming soon
ਸਰਕ੍ਤੈਰ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਃ ਸਦਸ੍ਟਿਮਣ੍ਡਲਂ ਕਸ੍ਣਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਰੂਪਤਾਂ ਨੀਯਤੇ| ਧਵਲੇਨ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇਨਾਭ੍ਰੇਣੋਪਲਿਪ੍ਤਮਿਵ ਭਾਤਿ| ਨਿਸ੍ਪਾਵਸ੍ਯ ਰਾਜਸ਼ਿਮ੍ਬੀਫਲਸ੍ਯਾਰ੍ਧਦਲਾਕਤਿ| ਅਤਿਤੀਵ੍ਰੇਣ ਰੁਜਾਦਿਨਾ ਪੀਡਿਤਂ ਤਤ੍ਤੁ ਪਾਕਾਤ੍ਯਯੇਨ ਪਾਕਸ੍ਯਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਵਰ੍ਜਯੇਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਤੀਵ੍ਰਵੇਦਨਮ੍||੩੦||
Adhikarana shuklAnAmasAdhyalakShaNam (13) · Śloka 13
ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੋਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਯਦ੍ਵਾ ਸਲੋਹਿਤਮ੍| ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਸੇਧਾਵਗਾਢਂ ਵਾ ਸਾਸ੍ਰਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਵਤਮ੍| ਪੁਰਾਣਂ ਵਿਸਮਂ ਮਧ੍ਯੇ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਯਚ੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਕਮ੍| ਪਞ੍ਚੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਗਦਾਃ ਕਸ੍ਣੇ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਢ੍ਯਵਿਭਾਗਤਃ||੩੧|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਿਤਾਸਿਤਰੋਗ ਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੩||
यस्य वा लिङ्गनाशोऽन्तः श्यावं यद्वा सलोहितम्| अत्युत्सेधावगाढं वा सास्रनाडीव्रणावृतम्| पुराणं विषमं मध्ये विच्छिन्नं यच्च शुक्लकम्| पञ्चेत्युक्ता गदाः कृष्णे साध्यासाढ्यविभागतः||३१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सितासितरोग विज्ञानीयो नाम त्रयोदशोऽध्यायः||१३||
🔊 Audio coming soon
ਯਸ੍ਯ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਨਾਮਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਃ| ਅਵਗਾਢੋ ਨਿਮ੍ਨਃ| ਵਿਸਮਂ ਨਿਮ੍ਨੋਨ੍ਨਤਮ੍| ਇਤਿ ਪਞ੍ਚ ਗਦਾਃ ਕ੍ਸਤਸ਼ੁਕ੍ਲ, ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੁਕ੍ਲ, ਅਜਕਾ, ਸ਼ਿਰਾਸ਼ੁਕ੍ਲ, ਤੀਵ੍ਰਵੇਦਨਾਖ੍ਯਾਃ ਕਸ੍ਣਭਾਗੇ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਵਿਭਾਗੇਨੋਕ੍ਤਾਃ| ਦਸ੍ਟੌ ਤੁ ਪਥਗ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਤ ਇਤਿ|| ੩੧|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹ- ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੩||