13. sandhisitāsitarōgavijñānīyaḥ

Adhikarana atha sandhisitAsitarogavij~jAnIyo nAma trayodasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதஃ ஸந்திஸிதாஸிதரோகவிஜ்ஞாநீயநாமாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

க்ரமப்ராப்தாநாஂ வர்த்மஸந்த்யாதீநாஂ ரோகேஷு ஹேத்வாதிகஂ ப்ரதர்ஶயிதுஂ ஸ்தோகப்ரமேயத்வாதேக ஏவாऽத்யாய ஆரப்யதே||௧||

Adhikarana sandhijAH vyAdhayaH - jalAsravaH (2) · Śloka 2

வாயுஃ க்ருத்தஃ ஸிராஃ ப்ராப்ய ஜலாபஂ ஜலவாஹிநீஃ| அஶ்ருஂ ஸ்ராவயதே வர்த்மஶுக்லஸந்தேஃ கநீநகாத்| தேந நேத்ரமருக்ராகஶோபஂ ஸ்யாத் ஸ ஜலாஸ்ரவஃ||௨||

ஸ்வஹேதுபிஃ க்ருத்தோ வாயுர்ஹேதுவிஶேஷாதேவ நேத்ரே ஜலவாஹிநீஃ ஸிராஃ ப்ராப்ய கநீநகாந்நாஸாநிகடாந்நேத்ராந்தாச்சுக்லவர்த்மநோஃ ஸந்தேரஶ்ருஂ ஸ்ராவயதே| தேந சாஶ்ருஸ்ரவணேந நேத்ரஂ ருகாதிரஹிதஂ ஸ்யாத்| ஸ ரோகவிஶேஷோ நாம்நா ஜலாஸ்ரவஃ||௨||

Adhikarana kaPAsravaH (3) · Śloka 3

கபாத்கபஸ்ரவே ஶ்வேதஂ பிச்சிலஂ பஹலஂ ஸ்ரவேத்||௩||

கபாஸ்ரவாக்யே ரோகே கபாத்தேதோஃ ஶ்வேதாதிகுணமஶ்ரு ஸ்ரவேத்| பஹலஂ கநம்||௩||

Adhikarana upanAhaH (4) · Śloka 4

கபேந ஶோபஸ்தீக்ஷ்ணாக்ரஃ க்ஷாரபுத்புதகோபமஃ| பதுமூலஶ்சலஃ ஸ்நிக்தஃ ஸவர்ணோ மதுபிச்சிலஃ| மஹாநபாகஃ கண்டூமாநுபநாஹஃ ஸ நீருஜஃ||௪||

கபேந தீக்ஷ்ணாக்ராதிகுணஃ ஶோபோ பவதி ஸ நாம்நோபநாஹஃ| தீக்ஷ்ணாக்ரோ நிஶிதமுகஃ| க்ஷாரபுத்புதாஃ பச்யமாநே க்ஷாரேऽக்நிஸஂயோகாதுத்பத்யந்தே||௪||

Adhikarana raktAsravaH (5) · Śloka 5

ரக்தாத்ரக்தாஸ்ரவே தாம்ரஂ பஹூஷ்ணஂ சாஶ்ரு ஸஂஸ்ரவேத்||௫||

ரக்தாஸ்ரவநாம்நி ரோகே ரக்தாத்தேதோஸ்தாம்ராதிஸ்வரூபமஶ்ரு ஸ்ரவேத்||௫||

Adhikarana parvaNI (6) · Śloka 6

வர்த்மஸந்த்யாஶ்ரயா ஶுக்லே பிடகா தாஹஶூலிநீ| தாம்ரா முத்கோபமா பிந்நா ரக்தஂ ஸ்ரவதி பர்வணீ||௬||

தத ஏவ ரத்காச்சுக்லே பாகே வர்த்மஸந்த்யாஶ்ரயாஂ தந்மூலா தாஹாதிகுணா பிடகா பவதி| ஸா ச பிந்நா ரக்தமேவ ஸ்ரவதி| ஸா நாம்நா பர்வணீத்யுச்யதே||௬||

Adhikarana pUyAsravaH (7) · Śloka 7

பூயாஸ்ராவே மலாஃ ஸாஸ்ரா வர்த்மஸந்தேஃ கநீநகாத்| ஸ்ராவயந்தி முஹுஃ பூயஂ ஸாஸக் த்வங்மாஂஸபாகதஃ||௭||

பூயாஸ்ராவநாம்நி ரோகே மலா வாதாதயோऽஸ்ரமிஶ்ராஃ கநீநகாத்வர்த்மஸந்தேஸ்த்வங்மாஂஸபாகேந ஸாஸக் பூயஂ ஸ்ராவயந்தி||௭||

Adhikarana pUyAlasaH (8) · Śloka 8

பூயாலஸோ வ்ரணஃ ஸூக்ஷ்மஃ ஶோபஸஂரம்பபூர்வகஃ| கநீநஸந்தாவாத்மாயீ பூயாஸ்ராவீ ஸவேதநஃ||௮||

கநீநகே வர்த்மஸந்தௌ ஶோபஸஂரம்பபூர்வகஃ ஸூக்ஷ்மோ யோ வ்ரண ஆத்மாயித்வாதிகுணஃ ஸ பூயாலஸநாமா ரோகஃ ஆதௌ ஶோபஸஂரம்போ ததஃ ஸ்வயஂ பிந்நோ வ்ரண இதி பூர்வஶப்தார்தஃ||௮||

Adhikarana alajI (9) · Śloka 9

கநீநஸ்யாந்தரலஜீ ஶோபோ ருக்தோததாஹவாந்||௯||

கநீநே வர்த்மஸந்தாவந்தர்பாகே யோ ருஜாதிமாந் ஶோபஃ ஸ நாம்நாऽலஜீ||௯||

Adhikarana kRumigranthiH (10) · Śloka 10

அபாங்கே வா கநீநே வா கண்டூஷாபக்ஷ்மபோடவாந்| பூயஸ்ராவீ கமிக்ரந்திஃ க்ரந்திஃ கமியுதோऽர்திமாந்||௧௦||

நேத்ரஸ்யாபாங்கே வா கநீநே வ கண்ட்வாதிமாந் பூயாஸ்ராவீ கமியுக்தஶ்சார்திமாஂஶ்ச யோ க்ரந்திஃ ஸ நாம்நா கமிக்ரந்திஃ| இதி நவ ரோகாஃ வர்த்மஶுக்லஸந்திஜாஃ||௧௦||

Adhikarana sandhiroge sAdhyAsAdhyaviBAgaH (11) · Śloka 11

உபநாஹகமிக்ரந்திபூயாலாஸகபர்வணீஃ| ஶஸ்த்ரேண ஸாதயேத்பஞ்ச ஸாலஜீநாஸ்ரசாஂஸ்த்யஜேத்||௧௧||

ஏஷு சோபநாஹாதீஂஶ்சதுரஃ ஶஸ்த்ரேண ஸாதயேத் சிகித்ஸேத்| அலஜ்யாஸஹிதாநாஸ்ராவாந் வாதகபரக்தஜாந் பூயாஸ்ராவஂ சேதி பஞ்சத்யஜேதஸாத்யத்வாத்| பித்தமித்யாதிநா ஸிதபாகரோகா உச்யந்தே||௧௧||

Adhikarana sitajAH rogAH - tatrAdau shuktikA (12) · Śloka 12

பித்தஂ குர்யாத்ஸிதே பிந்தூநஸிதஶ்யாவபீதகாந்| மலாக்தாதர்ஶதுல்யஂ வா ஸர்வஂ ஶுக்லமதாஹருக்| ரோகோऽயஂ ஶுக்திகாஸஂஜ்ஞஃ ஸஶகத்பேததட்ஜ்வரஃ||௧௨||

பித்தஂ கத்தஂ ஸிதே பாகே அஸிதாதிவர்ணாந் பிந்தூஂஸ்திலகாந் குர்யாத்| அதவா ஸர்வஂ ஶுக்லஂ மலலிப்ததர்பணஸதஶஂ குர்யாத்| உபயத்ராபி தாஹருகபாவஃ| ஏததுபயமபி ஶகத்பேதாதியோகாந்நாம்நா ஶுக்திகேதி ரோகோ பவதி ||௧௨||

Adhikarana shuklArma (13) · Śloka 13

கபாச்சுக்லே ஸமஂ ஶ்வேதஂ சிரவத்த்யதிமாஂஸகம்| ஶுக்லார்ம ......................................||௧௩||

ஶுக்லே பாகே கபாத்பேதோஃ ஸமாதிகுணஂ யததிமாஂஸஂ தந்நாம்நா ஶுக்லார்ம||௧௩||

Adhikarana balAsagrathitaH (14) · Śloka 14

.........ஶோபஸ்த்வருஜஃ ஸவர்ணோ பஹலோ மதுஃ| குருஃ ஸ்நிக்தோऽம்புபிந்த்வாபோ பலாஸக்ரதிதஃ ஸ்மதஃ||௧௪||

யஸ்து ஶோபஃ கபாச்சுக்லே அருஜத்வாதியுக்தோऽம்பூந்பிந்துஸதஶஃ ஸ நாம்நா பலாஸக்ரதித ஆசார்யைஃ ஸ்மதஃ||௧௪||

Adhikarana piShTakam (15) · Śloka 15

பிந்துபிஃ பிஷ்டதவலைருத்ஸந்நைஃ பிஷ்டகஂ வதேத்||௧௫||

ஶாலிபிஷ்டவச்சுக்லைஃ ஸோத்ஸேதைஶ்ச பிந்துபிர்யுக்தஂ ரோகஂ நாம்நா பிஷ்டகஂ வதேத்வைத்யஃ||௧௫||

Adhikarana sirotpAtaH (16) · Śloka 16

ரக்தராஜீததஂ ஶுக்லமூஷ்யதே யத் ஸவேதநம்| ஸஶோபாஶ்ரூபதேஹஂ ச ஸிரோத்பாதஃ ஸ ஶோணிதாத்||௧௬||

ஶுக்லஂ நேத்ரத்ரவ்யஂ யத் லோஹிதாபீ ராஜீபிஸ்ததஂ வ்யாப்தஂ ஸவேதநஂஶோபாதிரஹிதஂ சோஷ்யதே ஸதாஹஂ பவதி ஸ கதோ நாம்நா ஸிரோத்பாதஃ ஸ சாஸ்ராத் பவதி ||௧௬||

Adhikarana sirAharShaH (17) · Śloka 17

உபேக்ஷிதஃ ஸிரோத்பாதோ ராஜீஸ்தா ஏவ வர்தயந்| குர்யாத் ஸாஸ்ரஂ ஸிராஹர்ஷஂ தேநாக்ஷ்யுத்வீக்ஷணாக்ஷமம்||௧௭||

ஏஷ ஸிரோத்பாத உபேக்ஷிதோऽசிகித்ஸிதஃ தா ஏவ லோஹிதாஃ ஸிரோத்பாதராஜீர்வர்தயந்நஶ்ருணா ஸஹ நாம்நா ஸிராஹர்ஷஂ குதஂ குர்யாத்| தேந ஸிரா ஹர்ஷேணாக்ஷி நேத்ரமுத்வீக்ஷணேऽக்ஷமஂ பவதி||௧௭||

Adhikarana sirAjAlam (18) · Śloka 18

ஸிராஜாலஂ ஸிராஜாலஂ பஹத்ரக்தஂ கநோந்நதம்||௧௮||

ஸிராஜாலஂ ஸிராஸமூஹோ பஹத்வாதிகுணஂ நாம்நா ஸிராஜாலஂ ஶுக்லே பவதி||௧௮||

Adhikarana shoNitArma (19) · Śloka 19

ஶோணிதார்ம ஸமஂ ஶ்லக்ஷ்ணஂ பத்மேபமதிமாஂஸகம்||௧௯||

ஸமாதிகுணஂ பத்மஸமரூபஂ சாதிமாஂஸஂ நாம்நா ஶோணிதார்ம||௧௯||

Adhikarana arjunaH (20) · Śloka 20

நீருக்ஶ்லக்ஷ்ணோऽர்ஜுநோ பிந்துஃ ஶஶலோஹிதலோஹிதஃ||௨௦||

ஶஶலோஹிதவச்சஶரக்தவல்லோஹிதவர்ணோ யோ பிந்துர்நிருக் ஶ்லக்ஷ்ணஶ்ச ஶுக்லே பவதி ஸ நாம்நார்ஜுந உச்யதே ||௨௦||

Adhikarana prastAryarma (21) · Śloka 21

மத்வாஶுவத்த்யருங்மாஂஸஂ ப்ரஸ்தாரி ஶ்யாவலோஹிதம்| ப்ரஸ்தார்யர்ம மலைஃ ஸாஸ்ரைஃ .......................||௨௧||

ஸாஸ்ரைஃ ஸரக்தைர்மலைர்வாதாதிபிர்மத்வாதிகுணஂ மாஂஸஂ ஶுக்லே நாம்நா ப்ரஸ்தார்யர்மோச்யதே| ப்ரஸ்தாரீத்யத்யுத்ஸந்நவிஸ்ததம்||௨௧||

Adhikarana snAvArma (22) · Śloka 22

..................ஸ்நாவார்ம ஸ்நாவஸந்நிபம்||௨௨||

ஸ்நாவஸந்நிபமதிமாஂஸஂ நாம்நா ஸ்நாவார்ம பவதி ||௨௨||

Adhikarana adhimAMsArma (23) · Śloka 23

ஶுஷ்காஸக்பிண்டவச்ச்யாவஂ யந்மாஂஸஂ பஹலஂ பது| அதிமாஂஸார்ம தத் .....................||௨௩||

யாந்மாஂஸஂ ஶுஷ்கரக்தவச்ச்யாவஂ பஹலஂ கநஂ பது விஸ்தீர்ண தந்நாம்நா அதிமாஂஸார்ம||௨௩||

Adhikarana sirAH (sirAjapiTakAH) (24) · Śloka 24

........................... தாஹகர்ஷவத்யஃ ஸிராவதாஃ| கஷ்ணாஸந்நாஃ ஸிராஸஂஜ்ஞாஃ பிடகாஃ ஸர்ஷபோபமாஃ||௨௪||

ஶுக்லபகே யாஃ ஸர்ஷபோபமாஃ பிடகாஃ கஷ்ணாபாகஸ்யாஸந்நா நிகடவர்திந்யோ தாஹாதிமித்யஃ ஸிராபிஶ்சாவதாஸ்தாஃ ஸிராஸஂஜ்ஞாஃ ஸஂஜ்ஞயா ஸிரா இதி பவந்தி| இதி த்ரயோதஶ ரோகாஃ ஸிதஜாஃ||௨௪||

Adhikarana sitavyAdhInAM cikitsAsUtram (25) · Śloka 25

ஶுக்திஹர்ஷஸிரோத்பாதபிஷ்டகக்ரதிதார்ஜுநம்| ஸாதயேதௌஷதைஃ ஷட்கஂ ஶேஷஂ ஶஸ்த்ரேண ஸப்தகம்| நவோத்தஂ ததபி த்ரவ்யைரர்மோக்தஂ யத்து பஞ்சதா| தச்சேத்யமஸிதப்ராப்தஂ மாஂஸஸ்நாவஸிராவதம்| சர்மோத்தாலவதுச்சாயி தஷ்டிப்ராப்தஂ து வர்ஜயேத்||௨௫||

ஏஷு ச ஶுக்திதஹர்ஷக்ரமாதிபடைதஂ ஷட்கஂ வக்ஷ்யமாணைரௌஷதைஃ ஸாதயேத்| ஹர்ஷஃ ஸிராஹர்ஷஃ| ஶேஷே யத் லக்ஷணக்ரமபாடே ஶுக்திஹர்ஷாதிஶிஷ்டமதிமாஂஸார்மஸிரோத்பாதாதிஸப்தகஂ தச்சஸ்த்ரேண ஸாதயேச்சிகித்ஸேத்| ந கேவலஂ தச்சுக்த்யாதிஷட்கமௌஷதைஃ ஸாதயேத்யாவதேதத் ஸப்தகமபி அசிரகாலஜாதஂ ஸத்| யத் புநரேதேஷ்வேவ மத்யே பஞ்சபிஃ ப்ரகாரைஃ ஶுக்லார்ம, ஶோணிதார்ம, ப்ரஸ்தார்யர்ம, ஸ்நாவார்ம, அதிமாஂஸார்மாக்யைரமோக்தஂ தச்சுக்லபாக ஸ்தித ஏவ சேத்யம்| அஸிதப்ராப்தாதிரூபஂ வர்ஜயேத்| அஸிதஂ கஷ்ணாபகஸ்தஸ்யாந்தர்தஷ்டிஃ|| ௨௫||

Adhikarana kRuShNabhAgavyAdhayaH kShatashuklam (26) · Śloka 26

பித்தஂ கஷ்ணேऽதவா தஷ்டௌ ஶுக்லஂ தோதாஶ்ருராகவத்| சித்வா த்வசஂ ஜநயதி தேந ஸ்யாத்கஷ்ணமண்டலம்| பக்வஜம்பூநிபஂ சிஞ்சிந்நிம்நஂ ச க்ஷதஶுக்லகம்| தத் கச்ச்ரஸாத்யஂ யாப்யஂ து த்விதீயபடலவ்யதாத்| தத்ர தோதாதிபாஹுல்யஂ ஸூசீவித்தாபாகஷ்ணதா| ததீயபடலச்சேதாதஸாத்யஂ நிசிதஂ வ்ரணைஃ||௨௬||

பித்தஂ கஷ்ண இத்யாதிநா கஷ்ணபாகவ்யாதயஃ| பித்தஂ துஷ்டஂ கஷ்ணே வா தஷ்டௌ வா த்வசஂ சித்வா தோதாதியுக்தஂ ஶுக்லவிந்த்வாகதி ரோகஂ ஜநயதி| தேந ச ரோகேண கஷ்ணமண்டலஂ நேத்ரே பக்வஜம்பூபலப்ரக்யஂ கிஞ்சிச்ச நிம்நஂ பவதி தச்சுக்லஂ க்ஷதஶுக்லஂ நாம்நோச்யதே| தத் பஹிஸ்திதத்வாத் கச்ச்ரஸாத்யம்| ததேவ த்விதீயபடலவ்யதாத்யாப்யஂ பவதி| படலஂ நேத்ரத்வக்| தத்ர யாப்யே பூர்வாபேக்ஷயா தோதாதிபஹுலத்வஂ ஸூசீவித்தஸமகஷ்ணபாகதா ச நேத்ரஸ்ய பவதி| யதா து ததேவ ததீயமபி படலஂ வ்யாப்நோதி ததா வ்ரணைர்நிசிதமஸாத்யஂ க்ஷதஶுக்லகஂ பவதி| இதி க்ஷதஶுக்லம்||௨௬||

Adhikarana shuddhashuklam (27) · Śloka 27

ஶங்கஶுக்லஂ கபாத்ஸாத்யஂ நாதிருக்ஶுத்தஶுக்லகம்||௨௭||

யத்து கஷ்ணே கபாத்தேதோஃ ஶங்கவச்சுக்லஂ பவதி தத் ஸாத்யஂ ந சாதிருங் நாம்நா து ஶுத்தஶுக்லம்||௨௭||

Adhikarana ajakA (28) · Śloka 28

ஆதாம்ரபிச்சிலாஸ்ரஸ்ருதாதாம்ரபிடகாதிருக்| அஜாவிடஸதஶோச்சாயகார்ஷ்ண்யா வர்ஜ்யாஸஜாஜகா||௨௮||

அஸஜா ரக்தேநாதிருகாலோஹிதா பிடகா தாம்ரவர்ணாஸ்ரஸ்ருத்பவதி அஜாவிட்ஸதஶஂ கார்ஷ்ண்யமுச்ச்ராயஶ்ச யஸ்யாஃ ஸா ததோக்தா ஸைவஂவிதா பிடகா வர்ஜ்யோபேக்ஷணீயா நாம்நா அஜகா ||௨௮||

Adhikarana sirAshuklam (29) · Śloka 29

ஸிராஶுக்லஂ மலைஃ ஸாஸ்ரைஸ்தஜ்ஜுஷ்டஂ கஷ்ணமண்டலம்| ஸதோததாஹதாம்ராபிஃ ஸிராபிரவதந்யதே| அநிமித்தோஷ்ணஶீதாச்சகநாஸ்ரஸுச்ச தத்த்யஜேத்||௨௯||

ஸிராஶுக்லஂ நாம்நா பவதி ஸாஸ்ரைர்மலைர்வாதாதிபிஸ்தேந ஜுஷ்டஂ ஸேவிதஂ கஷ்ணமண்டலஂ தோதாதியுதாபிஃ ஸிராபிரவதந்யதே வ்யாப்தே| அகாரணாதேவ சோஷ்ணஂ வா ஶீதவாச்சஂ வாऽஶ்ரு ஸ்ரவதி தத் ஸிராஶுக்லஂ த்யஜேத் ||௨௯||

Adhikarana tIvravedanam (30) · Śloka 30

தோஷைஃ ஸாஸ்ரைஃ ஸதக்கஷ்ணஂ நீயதே ஶுக்லரூபதாம்| தவநாப்ரோபலிப்தாபஂ நிஷ்பாவாற்ததலாகதி| அதிதீவ்ரருஜாராகதாஹஶ்வயதுபீடிதம்| பாகாத்யயேந தச்சுக்லஂ வர்ஜயேத்தீவ்ரவேதநம்||௩௦||

ஸரக்தைர்வாதாதிபிஃ ஸதஷ்டிமண்டலஂ கஷ்ணஂ ஶுக்லரூபதாஂ நீயதே| தவலேந ஶுக்லேநாப்ரேணோபலிப்தமிவ பாதி| நிஷ்பாவஸ்ய ராஜஶிம்பீபலஸ்யார்ததலாகதி| அதிதீவ்ரேண ருஜாதிநா பீடிதஂ தத்து பாகாத்யயேந பாகஸ்யாதிக்ராந்த்யா வர்ஜயேந்நாம்நா தீவ்ரவேதநம்||௩௦||

Adhikarana shuklAnAmasAdhyalakShaNam (13) · Śloka 13

யஸ்ய வா லிங்கநாஶோऽந்தஃ ஶ்யாவஂ யத்வா ஸலோஹிதம்| அத்யுத்ஸேதாவகாடஂ வா ஸாஸ்ரநாடீவ்ரணாவதம்| புராணஂ விஷமஂ மத்யே விச்சிந்நஂ யச்ச ஶுக்லகம்| பஞ்சேத்யுக்தா கதாஃ கஷ்ணே ஸாத்யாஸாட்யவிபாகதஃ||௩௧|| இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதாவஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ரே ஸிதாஸிதரோக விஜ்ஞாநீயோ நாம த்ரயோதஶோऽத்யாயஃ||௧௩||

யஸ்ய வேத்யாதிநா ஶுக்லாநாமஸாத்யலக்ஷணம்| லிங்கநாஶோ வக்ஷ்யமாணலக்ஷணஃ| அவகாடோ நிம்நஃ| விஷமஂ நிம்நோந்நதம்| இதி பஞ்ச கதாஃ க்ஷதஶுக்ல, ஶுத்தஶுக்ல, அஜகா, ஶிராஶுக்ல, தீவ்ரவேதநாக்யாஃ கஷ்ணபாகே ஸாத்யாஸாத்யவிபாகேநோக்தாஃ| தஷ்டௌ து பதக்வக்ஷ்யத இதி|| ௩௧|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஸஂக்ரஹ- வ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாமுத்தரதந்த்ரே த்ரயோதஶோऽத்யாயஃ||௧௩||